Azerbaijani - Chapter 25 - Al-Furqan

Aləmləri (insanları və cinləri Allahın əzabı ilə) qorxutmaq ucun (haqqı batildən ayıran) Qur’anı Oz bəndəsinə (Muhəmmədə) nazil edən Allah nə qədər (uca, nə qədər) uludur! (Ucalardan ucadır; əzəli və əbədidir, xeyir-bərəkəti bol və daimidir)

O Allah ki, goylərin və yerin hokmu (səltənəti) Onundur. O (Ozunə) hec bir ovlad goturməmisdir; mulkundə hec bir səriki yoxdur. O, hər seyi yaratmıs və onu (onun nə cur olacagını) təqdir (əzəldən muəyyən) etmisdir

(Musriklər isə) Onu qoyub hec bir sey yarada bilməyən, əksinə, ozləri yaradılan, ozlərinə nə bir zərər, nə də bir xeyir verə bilən, diriltməyə, oldurməyə, həyat verməyə və (oləndən sonra qiyamət gunu) yenidən diriltməyə gucləri catmayanları (butləri) ozlərinə tanrılar qəbul etdilər

Kafir olanlar: “Bu (Qur’an) onun (Muhəmmədin) uydurmasından basqa bir sey deyildir. Ona bu isdə basqa bir tayfa (yəhudilər) komək etmisdir!” – deyərək (ozləri bu batil iddiaları ilə) zulmə (kufrə) və bohtana yuvarlandılar

Onlar həmcinin: “Bu, qədimlərin əfsanələridir (yalan sozlərdir). O (Muhəmməd) onları (yəhudilərə) yazdırtmısdır; (əzbərlənməsi ucun) səhər-axsam (Muhəmmədin) ozunə oxunur”, - dedilər

(Ya Rəsulum!) De: “Onu (Qur’anı) goylərin və yerin sirrini bilən (Allah) nazil etmisdir. Həqiqətən, O, (mo’minləri) bagıslayandır, rəhm edəndir!”

(Musriklər) dedilər: “Bu necə peygəmbərdir ki, yemək yeyir, bazarları gəzib dolasır? Məgər ona ozu ilə birlikdə (insanları Allahın əzabı ilə) qorxudan (və onun həqiqi peygəmbər oldugunu təsdiq edən) bir mələk gondərilməli deyilmi

Yaxud ona (ruzi qazanmaqdan otru bazarları dolasmasın deyə goydən) bir xəzinə endirməli və ya ondan (onun meyvəsindən) yeyib dolanmaq ucun bir bagı olmalı deyildimi?” Zalımlar (musriklər mo’minlərə) dedilər: “Siz ancaq ovsunlanmıs (buna gorə də aglını itirmis) bir adama tabe olursunuz!”

(Ya Rəsulum!) Bir gor sənin barəndə necə məsəllər cəkdilər! (Səni divanəyə bənzətdilər, peygəmbərliyinin həqiqi oldudugunu təsdiq etmək ucun goydən mələk endirilməsini tələb etdilər!) Artıq (dogru yoldan) azdılar və bir daha (haqqa) yol tapa bilməzlər

(Ya Rəsulum!) Əgər istəsə, sənə ondan (musriklərin dediklərindən) daha yaxsısını – (agacları) altından caylar axan cənnətlər verə bilən, sənin ucun qəsrlər yarada bilən Allah nə qədər (uca, nə qədər) uludur

Lakin onlar (təkcə səni deyil) o saatı da (qiyaməti də) yalan saydılar. Biz də o saatı (qiyaməti) yalan hesab edənlər ucun (Cəhənnəmdə) siddətli bir atəs hazırladıq

O (atəs) onları uzaqdan goruncə (kafirlər) onun qəzəblə qaynamasını və ugultusunu esidərlər

Onlar əlləri boyunlarına baglı vəziyyətdə o atəsdən dar bir yerə atıldıqları zaman (Dunyada Allaha asi olduqlarına gorə ozlərinə bəd dua edib) olum diləyərlər

(Onlara istehza ilə deyilər:) “Bu gun ozunuzə bir olum diləməyin, cox olum diləyin!” (Belə bir gundə bir dəfə vaveyla deməkdən, bir dəfə ozunə olum istəməkdən hec nə cıxmaz. Allahın əzabı intəhasız və dəhsətli oldugu ucun dəfələrlə vaveyla deyib, dəfələrlə ozunuzə olum diləməlisiniz)

(Ya Rəsulum!) Onlara de: “Bu (cəhənnəm odu) yaxsıdır, yoxsa Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərə bir mukafat və sıgınacaq olaraq və’d edilən Xuld cənnəti?”

Onlar ucun orada istədikləri hər sey vardır. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Bu, (bəndələr tərəfindən) sənin Rəbbindən (yerinə yetirilməsi) istənilən bir və’ddir. (Bəndələr oz yaxsı əməlləri muqabilində Allahın onlara Cənnət qismət etməsini diləmis, Allah da onlara bu barədə verdiyi və’di yerinə yetirmisdir)

(Allah musrikləri) və onların Allahdan qeyri ibadət etdiklərini (butləri) məhsərə toplayacagı gun (qiyamət gunu) belə buyuracaqdır: “Mənim bu bəndələrimi (haqq yoldan) siz (butlər) cıxartdınız, yoxsa onlar ozləri yoldan cıxdılar?”

(Butlər) deyəcəklər: “Sən paksan, muqəddəssən! Səni qoyub (ozumuzə) basqa dostlar (hamilər) qəbul etmək bizə yarasmaz. Lakin sən onlara və atalarına o qədər ne’mət verdin ki, hətta (Sənin oyud-nəsihətini, Qur’anı) xatırlamagı belə unutdular və (buna gorə də) məhvə məhkum edilmis bir tayfa oldular!”

(Allah buyuracaqdır:) “(Ey musriklər, sizin tanrılarınız) dediklərinizi təkzib etdilər. Artıq nə əzabı (ozunuzdən) sovusdurar, nə də (ozunuzə) bir komək edə bilərsiniz. Sizdən zulm edənlərə (Allaha sərik qosanlara) siddətli bir əzab daddıracagıq”

(Ya Rəsulum!) Səndən əvvəl gondərdiyimiz peygəmbərlər də, subhəsiz ki, yemək yeyər, (ruzi qazanmaq ucun) bazarları gəzib dolasardılar. Sizin bir qisminizi digərinizə sınaq vasitəsi etdik ki, gorək (mohnətlərə) dozə biləcəksinizmi? (Birinizi varlı, digərinizi kasıb, birinizi saglam, digərinizi xəstə, zəif etdik ki, hansınızın daha səbirli, daha dozumlu oldugunu, Allahın oz əzəli hokmu ilə ona verdiyi qismətə razı olub-olmadıgını bilək). Sənin Rəbbin (cətinliklərə səbr edənləri və onlardan qorxanları) gorəndir

Mələkləri gorəcəkləri gun – həmin gun gunahkarlara (Cənnətlə) hec bir mujdə olmaz. (Mələklər onlara:) “(Sizə sad xəbər esitmək) haramdır!” – deyərlər

Onların etdikləri hər hansı bir (yaxsı) əməli Biz qəsdən (havadan ucan) dagınıq zərrələrə (toz dənələrinə) dondərərik! (Onların qohum-əqrabaya, yoxsullara gostərdikləri koməyin, qonaga, qəribə etdikləri hormətin və dunyada gordukləri digər yaxsı islərin zərrə qədər qiyməti olmaz)

O gun cənnət əhlinin qalacagı yer daha yaxsı, istirahət edəcəyi yer daha gozəl olacaqdır

Goyun (yeddi qat səmanın yuxarısından enən ag) buludla parcalanacagı, mələklərin boluk-boluk (yerə) endirələcəyi gun

O gun həqiqi hokmranlıq (mulk) ancaq Rəhmana məxsusdur; o, kafirlər ucun isə cətin bir gun olacaqdır

O gun zalım (kufrə dusməklə ozunə zulm edən pesmancılıqdan) əllərini ceynəyib deyəcəkdir: “Kas ki, mən Peygəmbər vasitəsilə (ozumə) dogru bir yol turardım

Vay halıma! Kas filankəsi ozumə dost etməyəydim

And olsun ki, Qur’an mənə gəldikdən sonra məni ondan (Qur’ana iman gətirməkdən) o sapdırdı. Seytan insanı (yoldan cıxartdıqdan, bəlaya saldıqdan sonra) yalqız buraxar (zəlil, rusvay edər)

Peygəmbər də “Ey Rəbbim! Həqiqətən, qovmum bu Qur’anı tərk etmisdi!” – deyəcək

(Ya Rəsulum! Bu Məkkə musriklərini sənə dusmən etdiyimiz kimi) eləcə də (səndən əvvəl) hər peygəmbər ucun gunahkarlardan bir dusmən etmisdik. Rəbbinin sənə bir rəhbər, bir mədədkar olması kifayət edər

Kafirlər: “Qur’an ona (Muhəmmədə) butov (birdəfəlik) endirilməli idi!” – dedilər. (Ya Rəsulum!) Sənin urəyinə səbat (qətiyyət) vermək ucun Biz onu ayə-ayə (tədricə) nazil etdik. (Qur’anın az-az endirilib, agır-agır oxunması onun əzbərlənməsini və mə’nalarının anlasılmasını asanlasdırır)

(Ya Rəsulum! Musriklər) sənin yanına gəlib elə bir məsəl cəkməzlər ki, Biz sənə (onun) dogrusunu və (onların gətirdikləri misallardan) izahatca daha yaxsısını gətirməyək

Onlar (qiyamət gunu) Cəhənnəmə uzustə suruklənib gətiriləcək kəslərdir. Onlar ən pis yerdə olan, ən cox yoldan azan kimsələrdir

Həqiqətən, Biz Musaya kitab (Tovrat) verdik və qardası Harunu da ona vəzir (koməkci) etdik

Və (onlara) dedik: “Ayələrimizi yalan hesab etmis bir tayfanın (Fir’on əhlinin) yanına gedin!” Sonra Biz onları (suda batırmaqla) busbutun məhv etdik

Biz Nuh qovmunu də peygəmbərlərimizi təkzib etdikləri vaxt suda bogduq və onları insanlar ucun bir ibrət dərsi etdik. Biz zalımlar ucun də siddətli bir əzab hazırlamısıq

Biz Adı da, Səmudu da, (Sueybin) Rəss əhlini də, həmcinin onların arasında olan bir cox nəsilləri də (yerlə yeksan etdik)

Biz onların hər biri ucun curbəcur məsəllər cəkdik, (amma oyud-nəsihətlərimizə qulaq asmadıqlarına gorə) onları yerli-dibli yox etdik

(Qureys musrikləri ticarət ucun Sama gedərkən) fəlakət yagısı yagmıs səhərə (vaxtilə Lut tayfasının yasadıgı Sədum səhərinə) gəlib catmısdılar. Məgər onu (o səhərin basına nələr gəldiyini) gormədilərmi? Xeyr, onlar oldukdən sonra yenidən dirilməyə inanmırlar. (Ozlərindən əvvəlki kafirlərin baslarına gətirdiyimiz musibətlərdən ibrət almayan Məkkə musrikləri hələ də qiyamət barəsində səkk-subhə icindədirlər)

(Ya Rəsulum!) Onlar səni gordukdə ancaq məsxərəyə qoyur (və belə deyirlər): “Allahın peygəmbər gondərdiyi səxs budurmu

Əgər biz (butpərəstliyimizdə) səbir (səbat) gostərməsəydik, az qala bizi tanrılarımıza tapınmaqdan sapdırmısdı”. Onlar əzabı (qiyamət əzabını) gordukdə haqq yoldan kimin daha cox azdıgını biləcəklər

(Ya Rəsulum!) Nəfsini ozunə tanrı edəni gordunmu? Onun vəkili (zamini) sənmi olacaqsan? (Onu bəd əməllərdən sənmi cəkindirib saxlayacaqsan? O ozu haqqı axtarıb tapmalı, ona qail olmalıdır)

Yoxsa elə guman edirsən ki, onların əksəriyyəti (sən deyən sozu) esidəcək və ya (agıllı-baslı) fikirləsəcək? Onlar heyvan kimidirlər, bəlkə, ondan daha cox zəlalət yolundadırlar. (Heyvan heyvanlıgı ilə oz mənfəətini bilib ona zərər gətirən bir isi gorməz. Bunlar isə nə xeyirlərini, nə də zərərlərini anlayarlar)

Məgər Rəbbinin kolgəni (guncıxandan gunbatanadək) necə uzatdıgını gormursənmi? Əgər istəsəydi, onu daim oz yerində saxlayardı. Sonra Biz gunəsi (kolgəyə) bir əlamət etdik. (Əgər gunəs olmasaydı, kolgə bilinməzdi)

Sonra onu (o kolgəni gunəsin yuksəlməsi ilə) yavas-yavas Ozumuzə tərəf cəkdik. (Əgər kolgəni yerə birdən salıb, birdən cəksəydik, insanlar vahiməyə dusərdilər)

Sizin ucun gecəni ortuk, yuxunu rahatlıq yaradan, gunduzu də (ruzi qazanmaqdan otru) həyat (is, fəaliyyət vaxtı) yaradan Odur

Kuləkləri rəhməti (yagısı) onundə mujdəci olaraq gondərən də Odur. Biz goydən tərtəmiz su endirdik ki

Onunla olu bir yerə can verək, yaratdıgımız heyvanları və bir cox (butun) insanları sirab edək

(Zati-əqdəsimə) and olsun ki, (onlara verilən ne’mətləri) yada salsınlar deyə, Biz (həmin suyu) onların arasında paylasdırdıq. Bununla belə, insanların əksəriyyəti nankorluqdan basqa bir sey etmədi (nankorlugunda dirənib qaldı)

Əgər istəsəydik, hər məmləkətə (insanları əzabımızla) qorxudan bir peygəmbər gondərərdik. (Lakin səni, Ya Rəsulum, ən boyuk sərəfə nail edib butun bəsəriyyətə peygəmbər gondərdik)

(Ya Rəsulum!) Kafirlərə itaət etmə və onlara qarsı (Qur’anla) boyuk bir cihad et! (Var gucunlə vurus)

Birinin suyu cox sirin, digərininki isə olduqca sor (acı) olan iki dənizi qovusduran, aralarında (bir-birinə qarsmamaq ucun) maneə və kecilməz sədd qoyan Odur

Insanları sudan (nutfədən) yaradan, onları (bir-biri ilə) əsl qohum (qan qohumu) və sonradan qohum edən Odur. Rəbbin (hər seyə) qadirdir! (Birinci, ata-ana tərəfdən, ikinci isə bacı, qız tərəfdən olan qohumluqdur)

(Belə oldugu təqdirdə musriklər) Allahı qoyub ozlərinə nə xeyir, nə də zərər verə bilənlərə (butlərə) ibadət edirlər. Kafir ozunun haqq olan Rəbbinə arxa cevirər. (Və ya kafir oz Rəbbinə qarsı Seytana komək edər)

(Ya Rəsulum!) Biz səni yalnız (mo’minlərə Cənnətlə) mujdə verən və (kafirləri cəhənnəm əzabı ilə) qorxudan bir peygəmbər olaraq gondərdik

De: “Mən sizdən buna (dini, peygəmbərliyi təblig etməyə) gorə hec bir muzd (əvəz) istəmirəm, ancaq Rəbbinə tərəf dogru yol tapmaq diləyən kimsələr istəyirəm. (Mən oz peygəmbərliyimə gorə sizdən hec bir sey istəmirəm, lakin iman gətirmis bir səxs malını Allah yolunda sərf etsə, ona da mane olan deyiləm)

(Ya Rəsulum!) Olməz, həmisə diri olana (Allaha) bel bagla və Onu həmd-səna ilə təqdis et (və ya Onun ne’mətlərinə sukur edərək namaz qıl). (Allahın) Oz bəndələrinin gunahlarından xəbərdar olması (onları layiqincə cəzalandırmaga) kifayət edər

O, goyləri, yeri və onların arasındakıları altı gunə xəlq edən, sonra ərsi yaradıb ona hakim olan Rəhmandır. Bunu bir biləndən (Allahın Ozundən və ya Cəbraildən) xəbər al

Onlara (musriklərə): “Rəhmana (rəhmli olan Allaha) səcdə edin!” – deyildiyi zaman, onlar: “Rəhman nədir? Bizə əmr etdiyin seyə səcdəmi edəcəyik?” – deyə cavab verərlər. Bu (səcdə əmri) onların (imana olan) nifrətini daha da artırar

Səmada burclər yaradan, orada bir cıraq (gunəs) və nurlu ay vucuda gətirən (Allah) nə qədər (uca, nə qədər) uludur

(Allahın qudrətini həmisə) yada salmaq və (ne’mətlərinə) sukur etmək istəyənlər ucun gecəni və gunduzu bir-birinin ardınca gətirən də Odur

Rəhmanın (əsl) bəndələri o kəslərdir ki, onlar yer uzundə təmkinlə (təvazokarlıqla) gəzər, cahillər onlara soz atdıqları (xoslarına gəlməyən bir soz dedikləri) zaman (onları incitməmək ucun) salam deyərlər

Onlar gecəni Rəbbi ucun səcdə və qiyam (namaz) icində kecirərlər

Və belə deyərlər: “Ey Rəbbimiz! Cəhənnəm əzabını bizdən sovusdur. Subhəsiz ki, onun əzabı həmisəlikdir

Dogrudan da, o, nə pis məskən, nə pis yerdir!”

Onlar (mallarını) xərclədikdə nə israfcılıq, nə də xəsislik edər, bu ikisinin arasında orta bir yol tutarlar

Onlar Allahla yanası basqa bir tanrıya ibadət etməz, Allahın haram buyurdugu cana nahaq yerə qıymaz (onu oldurməz), zina etməzlər. Hər kəs bunu (bu isləri) etsə, cəzasını cəkər

Qiyamət gunu onun əzabı qat-qat olar və (o, əzab) icində zəlil olub əbədi qalar

Ancaq tovbə edib iman gətirən və yaxsı islər gorənlərdən basqa! Allah onların pis əməllərini yaxsı əməllərə cevirər. Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

Hər kəs tovbə edib yaxsı is gorsə, o, subhəsiz ki, Allaha tərəf yaxsı bir donuslə (Allahın rizasını qazanmıs halda) donər

O kəslər ki, yalan yerə sahidlik etməz, faydasız bir seylə rastlasdıqları (laglagı bir sohbət esitdikləri) zaman onlardan uz cevirib vuqarla kecər (ozunu ləyaqətlə aparıb onlara əhəmiyyət verməz)

O kəslər ki, Rəbbinin ayələri zikr olundugu vaxt ozunu onlara qarsı kar və kor kimi aparmaz (əksinə, onlara cani-dildən qulaq asar)

Və o kəslər ki: “Ey Rəbbimiz, bizə zovcələrimizdən və usaqlarımızdan (sənə itaət eməklə bizi sevindirib) gozumuzun isıgı (bəbəyi) olacaq ovladlar ehsan buyur və bizi muttəqilərə imam (rəhbər) et! – deyərlər

Məhz belələri (Allah yolunda butun cətinliklərə, əziyyətlərə) səbr etdiklərinə gorə cənnət gusəsi (Cənnətdəki yuksək məqamlardan biri) ilə mukafatlandırılacaq, orada (mələklər tərəfindən) ehtiramla, salamla qarsılanacaqlar

Onlar orada əbədi qalacaqlar. O, nə gozəl mənzil, nə yaxsı iqamətgahdır

(Ya Rəsulum, bu Məkkə musriklərinə) de: “Əgər ibadətiniz olmasa, Rəbbimin yanında nə qədir-qiymətiniz olar? Siz (Qur’anı və oz Peygəmbərinizi) təkzib etdiniz. Buna gorə də (nə dunyada, nə də axirətdə əzab) yaxanızdan əl cəkməyəcəkdir!”