Dagbani - Chapter 31 - Luqman

Alif- Laam- Miim (A.L.M.). [Bachi gaŋ gaŋ ŋɔ maa wuhirimi ni Alkur’aani nyɛla Muɣujizah (lahiʒibsi din ka ŋmali), dama so ʒi di gbinni naɣila Naawuni

Ŋɔ naa nyɛla litaafi (Alkur’aani) aayanim’ din mali yɛmgoliŋga

Di nyɛla dolsigu mini nambɔzɔbo n-zaŋ ti tuunsuma nima

Ninvuɣu shεba ban puhiri jiŋli, ka tiri zaka, ka lahi dihi Chiyaama tabli

Bannim’ maa be dolsigu zuɣu din yi bɛ Duuma (Naawuni) sani na. Yaha! Bana n-nyɛ ninvuɣu shεba ban nya tarli

Yaha! Ninsalinim’ puuni so beni dari kpɛrgu yεltɔɣa domin o zaŋ li m-birgi ninsalinim’ ka chɛ Naawuni soli ka di pa ni baŋsim shεli, ka lahi gbibi li ka di nyɛla ansarsi. Bannim’ maa, filiŋ daazaaba be bɛ zuɣu (Zaadali)

Yaha! Bɛ yi ti karim Ti (Tinim’ Naawuni) aayanima (Alkur’aani) n-ti o, o lebri mi biri, ka tibgi o maŋ’ kamani o bi wum li mi la, ka di ŋmanila kamani o tiba puuni malila dalima (tikpirlim). Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Tim o azaabakpeeni lahibali

Achiika! Ninvuɣu shεba ban ti Naawuni yεlimaŋli, ka tum tuunsuma, bɛ mali yolsigu Daalizanda puuni yiya

Ka bɛ nyɛla ban yɛn ti kpalim di puuni. Naawuni niŋla alikauli, ka dihi li n-tabli. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Nyεŋda, Yεmgoliŋgalana

O (Naawuni) namla sagbana ka di pa ni daantali’ shεli ka yi kuli nyari li, ka zaŋ zoya m-bahi tiŋgbani yaaŋa zuɣu domin di ti mali ya damdi zuɣu. Yaha! Ka O chɛ ka biŋkɔbgu balibu kam yεɣili tiŋgbani ni. Yaha! Ka Ti siɣisi sakom na zuɣusaa, ka yihi bimbirili balibu kam din vɛla na di puuni

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti Annabi Lukmanu yεmgoliŋga (ka yɛli o): “Paɣimi Naawuni, ninvuɣu so ŋun mi paɣi, tɔ! Achiika! O maŋ’ zuɣu ka o paɣi, ŋun mi niŋ gutulunsi, tɔ! Achiika! Naawuni nyɛla Bundana, Duuma paɣirigu

Yaha! Saha shεli Annabi Lukmanu ni daa yεli o bia, ka nyɛla ŋun saɣisiri o (ka yεra): “Yaa nyini m bia! Miri ka a jεm shɛli pahi Naawuni zuɣu, achiika! Nyintaa bo m-pahi Naawuni zuɣu nyɛla zualinsi din bara.”

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) saɣisi ninsala kadama o viɛlgim biɛhigu n-ti o ba ni o ma. O ma kpiɣila o puli ni chɔɣinsi n-ti pahi chɔɣinsi zuɣu, ka o yolibu nyɛ yuma ayi puuni, (ka Naawuni yεli o): “Paɣim Ma, ka paɣi a ba mini a ma. Labbu shee nyɛla N sani.”

Amaa! Bɛ (a ba ni a ma) yi ti niŋ a talahi ni a jεm shɛli m-pahi N (Mani Naawuni) zuɣu, ka di nyɛla a ni ka shɛli baŋsim, tɔ! Nyin di doli ba. Amaa! Be viɛnyɛla ni bana Dunia puuni. Yaha! Doli ninvuɣu so ŋun niŋ tuuba n-labi N sani na, di nyaaŋa, N sani n-nyɛ yi labbu shee, ka N-yɛn ti tin ya yi ni daa tumdi shɛli lahibali

(Ka Annabi Lukmanu yεli)! Yaa nyini m bia! Achiika! Di (tuuni din pɔrlim) yi ŋmani binbiεlli din be tampiŋ’ puuni, di yi bela sagbana bee tiŋgbani ni, Naawuni ni ti tahi li na (Zaadali). Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun balgiri yεla tiri O daba, ka mi din sɔɣi

(Ka Annabi Lukumanu lahi yɛli)! Yaa nyini m bia! Puhimi jiŋli, ka puhi (ninsalinim’) ni zaɣiviεlli tumbu, ka mɔŋ Naawuni ni zaɣisi shεli, ka niŋ suɣulo ni din paagi a. Achiika! Di lala maa be yεlikara puuni

“Yaha! Di lebi biri niriba, ka di chana ka nyɛla ŋun gamdi tiŋgbani yaaŋa zuɣu, achiika! Naawuni je ŋun kam gamda, ni ŋun fuhira.”

Yaha! Nom ni baalim a chandi puuni, ka siɣisi a kukoli. Achiika! Kukoya puuni din be zaa n-nyɛ buŋsi kukoya

Di ni bɔŋɔ, yi bi nya ni achiika! Naawuni m-balgi din be sagbana ni, ni din be tiŋgbani ni n-tin ya, ka pali ya O yolisa din be polo ni mini sɔɣisinli? Yaha! Ninsalinim’ puuni shεba beni ŋmεri namgbankpeeni n-zaŋ kpa Naawuni polo, ka di pa ni baŋsim shεli, ka mi pa dolsigu, bɛ mi ka kundi’ (litaafi) shεli din neera (ka wuhiri ba soli)

Yaha! Bɛ yi yεli ba: “Doli ya Naawuni ni siɣisi shɛli na, ka bɛ yεli: “Chɛli gba! Tinim’ dolila ti ni paai ti banim’ ka bɛ jεmdi shɛli.” Di ni bɔŋɔ, shintaŋ daa pala ŋun boondi ba (bɛ banim’ maa) n-zaŋ chaŋ Sa’iir buɣum daazaaba la ni

Yaha! Ninvuɣu so ŋun zaŋ o maŋ’ zaa n-ti Naawuni, ka nyɛla ŋun viεlgiri o tuma, tɔ! Achiika! O shiri gbibi gabi- kpeeni. Yaha! Naawuni sani ka yεlli- kam bahigu be. chεfuritali, tɔ! Nyin di chɛ ka o

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Ŋun niŋ chεfuritali maa niŋ a suhusaɣiŋgu. Ti (Tinim’ Naawuni) sani ka bɛ labbu be, ka Ti ti yɛn ti ba bɛ tuuntumsa lahibali. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi din be suhiri ni

Ti (Tinim’ Naawuni) ni chɛ ka bɛ wum nyεɣisim biɛla (Dunia puuni). Din nyaaŋa, ka Ti yɛn ti niŋ ba talahi ni azaaba timsili

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Achiika! A yi bɔhi ba (kadama) Ŋuni n-leei nam sagbana mini tiŋgbani? Achiika! Bɛ ni yεli: “Naawuni.” Tɔ! Yεlma: “Paɣibu balibu kam dihitabli ti Naawuni,” Chɛli gba! Bɛ (chεfurinim’) pam bi mi

Naawuni n-su din kam be sagbana mini tiŋgbani ni, achiika! Naawuni nyɛla Bundana, Duuma paɣrigu

Yaha! Achiika! Di yi di niŋ ka tihi zaasa din be tiŋgbani yaaŋa zuɣu leei alkalmi nima, ka teeku kom di yɛn leei (tadabo din yɛn sabi Naawuni yεltɔɣa), din nyaaŋa, ka teeku kom maa tatabo yɛn pahi di zuɣu siɣim buyɔpoin, tɔ! Naawuni yεltɔɣa (Alkur’aani) naan ku naai. Achiika! Naawuni nyɛla Nyɛŋda, Yεmgoliŋgalana

Yi (ninsalinim’) nambu mini yi gbala puuni yiɣisibu pa shɛli (Naawuni sani) m-pahila kamani nyɛvuli yini (nambu mini di gballi ni yiɣisibu). Achiika! Naawuni nyɛla Wumda, Nyara

(Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ, a bɛ nya kadama achiika! Naawuni zaŋdila yuŋ n-kpεhiri wuntaŋ’ ni, ka zaŋdi wuntaŋ’ kpεhiri yuŋ ni, ka balgi wuntaŋ’ mini goli, ka di zaɣiyini kam chani hali ni sahamirli O (Naawuni) ni zali li? Yaha! Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi din sɔɣi yi tuuntumsa puuni

Di daliri nyɛla, achiika! Naawuni n- nyɛ yεlimaŋli. Yaha! Achiika! Bɛ ni jεmdi shɛli ka pa Naawuni maa nyɛla ʒiri. Yaha! Achiika! Naawuni n-nyɛ Ŋun nam du ka galsi

(Yaa nyini haŋkalilana)! Di ni- bɔŋɔ, a bi nya kadama ŋarim chain la teeku puuni ni Naawuni yolsigu, domin O wuhi ya (ninsalinima) O nam yɛlikpahinda puuni shɛli. Achiika ! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti ŋun kam nyɛ suɣulolana, ŋun zooi (Naawuni). paɣibu

Yaha! Kogbana yi ti liri ba kamani zoya la (ka bɛ be ŋarim puuni), bɛ (chɛfurinim’ maa) boondila Naawuni yuli, ka yεli ni O ko n-nyɛ Duuma, saha shεli mi O yi ti tilgi ba ka bɛ du duli na, tɔ! Bɛ puuni so beni n-nyɛ ŋun kpalim ʒe sunsuuni (o tim Naawuni yεlimaŋli bee o di ti yɛlimaŋli). Yaha! So bi zilsiri Ti (Tinim’ Naawuni) aayanima naɣila ŋun kam nyɛ bilkɔŋsi lana, ŋun zooi gutulunsi

Yaa yinim’ ninsalinima! Zom ya yi Duuma, ka zon ya dabsi’ shεli ba ni ti bi yɛn tooi niŋ o bia anfaani, bee ka bia ku tooi niŋ o ba anfaani shɛli. Achiika! Naawuni daalikauli nyɛla yεlimaŋli. Dinzuɣu, di chɛn ya ka Dunia biεhigu yɔhim ya. Yaha! Di chɛn ya ka ŋun yɔhindi niriba (shintaŋ) yɔhim ya

Achiika! Naawuni, O sani ka Chiyaama yiɣisibu dali baŋsim be, O siɣisirila saa na, ka mi din be paɣa tolana puuni. Yaha! Nyɛvuli ʒi tuun’ shεli di ni sa yɛn tum bεɣuni. Nyɛvuli mi ʒi tiŋgbani shεli ni di ni yɛn ti kpi. Achiika! Naawuni nyɛla Baŋda, ka lahi mi din sɔɣi