Azerbaijani - Chapter 18 - Al-Kahf

Həmd olsun O Allaha ki, Kitabı (Qur’anı mə’nasında və sozlərində) hec bir əyriliyə (yanlıslıga və ziddiyyətə) yol vermədən Oz bəndəsinə (Muhəmmədə) nazil etdi

(Allah kafirləri) Oz dərgahından gələcək siddətli bir əzabla qorxutmaq, yaxsı əməllər edən mo’minlərə isə gozəl mukafata (Cənnətə) nail olacaqları ilə mujdə vermək ucun onu dogru-duzgun (qiyamətə qədər butun bəsəriyyətə haqq yolu gostərən bir nur) olaraq endirdi

Onlar orada (Cənnətdə) əbədi qalacaqlar

O, həm də (Qur’anı): “Allah Ozunə ovlad goturdu!” – deyənləri qorxutmaq ucun nazil etdi

Bu barədə nə onların ozlərinin, nə də (təqlid etdikləri) atalarının hec bir biliyi yoxdur. Onlar cox boyuk-boyuk danısırlar. (Agızlarından cıxan soz necə də boyuk kufrdur). Onlar ancaq yalan deyirlər

(Ya Rəsulum!) Yoxsa (kafirlər) bu Qur’ana inanmasalar, (səndən uz dondərib getdiklərinə gorə) arxalarınca təəssuflənib ozunu həlak edəcəksən

Biz yer uzundə olanları onun (sakinləri) ucun (və ya onun ozunə məxsus) bir zinət yaratdıq ki, onlardan hansının daha gozəl əməl sahibi oldugunu yoxlayıb ayırd edək

(Bu da bir həqiqətdir ki) Biz yer uzundə olan hər seyi (vaxtı gələndə) məhv edib qupquru bir torpaga dondərərik. (Fani dunyaya, onun cah-cəlalına e’tibar yoxdur. Yer uzundə olan hec bir sey əbədi deyildir. Muəyyən dovrdən sonra orada movcud olan hər sey məhv olacaqdır)

(Ya Rəsulum!) Yoxsa əshabi-kəhfin və Rəqimin (magara və Rəqqim əhlinin) ayələrimizdən əcaib bir sey oldugunu guman edirsən? (Xeyr, bu Bizim qudrətimiz qarsısında adi bir isdir)

(Ya Rəsulum!) Xatırla ki, o zaman gənclər magaraya sıgınıb: “Ey Rəbbimiz! Bizə Oz dərgahından mərhəmət bəxs et və isimizə fərəc ver! (Bizi kafirlərin bəlasından, dusmənlərin təhlukəsindən qoru, bizə ruzi verib dogru yola yonəlt!)” – demisdilər

Biz onları magarada illərlə (uc yuz doqquz il) yuxuya verdik

Sonra iki tayfadan (mo’minlərdən və kafirlərdən) hansının onların (magarada) qaldıqları muddəti daha duzgun hesabladıqlarını bilmək ucun onları oyatdıq

(Ya Rəsulum!) Biz onların xəbərini sənə dogru soyləyirik. Onlar Rəbbinə iman gətirmis bir necə gənc idi. Biz də onların hidayətini (imanını, səbatını və bəsirətini) artırmısdıq

Onlar (rum qeysəri butpərəst Diqyanusun huzurunda) durub: “Rəbbimiz goylərin və yerin Rəbbidir. Biz Ondan basqa hec bir tanrıya ibadət etməyəcəyik. Əks təqdirdə, (Allahdan basqasına tapınacagıq, - soyləsək, kufr) danısmaqda həddi asmıs (ifrata varmıs) olarıq!” – dedikləri zaman onların urəklərinə quvvət (mətanət) vermisdik

Bizim bu camaat (qovmumuz) Allahdan basqa tanrılar qəbul etdi. Elə isə onlar oz tanrıları barəsində (butlərə ibadət etməyin duzgun olması haqqında) bir dəlil gətirməli deyildilərmi? Allaha qarsı yalan uydurub duzəldəndən daha zalım (ozunə zulm edən) kim ola bilər

(Gənclərin bascısı, yasca boyuyu Təmlixa yoldaslarına belə demisdi:) “Onları və Allahdan basqa tapındıqları tanrıları tərk edib getdiyiniz zaman magaraya cəkilin ki, Rəbbiniz sizə Oz mərhəmətindən əta etsin və isinizdə sizin ucun fayda hazırlasın (sizə kafirlərdən nicat versin, dusmənlərdən qoruyub saxlasın)”

(Ya Rəsulum! Əgər o zaman onlara baxsaydın) gunəsin dogdugu zaman onların magarasının sag tərəfinə meyl etdiyini, batdıgı zaman isə onları tərk edib sol tərəfə yonəldiyini (magaranın icinə dusub onları yandırmadıgını), onların da magaranın ortasında genis bir yerdə olduqlarını (kuləyin onları oxsadıgını və rahat nəfəs aldıqlarını) gorərdin. Bu, Allahın mo’cuzələrindəndir. Allahın dogru yola saldıgı kəs dogru yoldadır. Allahın yoldan cıxartdıgı (zəlalətə saldıgı) kimsəyə isə əsla dogru yolu gostərən bir dost (rəhbər) tapa bilməzsən

(Gozləri acıq oldugu ucun) onlar yuxuda ikən sən onları oyaq sanardın. (Torpagın rutubəti bədənlərini curutməsin deyə) Biz onları saga-sola cevirirdik. Onlar iti də iki əlini (qabaq pəncələrini magaranın) astanasına uzadıb yatmısdı. Əgər sən onları (bu vəziyyətdə) gorsəydin, yəqin ki, (qorxudan) donub qacar, dəhsət səni buruyərdi

(Gəncləri illərlə yatırtdıgımız kimi) beləcə də onları bir-birindən hal-əhval tutsunlar deyə, oyatdıq. Onların biri dedi: “(Magarada) nə qədər qaldınız?” Onlar: “Bir gun və ya bir gundən az!” – deyə cavab verdilər. Onlardan (bə’ziləri isə) belə dedi: “Qaldıgınız muddəti Rəbbiniz daha yaxsı bilir. Indi icərinizdən birini bu gumus pulunuzla səhərə (Tərsusa və ya Əfsusa) gondərin ki, gorsun ən təmiz təam hansıdırsa, ondan sizə ruzi (yemək alıb) gətirsin. O, cox ehtiyatlı olsun (agıllı hərəkət etsin) və sizin barənizdə hec kəsə bir xəbər (nisan) verməsin

Dogrusu, onlar sizi ələ kecirsələr ya sizi dasqalaq edəcək, ya da oz dinlərinə dondərəcəklər. Belə olacagı təqdirdə, siz (nə dunyada, nə də axirətdə) nicat tapa bilməzsiniz!”

(Insanları–Tərsusun əhalisini) onların halı ilə beləcə tanıs etdik ki, Allahın (məxluqatın oləndən sonra diriləcəyi haqqındakı) və’dinin dogru oldugunu və qiyamətin qopacagına əsla subhə olmadıgını bilsinlər. O zaman (Tərsusdakı mo’minlər və kafirlər) oz aralarında onların (əshabi-kəhfin) isi (və ya insanın oləndən sonra dirilib-dirilməyəcəyi, dirilmənin yalnız ruhla, yaxud ruh və bədənlə birlikdə olacagı kimi dini məsələlər) barəsində mubahisə edirlər. (Nəhayət, əshabi-kəhf oldukdən sonra kafirlər) dedilər: “Onların ustundə bir bina tikin. Rəbbi (onların olduyunu, yaxud yenidən yuxuya getdiyini və nəyə e’tiqad etdiyini) daha yaxsı bilir!” Onların (əshabi-kəhfin) haqqındakı mubahisədə qalib gələnlər (mo’minlər) isə: “Onların (məzarı) ustundə (Allaha ibadət etmək məqsədilə) bir məscid tikəcəyik!” – dedilər

(Kitab əhlindən əshabi-kəhfin sayı barəsində mubahisə edənlər) sanki qaranlıq yerə das ataraq: “Onlar ucdur, dorduncusu kopəkləridir!” - deyəcəklər. Bə’ziləri: “Onlar besdir, altıncısı kopəkləridir!” – deyəcəklər. Digərləri (mo’minlər) isə: “Onlar yeddidir, səkkizincisi kopəkləridir!” – soyləyəcəklər. (Ya Rəsulum!) De: “Onların sayını Rəbbim daha yaxsı bilir. (Insanlardan isə) bunu bilən cox azdır!” (Ya Rəsulum! Əshabi-kəhf) barəsində yalnız sənə acıq-askar nazil olan ayələrə əsaslanıb onlarla mubahisə et (Qur’anda olanlarla kifayətlənib cox dərinə getmə) və (kitab əhlinin) hec birindən onlar haqqında bir sey sorusma

Və hec bir sey barəsində: “Mən onu sabah edəcəyəm!” – demə

Ancaq: “Insallah (əgər Allah istəsə; Allah qoysa) deyəcəyəm!” – de. (Insallah deməyi) unutdugun zaman Rəbbinin yada salıb: “Ola bilsin ki, Rəbbim məni bundan (əshabi-kəhfin əhvalatına dair xəbərlərdən) haqqa daha yaxın olan bir yola yonəltsin (peygəmbərliyimə daha cox dəlalət edən bir mo’cuzə vesin!)” – de

Onlar magarada uc yuz doqquz il qaldılar. (Uc yuz il qaldılar, ustunə bir doqquz il də artırdılar)

(Ya Rəsulum!) De: “Onların nə qədər qaldıqlarını Allah daha yaxsı bilir. Goylərin və yerin qeybini bilmək ancaq Ona məxsusdur. O, hər seyi necə gozəl gorur, necə də yaxsı esidir! Onların (yer və goy əhlinin) Allahdan basqa hec bir hamisi yoxdur. O, hec kəsi oz hokmunə (səltənətinə) sərik etməz!” (Cunki Allahın hec bir sərikə ehtiyacı yoxdur)

Rəbbinin kitabından sənə vəhy olunanı oxu. Onun sozlərini hec kəs dəyisdirə bilməz. (Allahdan) basqa hec bir sıgınacaq tapa bilməzsən! (Pənah yalnız Allahadır)

Səhər-axsam Rəbbinin rizasını diləyərək Ona ibadət edənlərlə birlikdə ozunu səbirli apar (nəfsini qoru). Fani dunyanın bər-bəzəyini arzu edib nəzərlərini onlardan (yoxsul mo’minlərdən) cevirmə. Qəlbini Bizi (Qur’anı) xatırlamaqdan qafil etdiyimiz, nəfsinin istəklərinə uyan və (hər) isində ifrata varan bir kimsəyə itaət etmə

Və de: “Haqq Rəbbinizdəndir. Kim istəyir inansın, kim də istəyir inanmasın (kafir olsun). Biz zalımlar ucun elə bir atəs hazırlamısıq ki, onun pərdələri (dumanları) onları buruyəcəkdir. (Cəhənnəmin qalın divarları zalımları əhatə edəcəkdir). Onlar imdad istədikdə onlara qətran (yaxud yaradan axan irin-qan) kimi uzlərini buryan edən bir su ilə komək ediləcəkdir. O, nə pis icki, o (Cəhənnəm) necə də pis məskəndir

Iman gətirib yaxsı əməllər edənlərə gəldikdə isə Biz (o cur) yaxsı islər gorənlərin mukafatını zay etmərik

Onları (agacları) altından caylar axan Ədn cənnətləri gozləyir. Onlar orada taxtlara soykənərək qızıl bilərziklərlə bəzənəcək (altun qolbaqlar taxacaq), nazik və qalın ipəkdən (taftadan və qumasdan) yasıl paltarlar geyəcəklər. O, nə gozəl mukafat, o (Cənnət) necə də gozəl məkandır

Onlara (biri mo’min, digəri kafir olan) iki adamı misal gətir. Onların birinə (kafirə) iki uzum bagı verib onları xurmalıqlarla əhatə əhatə etdik və aralarında əkin (zəmi) saldıq

O bagların hər ikisi oz barını verdi və bu bardan hec bir sey əskilmədi. Biz də onların arasından bir irmaq axıtdıq

O (kufrə dusduyu ucun) ozunə zulm edərək bagına girib dedi: “(Bu bagın) nə vaxtsa yox (məhv) olacagını guman etmirəm

Qiyamətin də qopacagını zənn etmirəm. Əgər (dediyim kimi, dirilib) Rəbbimin huzuruna qaytarılsam, ozumə bundan da yaxsı bir məskən (qayıdıs yeri) taparam!”

Onunla sohbət edən (momin) yoldası isə belə dedi: “Əvvəlcə səni (baban Adəmi) torpaqdan, sonra bir qətrə sudan (mənidən) yaratmıs, daha sonra səni adam səklinə (insan qiyafəsinə) salmıs Allahı inkarmı edirsən

Lakin (mən inanaraq deyirəm ki) Allah mənim Rəbbimdir və mən hec kəsi Rəbbimə sərik qosmaram

Bagına girdiyin zaman barı: “Masallah (Allahın istədiyi kimi oldu), quvvət (və qudrət) yalnız Allaha məxsusdur!” – deyəydin! Əgər məni ozundən daha az mal-dovlət və ovlad sahibi gorursənsə

Ola bilsin ki, Rəbbim mənə sənin bagından daha yaxsısını versin və sənin bagına goydən bir bəla endirsin ki, o, hamar (suruskən, ayaq basılası mumkun olmayan, hec bir sey bitməyən qupquru) bir yer olsun

Yaxud suyu (tamamilə) cəkilib getsin və bir də onu əsla axtarıb tapa bilməyəsən!”

Beləliklə, (gecə goydən gələn bir ildırım vasitəsilə) onun (bagının) meyvəsi (butun var-dovləti) tələf edildi. (Səhər o kafir baga gəldiyi zaman onu bu vəziyyətdə gorub baga) qoydugu xərcə gorə (pesmancılıqdan) əllərini ovusdurmaga basladı. Bagın talvarları yerə cokub viran qalmısdı. O (qarsısındakı mənzərəyə baxaraq): “Kas Rəbbimə hec kəsi sərik qosmayaydım!” – deyirdi

Allahdan basqa ona yardım edə biləcək kəslər yox idi və o da (oz-ozunə) komək edə biləcək bir halda deyildi

Belə bir vəziyyətdə komək gostərmək (və ya hokm,) ancaq haqq olan Allaha məxsusdur. Mukafat verməkdə də, aqibət qismət etməkdə də ən xeyirlisi Odur

(Ya Rəsulum! Səndən yoxsulları oz məclisindən qovmagı tələb edən təkəbbur sahiblərinə) bu dunyanı misal cək: (Bu dunya) goydən yagdırdıgımız yagmura bənzər. Yerdəki bitkilər onunla qarısıb (onu icib) yetisər, sonra isə donub kuləyin sovurdugu quru cor-cop (həsəm) olar. Allah hər seyə (hər seyi yaratmaga və məhv etməyə) qadirdır

(Bə’zi adamların fəxr etdiyi) mal-dovlət, ogul-usaq (ogullar) bu dunyanın bər-bəzəyidir. Əbədi qalan yaxsı əməllər isə Rəbbinin yanında həm savab, həm də (Allahın mərhəmətinə) umid e’tibarilə daha xeyirlidir

O gun (qiyamət gunu) dagları (yerindən qoparıb) hərəkətə gətirəcəyik. (O vaxt) yeri duzduz gorəcəksən, (mo’minləri və kafirləri) bir yerə toplayacaq, onların hec birini (kənarda) qoymayacagıq

Onlar Rəbbinin huzuruna cərgə-cərgə (səf-səf) gətiriləcəklər. (Onlara belə deyiləcək:) “Siz Bizim yanımıza sizə ilk dəfə yaratdıgımız kimi (lut-uryan, mal-dovlətsiz) gəldiniz. Lakin siz elə guman edirdiniz ki, Biz sizə verdiyimiz və’di (oləndən sonra diriləcəyinizi) yerinə yetirməyəcəyik!”

(Qiyamət gunu hər kəsin) əməl dəftəri qarsısına qoyulacaq. (Ya Rəsulum! O zaman) gunahkarların orada (yazılmıs) olanlardan qorxduqlarını gorəcəksən. Onlar belə deyəcəklər: “Vay halımıza! Bu necə bir kitab imis! O Bizim hec bir kicik və boyuk gunahımızı gozdən qacırmadan hamısını sayıb yazmısdır ki!” Onlar (dunyada) etdikləri butun əməllərin (oz qarsılarında) hazır durdugunu gorəcəklər. Rəbbin hec kəsə haqsızlıq etməz! (Hər kəs oz əməlinin cəzasını alacaqdır)

(Ya Rəsulum!) Xatırla ki, bir zaman mələklərə “Adəmə (tə’zim məqsədilə) səcdə edin!” – demisdik. Iblisdən basqa hamısı səcdə etdi. O, cinlərdən (cin tayfasından) idi. O oz Rəbbinin əmrindən cıxdı. Onlar sizin dusməniniz oldugu halda, siz Məni qoyub onu və nəslini (ovladını ozunuzə) dostmu tutursunuz? By, zalımlar ucun necə də pis dəyis-duyusdur

Mən onları nə goylərin, nə yerin yaradılısına, nə də oz yaradılıslarına sahid etmədim və Mən (insanları haqq yoldan) cıxardanları Ozumə koməkci də tutmadım

O gun (qiyamət gunu Allah musriklərə) belə buyuracaq: “(Mənə ortaq olduqlarını) iddia etdiyiniz səriklərimi (sizə səfaət diləməkdən otru) cagırın! (Musriklər) oz tanrılarını (butlərini) cagıracaq, lakin onlar (musriklərə) hec bir cavab verməyəcəklər. Biz onların arasında (hamısının birlikdə məhv olacagı) bir cəhənnəm dərəsi bərqərar edərik

Gunahkarlar atəsi (Cəhənnəmi) goruncə ona dusəcəklərini yəqin edəcək və oradan bas goturub qacmaga (kənara cıxmaga) bir yer tapa bilməyəcəklər

Biz bu Qur’anda insanlar ucun curbəcur məsəllər cəkdik. Insan isə (butun məxluqat icərisində) ən cox mubahisə edəndir. (Haqqa boyun qoymaz, oyud-nəsihət qəbul etməyib batilə uyar)

Insanlara (Məkkə musriklərinə) dogru yol gostərən bir rəhbər (peygəmbər, Allah kəlamı) gəldiyi zaman ona iman gətirməyə və Rəbbindən bagıslanmalarını diləməyə mane olan sey yalnız əvvəlkilərin basına gələnlərin (adətimiz uzrə əvvəlki ummətləri ducar etdiyimiz musibətlərin) onların da basına gəlməsini, yaxud da gozləri baxa-baxa əzabın gəlib onlara yetisməsini gozləməlidirlər

Biz peygəmbərləri yalnız (mo’minlərə Cənnətlə) mujdə verənlər və (kafirləri cəhənnəm əzabı ilə) qorxudanlar (xəbərdar edənlər) olaraq gondərdik. Kafirlər isə batil (sozləri) ilə haqqı (Qur’anı) yalana cıxartmaq məqsədilə (Peygəmbərlə bos-bosuna) mubahisə aparırlar. Onlar Mənim ayələrimi və (Peygəmbər vasitəsilə) qorxudulduqları əzabı məsxərəyə qoyurlar

Rəbbinin ayələri ozunə xatırlandırılarkən onlardan uz dondərən, əvvəlcə (oz əlləri ilə) etdiyi gunahları unudan (əvvəlki gunahlarından pesman olub tovbə etməyən) adamdan daha zalım kim ola bilər?! (Bu cur adamlar) onu (Qur’anı) anlamasınlar deyə, Biz onların qəlblərinə pərdə cəkib, qulaqlarına agırlıq verdik (maneə qoyduq). Sən onları dogru yola də’vət etsən belə, onlar əsla haqq yola gəlməzlər (islamı qəbul etməzlər)

Rəbbin bagıslayandır, mərhəmətlidir. Əgər (Rəbbin) onları gunahlarına gorə cəzalandırmaq istəsəydi, onların əzabını sur’ətləndirərdi. Lakin onların (oz əzab) vaxtı vardır (O zaman) onlar (Allahın əzabından qacıb canlarını qurtarmaga) əsla bir yer tapa bilməzlər

O məmləkətlərin əhalisini (Ad, Səmud tayfalarını) zulm etdikləri zaman məhv etdik. Biz onları məhv etmək ucun vaxt (və’də) muəyyən etmisdik

(Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, bir zaman Musa oz gənc dostuna (xidmətində olan Yusə ibn Nuna) belə demisdi: “Mən (Xızırla gorusmək ucun) iki dənizinqovusdugu yerə catmayınca və uzun muddət gəzib dolanmayınca (bu səfərdən) geri donməyəcəyəm!”

Onlar iki dənizin qovusdugu yerə gəlib catdıqda (yeməyə goturdukləri) balıgı unutmusdular, balıq isə (dirilib suya atılmıs) dənizdə bir yargana tərəf uz tutmusdu

Onlar (iki dənizin qovusdugu yerdən) kecib getdikləri zaman (Musa) gənc dostuna dedi: “Nahar yeməyimizi gətir. Bu səfərimiz bizi lap əldən saldı!”

O isə: “Gorursənmi, biz (həmin yerdə) qayanın yanında gizləndiyimiz zaman mən balıgı unutdum. Dogrusu, onu xatırlamagı mənə yalnız Seytan unutdurdu. (Balıq dirilib) əcaib bir səkildə dənizə yollanmısdır!” – deyə cavab verdi

(Musa:) “Elə istədiyimiz də (axtardıgımız da) budur!” – dedi və onlar oz ləpirlərinin izinə dusub gəldikləri yolla geri (iki dənizin qovusdugu yerə) qayıtdılar

(Musa və Yusə orada) Oz dərgahımızdan mərhəmət (peygəmbərlik və vəhy, yaxud ilham və kəramət) əta etdiyimiz və Oz tərəfimizdən elm (qeybə dair bə’zi biliklər) oyrətdiyimiz bəndələrimizdən birini (Xızırı) tapdılar

Musa ondan sorusdu: “Oyrədildiyin dogru yolu gostərən elmdən mənə oyrətmək sərtilə sənə tabe olummu?”

(Xızır) belə cavab verdi: “Sən mənimlə bir yerdə olsan (gorəcəyim islərə) əsla dozə bilməzsən. (Sənin onlara səbrin catmaz, cunki mən batini elmlə is gorurəm. Sənin bildiyin isə ancaq zahiri elmdir. Sən peygəmbər oldugun ucun mən zahirən qadagan olunmus bir is gordukdə ona e’tiraz edib əleyhimə cıxacaqsan)

Axı sən bilmədiyin (batininə, mahiyyətinə bələd olmadıgın) bir seyə necə dozə bilərsən

(Musa) dedi: “Insallah, səbirli oldugumu gorəcəksən. Sənin hec bir əmrindən cıxmayacagam!”

(Xızır:) “Əgər mənə tabe olacaqsansa, səbəbini sənə izah etməyincə məndən hec bir sey haqqında sorusma!” – dedi

Bundan sonra onlar durub yola dusdulər. Gəmiyə mindikləri zaman (Xızır) onu desdi (gəminin bir-iki taxtasını sındırıb cıxartdı). (Musa) dedi: “Sən gəmidə olanları suya qərq etmək ucunmu gəmini desdin? Dogrusu, (gunahı) boyuk bir sey etdin (olduqca cirkin bir is gordun)”

(Xızır) belə cavab verdi: “Sənə demədimmi ki, mənimlə bir yerdə olanda (gorəcəyim islərə) əsla dozə bilməzsən?”

(Musa) dedi: “Unutdugum bir seyə gorə məni danlama və məni oz isimdə (sənə tabe olmaqda) cətinliyə salma!”

Yenə getdilər, nəhayət, bir oglan usagı ilə rastlasdıqda (Xızır) dərhal onu oldurdu. (Musa) dedi: “(Hec bir gunah is tutmayan, buna gorə də qisasa layiq olmayan) pak (mə’sum) bir canamı qıydın? Dogrudan da, cox pis bir sey etdin (cox pis bir is gordun)”

(Xızır) yenə belə cavab verdi: “Sənə demədimmi ki, mənimlə birlikdə olanda (edəcəyim əməllərə) əsla dozə bilməzsən

(Musa) dedi: “Əgər bundan sonra səndən bir sey barəsində xəbər alsam, bir daha mənimlə yoldaslıq etmə. (Hərəkətlərinə e’tiraz etdiyim, səni qınadıgım ucun) sən artıq mənim tərəfimdən uzrlusən (məni atıb getməyə haqqın vardır)”

Sonra yenə yola duzəlib getdilər. Axırda bir məmləkət əhlinə yetisib onlardan yeməyə bir sey istədilər. Əhali onları qonaq etmək (Musaya və Xızıra yemək vermək) istəmədi. Onlar orada yıxılmaq (uculmaq) uzrə olan bir divar gordulər. (Xızır) onu duzəltdi. (Musa) dedi: “Əgər istəsəydin, sozsuz ki, bunun muqabilində bir muzd (corək pulu) alardın...”

(Xızır) dedi: “Bu artıq mənimlə sənin aranda ayrılıq vaxtıdır. (Zahirən naməqbul oldugunu gorduyun ucun) dozə bilmədiyin seylərin yozumunu (batinini, ic uzunu) sənə xəbər verəcəyəm

Belə ki, gəmi dənizdə calısıb-vurusan bir dəstə yoxsula mənsub idi. Mən onu xarab etmək istədim, cunki həmin adamların arasında (yaxud qabagında) hər bir saz gəmini zorla ələ kecirən bir padsah var idi

Oglana gəldikdə, onun ata-anası mo’min kimsələr idi. (Mən onun alnına baxıb gordum ki, həddi-buluga yetisəndə kafir olacaq) buna gorə də biz (onun boyuyəndə) ata-anasını da (oz arxasınca) azgınlıga və kufrə surukləməsindən qorxduq

Və Rəbbinin onun əvəzində onlara daha təmiz və (ata-anasına qarsı) daha mərhəmətli olan basqa bir ovlad verməsini istədik

Divara gəldikdə isə, o, səhərdə olan iki yetim oglanın idi. Altında onlara catası bir xəzinə vardı. Onların atası əməlisaleh (bir adam) idi. Rəbbin onların həddi-buluga catmalarını və Rəbbindən bir mərhəmət olaraq oz xəzinələrini tapıb cıxartmalarını istədi. (Ya Musa!) Mən bunları oz-ozumdən etmədim (yalnız Allahın əmrini yerinə yetirdim). Sənin səbr edib dozə bilmədiyin seylərin yozumu (batini mə’nası) budur!”

(Ya Rəsulum!) Səndən Zulqərneyn barəsində sorusarlar. De: “Onun barəsində sizə bir hekayət (bə’zi xəbərlər) soyləyəcəyəm!”

Biz onu yer uzərində mohkəmləndirib quvvətləndirdik və hər sey verdik (hər seyin yolunu ona oyrətdik)

O, (məgribə catmaq ucun) yola cıxdı. (Tovbə qapısı məgribdə olduguna gorə səfərini oradan basladı)

Nəhayət, gunəsin batdıgı yerə gəlib catdıqda onu qara palcıqlı bir cesmədə (lehməli bir suda) batan gordu. O, cesmənin yanında (Allahı tanımayan, kafir) bir tayfa da gordu. Biz ona belə buyurduq: “Ya Zulqərneyn! Sən onlara (imana gəlməsələr) əzab da verə bilərsən, (haqq yola də’vət edib) onlarla yaxsı rəftar da edə bilərsən!”

O (Isgəndər) belə cavab verdi: “Zulm (kufr) edənə əzab verəcəyik. Sonra o, Rəbbinin huzuruna qaytarılacaq. (Rəbbi də) ona (Cəhənnəmdə) gorunməmis bir əzab verəcəkdir

Iman gətirib yaxsı is gorənləri isə ən gozəl mukafat (Cənnət) gozləyir. Biz ona asan bir sey əmr edəcəyik!” (Onu Allaha yaxınlasdırmaq ucun bacardıgımız hər seyi – oruc, namaz, zəkat, cihad və s. oyrədəcək, gucu catmayan bir isi isə gorməyə vadar etməyəcəyik)

Sonra o, basqa bir yola (məsriqə) tərəf uz tutub getdi

Nəhayət, gunəsin cıxdıgı yerə catdıqda onu bir qovm uzərində dogan gordu ki, onlardan otru ona (gunəsə) qarsı hec bir sipər yaratmamısdıq. (Yalnız gunəsin ozu onlar ucun sipər idi)

(Zulqərneynin qudrət və səltənəti, səyahəti) belə idi. Biz hələ onun yanında daha nələr oldugunu da bilirik. (Zulqərneynin qudrətini, nə qədər əsgərlə səfərə cıxdıgını Allahdan basqa hec kəs dəqiq bilməz)

Daha sonra o (Zulqərneyn) basqa bir yola (cənubdan simala) uz tutub getdi

Nəhayət, (sədd salmıs oldugu Azərbaycandakı, yaxud Turkustanda Yə’cud–Mə’cuc tayfaları yasayan ərazidəki) iki dag arasına gəlib catdıqda onların on tərəfindən az qala soz anlamayan (yaxud danısıqları cox cətin basa dusulən) bir tayfa gordu

Onlar (tərcuməci vasitəsilə) dedilər: “Ey Zulqərneyn! Yə’cuc–Mə’cuc (tayfaları) bu ərazidə fitnə-fasad torədirlər. Bizimlə onlar arasında bir sədd cəkmək ucun sənə muəyyən məbləg (yaxud xərac) versək olarmı?”

O (Zulqərneyn) dedi: “Rəbbimin mənə verdiyi (qudrət və sərvət sizin mənə verəcəyiniz məbləgdən) daha yaxsıdır. Gəlin oz quvvənizlə (bənna, fəhlə, dulgər və s.) mənə komək edin, mən də sizinlə onlar arasında mohkəm bir sədd duzəldim

Mənə dəmir parcaları gətirin!” (Onlar gətirdilər). O (Zulqərneyn) iki dagın arasını (dəmir parcaları ilə doldurub) bərabərləsdirən kimi: “(Korukləri) ufurun!” – dedi. (Onlar korukləri ufurdulər). (Zulqərneyn dəmiri) od halına salınca: “Mənə ərimis mis gətirin, onun ustunə tokun!” dedi. (Dəmir və mis bir-birinə qarısdı, ərimis mis divarın dəliklərini doldurdu və beləliklə, mohkəm bir sədd əmələ gəldi)

(Yə’cuc–Mə’cuc tayfaları) artıq nə (səddi) asa bildilər, nə də onu dəlib kecə bildilər

O (Zulqərneyn) dedi: “Bu (sədd) Rəbbimdən bəxs edilən bir mərhəmətdir. Rəbbimin tə’yin etdiyi vaxt (qiyamətə yaxın Yə’cuc–Mə’cuc tayfalarının dunyanı buruyəcəyi zaman) gəldikdə isə (Allah) onu yerlə yeksan (dumduz) edəcəkdir. Rəbbimin və’di haqdır!” (Allahın buyurdugu hər bir sey, o cumlədən Isgəndərin səddinin dagılması, Yə’cuc–Mə’cuc tayfalarının yer uzunun hər tərəfinə səpələnməsi, orada fitnə-fəsad torətməsi, nəhayət bir cur həsərat tərəfindən məhv edilməsi mutləq bas verəcəkdir)

O gun (həddindən artıq cox olduqlarına gorə) onları (yaxud butun insanları baslı-basına) buraxarıq. Belə ki, onlar dalgalar kimi bir-birinə qarısarlar (heyrət onları buruyər, ozlərini itirib nə etdiklərini bilməzlər). Sur calınan kimi onların (məxluqatın) hamısını bir yerə cəm edərik

O gun Biz Cəhənnəmi (gətirib) kafirlərə əyanən gostərərik

O kəslər ki, gozləri Məni anmaqdan qapalı (pərdəli) idi və esitməyə də qadir deyildilər. (Onlar Qur’anın ulviyyətini, Mənim ayələrimi, qudrətimə dəlalət edən əlamətləri gormur, oyud-nəsihətlərimi də esitmirdilər)

Kafirlər Məni qoyub qullarımı (mələkləri, Uzeyiri, Isanı və basqalarını) ozlərinə dost (hami) edəcəklərinimi guman edirlər? (Xeyr, onlar bəndələrimi Mənim əzabımdan əsla qurtara bilməzlər). Biz Cəhənnəmi kafirlər ucun mənzil hazırlamısıq

(Ya Rəsulum!) De: “Sizə əməlləri baxımından (axirətdə) ən cox ziyana ugrayanlar barəsində xəbər verimmi?”

O kəslər ki, onların dunyadakı zəhməti bosa getmisdir. Halbuki onlar yaxsı islər gorduklərini (və bunun muqabilində mukafata nail olacaqlarını) zənn edirdilər

Onlar o kəslərdir ki, Rəbbinin ayələrini və Onunla qarsılasacaqlarını (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun Onun huzurunda duracaqlarını) inkar etdilər, bununla da onların butun əməlləri puca cıxdı. Buna gorə də Biz (qiyamət gunu) onlar ucun bir das-tərəzi qurmayacagıq

Kufr etdiklərinə, ayələrimi və peygəmbərlərimi məsxərəyə qoyduqlarına gorə budur onların cəzası – Cəhənnəm

Iman gətirib yaxsı islər gorənlərin mənzili isə Firdovs cənnətləri olacaqdır

Onlar orada (o cənnətlərdə) əbədi qalıb oradan ayrılmaq (basqa yerə getmək) istəməyəcəklər

(Ya Rəsulum! Qur’anda buyuruldugu kimi, sizə cox az elm verilmisdir, soyləyən yəhudilərə) de: “Əgər Rəbbimin sozlərini yazmaq ucun dərya murəkkəb olsaydı və bir o qədər də ona əlavə etsəydik, yenə də Rəbbimin sozləri tukənmədən oncə onlar tukənərdi!”

De: “Mən də sizin kimi ancaq bir insanam. Mənə vəhy olunur ki, sizin tanrınız yalnız bir olan Allahdır. Kim Rəbbi ilə qarsılasacagına (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun Allahın huzurunda duracagına) umid bəsləyirsə (yaxud qiyamətdən qorxursa), yaxsı is gorsun və Rəbbinə etdiyi ibadətə hec kəsi sərik qosmasın!”