Dagbani - Chapter 30 - Ar-Rum

Alif-Laam-Miim (A.L.M.). [Bachi gaŋ gaŋ ŋɔ maa wuhirimi ni Alkur’aani nyɛla Muɣujizah (lahiʒibsi din ka ŋmali), dama so ʒi di gbinni naɣila Naawuni

Bɛ nya nasara Roomnim’ zuɣu

Tiŋgbani shεli din be yoma puuni (Syria, ni Iraq, ni Jordan, n-ti pahi Palestine tiŋgbana ni). Amaa! Bɛ nyɛŋbu ŋɔ maa nyaaŋa, ni baalim, bɛ gba ni ti nya nasara (Faarisnim’ zuɣu)

Yuma bɛla puuni. Naawuni n-su yεllikam piligu ni di bahigu. Dindali maa, ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yεlimaŋli maa gba ni niŋ suhupεlli

Ni Naawuni sɔŋsim, O tirila O ni bɔri so nasara. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Nyɛŋda, Zaadali Nambɔoboznaa

Di nyɛla Naawuni daalikauli (kadama O ni ti Roomnim’ nasara Faarisnim’ zuɣu), Naawuni mi bi yiɣisiri O daalikauli, amaa! Ninsalinim’ pam bi mi

Bɛ (ninsalinim’) mila din be polo ni Dunia bεhigu puuni, amaa! Ka bɛ nyɛla ban tam Bahigudali (Chiyaama) yεla

Di ni bɔŋɔ, bɛ bi tεhiri bɛ suhiri ni, Naawuni bi nam sagbana mini tiŋgbani n-ti pahi din be di sunsuuni naɣila ni yεlimaŋli hali ni sahamirili. Yaha! Achiika! Ninsalinim’ pam nyɛla ban niŋdi chɛfuritali ni bɛ Duuma (Naawuni) laɣimbu

Di ni bɔŋɔ, bɛ (Maka chɛfurinim’) bi gola tiŋgbani yaaŋa zuɣu ka nya ninvuɣu shεba ban daa kana poi ni bana maa bahigu ni daa nyɛ shεm? Bɛ daa nyɛla ban mali yaa n-gari ba, ka daa ko puri tiŋgbani ni, ka lebgi bɛ tiŋgbana n-gari bɛ (Maka chɛfurinim’) ni lebgi bɛ tiŋgbani shɛm, ka bɛ tuumba daa kaba na ni dalirinim’ din be polo ni (ka bɛ zaɣisi, ka Naawuni daa gbaai ba). Dinzuɣu, Naawuni daa pala Ŋun di ba zualinsi, amaa! Bana n-daa nyɛ ban diri bɛ maŋ zualinsi

Din nyaaŋa ka ninvuɣu shεba ban tum tuumbεri maa bahigu daa nyɛ din be, dama bɛ daa labsi Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ ʒiri, ka daa nyɛla ban maandi li ansarsi

Naawuni n-nyɛ Ŋun piindi nambu, din nyaaŋa ka O labsiri li (di kpibu nyaaŋa), din nyaaŋa O sani ka bɛ yɛn ti labsi ya na (Zaadali)

Yaha! Dabsi’ shεli Chiyaama ni yɛn ti yiɣisi maa, bibiɛhi yɛn ti yihi la tamaha (ni Naawuni nambɔzɔbo)

Ka bɛ kɔŋ ŋun yɛn suhudee ba bɛ duumanim’ maa puuni, ka bɛ leei ban zaɣisiri bɛ duumanim’ maa

Yaha! Dabsi’ shεli Chiyaama ni yɛn ti yiɣisi maa, dindali ka bɛ (ninsalinim’) yɛn ti woli woli (ka sokam kpe o kpɛhili shee)

Dinzuɣu ninvuɣu shεba ban ti Naawuni yεlimaŋli ka tum tuunsuma, bannim’ yɛn ti bela Alizanda kulibɔŋ shɛli ni, ka bɛ tibgiri ba

Amaa! Ninvuɣu shεba ban niŋ chεfuritali ka labsi Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ mini Chiyaama laɣimbu, tɔ! bɛ ni ti zaŋ ba na n-ti niŋ azaaba puuni

Dinzuɣu, Naawuni nam niŋ kasi saha shɛli yi ni luhiri wuliŋga, ni saha shɛli biɛɣu ni neeri ya

Yaha! Ŋuna n-su paɣibu balibu kam sagbana mini tiŋgbani ni, ni Zaawuni, ni dabsili yi ti pirgi sunsuuni

O (Naawuni) yihirila nyɛvuli lana binkpiŋ ni, ka yihiri binkpiŋ nyɛvuli- lana puuni, ka neeri tiŋgbani di kpibu nyaaŋa. Yaha! Lala ka bɛ yɛn ti yihi ya (yi gbala ni na)

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni ka O nam ya (Annabi Adam) ni taŋkpaɣu, din nyaaŋa ka yi ti leei ninsalinim’ yεɣili luɣulikam

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni ka O nam yi paɣaba n-tin ya yi mammaŋ’ puuni na, domin yi niŋ suhudoo zaŋ chaŋ bɛ sani, ka zaŋ yurlim mini nambɔzɔbo niŋ yi sunsuuni. Achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti ninvuɣu shεba ban tεhira

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni n- nyɛ sagbana mini tiŋgbani nambu, n-ti pahi yi zilima mini yi ŋmahiŋgbana wolginsim. Achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti binnamda

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni n- nyɛ yi gom yuŋ mini wuntaŋ’ ni, ni yi ni bɔri shεli O pini puuni. Achiika! Ŋɔ puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti ninvuɣu shεba ban wumda (ka mali li n-tumdi tuma)

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni ka O wuhiri ya saa nyεɣisibu, ka di nyɛla dabεm mini kore n-zaŋ tin ya, ka O siɣsiri kom na zuɣusaa, ka zaŋ li neei tiŋgbani di kpibu nyaaŋa. Achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-ti ninvuɣu shεba ban mali haŋkali

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni ka sagbana mini tiŋgbani ʒɛya (ka bi damda) ka di nyɛla O zaligu puuni. Din nyaaŋa, di yi ti niŋ ka a O boli ya yim zuɣu tiŋgbani ni, a ni nya ka yi yiri (gbala ni na, ni bɛ ti kariya saliya)

Yaha! O (Naawuni) sula din be sagbana mini tiŋgbani ni, di zaa nyɛla din filindi di maŋa n-tiri O

Yaha! Ŋuna (Naawuni) n-nyɛ Ŋun piindi nambu, din nyaaŋa ka o lahi labsi li na (gballi ni), di mi nyɛla soochi n- zaŋ ti O. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Ŋun ŋmali du n-gari din kam be sagbana mini tiŋgbani ni. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Nyεŋda, Yεmgoliŋgalana

O (Naawuni) tin ya la ŋmahinli yi mammaŋ’ puuni (ka yɛli): “Di ni bɔŋɔ, yi (ninsalinim’) sulinsi mali tarli yi daarzichi puuni, ka di nyɛla yi ni saɣi ka yi mini ba piri yi daarzichi dede, ka yi nyɛ ban zɔri ba kamani yi ni zɔri yi maŋsi shεm? Tɔ! Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) kahigiri Ti nam yɛlikpahinda n-tiri ninvuɣu shεba ban mali haŋkali

Chɛli gba! Ninvuɣu shεba ban di zualinsi maa dolila bɛ suhuyurlim ka di pa ni baŋsim shεli, ka ŋuni n-leei yɛn tooi dolsi Naawuni ni birgi so? Yaha! Bɛ ti bi yɛn mali sɔŋdiba (Zaadali)

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Zaŋmi a nini tuhi adiini (Muslinsi), ka nyɛla ŋun zaɣisiri adiini kam din pa yɛlimaŋli, di nyɛla Naawuni daadiini shɛli O ni nam ninsalinim’ di zuɣu, taɣibu ka Naawuni nambu (adiini) puuni, dina n- nyɛ adiini shεli din tuhi, amaa ninsalinim’ pam bi mi

Leemi ya ban labsiri yεllikam O sani, ka zon ya O dabiɛm. Yaha! Puhimi jiŋli, ka di pahi ya ninvuɣu shɛba ban jεmdi binyεr’ shεŋa m-pahi Naawuni zuɣu puuni

Di pahi ya ninvuɣu shεba ban piri piri bɛ daadiini ka leei yɛɣa yɛɣa la puuni, ka yɛɣili kam niŋdi suhupiεlli (ka ŋmɛri nyɔɣu) ni din be bɛ sani

Yaha! Biɛrim shɛli yi ti shihi ninsalinima, bɛ suhirila Naawuni ka labsiri yεllikam n-tiri O, amaa! O yi ti chε ka bε lam nambɔzɔbo din yi O sani na, a ni nya ka bɛ puuni shεba bo duuma shεba m-pahi bɛ Duuma (Naawuni) zuɣu n-jεmda

Domin bɛ niŋ chεfuritali ni Ti (Tinim’ Naawuni) ni ti ba shɛli maa. Tɔ! Bɛ wummi nyεɣisim. Ni baalim, bɛ ni ti baŋ

Bee Ti (Tinim’ Naawuni) siɣisila daliri shɛli n-tiba na, ka di nyɛ din yɛri yɛltɔɣa (ka dihitabli) ni binyɛr’ shɛŋa bɛ ni jɛmdi m-pahi Naawuni zuɣu maa

Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) yi chɛ ka ninsalinim’ lam nambɔzɔbo shεli, ka bɛ niŋ suhupεlli ni dina. Amaa! Zaɣibɛɣu yi nya ba domin bɛ nuhi ni pun daŋsi tum tuumbe’ shεŋa zuɣu, a ni nya ka bɛ nyɛla ban yihiri tamaha

Di ni bɔŋɔ, bɛ bi nya kadama achiika! Naaawuni yεlgirila arzichi n- tiri O ni bɔri so, ka tahiri miisim na (n-ti tiri O ni bɔri so). Achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yɛlimaŋli

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Tim a dɔɣim o talahi shɛli din ʒe a zuɣu ni, ni nandana, n-ti pahi sochanda, dina n-nyɛ din gari n-zaŋ ti ninvuɣu shεba ban bɔri Naawuni yεda. Yaha! Bannim’ maa n- nyɛ ninvuɣu shεba ban nya tarli

Yaha! Yi ni zaŋ shɛli n-ti laɣinyɔri puuni domin di ti nabgi ninsalinim’ daarzichi puuni, tɔ! Di ku nabgi Naawuni sani (dama di ka alibarka). Amaa! Yi ni ti shɛli ka di nyɛ zaka, ka di nyɛla yi bɔrila Naawuni yɛdda zuɣu, (ninvuɣu shɛba ban niŋ lala), tɔ! Bannim’ maa n-nyɛ ban arzichi yɛn nabgi (Naawuni sani)

Naawuni n-nyɛ Ŋun nam ya, ka largi ya arzichi, din nyaaŋa ka O yɛn kun ya ka ti neei ya. Di ni bɔŋɔ, yi duuma nima maa puuni so beni ni tooi niŋ lala maa puuni shεli? O nam niŋ kasi ka du ka chɛ bɛ ni laɣindi O mini binyɛr’ shɛŋa n-jɛmdi maa

Tuumbiɛri yina polo duli mini kom ni, ka di nyε ninsalinim’ ni zaŋ bɛ nuhi tum tuun’ shεŋa zuɣu, domin O (Naawuni) ti chɛ ka bɛ lam bɛ tuun’ shɛŋa daazaaba, domin achiika! Bɛ leei ban yɛn labi na (n-ti niŋ tuuba)

(Yaa nyin Annabi)! Yεlima: “Gom ya tiŋgbani yaaŋa zuɣu ka nya ninvuɣu shεba ban daa kana poi ni yinim’ maa bahigu ni daa nyɛ shεm, bɛ pam daa nyɛla ban jεmdi binyεr’ shεŋa m-pahi Naawuni zuɣu.”

Dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Zaŋmi a nini tuhi adiini shɛli din tuhi (Muslinsi daadiini), poi ka dabsi’ shεli din kala amii Naawuni sani ti kana, dindali maa, ninsalinim’ yɛn ti pirgimi (siɣim buyi)

Ŋun niŋ gutulunsi, tɔ! O gutulunsi bela o zuɣu, ŋun mi tum tuunvεlli, bɛ maŋ’ ka bɛ yɛrgiri ʒiishesuma zaanda

Domin O ti yo ninvuɣu shεba ban ti Naawuni yεlimaŋli ka tum tuunsuma samli O pini puuni, achiika! O bi bɔri gutulunima

Yaha! O nam yɛlikpahinda puuni ka O timdi pɔhim na ka di ti nyɛ din tiri suhupεlli lahibali domin O chɛ ka bɛ (ninsalinim’) lam O nambɔzɔbo puuni shɛli. Yaha! Domin ŋarim chana (kom ni) ni O zaligu, domin yi lahi bo o pini puuni shɛli, domin achiika! Yi ni paɣi (Naawuni)

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa pun tim tuun’ shɛba na pɔi ni nyini, ka bɛ daa kaba na ni dalirinima, ka Ti darigi ninvuɣu shɛba ban tum tuumbɛri tibli. Di mi nyɛla talahi Ti zuɣu ni Ti ti ninvuɣu shεba ban ti Naawuni yεlimaŋli nasara (chεfurinim’ zuɣu)

Naawuni n-nyɛ Ŋun timdi pɔhim na ka di ti dam sagbaŋ, din nyaaŋa ka O yεrigi li sagbana ni O ni bɔri li shεm, ka naan piripiri li yεɣa, ka a nya sakom ka di yiri di (sagbaŋ maa) sunsuuni na, O yi ti chɛ ka di (saa maa) paai O ni bɔri so O daba puuni, a ni nya ka bɛ niŋdi suhupεlli

Amaa! Bɛ di nyɛla ban yihi tamaha pɔi ni bɛ ti siɣisi ba saa maa na

Dinzuɣu (Yaa nyini haŋkalilana)! Yulimi Naawuni nambɔzɔbo daalaama- nima, O ni neeri tiŋgbani shɛm di kpibu nyaaŋa. Achiika! Ŋun niŋ lala nyɛla Ŋun yɛn tooi neei kpiimba. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Toora binshɛɣu kam zuɣu

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) yi ti tim pɔhim shɛli na (ka di ti saɣim bimbila), ka bɛ (ninsalinim’) nya li ka di mɔhi, tɔ! Bɛ naan leei gutulunim’ di nyaaŋa

(Yaa nyini Annabi)! Achiika! A ku tooi chɛ ka kpiimbi (chɛfurinim’) wum boligu, a mi ku tooi chɛ ka tikpiranim’ wum boligu dindee yi niŋ ka bɛ lebi biri

Yaha! A pala ŋun yɛn tooi dolsi zoomba ka chɛ bɛ birginsim, a mi ku tooi chɛ ka so wum naɣila ninvuɣu so ŋun ti yεlimaŋli ni Ti (Tinim’ Naawuni) aayanima, ka nyɛla ban zaŋ bɛ maŋ’ zaa n-ti Naawuni (Muslinnima)

Naawuni n-nyɛ Ŋun nam ya chɔɣinsi puuni na, din nyaaŋa ka O tin ya yaa chɔɣinsi maa nyaaŋa, din nyaaŋa ka O lahi chɛ ka chɔɣinsi mini kurginsim paai ya yaa maa nyaaŋa. O namdila O ni bɔri shεm. Yaha! Ŋuna n- nyɛ Baŋda, Toora

Ka ninvuɣu shεba bɛ (Naawuni) ni ti baŋsim mini iimaansili yεli: “Achiika! Yi daa ʒinila Naawuni ni zali ya shεli tariga (Dunia puuni) hali ni Chiyaama yiɣisibu dali, tɔ! Zuŋɔ n-nyɛ Chiyaama yiɣisibu dabsili maa, amaa! Yi daa pala ban mi (ni yɛlimaŋli n-shiri nyɛ li).”

Dinzuɣu dindali maa, ninvuɣu shεba ban di zualinsi fabla ti ku niŋ ba anfaani shɛli, bɛ mi pala bɛ ni bɔri shɛba yɛda

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tila ninsalinim’ ŋmahinli kam Alkur’aani ŋɔ maa puuni. (Yaa nyini Annabi)! Achiika! A yi ka ba na ni aaya shεli, tɔ! Achiika! Ninvuɣu shεba ban niŋ chεfuritali maa ni yεli: “Yi pala shɛli m-pahila ban saɣinda.”

Lala ka Naawuni ŋariti ninvuɣu shεba ban bi mi (yɛlimaŋli) maa suhiri zuɣu

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Niŋmi suɣulo, achiika! Naawuni daalikauli nyɛla yεlimaŋli. Dinzuɣu, di chɛ ka ban bi dihitabli (Chiyaama yiɣisibu) maa yɛla muɣisa