Dagbani - Chapter 19 - Maryam

Kaaf-Ha-Ya-Aiin-Sād (K. H. Y. I. S). [Bachi gaŋ gaŋ ŋɔ maa wuhirimi ni Alkur’aani nyɛla Muɣujizah (lahiʒibsi din ka ŋmali), dama so ʒi di fasara naɣila Naawuni

Saha shεli o (Annabi Zakariya) ni daa boli o Duuma (Naawuni) boondi shεli din nyɛ sɔɣisinli ni

Ka o (Annabi Zakariya) yεli: “Yaa n Duuma (Naawuni)! Achiiika! Gbarginsim paai ma, ka n zabri palgi. M-mi pala A ni zaɣisiri so suhigu deebu.”

“Yaha! Achiika! N-zɔrila n dɔɣim dabiɛm n kum nyaaŋa, ka m paɣa mi nyɛ paɣaŋɔli, dinzuɣu tim ma bisuŋ ŋun yi A sani na.”

“Ka o di n fali, ka di Annabi Ya’akuba yiŋnim’ fali. Yaha! Zaŋmi o leei a ni niŋ so yεda.”

(Ka Naawuni yɛli): “Yaa nyini Zakariya! Achiika! Ti tiri a suhupiεlli lahibali ni bidibbila so (a paɣa ni yɛn dɔɣi), ka o yuli yɛn nyɛ “Yahaya.” Ti na ʒin zaŋ yuli ŋɔ maa m-boli ninvuɣu so pɔi ni ŋuna.”

Ka o (Annabi Zakaria) yεli: “Yaa n Duuma (Naawuni)! N-yɛn niŋ wula mali bia, ka m paɣa nyɛ paɣaŋɔli, ka n kuriginsim lahi paai tariga

Ka o (Malaaika) yεli: “Lala ka a Duuma (Naawuni) yεli, di nyɛla soochi N (Mani Naawuni) sani. Achiika! N-daa nam a mi ka a pa shɛli.”

Ka o (Annabi Zakariya) yεli: “Yaa n Duuma! Wuhimi ma alaama shεli (din wuhiri ni m paɣa ni dɔɣi), ka o (Naawuni) yεli: “A daalaama nyɛla a ku tooi tɔɣisi yɛltɔɣa ni niriba dabsa ata, ka kuli nyɛla ŋun mali alaafee.”

Ka o (Annabi Zakariya) yi o niriba sani o jεma shee n-ti tiri wuhi ba (ka yεli): “Niŋmi ya Naawuni kasi Asiba ni Zaawuni.”

“(Ka Naawuni yɛri yɛltɔɣa ni bia so bɛ ni dɔɣi maa) Yaa nyini Yahaya! Gbibi litaafi (Attaura) ŋɔ maa ni yaa,” ka Ti (Tinim’ Naawuni) ti o Annabitali ka o nyɛla bia

Ka o (Annabi Yahaya) nyɛla ŋun zɔri nambɔɣu Ti (Tinim’ Naawuni) sani, ka o lahi be kasi, ka daa nyɛla wuntizɔra

Yaha! O daa nyɛla bia so ŋun doli o ba ni o ma, o mi daa pala ninvuɣu so ŋun tibgi o maŋ’ ka kpɛri Naawuni taali ni

Yaha! Suhudoo be o zuɣu dabsi shεli bɛ ni daa dɔɣi o na, ni o kum dali, n-ti pahi dabsi’ shεli bɛ ni yɛn ti yiɣisi o ka labsi o o nyɛvuli ni na

(Yaa nyini Annabi)! Teemi Mariam yɛla kundili (Alkur’aani) puuni, saha shεli o ni daa niŋ katiŋ’ ka chɛ o niriba n-zaŋ labi wulimpuhili polo

Ka o (Mariam) bo saɣili n-taɣi o maŋ’ ka chɛ ba, ka Ti (Tinim’ Naawuni) tim Ti Ruuhi (Malaaika) na o sani, ka o ka o na ni ninsala pali ŋmali

Ka o (Mariam) yεli: “M-bɔri taɣibu ni Nambɔnaa (Naawuni) a sani, a yi nyɛla wuntizɔra.”

Ka o (Malaaika) yεli: “Achiika! Mani nyɛla a Duuma (Naawuni) tumo, (n-kami na), ni n-ti ti a bidibbila so a ni yɛn dɔɣi lahibali, ka o nyɛla bia so ŋun niŋ kasi

Ka o (Mariam) yεli: “Di yɛn niŋ wula ka m mali bia, ka doo bi shihi ma, m mi pala pagɔrili?”

Ka o (Malaaika) yεli: “Lala ka a Duuma (Naawuni) yεli: “Di nyɛla soochi N (Mani Naawuni) sani. Yaha! domin Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ o (bia maa) zali ka o nyɛla yɛlikpahindili n- zaŋ ti ninsalinima, ni nambɔzɔbo din yi Ti sani na. Yaha! Di nyɛla yεli shεli din yεn niŋ (ka Naawuni pun sabi li zali)

Ka o (Mariam) kpiɣi o (Annabi Issa) puli, ka zaŋ li n-yi kpaŋ luɣushɛli polo din niŋ katiŋa (ka chɛ o niriba sani)

Ka dɔɣim bɛrim ti ka o na (ka o wolsi) hali n-zaŋ chaŋ dobino tigbirli gbini, ka o yεli: “Yaa ni n-da ashaara, bo n-di leei niŋ ka n-kpi pɔi ni ŋɔ maa, ka leei ŋun filiŋ, ka bɛ (Dunianim’) tam n yεla.”

Ka o (Malaaika) boli o di (dobino tia maa) gbini (ka yεli o): “Di niŋ suhusaɣiŋgu, achiika! A Duuma zali a la kɔbilnina shɛli a tiŋli.”

“Yaha! Gbaɣalim dobino tigbirili maa n-labsi a polo na, dobino maha din bi ni yi zuɣusaa n-lu a tooni na.”

“Dinzuɣu dim ka nyu ka niŋ suhupiɛlli. Yaha! A yi nya ninsalinim’ puuni so (ka o bɔhi a), nyin yεlima: “Achiika! “N-gbaaila alikauli ni Naawuni kadama n-ku tɔɣisi yɛltɔɣa ni ninsala kam zuŋɔ dabsili ŋɔ.”

Ka o (Mariam) zaŋ o (bia maa) n- kana o niriba sani, n-ti gbibi o, ka bɛ yεli: “Yaa nyini Mariam! Achiika! A tahi yɛltɔɣa titali na.”

“Yaa nyini Haruna tuzopaɣa! A ba daa pala ninvuɣu yoli, a ma mi gba daa pala pagɔrili.”

Ka o (Mariam) tiri wuhi o (bia maa), ka bɛ yεli: “Wula ka ti yɛn tɔɣisi yεltɔɣa n-gargi biliεɣu so ŋun na do zuɣukuɣura ni?”

Ka o (biliεɣu maa, Annabi Issa) yεli: “Mani nyɛla Naawuni dabli, ka O ti ma litaafi, ka zaŋ ma leei Annabi.”

“Ka O zaŋ ma leei alibarka nira luɣulikam n-ni be, ka saɣisi ma ni jiŋli puhibu mini zakka tibu dindee yi niŋ ka n na be n nyɛvuli puuni.”

“Yaha! Ka n-nyɛla ŋun doli m ma. Yaha! O (Naawuni) bi zaŋ ma leei ŋun tibgi o maŋa, ka nyɛ zuɣubεɣulana.”

“Yaha! Suhudoo be n zuɣu dabsi shɛli bɛ ni dɔɣi ma, ni n kum dali, n-ti pahi dabsi’ shɛli bɛ ni yɛn ti yiɣisi ma ka n-labi na n nyɛvuli puuni.”

Lala n-nyɛ Annabi Issa Mariam bia yɛlimaŋli yɛltɔɣa shɛli bɛ (Yahuudu mini Nashaara) ni zilsiri di puuni maa

Di bi tu ni Naawuni gbibi so ka o nyɛ O bia, O nam simsiya, O yi zali zaligu, achiika! O yεrili mi: “Leema, ka di leei.”

“Yaha! Achiika! Naawuni nyɛla n Duuma ni yi Duuma, dinzuɣu jεmmi ya O, ŋɔ maa n-nyɛ sochibga.”

Ka laɣinsi niŋ namgbankpeeni bɛ sunsuuni. 1 Dinzuɣu, azaabakpeeni be ninvuɣu shεba ban niŋ chεfuritali maa zuɣu ni zatitali maa dali.”

Wula n-leei yɛn ti nyɛ bɛ wumbu ni bɛ nyabu, dabsi’ shεli bɛ ni yɛn ti kana Ti (Tinim’ Naawuni) sani? Amaa! Zuŋɔ, zualindiriba be birginsim din be polo ni

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Varsim ba n-zaŋ chaŋ yolitεm dabsili maa, saha shεli bɛ ni yɛn ti ŋmaai saliya (ka ban yɛn kpe Alizanda kpe, ka ban mi yɛn kpe buɣum ni kpe), amaa! Ka bɛ nyɛla ban be tamsim ni (Dunia ŋɔ) ka nyɛla ban bi tiri Naawuni yεlimaŋli

Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) n-diri tiŋgbani fali, ni din kam be di zuɣu. Yaha! Ti sani ka bɛ yɛn ti labsi ba (bin- namda na) na

(Yaa nyini Annabi)! Teemi Annabi Ibrahima yεla litaafi (Alkur’aani) puuni. Achiika! O daa nyɛla yεlimaŋlilana, ka daa nyɛ Annabi

Saha shεli o ni daa yεli o ba: “Yaa nyini m ba! Bozuɣu ka a jεmdi din bi wumdi ka bi nyara, ka mi ku tooi niŋ a anfaani shεli?”

“Yaa nyini m ba! Achiika! Baŋsim shεli din ka a sani kama na, dinzuɣu, doli ma ka n-dolsi a sochibga.”

Yaa nyini m ba! Miri ka a jεm shintaŋ, achiika! Shintaŋ nyɛla ŋun kpεri Nambɔnaa (Naawuni) taali ni

Yaa nyini m ba! Achiika! Mani zɔri mi ni azaaba shεli ti shihi a Nambɔnaa (Naawuni) sani, ka a leei shintaŋ yura

Ka o (Annabi Ibrahima ba) yεli: “Yaa nyini Ibrahima! Di ni bɔŋɔ, a nyɛla ŋun zaɣisiri n duumanim’ maa?” Tɔ! Achiika! A yi bi chɛ, n-nyɛla ŋun yɛn labi a kuɣa. Yaha! Niŋmi ma katiŋ sahawaɣinli.”

Ka o (Annabi Ibrahima) yεli: “Suhudoo be a zuɣu, ni baalim, n-ni bo gaafara n-ti a n Duuma (Naawuni) sani. Achiika! O (Naawuni) nyɛla Ŋun tibgi ma.”

“Yaha! N-nyɛla ŋun yɛn niŋ katiŋ’ ka chɛ yi mini binyεr’ shεŋa yi ni jεmdi ka pa ni Naawuni maa, ka jεm n Duma (Naawuni), m-mali tamaha kadama n Duuma (Naawuni) ku zaɣisi n suhigu deebu.”

Saha shεli o (Annabi Ibrahima) ni daa niŋ katiŋ’ ka chɛ bɛ mini binyεr’ shεŋa bɛ ni jɛmdi ka pa Naawuni maa, ka Ti (Tinim’ Naawuni) ti o Annabi Is’haka dɔɣim, ni Annabi Ya’akuba. Yaha! Ka Ti zaŋ bɛ zaɣiyino kam n-lee Annabi

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) ti ba Ti nambɔzɔbo puuni shɛli, ka chɛ ka bɛ teeri bɛ yɛla ni zaɣivɛlli

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Teemi Annabi Musa yεla kundili (Alkur’aani) puuni. Achiika! O daa nyɛla ninvuɣu gahindili, ka lahi nyɛ Naawuni tumo, ni Annabi

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) boli o Tuuri zoli nudirgu zuɣu, ka zaŋ o miri na Ti sani, ka o nyɛla Ti ni diri so fiila

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) lahi ti o mabia Haruna Annabitali Ti nambɔzɔbo puuni

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Teemi Annabi Smaila yεla kuduli (Alkur’aani) puuni. Achiika! O daa nyɛla alikauli paanda, ka daa nyɛ Naawuni tumo, ni Annabi

Yaha! O daa nyɛla ŋun puhiri o maligu ni jiŋli puhibu, n-ti pahi zakka tibu, ka daa nyɛla yεdalana o Duuma (Naawuni) sani

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Teeimi Annabi Idrisu yεla kundili (Alkur’aani) puuni. Achiika! O daa nyɛla ŋun mali yεlimaŋli pam, ka daa lahi nyɛ Annabi

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) duhi o zaashe’ shɛli (Alizanda) din du

Bana n-nyɛ ninvuɣu shɛba Naawuni ni niŋ ba ni’ima Annabinim’ ban yi Adam zuliya puuni na la, ni ninvuɣu shεba Ti (Tinim’ Naawuni) ni daa kpiɣi ŋarim puuni m-pahi Annabi Nuhu zuɣu la, ni Annabi Ibrahima zuliya, ni Israaila (Annabi Ya’akuba), ni Ti (Tinim’ Naawuni) ni dolsi shεba ka gahim ba puuni. Bɛ yi ti karindi ba Nambɔnaa (Naawuni) aayanima, ka bɛ lu ka nyɛla ban niŋ suzuuda, ka kuhira

Ka ninvuɣu shεba kana n-ti zani bɛ zaani bɛ nyaaŋa, ka zaɣisi jiŋli puhibu, ka doli la (Dunia) kɔrsi, tɔ! Ni baalim, bɛ ni laɣim ni Gayya (buɣum kobilnin’ shɛli yuli m-bala)

Naɣila ninvuɣu so ŋun niŋ tuuba, ka ti Naawuni yεlimanli, ka lahi tum tuun- viεlli, tɔ! Bannim’ maa ni kpe Alizanda. Yaha! Bɛ ti bi yɛn di ba zualinsi shɛli

(Bɛ sanyoo) nyɛla ʒinahigu Daalizanda shεli Nambɔnaa (Naawuni) ni niŋ O daba di daalikauli ni sɔɣisinli la. Achiika! O daalikauli maa nyɛla din yɛn ti kana

Bɛ (Alizanda bihi) bi wumdi yεltɔɣa kaha di puuni naɣila suhudoo. Yaha! Ka bɛ mali bɛ daarzichi (bindirigu) di puuni Asiba mini Zaawuni

Dina n-nyɛ Alizanda shεli Ti (Tinim’ Naawuni) ni mali dihiri ti daba puuni ŋun nyɛ wuntizɔra fali

Yaha! Ti (Malaaikanim’) bi sheeri tiŋgbani ni na naɣila ni a Duuma zaligu, Ŋuna n-su din be ti tooni, ni din be ti nyaaŋa (Dunia ni Chiyaama), ni din be di sunsuuni. Yaha! A Duuma (Naawuni) pala Ŋun Tamda

Sagbana mini tiŋgbani n-ti pahi din be di suusuuni Duuma. Dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Jεmmi O, ka niŋ suɣulo ni O jɛma. Di ni bɔŋɔ, a mi (duuma so) ŋun kuli ŋmani O

Ka ninsala (chεfura) yεra: “Di ni- bɔŋɔ n-yi kpi, bɛ ni ti lahi yiɣisi ma ka n-labi na n nyɛvuli ni

Di ni bɔŋɔ, ninsala bi teeri kadama Ti (Tinim’ Naawuni) n-daa nam o ka o pa shεli pɔi ni lala

Dinzuɣu, m-po a Duuma, achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) nyɛla ban yɛn ti yiɣisi ba (chεfurinim’ maa), n-ti pahi shintana, din nyaaŋa achiika! Ti ni zaŋ ba na ka bɛ ti nyɛla ban gbaŋgbaya n-gili ʒahannama buɣum

Din nyaaŋa, achiika! Ti nyɛla ban yɛn dargi tɔhigi zamaatu kam puuni ŋun kpɛri Nambɔnaa taali ni n-gari sokam

Din nyaaŋa, Ti (Tinim’ Naawuni) m-mi ninvuɣu shεba ban tu ni bɛ kpe li (buɣum)

Yaha! Yi (ninsalinim’) puuni so n-kani m-pahila o yɛn ti kpahimi yɛɣi di (ʒahannama buɣum) 1 zuɣu, di nyɛla talahi n-ti a Duuma (Naawuni), ka nyɛla din fukumsi pun naai

Din nyaaŋa, ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɛn ti tilgi wuntizɔriba, ka chɛ zualindiriba di (buɣum maa) puuni, ka bɛ nyɛla ban gbaŋgbaya

Yaha! Bɛ yi ti karindi Ti (Tinim’ Naawuni) aayanima n-tiri ba polo ni, ka ninvuɣu shɛba ban niŋ chɛfuritali maa (bundannim’) naan yεli ban ti Naawuni yεlimaŋli (faranima): “Ti zamaatu bɛ ba ayi ŋɔ puuni banima n-leei mali zaashee din tibgi, ni ʒishesuŋ

Di zooiya ka Ti (Tinim’ Naawuni) daa niŋ tiŋgbani shɛlinim’ ban daa kana pɔi ni bana (Maka chɛfurinima) maa hallaka, ka bɛ daa gari ba aʒiya (duu nyɛma), ka saɣi daadamanim’ n-gari ba

(Yaa nyini Annabi)! Yεlima: “Ninvuɣu so ŋun be birginsim puuni, tɔ! Nambɔnaa (Naawuni) ni waɣisi mia n-ti o, hali ni saha shεli bɛ ni yɛn ti nya bɛ ni niŋdi ba alikauli ni shεli maa, di yi pa shɛli ka bɛ nya azaaba (Dunia ŋɔ), bee Chiyaama yiɣsibu. Ni baalim bɛ (chɛfurinim’) ni ti baŋ ŋun bɛhigu shee niŋ zaɣibɛɣu, ni ŋun tobbihi chɔɣim

Ka Naawuni pahiri ninvuɣu shεba ban bɔri dolsigu dolsigu. Yaha! Tuunvɛla din (laara) kpalinda, dina n- nyɛ din gari a Duuma (Naawuni) sani, ni labbu shee din gari

(Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ, a nya ninvuɣu so ŋun niŋ chεfuritali ni Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ ka yεli: “Achiika! Bɛ ni ti lahi ti ma liɣiri mini bihi (Zaadali)?”

Di ni bɔŋɔ, o nyɛla din sɔɣi bee o gbibila alikauli shεli Naawuni sani

Haifa! Ti (Tinim’ Naawuni) ni sabi o ni yεri shɛli maa, ka zaŋ li nabgi o daazaaba, nabgibu ni yεlimaŋli

Yaha! Ka Ti (Tinim’ Naawuni) di o fali domin o ni yɛri shɛli maa zuɣu, ka o ti kana Ti sani o ko

Ka bɛ (chεfurinim’) naan gbibi duuma shɛba ka pa ni Naawuni, domin di leei tibginsim n-zaŋ ti ba (Dunia ŋɔ)

Haifa! Bɛ (buɣa maa) ni ti zaɣisi ba ka yεli ni bɛ daa bi jεm ba (Dunia), ka leei nyintahi n-zaŋ ti ba

(Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ, a bi nya kadama Ti (Tinim’ Naawuni) tim la shintana na (ka bɛ ti mali yaa) chεfurinim’ zuɣu, ka yɔhindi ba ka mali ba n-kpɛhiri Naawuni taali kpɛbu ni

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Di bo yom bɛ (chɛfurinim’ maa) zuɣu, Ti (Tinim’ Naawuni) naɣisirimi tiri ba naɣisibu ni yɛlimaŋli

Dabsi’ shεli Ti ni yɛn ti laɣim wuntizɔriba Nambɔzobonaa (Naawuni) sani, ka bɛ nyɛ saaŋgahinda

Yaha! Ka Ti kari bibɛhi hali ti niŋ ʒahannama buɣum ni, ka bɛ nyɛla konyuri ni wum shɛba

Bɛ ka suhudee yiko (dindali maa) naɣila ninvuɣu so ŋun gbibi alikauli shεli Nambɔnaa (Naawuni) sani

Yaha! Ka bɛ (chεfurinima) naan yεli: “Nambɔnaa (Naawuni) mali bia.”

Achiika! Yi (chεfurinim’) tahi binshɛɣu din be pam na

Sagbana chɛ bɛla ni di tahibɔɣi, ka tiŋgbani mi chɛhi, ka zoya lu n-dahim

Domin bɛ yεli ni Nambɔzobonaa (Naawuni) mali bia zuɣu

Di bɛ tu kamaata ni Nambɔzobonaa (Naawuni) gbibi so ka o nyɛ O bia

So n-ka sagbana mini tiŋgbani ni naɣila o yɛn kala Nambɔnaa (Naawuni) sani na ka nyɛ dabli

Achiika! O (Naawuni) mi bɛ tariga, ka kali ba kalibu ni yɛlimaŋli

Yaha! Bɛ zaa nyɛla ban yɛn ti kana O (Naawuni) sani, ka nyɛla ninvuɣu gaŋ gaŋ

Achiika! Ninvuɣu shεba ban ti Naawuni yεlimaŋli, ka tum tuunvεla, ni baalim, Nambɔnaa (Naawuni) ni zaŋ yurlim niŋ bɛ sunsuuni

(Yaa nyini Annabi)! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) balgi li (Alkur’aani) mi a zilli zuɣu, domin a zaŋ li n-ti wuntizɔriba suhupεlli lahibali, ka zaŋ li n-valsi ninvuɣu shεba ban zooi namgbankpeeni

Yaha! Di zooiya ka Ti (Tinim’ Naawuni) daa niŋ tiŋgbani shɛli nim’ hallaka pɔi ni bana (Maka chɛfuri- nima)