Azerbaijani - Chapter 17 - Al-Isra

Bə’zi ayələrimizi (qudrətimizə dəlalət edən qəribəlikləri və əcaiblikləri) gostərmək ucun bəndəsini (Peygəmbər əleyhissəlamı) bir gecə (Məkkədəki) Məscidulhəramdan ətrafını mubarək etdiyimiz (bərəkət verdiyimiz) Məsciduləqsaya (Beytulmuqəddəsə) aparan Allah pak və muqəddəsdir. O, dogrudan da, (hər seyi) esidəndir, gorəndir

Biz Musaya kitab (Tovrat) verdik və: “Məndən basqa hec bir vəkil tutmayın (və ya tanrı qəbul etməyin)” – deyə, onu Israil ogullarına (haqq yolu gostərən) bir rəhbər tə’yin etdik

Ey Nuhla birlikdə (gəmiyə) mindirib apardıgımız (tufandan xilas etdiyimiz) kəslərin nəsli! Həqiqətən, o (Nuh Allahın ne’mətlərinə) cox sukur edən bir bəndə idi

Biz Israil ogullarına kitabda (Tovratda): “Siz yer uzundə (Zəkəriyyanı, sonra da Yəhyanı oldurməklə) iki dəfə fitnə-fəsad torədəcək və cox dikbaslıq (yaxud zulm) edəcəksiniz!” – deyə bildirdik

Onlardan (o fitnə-fəsadın) birincisinin (cəza) vaxtı gələndə ustunuzə cox guclu qullarımızı (Buxtunəssəri, yaxud Calutu orduları ilə birlikdə) gondərdik. Onlar (sizi oldurmək, əsir almaq və qarət etmək ucun) evlərinizin arasında gəzib dolasırdılar (sizi tə’qib edirdilər). Bu və’d artıq yerinə yetirildi. (Siz Zəkəriyyanı oldurdunuz, onlar da sizi qətl edib, əsir alıb, yurdunuzu xaraba qoydular)

(Bundan) sonra sizə onların uzərində təkrar zəfər caldırdıq, (yenidən) var-dovlət, ogul-usaq verməklə komək gostərdik və sayca sizi (əvvəl oldugunuzdan və ya dusmənlərinizdən) daha cox etdik

Yaxsılıq da etsəniz, ozunuzə etmis olursunuz, pislik də! Ikinci fitnə-fəsadınızın (cəza) vaxtı gəldikdə uzunuzu qara (sizi xəcil) etmək, məscidə (Məsciduləqsaya) birinci dəfə girdikləri kimi girmək və ələ kecirtdikləri hər seyi busbutun məhv etmək ucun (fars və rum padsahlarını) ustunuzə gondərdik. (Siz Yəhyanı oldurdunuz, onlar da əvəzində sizi qətl edib, mə’bədinizi dagıdıb, yurdunuzu viran qoydular)

(Tovbə edəcəyiniz təqdirdə) ola bilsin ki, Rəbbiniz sizə rəhm etsin! Əgər siz (yenidən yaramaz əməllərinizə) qayıtsanız, Biz də (sizi yenidən cəzalandırmaga) qayıdarıq. Biz Cəhənnəmi kafirlərdən otru bir zindan etdik

Həqiqətən, bu Qur’an (butun bəsəriyyəti) ən dogru yola (islama) yonəldir, yaxsı islər gorən mo’minlərə boyuk bir mukafata nail olacaqları ilə mujdə verir

Axirətə inanmayanlar ucun isə siddətli bir əzab hazırlamısıq

Insan (ozunə) xeyir-dua etdiyi kimi, bəd dua da edər. (Adamın hirsi tutduqda ozunə, yaxud ovladına bəd dua edər. Əgər Allah həmin səxsin duasını qəbul etsə, dərhal onun ozunu, yaxud ovladını məhv etməlidir. Lakin Allah səbirlidir, bəndələrinə əzab verməkdə tələsməz). Insan (hər seydə) tələskəndir (gorduyu isin aqibətini dusunməyə hovsələsi catmaz)

Biz gecə və gunduzu (qudrətimizə dəlalət edən) iki əlamət muəyyən etdik. Rəbbinizdən ruzi diləməniz, illərin sayını və hesabı (vaxt olculərini) bilməyiniz ucun gecənin əlamətini (qaranlıgı) silib (yerinə) gunduzun isıqlı (gorunən) əlamətini gətirdik. Biz (ehtiyac hiss etdiyiniz) hər seyi (Qur’anda) mufəssəl izah etdik

Biz hər bir insanın əməlini oz boynundan asar və qiyamət gunu (butun əməllərini) acıq kitab kimi qarsısına qoyarıq

(Və ona belə deyərik:) “Oxu, kitabını (əməl dəftərini). Bu gun sən haqq-hesab cəkməyə ozun-ozunə (ozun oz əməllərinin sahidi olmaga) kifayətsən!”

Dogru yol tutan yalnız ozunə xeyir, haqq yoldan azan da ancaq ozunə zərər edər. Hec bir gunahkar basqasının gunahını dasımaz. (Hərə oz gunahına cavabdehdir). Biz, peygəmbər gondərməmis (hec bir ummətə) əzab vermərik

Biz bir məmləkəti məhv etmək istədikdə (peygəmbərlərin dili ilə) onun naz-ne’mət icində yasayan bascılarına (Allaha itaət etməyi, iman gətirməyi) əmr edərik. Lakin onlar (Allaha asi olub) pis-pis islər torədərlər. Beləliklə, (o məmləkətə əzab verilməsi haqqındakı) hokm vacib olar və onu yerlə yeksan edərik

Biz Nuhdan sonra necə-necə ummətləri (nəsilləri) məhv etdik. (Ya Rəsulum!) Rəbbinin oz qullarının gunahlarını bilməsi, gorməsi (onlara cəza vermək ucun) kifayət edər

Hər kəs fani dunyanı istəsə, dilədiyimiz səxsə istədiyimiz ne’məti orada tezliklə verərik. Sonra isə (axirətdə) ona Cəhənnəmi məskən edərik. O, (Cəhənnəmə) qınanmıs, (Allahın mərhəmətindən) qovulmus bir vəziyyətdə daxil olar

Mo’min olub axirəti istəyən və onun ugrunda (can-basla) calısanların zəhməti (Allah dərgahında) qəbul olunar

Onların və bunların hər birinə Rəbbinin ne’mətindən verərik. Rəbbinin ne’məti (istər dunyada, istərsə də axirətdə hec kəsə) qadagan deyildir

(Ya Peygəmbərim!) Bir gor (var-dovlət, cah-cəlal baxımından dunyada) onların birini digərindən necə ustun tutduq? Axirətdə isə (dunyadakından) daha yuksək dərəcələr, daha boyuk ustunluklər vardır

Allahla yanası basqa tanrı qəbul etmə. Yoxsa xar olar, zəlil vəziyyətə dusərsən

Rəbbin yalnız Ona ibadət etməyi və valideynlərə yaxsılıq etməyi (onlara yaxsı baxıb gozəl davranmagı) buyurmusdur. Əgər onların biri və ya hər ikisi sənin yanında (yasayıb) qocalıgın ən dusgun cagına yetərsə, onlara: “Uf!” belə demə, ustlərinə qısqırıb acı soz soyləmə. Onlarla xos danıs

Onların hər ikisinə acıyaraq mərhəmət qanadının altına salıb: “Ey Rəbbim! Onlar məni korpəliyimdən (nəvazislə) tərbiyə edib bəslədikləri kimi, Sən də onlara rəhm et!” – de

Rəbbiniz urəklərinizdə olanları (qəlblərinizin sirlərini) ən yaxsı biləndir. Əgər əməlisaleh olsanız (ata-ananıza bilmədən etdiyiniz pislikdən pesman olub tovbə etsəniz və bundan sonra onlarla yaxsı davransanız, bilin ki) Rəbbiniz, həqiqətən, tovbəkarları bagıslayandır

Qohum-əqrabaya da, miskinə də, (pulu qurtarıb yolda qalan) musafirə də haqqını ver. Eyni zamanda (mal-dovlətini əbəs yerə) saga-sola da səpələmə

Həqiqətən, (malını əbəs yerə) saga-sola səpələyənlər seytanların qardaslarıdır. Seytan isə Rəbbinə qarsı nankordur

Əgər Rəbbindən dilədiyin bir mərhəməti (ruzini) gozləmək məqsədilə onlardan (komək gostərilməsi lazım olan səxslərdən) uz cevirməli olsan (onlara bir seylə komək etmək istəsən, lakin imkanın olmadıgı ucun bacarmasan və buna gorə də məcburiyyət qarsısında qalıb gozlərinə gorunmək istəməsən), hec olmasa, onlara (“Darıxmayın, Allah mənə ruzi bəxs edər, mən də sizə verərəm!” kimi) xos bir soz de

Nə əldən cox bərk ol, nə də əlini tamamilə acıb israfcılıq et. Yoxsa həm qınanarsan, həm də pesman olarsan

Həqiqətən, Rəbbin istədiyi səxsin ruzisini artırar da, azaldar da. Dogrudan da, O Oz bəndələrinin halından xəbərdardır, (hər seyi) gorəndir

Yoxsulluqdan qorxub (Cahiliyyət dovrundə oldugu kimi) ovladlarınızı (xususilə, qız usaqlarını) oldurməyin. Biz onların da, sizin də ruzinizi veririk. Onları oldurmək, həqiqətən, boyuk gunahdır

Zinaya da yaxın dusməyin. Cunki o, cox cirkin bir əməl və pis bir yoldur

Allahın haram buyurdugu cana haqsız yerə qəsd etməyin. (Onu yalnız və yalnız boyuk bir gunah islədikdə, məsələn, iman gətirdikdən sonra kufrə dusdukdə, yaxud zinakarlıq etdikdə oldurmək olar). Haqsız yerə oldurulən məzlum bir səxsin sahibinə (və ya varisinə qatil barəsində) bir ixtiyar verdik (istəsə, qatildən qisas alar, istəsə, bagıslayar və ya qanbahası tələb edər). Lakin o da qətl etməkdə ifrata varmasın (qisas almalı olsa, yalnız qatili oldurməklə kifayətlənsin)! Cunki (səriətin bu hokmləri ilə) ona artıq komək olunmusdur

Yaxsı niyyət istisna olmaqla, yetimin malına həddi-buluga catana qədər yaxın dusməyin. (Bu mala ancaq onu qorumaq, artırıb coxaltmaq və yetimin oz xeyrinə istifadə etmək məqsədilə əl vurmaq olar). Əhdə vəfa edin. Cunki (insan) əhd barəsində (qiyamət gunu) cavabdehdir. (Insan verdiyi əhdi yerinə yetirib-yetirmədiyi haqda sorgu-suala tutulacaqdır)

Olcəndə olcudə duz olun, (cəkəndə) duzgun tərəzi ilə cəkin. Bu (sizin ucun) daha xeyirli və nəticə e’tibarilə daha yaxsıdır

(Ey insan!) Bilmədiyin bir seyin ardınca getmə (bacarmadıgın bir isi gormə, bilmədiyin bir sozu də demə). Cunki qular, goz və urək–bunların hamısı (sahibinin etdiyi əməl, dediyi soz barəsində) sorgu-sual olunacaqdır

Yer uzundə təkəbburlə gəzib dolanma. Cunki sən nə yeri yara bilər, nə də (boyca) yuksəlib daglara cata bilərsən

Butun bunlar Rəbbinin dərgahında bəyənilməyən (məkruh), pis seylərdir

(Ya Rəsulum!) Bunlar Rəbbinin sənə vəhy etdiyi hikmətlərdəndir. Allahla yanası basqa tanrı qəbul etmə, yoxsa qınanmıs və (Allahın mərhəmətindən) kənar edilmis bir halda Cəhənnəmə atılarsan

Insanlar dusunub ibrət alsınlar deyə, Biz bu Qur’anda (Allahın vəhdaniyyət əqidəsini curbəcur dəlillərlə, muxtəlif misallarla) izah etdik. Lakin (bu izahat) onların yalnız nifrətini artırdı (islamdan daha cox uz dondərdilər)

(Ya Rəsulum!) De: “Əgər Allahla yanası, (musriklərin) dedikləri kimi, tanrılar olsa idi, onlar ərs sahibinə (yaxın dusmək, yaxud onunla vurusmaq ucun) bir yol axtarardılar”

Allah onların dediklərindən cox uca (pak) və cox yuksəkdir

Yeddi goy, yer və onlarda olanlar (butun məxluqat) Allahı təqdis edir. Elə bir sey yoxdur ki, Allaha tə’rif deyib Ona sukur etməsin, lakin siz onların (dillərini bilmədiyiniz ucun) təqdisini anlamazsınız. (Allah) həqiqətən, həlimdir, bagıslayandır

(Ya Rəsulum!) Sən Qur’an oxudugun zaman səninlə axirətə inanmayanların arasına gorunməz bir pərdə cəkərik (Onlar səni gorməz və sənə hec bir xətər yetirə bilməzlər)

(Qur’anı) anlamasınlar deyə, onların qəlblərinə pərdə cəkib qulaqlarına əngəl qoyduq (kar etdik). Sən Qur’anda Rəbbini bir tək tanrı olaraq andıgın zaman onlar nifrət əlaməti olaraq arxalarını cevirib gedərlər

(Sən Qur’an oxuyanda) onlar sənə qulaq asdıqları zaman nəyi dinlədiklərini və zalımların (Dərunnədvədə) oz aralarında gizli-gizli danısıb: “Siz ancaq ovsunlanmıs bir adama uyursunuz!” – dediklərini də bilirik

Bir gor (musriklər) səni kimlərə bənzətdilər (sənə sair, kahin, sehrbaz, məcnun, divanə və s. dedilər)! Onlar yoldan azdılar və bir daha dogru yolu tapa bilməzlər

Onlar: “Biz sur-sumuk, curuyub ovxalanmıs torpaq oldugumuz halda, dirildilib yeni məxluqmu olacagıq?” – deyirlər

(Ya Rəsulum!) De: “(Istər) das olun, yaxud dəmir

Və ya urəyinizdə (ozunuzu daglar, goylər kimi) boyuk bir məxluq bilin! (Yenə diriləcəksiniz!)”. Onlar deyəcəklər: “O halda bizi kim (yenidən dirildib həyata) qaytaracaqdır?” (Ya Rəsulum!) De: “Ilk dəfə sizi yoxdan yaradan (Allah)!” Onlar (istehza ilə) sənə baslarını bulayıb: “Bu nə vaxt olacaqdır?” – deyə sorusacaqlar. De: “Bəlkə də, bu yaxın zamanda!”

O gun ki, Allah sizi (haqq-hesab ucun oz huzuruna) cagıracaqdır. Siz də Ona (itaətlə yanası) sukur edərək (qəbirlərinizdən) dərhal cagırısına cavab verəcəksiniz və sizə elə gələcəkdir ki, (dunyada) cox az qaldınız

(Ya Rəsulum!) Bəndələrimə de: “(Danısdıqları zaman “la ilahə illallah; yərhəmukəllah; yəgfiru ləkəllah” kimi) gozəl sozlər soyləsinlər (və ya musrikləri imana də’vət edərkən onlarla xos danıssınlar!)” Seytan onların arasına fitnə-fəsad sala bilər. Həqiqətən, Seytan insanın acıq-askar dusmənidir

Rəbbiniz sizi daha yaxsı tanıyar (kimin mo’min, kimin kafir oldugunu cox gozəl bilir). Istəsə, sizə rəhm edər, istəsə, əzab verər. Biz səni onlara vəkil gozdərməmisik. (Sənin vəzifən yalnız islamı təblig etməkdir)

(Ya Rəsulum!) Rəbbin goylərdə və yerdə olanları (Ozunun butun yaratdıqlarını) cox gozəl tanıyır. Biz peygəmbərlərin bə’zisini digərlərindən ustun etdik və Davuda Zəbur verdik

De: “(Allahdan) basqa tanrı guman etdiklərinizi (koməyə) cagırın. Onlar sizi nə mohnətdən qorumaga, nə də onu dəyisməyə (sizdən sovusdurub basqasına tərəf yonəltməyə) qadir deyillər!”

Onların tapındıqları tanrıların ozlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur

Elə bir məmləkət yoxdur ki, qiyamət gunundən əvvəl Biz onun əhalisini məhv etməyək və ya onu siddətli əzaba ducar etməyək. Bu, kitabda (lovhi-məhfuzda) yazılmısdır

Bizə mo’cuzələr gondərməyə mane olan sey ancaq əvvəlkilərin (kecmis ummətlərin) onları yalan hesab etmələridir. Biz Səmud tayfasına acıq-askar bir mo’cuzə olaraq disi (maya) bir dəvə verdik, lakin onlar ona zulm etdilər (dəvəni tutub kəsdilər). Biz mo’cuzələri yalnız (bəndələrimizi) qorxutmaq ucun gondəririk

(Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, bir zaman sənə: “Rəbbin (Oz əzəli elmi və qudrəti ilə) insanları ehtiva etmisdir (onların ixtiyarı Allahın əlində oldugu ucun sənə hec bir sey edə bilməzlər!)” –demisdik. (Isra gecəsi) sənə gostərdiyimiz mənzərəni və Qur’anda lə’nətlənmis (Cəhənnəmdəki zəqqum adlı) agacı insanlar (Məkkə əhli) ucun yalnız bir imtahan etdik (gorək sənin sozunə inanacaqlar, ya yox). Biz onları qorxuduruq, lakin bu qorxutmaq onların tugyanını artırmaqdan basqa bir seyə kara gəlmir

Yenə yadına sal ki, bir zaman mələklərə: “Adəmə səcdə edin!” – deyə əmr etmisdik. Iblisdən basqa hamısı səcdə etmisdi. (Iblis:) “Sənin palcıqdan yaratdıgına mən səcdə edərəmmi?!” – demisdi

(Iblis) həmcinin: “(Pərvərdigara!) Bir de gorək (məni oddan, bu Adəmi torpaqdan yaratdıgın halda) nə ucun onu məndən ustun tutdun? Əgər (məni oldurməyib) qiyamət gununə qədər mənə mohlət versən, az bir qismi istisna olmaqla, onun nəslini oz hokmum altına alaram (və ya yoldan cıxarıb kokunu kəsərəm)”

(Allah) buyurdu: “Cıx get! (Sənə qiyamətə qədər mohlət verdim!) Onlardan hər kəs sənə uysa, (bil ki) cəzanız Cəhənnəmdir. Ozu də tamam-kamal bir cəza

Onlardan kimi bacarırsansa, səsinlə (vəsvəsənlə) yerindən oynat, atlı və piyadanı onlara qarsı səfərbər et, (onları harama, ziyana sovq etməklə) mallarına və ovladlarına ortaq ol, onlara curbəcur (yalan) və’dlər ver. Seytan (ona uyanlara) yalnız yalan və’d verər

Dogrusu, Mənim (mo’min) bəndələrim uzərində sənin hec bir hokmun ola bilməz. Rəbbinin vəkil olması (sənin sərindən və vəsfəsəndən onları qoruması) kifayət edər!”

Sizin ucun (bol) ne’mətindən ozunuzə ruzi axtarmaq (qazanmaq) məqsədilə dənizdə gəmiləri hərəkətə gətirən məhz Rəbbinizdir! Həqiqətən, Rəbbiniz sizə qarsı rəhmlidir

Sizə dənizdə bir cətinlik (batmaq təhlukəsi) uz verdiyi zaman (Allahdan) qeyri ibadət etdiyiniz butlər qeyb olar. Lakin O sizi xilas edib quruya cıxartdıqda (itaətindən) uz dondərirsiniz. Insan nankordur

Məgər (Allahın) quruda sizi yerə batırmayacagına, yaxud (goydən) basınıza das yagdırmayacagına əminsinizmi?! Sonra hec sizi qoruyan da tapılmaz (tapa bilməzsiniz)

Yoxsa (Allahın) bir də sizi dənizə qaytarmayacagına, siddətli bir fırtına gondərib sizi batırmayacagına arxayınsınız? Sonra sizdən otru Bizdən intiqam alacaq (və ya Bizə qarsı sizə komək edəcək) bir kəs də tapa bilməzsiniz

Biz, Adəm ovladını sərəfli və hormətli elədik, onları suda və quruda (gəmilərə, heyvanlara və basqa nəqliyyat vasitələrinə) mindirib sahib etdik, ozlərinə (curbəcur ne’mətlərdən) təmiz ruzi verdik və onları yaratdıgımız məxluqatın coxundan xeyli ustun etdik. (Insan suur, nitq qabiliyyəti, gozəl surət, boy-buxun, əllə yemək və s. bu kimi məziyyətlərinə gorə həmisə Allaha sukur edib yalnız Ona tapınmalı, Rəbbinə hec bir sərik qosmamalıdır)

Bir gun (qiyamət gunu) butun insanları oz imamları (ardınca getdikləri rəhbərləri, yaxud peygəmbərləri və ya əməl dəftərləri) ilə birlikdə (huzurumuza) cagıracagıq. Əməl dəftərləri sag əllərinə verilənlər onu oxuyar (sad olarlar). Onlara tuk (xurma cərdəyinin yarıgındakı tel) qədər haqsızlıq edilməz

Bu dunyada (Allahın dəlillərini, mo’cuzələrini gorməyib gozu və qəlbi) kor olan axirətdə də kor olar və (haqq) yoldan daha cox azar

(Ya Rəsulum! Qur’andan) qeyri bir seyi yalandan Bizə istinad edəsən (iftira yaxasan) deyə, (musriklər) səni hardasa o sənə vəhy etdiyimizdən sapdıracaqdılar. Belə olacagı təqdirdə, səni, sozsuz ki, ozlərinə dost tutacaqdırlar

Əgər Biz sənə səbat verməsəydik, yəqin ki, az da olsa, onlara uyacaqdın

(Belə olacagı tədirdə) sənə həyatın və olumun ikiqat əzabını daddırardıq. Sonra Bizə qarsı ozunə bir yardım edən də tapa bilməzsən. (Hec kəs səni əzabımızdan qurtara bilməz)

(Musriklər) səni oradan (Məkkədən) cıxartmaq ucun az qalmısdı ki, səni o yerdə fitnəyə salsınlar (narahat eləsinlər, dunyanı basına dar etsinlər). Əgər onlar belə etsəydilər, səndən sonra (Məkkədə) yalnız az bir muddət qala bilərdilər

Səndən əvvəl gondərdiyimiz peygəmbərlər barəsindəki qayda-qanuna muvafiq olaraq. (Onların dovrundə də belə etmisdik). Sən Bizim qayda-qanunumuzda hec bir dəyisiklik tapa bilməzsən! (Səndən əvvəlki ummətlər oz peygəmbərlərinə əziyyət verib olkələrindən qovan kimi onlara əzab gondərər, hamısını məhv edərdik. Əgər Məkkə musrikləri belə etsəydilər, həmin musibət onların da basına gələcəkdi)

Gunortadan (gun batmaga meyl edəndən) gecənin qaranlıgınadək namaz (gunorta, ikindi, axsam və gecə namazları) qıl. Subh namazını da qıl. Cunki subh namazı (gecə və gunduz mələkləri, həmcinin bir cox insan tərəfindən) musahidə olunur

(Ya Rəsulum!) Gecənin bir vaxtı durub ancaq sənə xas olan əlavə (təhəccud) namazı qıl. Ola bilsin ki, Rəbbin səni (qiyamət gunu hamı tərəfindən) bəyənilib tə’riflənən bir məqama (axirətdə ən boyuk səfaət məqamına) gondərsin

De: “Ey Rəbbim! Məni daxil edəcəyin yerə (Mədinəyə) xosluqla daxil et, məni cıxaracagın yerdən (Məkkədən) də xosluqla cıxart. Oz dərgahından mənə komək edə bilən bir dəlil ver!” (Mənə elə bir qudrət ver ki, musriklər və kafirlər həmisə onun qarsısında aciz qalsınlar)

De: “Haqq (islam) gəldi, batil (sirk və kufr) yox oldu. Cunki batil (oz-ozluyundə) yoxluga (hecliyə) məhkumdur!”

Biz Qur’andan mo’minlər ucun səfa və mərhəmət olan ayələr nazil edirik. O, zalımların (kafirlərin) ancaq ziyanını artırır

Insana bir ne’mət (saglamlıq, var-dovlət) verdiyimiz zaman (Bizdən) uz cevirib uzaq gəzər. Ona bir pislik uz verdikdə isə mə’yus olar

De: “Hərə oz qabiliyyətinə (xislətinə) gorə is gorər. Rəbbin kimin daha dogru yolda oldugunu daha yaxsı bilir!”

(Ya Rəsulum!) Səndən ruh (ruhun mahiyyəti və keyfiyyəti) haqqında sorusarlar. De: “Ruh Rəbbimin əmrindədir. (Allahın əmri ilə yaradılmısdır). Sizə (bu barədə) yalnız cuz’i (az) bir bilik verilmisdir!”

Əgər istəsəydik, sənə vəhy etdiyimizi (qəlbindən) cıxardıb aparardıq. Sonra Bizə qarsı ozun ucun bir mudafiəci (vəkil) də tapa bilməzdin. (Əgər Biz Qur’anı sənə unutdursaq, yenidən hec kəs onu sənin yadına sala bilməz)

Lakin (bunu etməməyimiz) Rəbbinin yalnız sənə qarsı bir mərhəmətidir. Həqiqətən, Onun sənə olan ne’məti boyukdur

(Ya Peygəmbərim!) De: “Əgər insanlar və cinlər bir yerə yıgısıb bu Qur’ana bənzər bir sey gətirmək ucun bir-birinə komək etsələr, yenə də ona bənzərini gətirə bilməzlər”

Biz bu Qur’anda insanlar ucun hər cur məsəl cəkib (mə’nasını) onlara izah etdik. Lakin onların (Məkkə əhlinin) əksəriyyəti kufrdən basqa bir seyə razı olmadı (ne’mətimizə nankor olub yalnız kufru secdi)

(Qur’anın əzəməti, fəsahət və bəlagəti qarsısında aciz qalan, lakin ozlərini sındırmayan musriklər) belə dedilər: “Bizə yerdən (Məkkədən) bir bulaq cıxarmayınca sənə iman gətirməyəcəyik

Yaxud (agacları) arasında sırıl-sırıl irmaqlar axan xurma və uzum bagın olmayınca

Yaxud, iddia etdiyin kimi, goyu parca-parca edib basımıza endirməyincə, yaxud Allahı və mələkləri (peygəmbərliyinin dogruluguna sahid olaraq) acıq-askar qarsımıza gətirməyincə

Və ya qızıldan bir evin olmayınca, yaxud sən goyə qalxmayınca (biz sənə iman gətirməyəcəyik). Əgər bizə (səmadan) oxuyacagımız bir kitab endirməsən, goyə qalxmagına da əsla inanmayacagıq!” (Ya Rəsulum!) De: “Rəbbim pakdır, muqəddəsdir! (Allah gedib-gəlmək, enib-qalxmaq kimi məxluqata aid olan xususiyyətlərdən uzaqdır!) Mən isə yalnız peygəmbər olan bir insanam!” (Allahın izni olmayınca, hec bir peygəmbər sizin dediklərinizi yerinə yetirməyə qadir deyildir)

(Qureys musrikləri kimi) insanlara dogru yolu gostərən bir rəhbər gəldiyi zaman ona iman gətirməyə mane olan sey yalnız onların: “Allah bir insanımı peygəmbər gondərdi?” – demələridir. (Musriklərin fikrincə, peygəmbər bəsərdən deyil, mələklərdən gondərilməlidir)

(Ya Rəsulum!) De: “Əgər yer uzundə (siz insanlar kimi) arxayın gəzib dolasanlar mələklər olsaydı (yer uzunun əhalisi mələklərdən ibarət olsaydı), sozsuz ki, onlara bir mələk peygəmbər gondərərdik!”

De: “Mənimlə sizin aranızda təkcə Allahın (peygəmbərliyimin həqiqiliyinə) sahid olması kifayət edir. Subhəsiz ki, O, bəndələrindən (bəndələrinin butun əməllərindən) xəbərdardır, (onların gizlində və askarda nələr etdiyini) gorəndir!”

Allahın dogru yola saldıgı kəs dogru yoldadır. Allahın yoldan cıxartdıgı kəs ucunsə (Allahdan) basqa dostlar tapa bilməzsən. Biz qiyamət gunu onları uzu ustə surunə-surunə, kor, lal və kar kimi məhsər ayagına cəkəcəyik. Onların dusəcəkləri yer Cəhənnəmdir. Cəhənnəm odu azaldıqca onların (bədənlərinin) alovunu artıracagıq

Bu, ayələrimizi inkar etdiklərinə və: “Sur-sumuk, curuyub ovxalanmıs torpaq oldugumuz halda, biz dirildilib yeni bir məxluqmu olacagıq?” – dediklərinə gorə onların cəzasıdır

Məgər onlar (oləndən sonra bir daha diriləcəklərini inkar edənlər bu boyuklukdə) goyləri və yeri (yoxdan) yaradan Allahın (bu kiciklikdə) onlar kimisini (yenidən, eynilə) yaratmaga qadir oldugunu gormurlərmi?! Allah onlar ucun bir əcəl (olum, yaxud əzaba ducar olma vaxtı) muəyyən etdi ki, ona hec bir səkk-subhə yoxdur. Zalımlar (belə bir vəziyyətdə də) ancaq oz kufrlərində israr edib dururlar (kufrdən basqa bir seyə razı olmurlar)

(Ya Peygəmbərim, musriklərə) de: “Əgər siz Rəbbimin rəhmət xəzinələrinə (var-dovlətinə) sahib olsaydınız, yenə də (onun) xərclənib tukənməsindən (sonra da sizə yoxulluq uz verməsindən) qorxaraq xəsislik edərdiniz. Insan (nə qədər varlı olsa da, təbiəti e’tibarilə) xəsisdir

Biz Musaya doqquz askar mo’cuzə (əsa, gunəs kimi parlayan yədi-beyza, cəyirtkə və digər həsərat, qurbaga, qan, qıtlıq, dasların arasından fəvvarə verib cıxan su, dənizin yarılması və Tur dagının qaldırılıb Israil ogullarının basları ustundə saxlanılması) verdik. Israil ogullarından sorus: (Musa) onların yanına gəldikdə, Fir’on ona: “Ya Musa! Mənə elə gəlir ki, sən ovsunlanmıssan (aglın basında deyildir)”, - demisdi

(Musa da) ona: “Sən bunları məhz goylərin və yerin Rəbbi tərədindən acıq-askar mo’cuzə olaraq endirildiyini, sozsuz ki, bilirsən. Mən isə, ey Fir’on, səni (kufrə dusduyunə gorə) artıq məhv olmus zənn edirəm!” – deyə cavab vermisdi

(Fir’on) onları (Misir) torpagından qovub cıxartmaq istədi. Biz isə onu (Fir’onu) və onunla birlikdə olanların hamısını (suya) qərq etdik

Və bundan sonra Israil ogullarına dedik: “Siz (Sam) ərazisində sakin olun. Axirət və’dəsi (qiyamət) gəlib catdıqda sizin hamınızı (sizi və Fir’on əhlini, yaxud mo’minləri və kafirləri) birlikdə (bir-birinizə qarısmıs halda məhsərə) gətirəcəyik!”

Biz (Qur’anı) haqq olaraq nazil etdik, o da haqq olaraq (hec bir dəyisikliyə ugramadan) nazil oldu. Səni də yalnız (mo’minlərə Cənnətlə) mujdə verən və (kafirləri cəhənnəm əzabı ilə) qorxudan sifəti ilə gondərdik

Insanlara aramla (yavas-yavas) oxuyasan deyə, Biz Qur’anı hissələrə ayırıb (ayə-ayə, surə-surə) gondərdik. Biz onu tədriclə, (iyirmi uc ilə yaxın bir muddət ərzində) nazil etdik

(Ya Rəsulum, musriklərə) de: “Istər (Qur’ana) inanın, istərsə də inanmayın. Subhə yoxdur ki, ondan əvvəl elm verilmis kimsələr (ozlərinə Tovrat və Incil verilmis kitab əhli) yanlarında (Qur’an) oxundugu zaman uzustə səcdəyə qapanar

Və: “Rəbbimiz pakdır, muqəddəsdir! Rəbbimizin (mo’minlərə mukafat, kafirlərə əzab veriləcəyi barəsindəki) əmri mutləq yerinə yetəcəkdir!” – deyərlər

Onlar uzustə səcdəyə qapanıb aglayar, (Qur’andakı oyud-nəsihət isə) onların (Allaha) itaətini daha da artırar

(Ya Rəsulum!) De: “Istər Allah, istərsə də Rəhman deyib cagırın (dua edin). Hansını desəniz (fərqi yoxdur), cunki ən gozəl adlar (əsmayi-husna) yalnız Ona məxsusdur. (Ya Peygəmbərim!) Namaz qılarkən səsini nə cox qaldır, nə də cox alcalt. Bunun (bu ikisinin) arasında orta bir yol tut

Və de: “Ozunə hec bir ovlad goturməyən, mulkundə (səltənətində) hec bir səriki olmayan, zəif (aciz) olmadıgı ucun (Ona komək edəcək) hec bir dosta (hamiyə də) ehtiyacı olmayan Allaha həmd olsun!” Və Allahı (layiqincə) uca tut! (Allahı butun eyib və noqsanlardan uzaq bilib təqdis et, sə’ninə tə’riflər de)