Dagbani - Chapter 37 - As-Saffat

M (Mani Naawuni) po Malaaika shɛba ban ʒe n-ʒe safu ni

Yaha! M-po Malaaika shɛba ban daari sagbaŋ (hali ni luɣushɛli saa ni yɛn mi), daabu ni yεlimaŋli

Yaha! M-po Malaaika shɛba ban karindi binshεɣu din nyɛ teebu (Alkur’aani nyεla teebu n-zaŋ ti ninsalinima)

Achiika! Yi Duuma (Naawuni) nyɛla zaɣiyino

Sagbana ni tiŋgbani, ni din be di sunsuuni Duuma, n-ti pahi wuntaŋ’ ni puhiri yεɣ’ shɛŋa Duuma. Tafsiiri shɛŋa mi wuhiya ni Naawuni pola Affanim’ ban yihiri wa’azu, ka kpahiri wundaba zuɣuri ni ni yɛlimaŋli

Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) dihila sagbana yim zuɣu ŋɔ maa nachinsi ka di nyɛla saŋmarsi n-nyɛ di nachintɛri

Ka di lahi nyɛ gulibu ka chɛ shintaŋ kam ŋun nyɛ tipawumli lana

Ka bɛ ku tooi gbilsi tibli n-wum zamaatu shɛba ban tibgi (Malaaikanim’) maa yεltɔɣa, ka bɛ (Malaaikanim’) labri ba (alizinnim’ maa) ni (ni saŋmarsi) luɣulikam

Ka di nyɛla bɛ taɣiri ba mi (ka chɛ zuɣusaa yɛltɔɣa wumbu), ka azaaba shɛli din bi ŋmaara be bɛ zuɣu (Zaadali)

Naɣila (alizin’ so) ŋun ti to n-fubgi yɛltɔɣa shɛli n-vaai guui, ka buɣum mokpalli din kuli neeri doli o

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Bɔhimi ba. Di ni bɔŋɔ, bɛ (chεfurinim’ maa) nambu n-nyɛ din to, bee Ti (Tinim’ Naawuni) ni nam binyεr’ shεŋa (kamani sagbana ni zoya ni din kam kpalim)? Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) nam ba mi (Annabi Adam) ni yεɣiri din gabi taba

Chɛli gba! (Yaa nyini Annabi)! A niŋla lahiʒiba (domin bɛ zaŋ Chiyaama leei ʒiri zuɣu), ka kuli maanda ansarsi

Yaha! Bɛ yi teei ba Naawuni yɛla, bɛ bi wumdi teebu maa

Yaha! Bɛ yi ti nya yɛlikpahindili, ka bɛ maandi li ansarsi

Ka bɛ yεli: “Ŋɔ maa (Alkur’aani) pa shɛli m-pahila sihira n-nyɛ li polo ni.”

(Ka bɛ lahi yɛli): “Di ni bɔŋɔ, ti yi kpi, ka leei taŋkpaɣu mini koba, bɛ ni ti lahi yiɣisi ti (ti gbala ni)

“Bee ti banim’ ban daŋ tooni maa?”

(Yaa nyini Annabi)! “Yεlima: “Di nyɛla pali (bɛ ni yiɣisi ya), ka yi nyɛla ninvuɣu shεba ban filiŋ.”

“Dinzuɣu, achiika! Di nyɛla tahigu yim zuɣu, ka a nya (ninsalinim’) ka bɛ kpalim lihiri taba

Ka bɛ (chεfurinim’) naan yεli: “Yaa ni ti yolitɛm, zuŋɔ n-nyɛ sanyoo dali.”

(Ka bɛ yεli ba): “Zuŋɔ n-nyɛ Saliya karibu dabsi’ shεli yi ni daa zaŋ leei ʒiri la.”

(Ka Naawuni yεli Malaaikanima): “Laɣimmi ya ninvuɣu shɛba ban daa di zualinsi mini bɛ zonima, n-ti pahi bɛ ni daa jεmdi binyεra shεŋa maa.”

“(Bɛ ni daa jɛmdi shɛli) Ka di pa ni Naawuni maa, ka wuhi ya ba ʒehiimi buɣum soli.”

“Yaha! Taɣimi ya ba zali, achiika! Bɛ nyɛla bɛ ni yɛn bɔhi shεba.”

(Ka bɛ bɔhi ba): “Bozuɣu ka yi bi lahi sɔŋdi taba?”

Chɛli gba! Zuŋɔ, bɛ nyɛla ninvuɣu shεba ban yɛn zaŋ bɛ maŋ’ n-ti (ni bɛ niŋ ba fukumsi)

Ka bɛ (buɣum bihi) shɛba ŋmalgi lihiri taba, ka bɔhira

(Ka bɛ tarimba yεli bɛ asanzanima): “Achiika! Yi daa nyɛla ninvuɣu shεba ban kani ti na ti nudirgu polo (n-ti taɣiri ti ka chɛri yεlimaŋli dolibu).”

Ka bɛ (asanzanim’ maa) yεli: “Chɛli gba! Yi gba daa pala ninvuɣu shεba ban ti Naawuni yεlimaŋli.”

“Yaha! Ti daa ka yiko shεli yi zuɣu (Dunia puuni). Chɛli gba! Yi daa kuli nyɛla ninvuɣu shεba ban kpahi yεɣi tariga.”

“Dinzuɣu ka ti Duuma (Naawuni) yɛltɔɣali (azaaba) niŋ talahi ti zuɣu, achiika! Ti nyɛla ban yɛn lam azaaba.”

“Dinzuɣu, ka ti daa birgi ya. Di paliya! Ti gba daa nyɛla ninvuɣu shεba ban bɔrgi.”

Achiika! Dindali maa, bɛ daa nyɛla ban yɛn ti laɣim azaaba puuni

Achiika! Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) niŋdi bibɛhi

Achiika! Bɛ daa yi yεli ba (Dunia puuni): “Duuma jεmdigu n-kani ni yεlimaŋli naɣila Naawuni,” bɛ malila ninchini (ka yuundi bɛ maŋ’ lahiʒiba)

Ka Bɛ (chεfurinim’) lahi yεra: “Di- ni bɔ ŋɔ, ti nyɛla ban yɛn chɛ ti buɣa ŋɔ domin ŋun nyɛ yiliyinda ka nyɛ yinyaa ŋɔ maa zuɣu

Chɛli gba! O (Muhammadu) kami na ni yεlimaŋli, ka ti tuumba yɛlimaŋli

Achiika! Yi nyɛla ban yɛn lam azaabakpeeni

Yaha! Bɛ ku yon ya samli, naɣila yi tuuntumsa ni daa nyɛ shɛli

Naɣila Naawuni dabgahinda

Bannim’ mali bindirmirili (ka bɛ yɛn ti tiri ba li Alizanda puuni Asiba ni Zaawuni)

Ka di nyɛ binwola, ka bɛ nyɛla bɛ ni tibgi shɛba

Alizanda yili shɛŋa din nyɛ yolsigu yiya la puuni

Ka bɛ nyɛla ban do gariti zuɣu, ka nyɛla ban nina kpa taba

Ka bɛ zaŋ dagaɣa pe n-gili ba ka di yiri (Alizanda puuni) bili’ shɛli puuni na

Ka di (dam maa) nyɛ din piεla, ka nyεɣisa n-zaŋ ti ban nyuri li

Biɛrim shεli ka di puuni, bɛ mi pala ban buɣira

Ka bɛ lahi mali amiliya paɣa shɛba ban bi lihiri katiŋa (bɛ bi lihiri dobba, naɣila bɛ yidaannima), ka bɛ lahi mali nimbihi kara din viεla

Ka bɛ ŋmani gala shεŋa bɛ ni pɔbi

Ka bɛ (Alizanda bihi maa) naan ŋmalgi kpa taba ka bɔhira

Ka bɛ puuni so yεli: “Achiika! N-daa min mali zo so (Dunia puuni).”

Ka o daa yi yεra: “Di ni bɔŋɔ, a be ban ti (Chiyaama yiɣisibu) yεlimaŋli maa puuni?”

(Ka bɛ lahi yɛli): “Di ni bɔŋɔ, ti yi ti kpi ka leei taŋkpaɣu mini koba, ti shiri nyɛla bɛ ni yɛn ti shɛba sanyoo?”

Ka o (ŋun yɛri maa) yɛli: “Di ni- bɔŋɔ, yi ku ŋmalgi yuli (buɣum ni ka ti nya o ni be hali shεli ni zuŋɔ)?”

Ka o ŋmalgi yuli ka nya o (o zo maa) ka o be ʒehiimi buɣum sunsuuni

Ka o (Alizanda bia maa) yεli (o zo maa): “Naawuni zuɣu, a daa chɛ biɛla ni a niŋ ma hallaka (Dunia puuni).”

“Yaha! Di yi di daa pala n Duuma (Naawuni) yolsigu zuɣu, bɛ naan zaŋ ma m-pahi (buɣum bihi ni).”

(Ka Alizanda bihi) yεli: “Di ni bɔŋɔ, ti lahi pala ban yɛn kpi?”

“Naɣila ti tuuli kpibu (Dunia puuni) la. Ti mi pala bɛ ni yɛn niŋ shεba azaaba.”

Achiika! Ŋɔ maa nyɛla tarli din galsi

Ŋɔ maa tatabo zuɣu, tɔ! Ban tumdi tuunvɛla tumma

Di ni bɔŋɔ, dina (Alizanda maa) n-nyε din gari ni bε zaŋ li niŋ nira saani, bee zakkuumi tia

Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ li (zakkuumi) mi n-leei dahimbu n-zaŋ ti zualindiriba

Achiika! Di (zakkuumi tia maa) nyɛla tia shεli din puhiri ʒehiimi buɣum gbinni na

Di binwolli kam ŋmanila alizin’ shintana zuɣuri

Achiika! Bɛ (buɣum bihi maa) nyɛla ban yɛn di di (binwola maa) m-pali bɛ puya

Di nyaaŋa, achiika! Ka bɛ gabi kotulum n-ti ba, (ka bɛ nyu m-pa di zuɣu)

Di nyaaŋa, achiika! Bɛ labbu shee n-nyɛ ʒehiimi buɣum ni

Achiika! Bɛ nyɛla ban daa paai bɛ banim’ (Dunia puuni), ka bɛ nyɛla ban daa bɔrgi

Dinzuɣu, ka bɛ daa niŋ yoma n-doli bɛ bɔba

Yaha! Achiika! Ninvuɣu shεba ban daa kana poi ni bana maa pam daa bɔrgi ya

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa tim ban niŋdi wa’azu na bɛ puuni

Dinzuɣu, (yaa nyini Annabi)! Yulimi ninvuɣu shεba bɛ ni daa niŋdi wa’azu maa bahigu ni daa nyɛ shεm

(Bɛ zaa daa niŋ hallaka) Naɣila Naawuni dab’ shɛba O ni daa gahim

Yaha! Achiika! Annabi Nuhu daa boli Ti (Tinim’ Naawuni) yuli. M-bo ni ban deeri suhigu

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) daa tilgi o ka chɛ suhusaɣiŋgu din galsi

Ka Ti lahi zaŋ o (Annabi Nuhu) zuliya leei ban kpalim (bana n-nyɛ Sam, ni Ham, mini Yaafus)

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) chɛ ka o yuviεlli kpalim ban yεn ti kana Dunia bahigu puuni

Suhudoo be Annabi Nuhu zuɣu bin- namda puuni

Achiika! Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɔri ninvuɣu suma samli

Achiika! O be Ti (Tinim’ Naawuni) dab’ shεba ban ti Ti yεlimaŋli puuni

Di nyaaŋa, ka Ti chɛ ka kom di ninvuɣu shεba ban kpalim

Yaha! Achiika! Annabi Ibrahima daa be o (Annabi Nuhu) niriba puuni

Saha shεli o (Annabi Ibrahima) ni daa kana o Duuma (Naawuni) sani ni suhu shɛli din niŋ kasi

Saha shεli o (Annabi Ibrahima) ni daa yεli o ba mini o niriba: “Bimbo ka yi leei jεmdi ŋɔ maa?”

Di ni bɔŋɔ, yi bɔrila ʒiri duumanim’ ka pa ni Naawuni

Ka wula n-leei nyɛ yi tɛha ni binnamda Duuma

Ka o (Annabi Ibrahima) ŋmalgi yuli saŋmarsi puuni yim zuɣu

Ka yεli: “Achiika! N-nyɛla ŋun ka alaafee.”

Ka bɛ ŋmalgi chaŋ, ka nyɛla ban lebi biri ka chɛ o (Annabi Ibrahima)

Ka o (Annabi Ibrahima) ŋmalgi kpa bɛ buɣa maa polo, ka yεli: “Di ni bɔŋɔ, yi ku di bindirigu

Bo n-leei chɛ ka yi bi yεri yεltɔɣa

Ka o ŋmalgi kpa ba (buɣa maa), ka nyɛla ŋun zaŋ o nudirigu ŋmɛri li

Ka bɛ (buɣujɛmdiba maa) tuhi o soli na ni yomyoma

Ka o (Annabi Ibrahima) yεli: “Di ni bɔŋɔ, yi jεmdi la yi ni kpɛri bin- yɛri shɛŋa ni yi nuhi.”

“Yaha! Naawuni n-nyɛ Ŋun nam ya, n-ti pahi binshɛɣu yi ni niŋdi maa.”

Ka bɛ yεli: “Miεm ya goondaa n-gili o (ka mali buɣum niŋ di puuni), ka zaŋ o labi buɣum maa ni.”

Ka bɛ daa na o nabiεri, ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ ba leei ban filiŋ

Ka o (Annabi Ibrahima) yεli: “Achiika! Mani nyɛla ŋun yɛn chaŋ n Duuma sani, achiika! Ni baalim, O ni wuhi ma dolsigu soli

(Ka lahi yεli): “Yaa n Duuma (Naawuni)! Tim ma (zuliya) ka bε yi ninvuɣu suma puuni na.”

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) ti o suhu- pεlli lahibali ni bidibbila so ŋun nyɛ suhumahili lana (Annabi Ismaila)

Saha shεli o (Ismaaila) ni ti saɣi ni o mini o (Annabi Ibrahima) chana, ka o yεli: “Yaa nyini m bia! Achiika! Mani nyala n zahinli puuni ka Naawuni yεli ni n-korgi ma, dinzuɣu lihima, bo ka a nya? ka o (Ismaaila) yεli: “Yaa nyini m ba! Tummi bɛ (Naawuni) ni puhi a shɛli maa, Naawuni yi saɣi, a ni nya ma ka m-be suɣulonim’ ni.”

Saha shεli bɛ niriba ayi maa ni saɣi ti Naawuni zaligu maa, ka o lebgi o m-pili o gbεɣu zuɣu

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) boli o: (kadama) “Yaa nyini Ibrahima.”

“Achiika! A shiri pali a zahinli maa daalikauli, achiika! Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɔri ninvuɣu suma samli.”

Achiika! Ŋɔ maa nyɛla dahimbu din be polo ni

Yaha! Ka Ti (Tinim’ Naawuni) yo o zuɣu ni biŋkɔb’ titali

Ka Ti chɛ ka o yuviɛlli kpalim ban yεn ti kana Dunia bahigu puuni

Suhudoo be Annabi Ibrahima zuɣu

Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɔri ninvuɣu suma samli

Achiika! O daa be Ti daba ban ti yɛlimaŋli puuni

Yaha! Ka Ti (Tinim’ Naawuni) ti o (Annabi Ibrahima) suhupεlli lahibali ni Is’haka dɔɣim, ka o yɛn ti nyɛ Annabi, ka be ninvuɣu suma puuni

Yaha! Ka Ti niŋ alibarka niŋ o ni, n-ti pahi Annabi Is’haka. Amaa! Bɛ niriba ayi maa zuliyanim’ puuni, so beni n-yɛn ti viεlgi o tuma, ka so mi beni n-yɛn ti di o maŋ’ zualinsi polo ni

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti Annabi Musa mini Annabi Haruna pini

Ka Ti gu ba (bɛ niriba ayi maa), n-ti pahi bɛ niriba ka chɛ suhusaɣiŋgu zaɣititali

Yaha! Ka Ti ti ba nasara (Fir’auna zuɣu), ka bana n-daa nyɛ ban nyɛŋ

Ka Ti lahi ti ba litaafi shεli din kahigiri yɛllikam

Ka Ti lahi dolsi ba sochibga

Yaha! Ka Ti chɛ ka o yuviɛlli kpalim ban yεn ti kana Dunia bahigu puuni

Suhudoo be Annabi Musa mini Annabi Haruna zuɣu

Achiika! Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɔri ninvuɣu suma samli

Achiika! Bɛ niriba ayi maa daa be Ti daba ban ti Ti Naawuni yεlimaŋli ni

Yaha! Achiika! (Annabi) Iliyasu daa be Naawuni tuumba ni

Saha shεli o ni daa yεli o niriba: “Di ni bɔŋɔ, yi ku zo Naawuni?”

“Di ni bɔŋɔ, yi jεmdi la ba’al, 1 ka chεri (Duuma so) Ŋun gari sokam nambu?”

“Naawuni n-nyɛ yi Duuma, ni yi banim ban daa daŋ yi tooni maa gba Duuma.”

Ka bɛ labsi o ʒirilana, achiika ! Bɛ nyɛla bɛ ni yɛn ti zaŋ ninvuɣu shεba na (n-ti niŋ azaaba ni)

Naɣila Naawuni dabgahinda

Yaha! Ka Ti (Tinim’ Naawuni) chɛ ka o yuvɛlli kpalim bahigu nim’ puuni

Suhudoo be Annabi Iliyaasin zuɣu

Achiika! Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɔri ninvuɣu suma samli

Achiika! O daa be Ti (Tinim’ Naawuni daba ban ti yɛlimaŋli puuni)

Yaha! Annabi Lutu daa be Naawuni tuumba ni

Saha shεli Ti (Tinim’ Naawuni) ni daa tilgi o mini o yiŋnim’ zaa namgban- yini

Naɣila paɣakpeen’ so (Annabi Lutu paɣa) n-daa ti kpalim (m-pahi azaaba ni daa paai shεba maa ni)

Din nyaaŋa ka Ti (Tinim’ Naawuni) niŋ ninvuɣu shεba ban kpalim hallaka

Yaha! Achiika! Yi (Maka nima) nyɛla ban gariti bɛ (tiŋ’ maa nim’) zuɣu Asibaasi (ka nyari Naawuni ni daa niŋ ba hallaka ka chɛ bɛ yiya zali shɛm)

Ni yuŋ. Di ni bɔŋɔ, yi pala ban yɛn niŋ haŋkali

Yaha! Achiika! Annabi Yinusa daa be Naawuni tuumba ni

Saha shεli o (Annabi Yinusa) ni daa guui n-ti kpe ŋarim shεli din pali (ni niriba la ni)

Ka o niŋ piibupiibu, ka pahi bɛ ni

Ka zahim vali o (Annabi Yinusa), ka o lahi nyɛ ninvuɣu so bɛ ni galinda

Di yi di daa pala o ni be ninvuɣu shɛba ban niŋdi Naawuni kasi puuni zuɣu

O naan kpalim di (zahim maa) puli ni hali ni Chiyaama yiɣisibu dali

Ka Ti (Tinim Naawuni) yihi o labi polo shɛli ni, ka o nyɛla ŋun gbaai doro

Ka Ti (Tinim Naawuni) chε ka yaktiini tia bili o (Annabi Yinusa) zuɣusaa

Ka Ti (Tinim Naawuni) tim o ninvuɣu tuhi kobgu sani na, bee ka bɛ gari lala

Ka bɛ ti Naawuni yεlimaŋli, dinzuɣu ka Ti (Tinim Naawuni) chε ka bɛ wum nyɛɣisim, hali ni saha shɛli

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Bɔhimi ba: “Di ni bɔŋɔ, a Duuma n-nyɛ Ŋun su bipuɣinsi ka bɛ su bidibsi

Bee Ti (Tinim’ Naawuni) daa shiri namla Malaaikanim’ maa ka bɛ nyɛ paɣaba, ka bɛ nyɛla ban diri di shɛhira

Wumma! Di nyɛla bɛ ni kpiriti ʒiri shεŋa puuni, ka bɛ yεra

“Naawuni dɔɣiya.” Achiika! Bɛ shiri nyɛla ʒirinima

Di ni bɔŋɔ, O (Naawuni) gahimla bipuɣinsi ka bɛ gari bidibsi

Bo n-leei mali ya? Wula ka yi leei zaandi fukumsi ŋɔ maa tatabo

Di ni bɔŋɔ, yi ku teei Naawuni yɛla

Bee yi malila daliri shεli din be polo ni

Tɔ! Tahimi ya yi litaafi na, yi yi nyɛla yεlimaŋli nima

Ka bɛ (chεfurinim’ maa) naan zaŋ dɔɣim n-kpεhi O (Naawuni) mini alizinnim’ sunsuuni. Achiika Alizin’ shintana maa mi ni bɛ yɛn ti zaŋ ba mi na (n-ti kari ba di saliya)

Naawuni nam niŋ kasi ka chɛ bɛ ni mali O ŋmahindi binyɛr’ shɛŋa maa

Naɣila Naawuni dabgahinda

Dinzuɣu achiika! Yi (chɛfurinim’) mini yi ni jεmdi binyɛri shɛŋa maa

Yi pala ban yɛn tooi zo m-bɔrgi ka chɛ O (Naawuni)

Naɣila ŋun yɛn kpe ʒehiimi buɣum ni

“Yaha! So ka ti (Malaaikanim’) puuni, naɣila o malila o zaashemirili.”

“Yaha! Achiika! Ti (Malaaika- nim’) nyɛla ban zaandi safu ni (n-jɛmdi Naawuni).”

“Yaha! Achiika! Ti nyɛla ban niŋdi Naawuni kasi.”

Yaha! Achiika! Bɛ (Maka chεfurinim’) daa nyɛla ban yεra

“Ti yi di mali litaafi shεli din teeri ti kamani ban daa daŋ ti tooni maa gba ni daa mali shεm

“Ti gba naan leei Naawuni dabgahinda.”

Amaa! Ka bɛ labsi li (Alkur’aani) ʒiri (saha shɛli di ni kaba na). Dinzuɣu ni baalim, bɛ ni ti baŋ

Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) yɛltɔɣali (zaligu) pun daŋsi ti tuumba zuɣu

Kadama achiika! Bɛ nyɛla ban yɛn nya nasara

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tobbihi n-nyɛ ban yɛn nya nasara

Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Yim bɛ yɛla na hali saha bɛla

Yaha! Yulimi ba, ni baalim bɛ ni ti nya

Di ni bɔŋɔ, Ti (Tinim’ Naawuni) daazaaba ka bɛ (chεfurinim’) bɔri ni yomyoma

Dinzuɣu, di (azaaba maa) yi ti shee bɛ (chɛfurinim’) dindoŋ puuni na, tɔ! Bɛ ni saɣisiri shεba maa bekaali ni leei zaɣibɛɣu

Dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Yim bɛ yɛla ni hali ni saha shɛli

Yaha! Yulimi ba, ni baalim, bɛ ni ti nya

Yaha! Suhudoo be ni Naawuni tuumba

Yaha! Paɣibu balibu kam dihitabli n-ti Naawuni So Ŋun nyε binnamda Duuma