Azerbaijani - Chapter 6 - Al-Anam

Goyləri və yeri (yoxdan) xəlq edən, zulmətləri və nuru yaradan Allaha həmd (sukur və tə’rif) olsun! (Bu qudrəti gordukdən) sonra kafir olanlar yenə (butləri) oz Rəbbinə tay tuturlar

Sizi palcıqdan yaradan, sonra da (sizin ucun) bir əcəl (olum vaxtı) muəyyən edən Odur. (Allahın) yanında mə’lum bir əcəl də (butun olulərin diriləcəyi qiyamət gunu) vardır. (Butun bunlardan) sonra siz yenə də subhə edirsiniz

Goylərdə də, yerdə də (ibadətə layiq olan) yalnız O Allahdır! Sizin gizlində də, askarda da nəyiniz varsa, tutdugunuz (butun) əməlləri də O bilir

Onlara (Məkkə musriklərinə) Rəbbinin ayələrindən elə bir ayə gəlməz ki, onlardan uz cevirməsinlər

Onlara haqq olan (Qur’an) gəldiyi zaman onu yalan hesab etdilər. (Musriklərin) məsxərəyə qoyduqlarının (Qur’anın musəlmanların qalib gələcəyi, musriklərin məglub olacagı və axirətdə siddətli əzab gorəcəkləri barəsindəki) xəbərləri onlara gəlib catacaq

Məgər ozlərindən əvvəl necə-necə nəsilləri (ummətləri) məhv etdiyimizi gormədilərmi? Onlara yer uzundə sizə (məkkəlilərə) vermədiyimiz imkanlar (quvvət və sərvət) vermisdik. Goydən onlara bol yagıs gondərmis, (evlərin, saraylarının və bagcalarının) altından caylar axıtmısdıq. Biz onları gunahlarına gorə məhv etdik və onlardan sonra basqa yeni bir nəsil (ummətlər) yaratdıq

(Ya Rəsulum!) Əgər sənə kagız uzərində (yazılı) bir kitab nazil etsəydik və onlar əlləri ilə ona toxunmus olsaydılar belə, kafirlər yenə də: “Bu, acıq-aydın bir sehrdir”, - deyərdilər

Onlar dedilər: “Məgər ona (Həzrəti–Muhəmmədə peygəmbərliyinin həqiqi olmasını təsdiq edən) bir mələk endirilməli deyildimi?” Əgər Biz bir mələk gondərsəydik, is bitmis olar (iman gətirməyəcəkləri ucun onlar məhv edilər) və (tovbə etmək ucun) onlara bir an belə mohlət verilməzdi

Əgər Biz onu (peygəmbəri) mələk etsəydik (və ya kafirlərə mələklərdən bir peygəmbər gondərsəydik), yenə də onu bir insan qiyafəsində gondərər və onları (gondərilənin mələk deyil, ozləri kimi bir adam olması barəsində) bir daha dusdukləri subhəyə salardıq

Əlbəttə, səndən əvvəlki peygəmbərlər də məsxərəyə qoyulmusdular. Lakin məsxərəyə qoyanları məsxərəyə qoyduqlarının ozu məhv etdi

(Ya Rəsulum!) De: “Yer uzunu dolasın və sonra gorun ki, (peygəmbərlərə) yalancı deyənlərin aqibəti necə oldu?”

De: “Goylərdə və yerlərdə olanlar kimindir?” De: “Allahındır!” O Oz- Ozunə rəhmli olmagı yazmısdır. (Bəndələrinə qarsı rəhmli olmagı Ozu ucun əzəldən O Muəyyən etmisdir). Olacagına hec bir subhə edilməyən qiyamət gununə sizi O toplayacaqdır. Ozlərinə zərər vuranlar, əlbəttə, iman gətirməzlər

Gecədə və gunduzdə movcud olan hər bir sey Onundur. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

(Ya Rəsulum!) De: “Mən goyləri və yeri yaradan, hamısını bəsləyib Ozu bəslənməyən (hamını yedirdib Ozu yeməkdən uzaq olan) Allahdan basqasını ozumə Rəbbmi edərəm?!” De: “Mənə ilk musəlman olmaq əmr edildi və musriklərdən olma!” (deyə buyuruldu)

De: “Əgər mən Rəbbimə asi olsam, boyuk gunun (qiyamət gununun) əzabından qorxaram”

O gun kim əzabdan qurtulsa, subhəsiz ki, (Allah) ona mərhəmət əta etmisdir. Bu isə acıq-aydın qurtulusdur (ugurdur)

Əgər Allah sənə bir sıxıntı versə, (səni ondan) Allahdan basqa hec kəs qurtara bilməz. Əgər (Allah) sənə bir xeyir yetirsə (hec kəs Ona mane ola bilməz). Cunki O, hər seyə qadirdir

O Oz qulları uzərində hakimi-mutləqdir. O, hikmət sahibidir, (hər seydən) xəbərdardır

De: “Sahidlik baxımından nə daha boyukdur? Mənimlə sizin aranızda Allah sahiddir. Bu Qur’an mənə sizi və ona (gələcəkdə) yetisəcək kimsələri (qiyamətə qədər) xəbərdarlıq edib qorxutmagım ucun vəhy olundu. Məgər siz Allahla yanası basqa tanrılar olduguna sahidlik edirsiniz?” De “O, tək bir Tanrıdır. Mən sizin Ona sərik qosduqlarınızdan (butlərdən) tamamilə kənaram!”

Kitab verilmis səxslər onu (Muhəmməd peygəmbəri) oz ogullarını tanıdıqları kimi tanıyırlar. Ozlərinə zərər edənlər, əlbəttə, iman gətirməzlər

Allaha iftira yaxan və Onun ayələrini yalan hesab edən kəsdən daha zalım kim ola bilər?! Subhəsiz ki, zalımlar nicat tapmazlar

O gun (qiyamət gunu) onların hamısını (bir yerə) toplayacaq, sonra (Allaha) sərik qosanlara deyəcəyik: “(Tanrı olduqlarını) iddia etdiyiniz sərikləriniz (butləriniz) haradadır

Onların: “Rəbbimiz Allaha and olsun ki, biz musrik deyildik!” deməkdən basqa hec bir carələri qalmayacaq

Gor onlar ozlərinə qarsı necə yalan deyirlər. Ozlərindən uydurub duzəltdikləri butlər də onlardan qeyb olacaq

(Musriklərin) icərisində səni dinləyənlər də vardır. Lakin (musəlmanlara qarsı dusmən hərəkətlərinə gorə) onu (Qur’anı) basa dusməsinlər deyə, onların urəklərinə pərdə cəkdik, qulaqlarına da karlıq (agırlıq) verdik. Onlar hər hansı bir mo’cuzə gorsələr, yenə də ona inanmazlar. Hətta yanına gəldikdə səninlə hocətləsərlər. Kafir olanlar isə:” Bu, qədimlərin əfsanələrindən (nagıllardan) basqa bir sey deyildir!, - deyərlər

(Musriklər ozlərinə uyanları Qur’anı) dinləməyi qadagan edər, ozləri də onlardan uzaq durarlar. Onlar (basqalarını deyil), yalnız ozlərini həlak edər, lakin (bunun) fərqinə varmazlar

(Ya Rəsulum!) Gətirilib od ustundə saxlandıqları zaman sən onların: “Kas ki, biz dunyaya qaytarılıb Rəbbimizin ayələrini yalan hesab etməyəydik və mo’minlərdən olaydıq!” – demələrini gorəydin

Xeyr, əvvəlcə (urəklərində) gizlətdikləri (kufr, nifaq və cirkin əməllər) onların qabagına cıxdı. Əgər geri qaytarılsaydılar, yenə də onlar qadagan olunduqları seyə (kufr və gunaha) əl qatardılar. Onlar, subhəsiz ki, yalancıdırlar

(Əgər onlar dunyaya qaytarılsaydılar) yenə də: “Həyat yalnız bu dunyadakı həyatımızdan ibarətdir. Bizlər bir daha dirilən deyilik!” – deyərdilər

Sən onları (sorgu-sual ucun) Rəbbinin huzurunda saxlandıqları zaman gorəydin! Allah onlara (mələklər vasitəsilə) belə buyuracaq: “Bu, (oləndən sonra dirilmək, sorgu-sual) haqq deyilmi? Onlar:” Bəli, Rəbbimizə and olsun (ki, bu, haqdır!)” – deyə cavab verəcəklər. (Allah) buyuracaq: “Elə isə etdiyiniz kufrlərə gorə dadın əzabı!”

Allahın huzurunda duracaqlarını inkar edən kimsələr, həqiqətən, ziyana ugramıslar. Belə ki, saat (qiyamət vaxtı) qəflətən baslarının ustunu aldıgı zaman onlar gunahlarını dallarında dasıyaraq deyəcəklər: “Dunyadakı təqsirlərimizə gorə vay halımıza!” Bir baxın, dasıdıqları sey (gunah yuku) necə də pisdir

Dunya həyatı oyun və əyləncədən basqa bir sey deyildir. Axirət yurdu muttəqilər ucun daha xeyirlidir. Məgər dərk etmirsiniz

Bilirik ki, onların (Qur’an barəsində) dedikləri soz səni cox kədərləndirir. Həqiqətdə isə onlar səni yalancı hesab etmirlər (urəklərində sənin həqiqi peygəmbər oldugunu yaxsı bilirlər). Ancaq o zalımlar (musriklər) Allahın ayələrini inadla inkar edirlər

Səndən əvvəl də peygəmbərlər təkzibə mə’ruz qalmısdılar. Lakin onlar təkzib olunduqları və əziyyət verildikləri seylərə dozdulər. Nəhayət, Bizim koməyimiz onlara yetdi. Allahın sozlərini (peygəmbərlərə verdiyi və’dləri) dəyisə biləcək hec bir kimsə yoxdur! Dogrudan da, peygəmbərlərə aid xəbərlərin bə’zisi sənə gəlib catdı

Onların (haqq dindən) uz dondərməsi sənə agır gəlirsə, yerdə (yerin dibinə gedən) bir lagım və ya goyə cıxacaq bir nərdivan tapıb onlara (Bizim sənə verdiyimizdən daha yaxsı) bir mo’cuzə gətirə bilərsənsə, durma gətir! (Allah sənə bu qudrəti verməmisdir, hətta gətirsən belə, yenə onu sehr hesab edəcəklər). Allah istəsəydi, onları yıgıb dogru yola salardı. Elə isə (Allahın insanların zorla deyil, konullu surətdə iman gətirmək istədiyini) bilməyənlərdən olma

(Sənin də’vətini) ancaq cani-dildən esidənlər qəbul edər. Oluləri də Allah dirildər. Sonra onlar Allahın huzuruna qaytarılar

(Məkkə musrikləri) dedilər: “Məgər ona (Peygəmbərə) Rəbbindən bir mo’cuzə endirilməli deyildimi?” De: “Allah mo’cuzə endirməyə qadirdir. Lakin onların coxu (belə bir mo’cuzə gondərildikdə onu inkar edəcəkləri təqdirdə baslarına gələcək musibət və fəlakəti) bilməz

Yerdə gəzən elə bir heyvan, qanadları (iki qanadı) ilə ucan elə bir qus yoxdur ki, sizin kimi ummətlər olmasın. (Onlar da sizin kimi bir zumrədir. Allah onlara da ruzi vermis, əcəllərini əvvəlcədən muəyyənləsdirmisdir. Onlar da oz qabiliyyətlərinə gorə Allahın vəhdaniyyətini mədh edib, sə’ninə tə’rif deyirlər). Biz Kitabda (Qur’anda) hec bir seyi nəzərdən qacırmadıq (əskiltmədik). Sonra onlar (butun canlılar, butun məxluqat) Rəbbinin huzuruna cəm ediləcəkdir

Ayələrimizi təkzib edənlər zulmət icində (kufr və cəhalətdə) qalmıs karlar və lallardır. Allah istədiyini (haqq yoldan) azdırar, istədiyini isə duz yola yonəldər

(Musriklərə) de: “Mənə deyə bilərsinizmi? Sizə Allahın əzabı gəlsə və ya qiyamət basınızın ustunu alsa, Allahdan basqasına dua edib yalvaracaqsınızmı? Əgər dogrudanısanlarsınızsa (deyin gorək)!”

Xeyr, yalnız Ona (Allaha) dua edib yalvaracaqsınız. O əgər istəsə, yalvardıgınız bəlanı aradan qaldırar, siz də Ona sərik qosdugunuz butlərinizi unudarsınız. (Buna gorə də basınıza bir bəla gəlməmisdən əvvəl Allaha ibadət edin. Ona hec bir sərik qosmayın)

Səndən əvvəl də ummətləri (peygəmbərləri yalancı hesab etdikləri ucun) musibət və fəlakətə ducar etdik ki, (Allaha) yalvarsınlar

Barı, əzabımız onların baslarının ustunu alanda yalvaraydılar. Lakin (inadları uzundən) qəlbləri sərtləsdi və Seytan da onlara etdikləri əməlləri suslu gostərdi

Artıq o zalım tayfanın koku kəsildi. Həmd olsun aləmlərin Rəbbi Allaha

(Ya Rəsulum!) De: “Bir deyin gorum, əgər Allah sizin qulaqlarınızı və gozlərinizi əlinizdən alsa, urəklərinizə mohur vursa, onları sizə Allahdan qeyri hansı tanrı qaytara bilər?” Gor Biz ayələrimizi onlara necə izah edirik, sonra onlar ondan gor necə uz dondərirlər

De: “Bir deyin gorum, əgər Allahın əzabı sizə qəflətən və ya askar gəlsə, zalım tayfadan basqası həlak edilərmi?”

Biz peygəmbərləri ancaq mujdə verənlər və (əzabla) qorxudanlar sifətilə gondərdik. Iman gətirib yaxsı islər gorənlərin hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

Ayələrimizi təkzib edənlərə isə qazandıqları gunahlara gorə əzab uz verəcəkdir

De: “Mən sizə demirəm ki, mənim yanımda Allahın xəzinələri vardır. Mən qeybi bilmirəm və sizə də demirəm ki, mən mələyəm. Mən yalnız ozumə gələn vəhyə tabe oluram”. De: “Kor gorənlə bir olarmı? Məgər dusunmursunuz?”

Rəbbinin huzuruna cəm ediləcəklərindən qorxanları onunla (Qur’anla) xəbərdar et. Onların Allahdan basqa hec bir hamisi və havadarı yoxdur. Bəlkə də, onlar (bununla) pis əməllərdən cəkinsinlər

(Ya Rəsulum!) Rəbbinin camalını (rizasını) diləyərək səhər-axsam Ona dua edənləri yanından qovma. Onların əməllərini sənə, sənin əməllərinin isə onlara hec bir dəxli yoxdur. Buna gorə də (onları qovsan) zalımlardan olarsan

Beləliklə, onları (insanları) bir-birilə imtahana cəkdik ki, onlar desinlər: “Əcəba, Allahın aramızda lutfunu gorub bəxs etdiyi kimsələr bunlarmıdır? Məgər Allah sukur edənləri daha yaxsı tanıyan deyildirmi?”

Ayələrimizə iman gətirənlər yanına gəldikdə onlara de: “Sizə salam olsun! Rəbbiniz Ozu-Ozunə rəhmli olmagı yazmısdır (bəndələrinə qarsı rəhmli olmagı əzəldən Ozu Ozu ucun muəyyən etmisdir) ki, sizlərdən hər kəs pis is gorsə, sonra tovbə edib duzəlsə (Allah onun gunahından kecər). Subhəsiz ki, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir!”

Biz ayələrimizi belə mufəssəl izah edirik ki, gunahkarların yolu acıq-aydın bilinsin

(Ya Rəsulum) De: “Sizin Allahdan qeyri tapındıgınız butlərə ibadət etmək mənə qadagan edilmisdir”. De: “Mən sizin nəfsinizin istəklərinə əsla uymaram. Belə ola biləcəyi təqdirdə mən (haqq yoldan) azar və dogru yola yonəlmislərdən olmaram!”

De: “Mən Rəbbimdən acıq-aydın bir dəlilə (Qur’ana) istinad edirəm. Siz isə onu yalan hesab etdiniz. Sizin tələm-tələsik istədiyiniz (ilahi əzab) məndə (mənim əlimdə) deyildir. Hokm ancaq Allahındır. Haqqı yalnız O bəyan edər. O (haqla batili) ayırd edənlərin ən yaxsısıdır!”

De: “Əgər tə’cili istədiyiniz (əzab) mənim əlimdə olsaydı, is mənimlə sizin aranızda əlbəttə, bitmis olardı (sizi dərhal məhv edərdim), Allah zalımları daha yaxsı tanıyandır!”

Qeybin acarları (Allahın) yanındadır. Onları ancaq O (Allah) bilir. (Allah) suda və quruda nə varsa bilir. Yerə dusən elə bir yarpaq yoxdur ki, (Allah) onu bilməsin. Yerin zulmətləri icində elə bir toxum, (kainatda) yas-quru elə bir sey yoxdur ki, acıq-aydın kitabda (lovhi-məhfuzda) olmasın

Sizi gecələr yuxuya daldıran (bu minvalla sizi bir nov olum halına salıb hiss-həyacandan məhrum edən), gunduz isə nə etdiyinizi (nə qazandıgınızı) bilən Odur. Sonra O sizi gunduz (yuxudan) oyandırır ki, muəyyən olunmus vaxt (əcəl) gəlib yetissin. Sonra onun huzuruna qayıdacaqsınız və sonra da O sizə etdiyiniz əməllər barəsində xəbər verəcəkdir

(Allah) Oz bəndələri uzərində hakimi-mutləqdir. O sizə (yaxsı və pis əməllərinizi yazan, sizi Seytandan qoruyan) gozətci mələklər gondərir. Nəhayət, birinizin əcəli gəlib catdıqda onun canını (gondərdiyimiz) mələklər alar. Onlar (oz vəzifələrində) hec bir əyər-əskikliyə yol verməzlər

Sonra insanlar Allahın – ozlərinin həqiqi ixtiyar sahibinin huzuruna qaytarılar. Bilin ki, hokm Onundur (Allahındır) və O, ən tez haqq-hesab cəkəndir

(Ya Rəsulum!) De: “Gizlində (Allaha) dua edib:” Əgər bizi suyun və qurunun zulmətindən qurtarsan, əlbəttə, sukur edənlərdən olarıq”, - deyə yalvardıgınız zaman sizləri bunlardan xilas edən kimdir?”

De: “Sizi ondan xilas edən və hər bir qəmdən qurtaran Allahdır. (Butun bunlardan) sonra siz yenə də (Ona) sərik qosursunuz?”

De: “Allah basınızın ustundən və ayaqlarınızın altından (goydən və yerdən) sizə əzab gondərməyə, sizi dəstələr halında qarısdırmaga və birinizə digərinizin zorunu daddırmaga qadirdir!” Gor ayələrimizi onlara nə cur izah edirik ki, bəlkə, basa dussunlər

(Ya Rəsulum!) Sənin camaatın onu (Qur’anı), haqq oldugu halda, yalan hesab etdi. (Onlara) de: “Mən sizin vəkiliniz deyiləm!”

Hər bir xəbərin (Qur’anda sizə xəbər verdiyim əzabın Allah tərəfindən təqdir olunmus) muəyyən bir vaxtı vardır və siz (onu) biləcəksiniz

(Ya Rəsulum!) Ayələrimizi istehza edənləri gorduyun zaman onlar sohbəti dəyisənə qədər onlardan uz cevir. Əgər Seytan (bu qadagan əmrini) sənə unutdursa, xatırlayandan sonra o zalım tayfa ilə bərabər oturma

Muttəqilərə onların (iman gətirməyənlərin) əməllərindən hec bir gunah gəlməz. Lakin bu, bir oyuddur ki, bəlkə, (kafirlər onun tə’sirilə) pis əməllərdən cəkinsinlər

Dinlərini oyun və əyləncə sayanları, dunya həyatının məgrur etdiyi (və ya aldatdıgı) səxsləri bosla getsinlər. (Onlara Qur’anı) xatırlat ki, hec kəs qazandıgı əmələ gorə ozunu həlaka ducar etməsin. Allahdan basqa onun nə bir dostu var, nə də bir səfaətcisi (havadarı). O, hər hansı bir fidyəni versə belə, qəbul olunmaz. Onlar edikləri əməllərə gorə əzaba ducar olanlardır. Onları kufr etdiklərinə gorə qaynar su (cəhənnəm ickisi həmim) və siddətli əzab gozləyir

De: “Biz Allahı qoyub bizə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilməyən butlərəmi tapınacaq və Allah bizi duzgun yola yonəltdikdən sonra yer uzundə sasqın dolasarkən seytanların azdırdıgı adam kimi geriyəmi (kufrə) dondəriləcəyik? Halbuki dostları onu: “Bizə tərəf gəl!” – deyərək haqq yola cagırırdılar! De: “Allahın hidayəti (islam dini) dogru yoldur. Bizə aləmlərin Rəbbinə təslim olmaq əmr edilmis

Həmcinin: “Namaz qılın, Allahdan qorxun, huzuruna toplanacagınız məhz Odur!” (deyə buyurulmusdur)”

Goyləri və yeri haqq olaraq yaradan Odur. Onun: “Ol!” deyəcəyi gun (hər sey) dərhal olar. Onun sozu haqdır. Surun (Israfilin surunun) calınacagı gun hokm Onundur. Qeybi və askarı bilən də Odur. O, hikmət sahibidir, (hər seydən) xəbərdardır

(Ya Rəsulum) Xatırla ki, bir zaman Ibrahim atası Azərə demisdi: “Sən butləri tanrılarmı qəbul edirsən? Mən səni və sənin tayfanı acıq-aydın zəlalət icində gorurəm!”

Beləcə, Ibrahimə goylərin və yerin mulkunu (səltənətini, oradakı qəribəlikləri və gozəllikləri, onların Allah qudrəti ilə yaradılmasını) gostərdik ki, tam qənaətlə inananlardan olsun

Gecə qaranlıgı (onu) burudukdə o, bir ulduz gorub: “Bu mənim Rəbbimdir!” dedi. (Ulduz) batdıqda isə: “Mən batanları sevmirəm”, soylədi

(Sonra) dogan ayı gorub: “Bu mənim Rəbbimdir!” – dedi. (Ay) batdıqda isə: “Dogrudan da, əgər Rəbbim məni dogru yola yonəltməsəydi, mən zəlalətə dusənlərdən olardım”, - soylədi

(Daha sonra) dogan gunəsi gorub: “Bu mənim Rəbbimdir, bu, daha boyukdur!” – dedi. (Gunəs) batdıqda isə dedi: “Ey camaatım, mən, həqiqətən, sizin Allaha sərik qosduqlarınızdan (butlərdən, səma cismlərindən) uzagam

Mən, həqiqətən, batildən haqqa tapınaraq (donərək) uzumu goyləri və yeri yaradana cevirdim. Mən (Allaha) sərik qosanlardan deyiləm!”

Tayfası onunla (Ibrahimlə) mubahisəyə girisdi. (Ibrahim) dedi: “Allah məni dogru yola saldıgı halda, siz Onun barəsində mənimlə mubahisə edirsiniz? Rəbbimin istədiyi hər hansı bir sey (bəla, musibət) istisna olmaqla, mən sizin Ona sərik qosdugunuz butlərdən qorxmuram. (Onlar mənə hec bir sey edə bilməzlər). Rəbbim hər seyi elmlə (Oz əzəli elmi ilə) ehtiva etmisdir. Məgər dusunub ibrət almırsınız

Allahın sizə (ibadət edilməsi barədə) hec bir dəlil endirmədiyi butləri Ona sərik qosmaqdan qorxmadıgınız halda, mən niyə sizin qosdugunuz səriklərdən qorxmalıyam? Əgər bilirsinizsə, (deyin gorək) bu iki dəstədən hansı (qiyamət əzabından) əmin olmaga daha layiqdir

Iman gətirib imanlarını zulmə qatısdırmayanlar əmin-amanlıqdadırlar. Haqq yola yonəlmislər də onlardır

Bu bizim Ibrahimə oz tayfasına qarsı verdiyimiz dəlildir. Biz istədiyimiz səxsi dərəcə-dərəcə yuksəldərik. Subhəsiz ki, Rəbbin hikmət sahibi, elm sahibidir

Biz Ishaqı və Yə’qubu Ona əta etdik. Onların hər birini hidayətə (peygəmbərliyə) catdırdıq. Bundan əvvəl Nuhu və onun nəslindən olan Davudu, Suleymanı, Əyyubu, Yusifi, Musanı və Harunu da hidayətə qovusdurmusduq. Biz yaxsı is gorənləri (yaxsılıq edənləri) belə mukafatlandırırıq

Zəkəriyyanı, Yəhyanı, Isanı, Ilyası da (hidayətə catdırdıq). Onların hamısı əməlisalehlərdən idi

Biz, həmcinin Ismaili, Əlyəsə’i, Yunisi və Lutu da (hidayətə qovusdurduq) və onları aləmlərdən (ozləri ilə bir dovrdə yasayan butun insanlardan) ustun tutduq

Biz onların atalarından, nəsillərindən və qardaslarından da (bir qismini hidayətə catdırdıq), onları secdik və duz yola yonəltdik

Bu, Allahın haqq yoludur. Bəndələrindən istədiyini ona yonəldir. Əgər onlar (Allaha) sərik qossaydılar, etdikləri əməllər puca cıxardı

Onlar Bizim kitab, hokm və peygəmbərlik verdiyimiz kimsələrdir. Əgər (indi) bunlar (Qureys musrikləri və basqa kafirlər) bu dəlilləri dansalar, Biz onlara həmin dəlilləri inkar etməyən bir tayfanı muvəkkil edərik (onların yerinə dəlillərimizi inkar etməyəcək bir zumrə gətirərik)

Onlar (adları cəkilən peygəmbərlər) Allahın dogru yola yonəltdiyi kimsələrdir. Sən də onların haqq yolunu tutub get. De: “Mən bunun (islam dinin təbligi) muqabilində sizdən bir əvəz istəmirəm. Bu (Qur’an) aləmlər (butun bəsəriyyət) ucun yalnız bir moizədir (oyud-nəsihətdir)”

Onlar (yəhudilər): “Allah hec bir bəsərə bir sey (Qur’an) nazil etməmisdir”, - deməklə Allahı layiqincə qiymətləndirmədilər. De: “Musanın insanlara bir nur və hidayət olaraq gətirdiyi kitabı (Tovratı) kim nazil etmisdir? Siz onu vərəqlərə yazıb gostərir, bir coxunu da gizlədirsiniz. (Əslində) siz (Qur’an vasitəsilə) ozunuzun və atalarınızın bilmədiklərini oyrənmis olursunuz. (Ya Rəsulum!) Sən: “Allah!” deyib cagır, sonra da onları burax ki, dusdukləri bataqlıqda oynaya-oynaya qalsınlar. (Ozlərinin dedi-qodularında, pis islərində və yaramaz əqidələrində davam etsinlər)

Bu (Qur’an) da mubarək (xeyir-bərəkəti daim, faydası cox), ozundən əvvəlkiləri təsdiq edən bir kitabdır ki, onu sənə Məkkə əhlini və ətrafındakı insanları (Allahın əzabı ilə) qorxutmaq ucun nazil etmisik. Axirətə iman gətirənlər ona da iman gətirər, namazlarını da qoruyub saxlayarlar (vaxtlı-vaxtında qilarlar)

Allaha iftira yaxan, ozunə hec bir vəhy olunmadıgı halda: “Mənə də vəhy olunmusdur, mən də Allahın nazil etdiyi (Qur’an) kimi bir kitab endirəcəyəm”, - deyən səxsdən daha zalım kim ola bilər? Kas sən zalımları olum əzabı icində cabalayan, mələklərin də (bu zaman) əllərini uzadıb: “Cıxarın canlarınızı! Siz bu gun Allaha qarsı nahaq sozlər danısdıgınıza və Onun ayələrinə təkəbbur gostərdiyinizə gorə alcaldıcı bir əzabla cəzalandırılacaqsınız!” – dediklərini gorəydin

Siz Bizim huzurumuza ilk dəfə sizi yaratdıgımız kimi tək-tənha, ozu də sizə verdiyimiz (var-dovləti, əhli-əyalı) arxanızda (dunyada) qoyub gəlmisiniz. Artıq sizin (vaxtı ilə) oz aranızda Allahın sərikləri iddia etdiyiniz səfaətcilərinizi gormuruk. Artıq aranızdakı (rabitə) qırılmıs və (Allaha sərik) iddia etdikləriniz (butlər) də sizdən (uzaqlasıb) qeyb olmusdur

Subhəsiz ki, toxumu da, cəyirdəyi də cucərdib catladan, oludən diri, diridən də olu cıxardan (olu yumurtadan diri toyuq, diri toyuqdan olu yumurta yaradan) Allahdır. Budur Allah! Axı siz Ondan (haqq olan Allahdan) nə cur dondərilirsiniz

(Gecənin zulmətindən) səhəri yarıb cıxaran, gecəni bir istirahət vaxtı, gunəsi və ayı (vaxt ucun) bir olcu vasitəsi edən də Odur. (Butun) bunlar yenilməz quvvət sahibi, (hər seyi) bilən Allahın təqdiridir (əzəli hokmudur)

Suyun və qurunun zulmətində (yolunuzu) duz getmək ucun ulduzları sizin ucun yaradan da Odur. Biz bu ayələri anlayan bir camaat ucun bu cur ətraflı izah etdik

Sizi tək bir nəfərdən (Adəmdəm) yaradan da Odur. (Sizin ucun) bir qərar yeri (ana bətni, ata beli və ya yer uzu), bir də bir əmanət yeri (qəbir) vardır. Biz ayələrimizi anlayan bir camaat ucun belə mufəssəl bəyan etdik

Goydən su (yagıs) endirən Odur. Biz onunla hər bir bitkini yetisdirdik, yasıl fidanlar goyərtdik, onlardan bir-birinə sarmasmıs (sunbul olmus) dənələr cıxartdıq. Biz xurma agacından, onun tumurcugundan bir-birinə sarmasmıs salxımlar yetisdirdik. (Biz, həmcinin) uzum bagları, bir-birinə bənzəyən və bənzəməyən zeytun və nar yetisdirdik. (Onlardan hər birinin) bar verdiyi vaxt meyvəsinə və onun yetisməsinə baxın. Subhəsiz ki, bunda (Allahın Oz qudrəti ilə yaratdıgı bu seylərdə) iman gətirən bir camaat ucun (Rəbbinizin varlıgını subut edən) dəlillər vardır

Cinləri (Allah) yaratdıgı halda, (kafirlər və cahillər) onları Allaha sərik qosdular, (nəyə inandıqlarını, nə danısdıqlarını) bilmədən (ozlərindən) Onun ucun ogullar və qızlar uydurub duzəltdilər. Allah isə onların Ona aid etdikləri sifətlərdən uzaqdır (pakdır) və yuksəksə durur

O, goyləri və yeri (yoxdan) var edəndir. Allahın necə ovladı ola bilər ki, Onun hec bir yoldası (zovcəsi) yoxdur. Hər seyi O yaratmısdır. O, hər seyi biləndir

O Allah Rəbbinizdir! Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Hər seyi yaran Odur. Buna gorə də yalnız Ona ibadət edin. O, hər seyə vəkildir

Gozlər Onu (gorub) dərk etməz. O, gozləri dərk edər. O, lətifdir (cismlikdən uzaqdır), (hər seydən) xəbərdardır

Rəbbinizdən sizə parlaq dəlillər gəlmisdir. Kim (onları) gorsə, oz lehinə, kim gorməsə, oz əleyhinədir. Mən sizə nəzarətcı deyiləm. (Mənim vəzifəm ancaq dini təblig etməkdir)

Biz ayələrimizi belə acıqlayırıq ki, onlar (sənin peygəmbərliyini inkar edənlər): “Sən dərs almısan (bunları basqalarından oyrənmisən)”, - desinlər və Biz də onu (Qur’anı) bilən (elm və bilik sahibi olan) bir camaata izah edək. (Kafirlər Allahın birliyini, qudrət və əzəmətini inkar etməklə daha siddətli əzaba layiq olsunlar, mo’minlər isə onları təsdiq etdikləri ucun daha cox savab qazansınlar)

(Ya Rəsulum!) Rəbbindən sənə vəhy edilənə (Qur’ana) tabe ol. (Sən yəqin bilirsən ki) Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Musriklərdən isə uz cevir

Əgər Allah istəsəydi, onlar musrik olmazdılar. Biz səni onların uzərində gozətci qoymamısıq və sən onların vəkili də deyilsən

Allahdan basqalarına tapınanları soyməyin. Yoxsa onlar da (Allaha qarsı hormət və ehtiram) bilmədikləri uzundən Allahı dusməncəsinə soyərlər. Beləcə, hər bir ummətə oz əməllərini gozəl gostərdik. (Mo’minlərə Allah rizasına gordukləri isləri gozəl gostərdiyimiz kimi, kafirlərə də cirkin əməllərini yaxsı gostərdik). Sonra onlar Rəbbinin huzuruna qayıdacaqlar. (Allah isə) onlara etdikləri əməllər barəsində xəbər verəcəkdir

(Məkkə musrikləri) Allaha urəkdən and icdilər ki, əgər onlara bir ayə gəlsə, ona mutləq inanacaqlar. (Onlara) de: “Ayələr ancaq Allahın yanındadır. (Ey musriklərin imana gəlməsini istəyən musəlmanlar!) Siz nədən bilirsiniz ki, onlara (istədikləri) ayə (mo’cuzə) gəldikdə yenə də iman gətirməyəcəklər!”

Biz onların urəklərini və gozlərini əvvəlcə ona (Qur’ana və ya gondərdiyimiz hər hansı ayəyə) iman gətirmədikləri kimi tərsinə cevirər və onları oz azgınlıqları icində sasqın bir vəziyyətdə qoyarıq

Əgər Biz (istədikləri kimi) mələkləri onlara gondərsəydik, olulər onlara danıssaydı və hər seyi dəstə-dəstə toplayıb onların qarsısına qoysaydıq belə, Allah istəmədikcə, onlar iman gətirməzdilər. Lakin onların əksəriyyəti (bunu) bilməz

Beləcə, Biz hər peygəmbər ucun insan və cin seytanlarından dusmənlər yaratdıq. Onlar (biri digərini) aldatmaq məqsədilə bir-birinə təmtəraqlı (zahirən gozəl, daxilən cirkin) sozlər təlqin edərlər. Əgər Rəbbin istəsəydi, onlar bunu etməzdilər. Onları uydurduqları yalanlarla birlikdə bosla getsinlər

(Insanlardan və cinlərdən olan seytanlar bu təmtəraqlı sozləri) axirətə inanmayanların urəkləri onlara meyl etsin, onlar ondan (həmin sozlərdən) xoslansınlar və gordukləri cirkin isləri bir daha gorsunlər (deyə, təlqin edərlər)

Allah sizə Kitabı (Qur’anı) mufəssəl surətdə nazil etdiyi halda, mən (haqq ilə batili ayırd etmək ucun) Ondan basqasınımı ozumə hakim istəməliyəm?! Kitab verilmis səxslər Qur’anın sənin Rəbbindən haqq olaraq nazil edildiyini bilirlər. Sən subhəyə dusənlərdən olma

(Ya Rəsulum!) Rəbbinin sozu duzgun və ədalətli səkildə tamam oldu. Onun sozlərini dəyisdirə biləcək bir kimsə yoxdur. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

Əgər yer uzundə olanların coxuna itaət etsən, onlar səni Allahın yolundan azdırarlar. Onlar ancaq zənnə uyar və ancaq yalan danısarlar

Subhəsiz ki, yolundan azanları ən yaxsı tanıyan Rəbbindir. Haqq yola yonələnləri də ən yaxsı bilən Odur

Əgər siz Allahın ayələrinə inanan kimsələrsinizsə, ustundə Onun adı cəkilmis (bismillah deyilərək kəsilmis) heyvanları yeyin

Sizə nə olub ki, ustundə Allahın adı cəkilmis (heyvanların) ətindən yeməyəsiniz? Halbuki məcburiyyət qarsısında (yeməli) oldugunuz seylər istisna edilməklə, sizə haram buyurduqların artıq O (Allah) mufəssəl səkildə sizə bildirmisdir. Subhəsiz ki, coxları (səriəti) bilmədiklərindən nəfslərinin istəklərinə uyaraq (xalqı) duz yoldan azdırarlar. Rəbbin həddi asanları ən yaxsı tanıyandır

Gunahın askarından da, gizlisindən də əl cəkin! Gunah qazananlar etdikləri əməllərə gorə cəzalandırılacaqlar

Ustundə Allahın adı cəkilməmis heyvanların ətindən yeməyin. Bu, subhəsiz ki, gunahdır. Həqiqətən, seytanlar oz dostlarına sizinlə mucadilə etmək ucun (cirkin fikirlər və yaramaz əqidələr) təlqin edirlər. Əgər onlara itaət etsəniz, subhəsiz ki, siz də musrik olarsınız

Hec (kufrlə) olu olub diriltdiyimiz, sonra insanlar arasında gəzmək ucun ozunə bir nur (islam dini) verdiyimiz kəs zulmət icində qalıb oradan cıxa bilməyən kimsə kimi ola bilərmi? Etdikləri əməllər kafirlərə belə gozəl gostərildi

Beləliklə, hər bir obanın gunahkarlarını oranın bascıları tə’yin etdik ki, onlar (gunahlarını, bunun nəticəsində də axirətdə əzablarını daha da artırmaq ucun) orada bacardıqları qədər məkrlə məsgul olsunlar. Onlar yalnız ozlərinə qarsı məkr edərlər, lakin (bunun) fərqinə varmazlar

Onlara bir ayə gəldiyi zaman: “Allahın peygəmbərlərinə verildiyinin (nubuvvətin, mo’cuzələrin) misli bizə verilməyincə biz iman gətirməyəcəyik!” – deyərlər. Allah peygəmbərliyi hara (kimə) gondərəcəyini Ozu daha yaxsı bilir. Gunahkarlar Allahın huzurunda etdikləri məkrlərə gorə zillətə və siddətli əzaba ducar olacaqlar

Allah kimi duz yola yonəltmək istəsə, onun koksunu islam (dini) ucun acıb genisləndirər, kimi azdırmaq istəsə, onun urəyini daraldıb sıxıntıya salar. O, sanki (sıxıntının siddətindən) goyə cıxar. Allah iman gətirməyənlərə pisliyi belə edər

Bu, Rəbbinin dogru yoludur. Biz ayələrimizi dusunub anlayan bir camaat ucun artıq mufəssəl izah etmisik

Onları Rəbinin yanında əmin-amanlıq yurdu (Cənnət) gozləyir. Allah onların gorduyu isləri himayə edəndir (və ya gordukləri yaxsı islərə gorə Allah onların dostudur)

(Allah insanları və cinləri) toplayacagı gun (qiyamət gunu) belə buyuracaq: “Ey cin tayfası, artıq insanların bir coxunu yoldan cıxartdınız”. Onların (cinlərin) insanlardan olan dostları deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Biz bir-birimizdən bəhrələndik (seytanlar bir sıra batil seyləri insanlara gozəl gostərdikləri ucun insanlar onlardan faydalandıqlarını zənn edərlər. Cinlər, seytanlar isə insanları ozlərinə tabe edə bildikləri ucun onlardan oz qərəzli məqsədləri naminə istifadə edərlər) və bizim ucun muəyyən etdiyin əcəlimiz gəlib catdı!” (Allah) buyuracaq: “Sizin dusəcəyiniz yer atəsdir. Allahın istədiyi (vaxt və ya sonradan islamı qəbul edib nicat tapan kimsələr) istisna olmaqla, siz orada həmisəlik qalacaqsınız!” Subhəsiz ki, Rəbbin hikmət, elm sahibidir

Beləliklə, qazandıqlarına (qazandıqları gunahlara) gorə zalımların bə’zisini digərinin arxasına taxaraq (və ya pis isləri bir yerdə gordukləri ucun qiyamət gununun əzabından onları bir-birinə belə yaxınlasdırarıq)

Ey cin və insan tayfası! Məgər sizə oz icərinizdən ayələrimi soyləyən və bu gununuzun gəlib catacagı barədə sizə xəbərdarlıq edən peygəmbərlər gəlmədimi? Onlar deyəcəklər: “Biz oz əleyhimizə sahidik!” (Peygəmbərlər bizə pis islərimiz barədə xəbərdarlıq etsələr də, biz onlara qarsı cıxıb gunah isləməkdə davam etdik. Biz indi hər cəzaya layiqik). Dunya həyatı onları aldatdı və onlar kafir olduqları barədə oz əleyhlərinə səhadət verdilər

Bu, (peygəmbərləri gondərmək) ona gorədir ki, Rəbbin məmləkətlərin əhalisini, onlar qafil ola-ola (ozlərinə peygəmbər gəlmədiyi ucun dini vəzifələrini bilməyib icra etmədikləri halda) zulmlə məhv etməyi ozunə rəva bilməz

Hər kəs ucun etdiyi əməllərə gorə dərəcələr (muxtəlif mukafatlar və cəzalar) vardır. Rəbbin onların nə etdiklərindən qafil deyildir

Rəbbin hec bir seyə (hec bir bəndənin ibadətinə) mohtac deyildir, mərhəmət sahibidir. Istəsə, sizə basqa bir qovmun nəslindən (zurriyyətindən) gətirdiyi kimi, sizi də məhv edib yerinizə dilədiyini gətirər

Sizə və’d edilən (qiyamət gunu), subhəsiz ki, gələcəkdir. Siz onun qarsısını ala bilməzsiniz

(Ya Rəsulum! Qureys kafirlərinə) de: “Ey camaatım, əlinizdən gələni edin. Mən də (oz vəzifəmi) yerinə yetirirəm. Axirət yurdunun (gozəl) aqibətinin kimə nəsib olacagını biləcəksiniz. Subhəsiz ki, zalımlar nicat tapmayacaqlar

(Musriklər) Allah ucun Onun yaratdıgı əkindən və davardan pay ayırıb oz (batil) inanclarına gorə: “Bu, Allahın və bu da (Allaha) sərik qosdugumuz butlərin!” – dedilər. Onların butləri ucun ayrılmıs hissə Allaha catmaz, Allah ucun ayrılmıs hissə isə butlərə catardı. Onların verdikləri hokm necə də pisdir

Beləcə, (onların seytanlardan və cinlərdən ibarət olan) ortaqları musriklərin bir coxuna onları məhv etmək və dinlərinə qarmaqarısıqlıq salmaq məqsədilə ovladlarını oldurməyi yaxsı bir is kimi gostərdilər. Əgər Allah istəsəydi, bunu etməzdilər. (Ya Rəsulum!) Onları da, uydurduqları yalanları da baslı-basına burax

(Musriklər) oz (batil) iddialarına əsasən: “Bu davarlar və əkinlər haramdır, onları bizim istədiklərimizdən (butlərə xidmət edən kisilərdən) basqa hec kəs yeyə bilməz. Bunlar da minilməsi qadagan edilmis heyvanlardır”,- dedilər. Elə heyvanlar da vardır ki, (onları kəsərkən) Allahın adını cəkməzlər. (Musriklər) butun bunları (Allahın əmri deyə) Allaha iftira yaxaraq edərlər. Yaxdıqları iftiraya gorə (Allah) onların cəzalarını verəcəkdir

(Musriklər) həmcinin: “Bu heyvanların qarınlarındakı balalar yalnız kisilərə məxsusdur (halaldır), onlar qadınlarımıza haram edilmisdir”,- dedilər. Əgər (bala) olu dogularsa, (kisilər və qadınlar) ona (onu yeməyə) ortaqdırlar. (Allah) onlara (bu yalan) vəsflərinin (dəyərləndirmələrinin) cəzasını verəcəkdir. Subhəsiz ki, O, hikmət, elm sahibidir

Səfehlik uzundən anlamadan oz usaqlarını oldurən və Allahın onlara verdiyi ruzini (muqəddəs saydıqları heyvanları) Allaha iftira yaxaraq haram edənlər, subhəsiz ki, ziyana ugramıslar. Həqiqətən, onlar (haqq yoldan) azmıs, dogru yolu tapa bilməmislər

Yer uzunə sərilmis və sərilməmis bag-bagatı (bostanları və bagları), dadları muxtəlif xurmanı və taxılı, bir-birinə həm bənzəyən, həm də bənzəməyən zeytunu və narı yaradan Odur. (Onların hər biri) bar verdiyi zaman barından yeyin, yıgım gunu haqqını (zəkatını, sədəqəsini) odəyin, lakin israf etməyin. (Allah) israf edənləri sevməz

Yuk dasıyan və (yunlarından) dosək duzəldilən heyvanları da (yaradan Odur). Allahın sizə verdiyi ruzilərdən yeyin və Seytana uymayın. Subhəsiz ki, o sizin acıq-askar dusməninizdir

(Allah o heyvanları) səkkiz cift yaratdı: (erkək və disi olmaq uzrə) bir cut qoyun və bir cut keci. De: “(Allah) iki erkəyi, yoxsa iki disini, yaxud da iki disinin qarınlarındakı (muxtəlif cinsli) balaları haram etdi? Əgər (Allahın nəyi halal, nəyi haram buyurdugunu bildiyinizi) dogru deyirsinizsə, bir elmə əsaslanaraq (bu haqda) mənə xəbər verin!”

(Həmcinin erkək və disi olmaqla) bir cut dəvə və bir cut inək. De: “(Allah) iki erkəyi, yoxsa iki disini, yaxud da iki (muxtəlif cinsli) disinin qarınlarındakı balaları haram buyurdu? Yoxsa Allah bunu (iddia etdiyinizi) sizə tovsiyə etdiyi zaman (orada) sahid idiniz? Hec bir biliyi olmadan insanları (haqq yoldan) azdırmaq ucun Allaha qarsı yalan uyduran səxsdən daha zalım kim ola bilər? Həqiqətən, Allah zalım tayfanı dogru yola salmaz

(Ya Rəsulum!) De: “Mənə gələn vəhylər icərisində murdar olduqları ucun olu heyvan, axar qan, donuz əti və ya Allahdan basqasının adı ilə (bismillah deyilmədən) gunah olaraq kəsilmis heyvanlar istisna olmaqla, hər hansı bir kəsin yediyi yeməklər icərisində haram buyurulan bir sey gormurəm. Bununla yanası, hər kəs məcburiyyət qarsısında qalsa, həddi asmadan, zəruri ehtiyacını odəyəcək qədər (bunlardan yesə, Allah ona cəza verməz)”. Cunki sənin Rəbbin, həqiqətən, bagıslayandır, rəhm edəndir

Yəhudilərə dırnaqlı heyvanların hamısını haram etdik. Inək və qoyunun bellərinə və ya bagırsaqlarına yapısan, yaxud sumuklərinə qarısan yaglar mustəsna olmaqla, onların piylərini də yəhudilərə haram buyurduq. Həddi asdıqlarına gorə onları belə cəzalandırdıq. Subhəsiz ki, Biz sozundə dogru olanlarıq

Əgər onlar səni yalancı hesab etsələr, de: “Rəbbiniz boyuk mərhəmət sahibidir. Onun gunahkar bir tayfaya (verəcəyi) əzabın da qarsısı alına bilməz!”

Musriklər belə deyəcəklər: “Əgər Allah istəsəydi, nə biz, nə də atalarımız musrik olar və nə də biz bir seyi haram edə bilərdik. Onlardan əvvəlkilər də (oz peygəmbərlərini) belə təkzib etmisdilər. Nəhayət, əzabımızı daddılar. (Onlara) de: “Bizim qarsımıza cıxara biləcək bir elminiz varmı? Siz yalnız zənnə qapılır və yalan uydurursunuz!”

De: “Tutarlı dəlil yalnız Allaha məxsusdur. Əgər O istəsəydi, sizin hamınızı dogru yola yonəldərdi”

De: “Bunu (haram saydıqlarınızı) Allah haram buyurmusdur deyə, səhadət verəcək sahidlərinizi gətirin!” Sayəd onlar (yalandan) sahidlik etsələr, sən onlarla birlikdə sahidlik etmə, ayələrimizi yalan hesab edənlərin və axirətə inanmayanların nəfslərinin istəklərinə uyma. Onlar (butləri) oz Rəbbinə tay tutarlar

(Ya Rəsulum!) De: “Gəlin Rəbbinizin sizə nələri haram etdiyini deyim: Ona hec bir sərik qosmayın; ata-anaya yaxsılıq edin; kasıblıq uzundən usaqlarınızı oldurməyin. Sizin də, onların da ruzisini Biz veririk. Acıq və gizlin pis islərə yaxın dusməyin. Allahın (qətlini) haram buyurdugu cana qıymayın (musəlman və ya əhli-zimməni haqsız yerə oldurməyin). (Allah) bunları sizə tovsiyə etmisdir ki, bəlkə, dusunub anlayasınız

Yetimin malına, xeyirxah məqsəd (onu qoruyub saxlamaq, coxaltmaq) istisna olmaqla, həddi-buluga catana qədər yaxın dusməyin. Olcudə və cəkidə duz olun. Biz hər kəsi yalnız quvvəsi yetdiyi qədər yukləyirik. Soz soylədiyiniz zaman (lehinə və ya əleyhinə danısdıgınız adam) qohumunuz olsa belə, ədalətli olun. Allah qarsısındakı əhdi (dini vəzifələrinizi, andlarınızı) yerinə yetirin. (Allah) bunları sizə tovsiyə etmisdir ki, bəlkə, dusunub oyud-nəsihət qəbul edəsiniz

Bu, subhəsiz ki, Mənim dogru yolumdur. Onu tutub gedin. Sizi (Allahın) yolundan sapdıracaq yollara uymayın. (Allah) sizə bunları tovsiyə etdi ki, pis əməllərdən cəkinəsiniz!”

Sonra Biz yaxsı islər gorən kimsəyə - Musaya (bəxs etdiyimiz ne’məti) tamamlamaq, hər seyi ətraflı izah etmək ucun ona bir hidayət və (ilahi) mərhəmət olaraq kitabı (Tovratı) verdik ki, bəlkə, yəhudilər (bununla) oz Rəbbinə qovusacaqlarına (Onun huzuruna gedəcəklərinə) inansınlar

Bu nazil etdiyimiz (Qur’an) mubarək bir kitabdır. Ona tabe olun və Allahdan qorxun ki, bəlkə, sizə rəhm edilsin

Biz onu sizin: “Bizdən əvvəl kitab ancaq iki tayfaya (yəhudilərə və xacpərəstlərə) nazil edilmisdir. Biz onların oxuduqlarından xəbərsizik”,- deməməyiniz

Və ya: “Əgər bizə də kitab nazil edilsəydi, onlardan daha artıq duz yolda olardıq”, - soyləməməyiniz ucun (gondərdik). Artıq Rəbbinizdən sizə acıq-askar bir dəlil, hidayət və mərhəmət gəlmisdir. Allahın ayələrini yalan hesab edib onlardan uz cevirəndən daha zalım kim ola bilər?! Ayələrimizdən uz cevirənləri uz cevirdiklərinə gorə ən pis cəza ilə cazalandıracagıq

(Məkkə musrikləri) ozlərinə yalnız mələklərin, yoxsa Rəbbinin (əzabının), yaxud da Rəbbinin bə’zi qiyamət əlamətlərinin gəlməsinimi gozləyirlər? (Ya Rəsulum!) Rəbbinin bə’zi qiyamət əlamətləri gələcəyi gun əvvəlcə iman gətirməmis və ya imanından bir xeyir qazanmamıs səxsə (sonrakı) imanı hec bir fayda verməz. De: “Gozləyin, dogrusu, biz də gozləyirik!”

(Ya Rəsulum!) Subhəsiz ki, sənin firqə-firqə olub dinini parcalayanlarla hec bir əlaqən yoxdur. Onların isi Allaha qalmısdır. (Allah) sonra (qiyamətdə) onlara nə etdiklərini bildirəcəkdir

Kim yaxsı bir is gorərsə, ona həmin isin on qat əvəzi (savabı) verilər. Kim pis bir is gorərsə, ona həmin isin misli qədər cəza verilər. Onlara haqsızlıq edilməz

(Ya Rəsulum) De: “Subhəsiz, Rəbbin məni dogru yola, həqiqi (duzgun) dinə, batildən haqqa tapınan və musriklərdən olmayan Ibrahimin dininə yonəltdi!”

De: “Mənim namazım da, ibadətim də, həyatım və olumum də aləmlərin Rəbbi Allah ucundur

Onun hec bir səriki yoxdur. Mənə belə buyurulmusdur və mən ilk musəlmanam!”

De: “Allah hər seyin Rəbbi oldugu halda, hec mən Ondan basqa Rəbbmi istərəm? “Hər kəsin qazandıgı gunah ancaq ozunə aiddir. Hec bir gunahkar basqasının gunahını dasımaz. Axır donusunuz Rəbbinizədir. O zaman (Allah) sizə aranızda ixtilaf doguran məsələlər barəsində xəbər verəcəkdir

(Ey insanlar!) Verdiyiniz ne’mətlərlə sınamaq ucun sizi yer uzunun varisləri tə’yin edən, dərəcələrə gorə birinizi digərinizdən ustun edən Odur. (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, sənin Rəbbin (kafirlərə, musriklərə, Onun birliyini inkar edənlərə) tezliklə cəza verən və subhəsiz ki, (mo’minləri) bagıslayan, (onlara) rəhm edəndir