Azerbaijani - Chapter 30 - Ar-Rum

Əlif, Lam, Mim

Rumlular (bizanslılar iranlılarla) məglub oldular

(Ərəbistana) ən yaxın bir yerdə (Samda və ya Urdunda). Lakin onlar (bu) məglubiyyətlərindən sonra qalib gələcəklər

Bir necə ilin icində (uc illə doqquz, yaxud on il arasında). Əvvəl də, sonra da hokm Allahındır. O gun mo’minlər sevinəcəklər

Allahın koməyi ilə. (Allah) istədiyinə komək edər. O, yenilməz quvvət sahibi, mərhəmət sahibidir

(Bu zəfəri Kitab əhlinə) Allah və’d etdi. Allah Oz və’dinə xilaf cıxmaz. Lakin insanların coxu (musriklər bunu) bilməzlər

Onlar dunya həyatının zahirini (ticarət və əkincilik islərini, məisət məsələlərini) bilirlər, axirətdən isə xəbərsizdirlər

Məgər onlar oz-ozluklərində Allahın goyləri, yeri və onların arasındakıları ancaq haqq-ədalətlə və muəyyən bir muddət ucun yaratdıgını dusunmurlərmi? Həqiqətən, insanların coxu Rəbbi ilə qarsılasacagını (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun Allahın huzurunda duracagını) inkar edir

Məgər onlar yer uzunu gəzib ozlərindən əvvəlkilərin aqibətinin necə oldugunu gormurlərmi? Onlar (Ad, Səmud tayfaları) bunlardan daha quvvətli idilər. Onlar (əkincilik məqsədilə) torpagı qazıb altını ustunə cevirmis və yer uzunu bunlardan daha cox adab etmisdilər. Peygəmbərləri onlara acıq-askar mo’cuzələr gətirmisdilər. Allah onlara zulm etmirdi, onlar ozləri ozlərinə zulm edirdilər

Sonra da Allahın ayələrini yalan hesab edib onları məsxərəyə qoymaqla pislik edənlərin aqibəti lap pis oldu

Allah məxluqatı əvvəlcə (yoxdan) yaradır, (oləndən) sonra yenidən dirildir. Sonra da siz (qiyamət gunu) Onun huzuruna qaytarılacaqsınız

Qiyamət qopacagı gun gunahkarlar mat-məətəl qalacaqlar. (Ozlərini təmizə cıxarmaq ucun hec bir dəlil, subut gətirə bilməyəcəklər)

(Allaha qosduqları) səriklərindən onlar ucun səfaət edəcək kimsələr olmayacaq. Onlar oz səriklərini inkar edəcəklər

Qiyamət qopacagı gun – məhz o gun (mo’minlərlə kafirlər bir-birindən) ayrılacaqlar

Iman gətirib yaxsı islər gorənlər cənnət bagcalarının birində sevinc icində qalacaqlar

Kafir olub ayələrimizi və axirətə qovusacaqlarını (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun huzurumuzda duracaqlarını) inkar edənlər isə əzab verilmək ucun hazırlanacaqlar (gətiriləcəklər)

Elə isə axsam-səhər (axsama yetisəndə, səhərə cıxanda) Allahı təqdis edib sə’ninə tə’riflər deyin! (Axsam, gecə və subh namazlarını qılın)

Goylərdə və yerdə həmd (sukur və tə’rif) yalnız Ona məxsusdur. Gun batanda da (gunun sonuna yetisəndə də), gunduz də Onu təqdis edib sə’ninə tə’riflər deyin! (Ikindi və gunorta namazlarını qılın)

(Allah) oludən diri, diridən də olu cıxardır, oləndən sonra torpagı dirildir. Siz də (qiyamət gunu dirildilib qəbirlərinizdən) belə cıxardılacaqsınız

Sizi (atanız Adəmi) torpaqdan yaratması, sonra da sizin (hərənizin) bir insan olub yer uzunə yayılmagınız Onun qudrət əlamətlərindəndir

Sizin ucun onlarla unsiyyət edəsiniz deyə, oz cinsinizdən zovcələr xəlq etməsi, aranızda (dostluq) sevgi və mərhəmət yaratması da Onun qudrət əlamətlərindəndir. Həqiqətən, bunda (bu yaradılısda) dusunən bir qovm ucun ibrətlər vardır

Goylərin və yerin yaradılısı, dillərinizin və rənglərinizin muxtəlifliyi də Onun qudrət əlamətlərindəndir. Subhəsiz ki, bunda bilənlər (agıl və elm sahibləri) ucun (Allahın vəhdaniyyətinə, Onun hər seyə qadir olmasına dəlalət edən) nisanələr vardır

Gecə və gunduz yatıb dincəlməyiniz (gecə istirahət etməyiniz, gunduz əlləsib calısmagınız), ne’mətindən ruzi (qismətinizi) axtarmanız da Onun qudrət əlamətlərindəndir. Həqiqətən, (oyud-nəsihət) esidənlər ucun bunda ibrətlər vardır

Sizə həm qorxu, həm də umid verən (sizi vurmasından qorxdugunuz, dalınca isə yagıs yagmasına umid bəslədiyiniz) ildırımı gostərməsi, goydən yagmur endirib oləndən sonra (onunla) torpagı diriltməsi də Onun qudrət əlamətlərindəndir. Subhəsiz ki, bunda agılla dusunən bir qovm ucun ibrətlər vardır

Goyun və yerin Onun əmrində durması, sonra sizi bircə dəfə (Israfilin suru bir dəfə ufurməsi ilə) cagıran kimi dərhal yerdən (qəbirlərinizdən dirilib) cıxmagınız da Onun qudrət əlamətlərindəndir

Goylərdə və yerdə kim (nə) varsa, Onundur. (Mələklər, cinlər və insanlar Allahın bəndələridir). Hamısı Ona boyun əyər

Məxluqatı əvvəlcə yoxdan var edən, sonra da (qiyamət gunu) yenidən dirildəcək Odur. Bu (is) Onun ucun cox asandır. Goylərdə və yerdə olan ən yuksək sifət (Allahdan basqa hec bir tanrı olmaması, vəhdaniyyət sifəti) yalnız Ona məxsusdur. O, yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir! (Allahın sifətləri nə goydəkilərin, nə də yerdəkilərin sifətlərinə bənzəyər. Allah onların hamısından ucadır)

(Allah) sizə ozunuzdən bir məsəl cəkər. Sahib oldugunuz kolələr icərisində sizə verdiyimiz mal-dovlətə sizinlə bərabər ortaq olan, ozunuzdən (ozunuz kimi azad adamların haqqına toxunmaqdan) cəkindiyiniz kimi, o kolələrdən də cəkindiyiniz sərikləriniz varmı? (Siz buna razı olarsınızmı? Əlbəttə, yox! Elə isə bəs Allaha Oz aciz bəndələrini, butləri sərik qosmaga necə razı olursunuz?) Biz ayələri agılla dusunən bir qovm ucun belə ətraflı izah edirik

Lakin (ozlərinə) zulm edənlər (kafirlər) nadanlıqla nəfslərinin istəklərinə uydular. Allahın (kufr edəcəklərini əzəldən bildiyi ucun) yoldan cıxartdıqlarını dogru yola (islam dininə) kim sala bilər? Onlara komək edə bilən kəslər də olmaz

(Ya Rəsulum! Ummətinlə birlikdə) batildən haqqa tapınaraq (pak bir muvəhhid, xalis təkallahlı kimi) uzunu Allahın fitri olaraq insanlara verdiyi dinə (islama) tərəf tut. Allahın dinini (Onun yaratdıgı tovhid dini olan islamı) hec vəchlə dəyisdirmək olmaz. Dogru din budur, lakin insanların əksəriyyəti (haqq dininin islam oldugunu) bilməz. (Allah butun insanları xilqətcə musəlman – təkallahlı yaratmısdır, lakin ata-anaları onları basqa dinlərə sovq etmis, yaxud onlar yasa dolduqda oz nadanlıqları uzundən batil dinlərə - butpərəstliyə uymuslar)

(Ya Rəsulum! Sən və ummətin) tovbə edərək Ona tərəf donun. Ondan (Allahın əzabından) qorxun, namaz qılın və musriklərdən olmayın

O kəslərdən ki, oz dinini parcalayıb firqə-firqə oldular (bə’zisi butlərə, bə’zisi gunəsə və aya, bə’zisi ulduzlara səcdə etməyə basladılar). Hər bir firqə oz dininə (oz dininin haqq olduguna) sevinər

Insanlara bir ziyan toxundugu zaman Rəbbinə tərəf donub Ona tovbə edərlər. Sonra (Allah) Oz mərhəmətindən onlara daddıran (onları mohnətdən qurtaran) kimi icərilərindən bir qismi Rəbbinə sərik qosar

Bizim onlara verdiyimiz ne’mətləri inkar etsinlər deyə (sirkə, kufrə dusərlər). Indi (bir az dunyada) əylənib kefə baxın. (Cəhənnəm əzabının necə siddətli oldugunu) mutləq biləcəksiniz

Yoxsa Biz (musriklərə Allaha) sərik qosmaqlarını soyləyən (təsdiq edən) bir dəlil (kitab) gondərdik

Insanlara bir mərhəmət (firavan həyat, saglamlıq, cah-calal) daddırdıgımız zaman ona sevinərlər. Onları oz əlləri ilə etdikləri əməllərə (qazandıqları gunahlara) gorə bir musibətə ducar etdikdə isə dərhal mə’yus olarlar (hər seydən umidlərini uzərlər)

Məgər onlar Allahın istədiyi kimsənin ruzisini bol etdiyini və (istədiyininkini də) azaltdıgını gormurlərmi?! Həqiqətən, bunda iman gətirən bir tayfa ucun ibrətlər vardır

(Ya Rəsulum!) Yaxın qohuma, yoxsula (miskinə), (pulu qurtarıb yolda qalan) musafirə (Allahın vacib buyurdugu) haqqını ver. Allah rizasını (Allahın camalını) diləyənlər ucun bu daha xeyirlidir. (Axirətdə) nicat tapanlar (mətləbinə yetisənlər) məhz onlardır

(Sərvətinizin) xalqın mal-dovləti hesabına artması ucun sələmlə (faizlə) verdiyiniz malın Allah yanında hec bir bərəkəti (artımı) olmaz. Allah rizasını diləyərək verdiyiniz sədəqə (zəkat) isə belə deyildir. Bunu edənlər (dunyada mallarının bərəkətini, axirətdə isə oz mukafatlarını) qat-qat artıranlardır

Sizi (yoxdan) yaradan, sonra sizə ruzi verən, sizi oldurən və daha sonra (qiyamət gunu) dirildəcək məhz Allahdır. Sərikləriniz icərisində bunlardan hec olmasa birini edə biləni varmı? (Allah) pakdır, muqəddəsdir. (Allah musriklərin) Ona sərik qosduqlarından (butlərdən) ucadır

Insanların oz əlləri ilə etdikləri (pis əməllər, gunahlar) uzundən quruda və suda fəsad (pozuntu) əmələ gələr (bə’zi yerlərdə quraqlıq, qıtlıq olar, bə’zilərində zərərli yagıslar yagar, zəlzələ bas verər, dənizlərdə gəmilər batar) ki, Allah (bununla) onlara etdiklərinin bir qismini (etdikləri bə’zi gunahların cəzasını) daddırsın və bəlkə, onlar (tovbə edib pis yoldan) qayıtsınlar

(Ya Rəsulum! Məkkə əhlinə) de: “Yer uzunu gəzib-dolasın və (sizdən) əvvəlkilərin axırının necə olduguna baxın. Onların əksəriyyəti musrik idi

(Ya Rəsulum!) Allah tərəfindən qarsısıalınmaz gun (qiyamət gunu) gəlməmisdən əvvəl uzunu duzgun dinə (islama dogru) cevir. O gun insanlar (haqq-hesab cəkildikdən sonra) boluk-boluk (iki dəstə) olarlar. (Mo’minlər Cənnətə, gunahkarlar isə Cəhənnəmə gedərlər)

Kufr edənin kufru oz əleyhinə olar (qazandıgı gunaha gorə Cəhənnəmə atılar). Yaxsı is gorənlər isə ozləri ucun (Cənnətdə) rahat mənzillər hazırlamıs olarlar ki

(Allah) iman gətirib saleh əməl edənlərə Oz lutfundən (Oz kərəmindən) mukafat versin. Subhəsiz ki, (Allah) kafirləri sevməz

Həqiqətən, kuləkləri mujdəci olaraq gondərməsi, sizə Oz mərhəmətindən daddırması (yagıs verməsi), əmri ilə gəmilərin uzməsi, ne’mətindən ruzi axtarmanız Onun qudrət əlamətlərindəndir. Bəlkə, (Allahın ne’mətlərinə) sukur edəsiniz

(Ya Rəsulum!) Biz səndən əvvəl də onların tayfalarına (necə-necə) peygəmbərlər gondərmisdik. (Peygəmbərlər) onlara acıq-askar mo’cuzələr gətirmisdilər. Biz (peygəmbərləri təkzib edən) gunahkarlardan intiqam aldıq. Mo’minlərə komək etmək Bizə vacibdir! (Biz Oz və’dimizə əməl edərək mo’minlərə yardım etməliyik)

Buludları hərəkətə gətirən kuləkləri gondərib onları goy uzundə istədiyi kimi yayan və topa-topa edən Allahdır. Artıq buludların arasından yagıs cıxdıgını gorursən. Onu (yagısı) bəndələrindən istədiyinə verən kimi onlar sevinərlər

Hərcənd ki ustlərinə (yagıs) endirilməzdən (yagıs yagmamısdan) əvvəl (ondan) umidlərini uzmusdulər

(Ya Rəsulum!) Sən Allahın rəhmətinin (yagısının) əsər-əlamətinə bax ki, torpagı oldukdən sonra necə dirildir. Dogrudan da, O, oluləri dirildəndir. O (Allah) hər seyə qadirdir

Əgər Biz (onların əkinlərinin ustunə) bir yel əsdirsək və (o yel nəticəsində əkinlərin) saralıb-soldugunu gorsələr, bundan sonra mutləq nankor olmaga baslayarlar

Subhəsiz ki, sən (haqqa) cagırısı nə olulərə bildirə bilərsən, nə də donub gedən karlara esitdirə bilərsən

Sizi zəif bir seydən (nutfədən, bir qətrə sudan) yaradan, gucsuzlukdən (korpəlikdən) sonra quvvətli (cavan) edən, quvvətli olduqdan sonra (yenidən) taqətsiz (və qoca) edən Allahdır. O, istədiyini yaradır. O, (hər seyi) biləndir, (hər seyə) qadirdir

Qiyamət qopacagı gun (saat) gunahkarlar (qəbirlərində və dunyada) bir saatdan artıq qalmadıqlarına and icərlər. Onlar (axirətdə belə yalan danısdıqları kimi, dunyada da batilə uyub haqdan) belə dondərilirdilər (yoldan cıxardılırdılar)

Elm və iman sahibləri isə belə deyərlər: “Siz (qəbirlərinizdə) Allahın Kitabında (əzəli elmində yazılmıs) olan qiyamət gununə qədər qaldınız. Bu, (hamının dirildiyi) qiyamət gunudur, lakin siz (onun haqq oldugunu) bilmirdiniz!”

O gun zalımlara uzrləri hec bir fayda verməz və onların tovbə etmələri (Allah rizasını diləmələri) də istənilməz

Biz bu Qur’anda insanlar ucun hər cur məsəl cəkdik. (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, sən onlara (Musanın yədi-beyzası, əsası kimi) hər hansı bir mo’cuzə gətirsən belə, onlar mutləq: “Siz (Peygəmbər və ona iman gətirənlər) yalancısınız!” – deyəcəklər

Allah (haqqı) bilməyənlərin qəlblərini belə mohurləyər

(Ya Rəsulum!) Sən (cətinliklərə, əziyyətlərə) səbr et. Subhəsiz ki, Allahın (sənə verdiyi zəfər) və’di haqdır. Qoy (axirətə) qəti inanmayanlar səni e’tinasızlıga sovq etməsinlər. (Səni yungul hesab edib yerindən oynatmasınlar, səbirsizliyə, səbatsızlıga sovq edərək oz fikrindən və amalından dondərib risaləti təblig etməkdən dasındıra bilməsinlər)