ای مردم از پروردگارتان پروا کنید، همو که شما را از یک تن یگانه بیافرید و همسر او را هم از او پدید آورد و از آن دو مردان و زنان بسیاری پراکند، و از خدایی که به نام او پیمان میبندید یا سوگند میدهید، همچنین از گسستن پیوند خویشاوندان پروا کنید، چرا که خداوند [ناظر و] نگاهبان شماست
و اگر بیمناکید که در حق دختران یتیم به عدل و انصاف رفتار نکنید، در این صورت از زنانی که میپسندید [یک یا] دو و [یا] سه و [یا] چهار تن را به همسری درآورید، و اگر میترسید که مبادا عادلانه رفتار نکنید، فقط به یک تن، یا ملک یمین [کنیز] اکتفا کنید، این نزدیکتر است به اینکه ستم نکنید
و یتیمان را بیازمایید تا هنگامی که قابلیت زناشویی پیدا کنند، آنگاه اگر در آنان کاردانی سراغ گرفتید اموالشان را به آنان برگردانید و آن را به اسراف و پیشاپیش از بیم آنکه مبادا بالغ و بزرگ شوند نخورید و هرکس توانگر بود خویشتنداری کند و هرکس تنگدست باشد، در حد عرف از آن بخورد، و هرگاه که اموالشان را به آنان برگرداندید، بر آنان گواه بگیرید که خداوند حسابرسی را کافی است
مردان را از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان باقی میگذارند، بهرهای است، همچنین زنان را از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان باقی میگذارند، بهرهای است، چه کم باشد چه بسیار، چنین بهرهای معین [و از جانب خداوند] مقرر است
و چون خویشاوندان [غیر از ورثه] و یتیمان و بینوایان بر سر تقسیم [ترکه] حضور یابند، از آن به چیزی ایشان را بهرهمند سازید و با ایشان به زبان خوش سخن بگویید
و کسانی که اگر [درگذرند] فرزندانی خرد و ناتوان از خود باقی گذارند، برای ایشان نگرانند، باید که [در کار دیگران هم] از خداوند پروا کنند و سنجیده سخن بگویند
خداوند به شما چنین سفارش میکند که در مورد فرزندانتان، پسر را برابر بهره دو دختر باشد، و اگر [وارثان، دو دختر یا] بیشتر از دو دختر باشند، سهم آنان دو سوم ترکه است، و اگر فقط یک دختر باشد، سهم او نصف ترکه است، و اگر [متوفی] فرزند داشته باشد، برای پدر و مادرش هریک، یک ششم ترکه است، و اگر فرزند نداشته باشد، و میراث بر او فقط پدر و مادرش باشند، در این صورت برای مادرش یک سوم [و برای پدر دو سوم] است، و اگر برادرانی داشته باشد، سهم مادرش یک ششم است، [این تقسیم میراث] پس از عمل به وصیتی که کرده است یا پرداخت وامی که دارد [انجام میگیرد] شما نمیدانید که پدرانتان یا پسرانتان کدامیک بیشتر به شما سود میرسانند، [این احکام] فریضه الهی است، و خداوند دانای فرزانه است
و اگر زنان شما فرزندی نداشته باشند، نیمی از ترکه، و اگر فرزند داشته باشند، یک چهارم ترکه، پس از [عمل به] وصیتی که کردهاند یا [پرداخت] وامی که دارند، از آن شماست، و اگر فرزندی نداشته باشید یک چهارم، و اگر فرزندی داشته باشید یک هشتم از ترکه شما، پس از [عمل به] وصیتی که کردهاید یا [پرداخت] وامی که دارید، از آن ایشان [همسران] است، و اگر مردی یا زنی که از او ارث میبرند کلاله [بیفرزند و بیپدر و مادر] باشد و برادر یا خواهری داشته باشد، برای هر یک از آنان یک ششم [ترکه] است، و اگر [خویشاوندان کلاله] بیش از این [دو] باشند، در آن صورت همه آنان پس از قبول وصیت و عمل به آن یا پرداخت وام [متوفی] در یک سوم شریکند، و باید که وصیت [به حال ورثه] زیان رسان [مازاد بر ثلث] نباشد، این سفارش الهی است و خداوند دانای بردبار است
این احکام الهی است و هرکس از خداوند و پیامبر او اطاعت کند، او را به بوستانهایی که جویباران از فرودست آن جاری است، در میآورد که جاودانه در آنند، و آن رستگاری بزرگی است
و از زنان شما کسانی که مرتکب ناشایستی [زنا] میشوند، باید بر آنان چهار شاهد از خود [مردان مسلمان] بگیرید، آنگاه اگر شهادت دادند، آنان را در خانهها محبوس نگه دارید، تا مرگ فراگیردشان، یا خداوند راهی برایشان مقرر کند
جز این نیست که خداوند توبه کسانی را میپذیرد که از روی نادانی کار ناشایستی میکنند، سپس به زودی توبه میکنند، خداوند از اینان در میگذرد و خدا دانای فرزانه است
و توبه کسانی که مرتکب کارهای ناشایست میشوند، و سرانجام چون مرگ هریکشان فرارسد گویند اینک توبه کردم، پذیرفته نیست، و نیز توبه کسانی که در حال کفر میمیرند، برای اینان عذابی دردناک آماده ساختهایم
ای مؤمنان بر شما روا نیست که زنان را بر خلاف میلشان میراث برید [و آنان را به اجبار در حباله نکاح خود نگاه دارید] و بر آنان سختگیری نکنید تا بخشی از چیزی را که به آنان بخشیدهاید پس بگیرید، مگر آنکه مرتکب ناشایستی آشکاری شوند، و با آنان خوشرفتاری کنید و اگر آنان را خوش ندارید [بدانید که] چه بسا چیزی را ناخوش بدارید و خداوند در آن خیر بسیار نهاده باشد
و اگر میخواهید همسری را جانشین همسری [زن پیشین خود] کنید و به یکی از آنها مال هنگفتی [به عنوان مهر] داده بودید، چیزی از آن را باز پس نگیرید، آیا با بهتان و گناهی آشکار، آن را باز پس میگیرید؟
[نکاح] مادرانتان و دخترانتان و خواهرانتان و عمههایتان و خالههایتان و دختران برادرتان و دختران خواهرتان و مادران [دایگانی] که شما را شیر دادهاند و خواهران رضاعیتان و مادران زنانتان و دختران زنانتان [دختر اندرهایی] که در دامان [تربیت و] نگهداری شما هستند -در صورتی که از زنانی باشند که با آنان آمیزش جنسی کردهاید، و اگر آمیزش جنسی نکرده باشید، گناهی بر شما نیستو [عروسان یا] همسران پسرانتان -پسرانی که از صلب خودتان هستندبر شما حرام گردیده است، و [همچنین] جمع بین دو خواهر [در یک زمان]، مگر آنچه در گذشته رخ داده باشد، که خداوند آمرزگار مهربان است
و [همچنین] زنان شوهردار، مگر ملک یمین [کنیز]تان، این فریضه الهی است که بر شما مقرر گردیده است، و فراتر از اینان بر شما حلال گردیده است که با صرف اموال خویش، پاکدامنانه و نه پلیدکارانه، آن را به دست آورید، و آنانکه [به صورت متعه] از آنان برخوردار شوید، باید مهرهایشان را که بر عهده شما مقرر است، بپردازید، و در آنچه پس از تعیین [در مدت یا مهر تغییر دهید یا] به توافق رسید، گناهی بر شما نیست، که خداوند دانای فرزانه است
و هرکس از شما که توانائی مالی نداشته باشد که با زنان آزاد مؤمن ازدواج کند [بهتر است] با ملک یمینهایتان، از کنیزان مؤمن، ازدواج کند، و خداوند به ایمان شما داناتر است، همه از یکدیگرید، پس با اجازه سرپرستشان با آنان ازدواج کنید و مهرهایشان را به وجه پسندیده به ایشان بدهید [در حالی که] پاکدامنان غیر پلیدکار باشند، و دوستگیران نهانی نباشند، آنگاه چون ازدواج کردند، اگر مرتکب ناشایستی [زنا] شدند، مجازات آنان به اندازه نصف مجازاتی است که بر زنان آزاد مقرر است، این حکم [ازدواج با کنیزان] برای کسی از شماست که از آلایش گناه بترسد، و شکیبائی [و پاکدامنی] پیشهکردن برایتان بهتر است، و خداوند آمرزگار مهربان است
و چیزی را که خداوند بدان بعضی از شما را بر دیگری برتری بخشیده است، آرزو مکنید، مردان را از کار و کردار خویش بهرهای و زنان را [نیز] از کار و کردار خویش بهرهای معین است و [هر چه خواهید] از فضل الهی بخواهید، و خداوند از همه چیز آگاه است
برای همه در آنچه پدر و مادر و خویشاوندان نزدیک به جا گذاشتهاند، میراث برانی قرار دادهایم، و نیز کسانی که با آنان پیمان بستهاید، بهرهشان را [از ارث] بدهید، که خداوند بر همه چیزی گواه است
مردان باید بر زنان مسلط باشند چرا که خداوند بعضی از انسانها را بر بعضی دیگر برتری بخشیده است، و نیز از آن روی که مردان از اموال خویش [برای زنان] خرج میکنند، زنان شایسته آنانند که مطیع و به حفظ الهی در نهان خویشتندار هستند، و زنانی که از نافرمانیشان نگرانید، باید نصیحتشان کنید و [سپس] در خوابگاهها از آنان دوری کنید [و سپس اگر لازم افتاد] آنان را ترک کنید آنگاه اگر از شما اطاعت کردند، دیگر بهانه جویی [و زیادهروی] نکنید، خداوند بلندمرتبه بزرگوار است
و اگر از بالا گرفتن اختلاف بین آنان بیمناک بودید، داوری از خانواده مرد و داوری از خانواده زن تعیین کنید، که چون به اصلاح [ذاتالبین] کوشند، خداوند بین آنان الفت و آشتی برقرار خواهد ساخت، چرا که خداوند دانا و آگاه است
و خداوند را بپرستید و چیزی را برای او شریک نیاورید و به پدر و مادر و به خویشاوندان و یتیمان و بینوایان و همسایه خویش و همسایه بیگانه و همنشین و در راه مانده و ملک یمین خود نیکی کنید، [و بدانید] که خداوند کسی را که متکبر فخرفروش باشد، دوست ندارد
[همان] کسانی که بخل میورزند و مردمان را به بخل وامیدارند و آنچه خداوند از فضل خویش به آنان بخشیده پنهان میدارند، و برای کافران عذابی خفتبار آماده ساختهایم
خداوند به اندازه ذرهای نیز ستم نمیکند، و اگر حسنهای باشد [و از کسی سر بزند] به آن دو چندان پاداش میدهد و از پیشگاه خود [به بندگان] پاداش بیکران میبخشد
در چنین روز کسانی که کفرورزیده و از پیامبر سر پیچیدهاند آرزو کنند کاش زمین [آنان را فرو برد و] بر آنان هموار گردد و سخنی را از خداوند پنهان نمیتوانند داشت
ای مؤمنان در حال مستی به نماز نزدیک نشوید، تا زمانی که بدانید که چه میگویید، همچنین هنگامی که جنب هستید نیز به نماز [و مسجد] نزدیک نشوید، مگر آنکه راهگذر باشید تا زمانی که غسل کنید، و اگر بیمار یا مسافر باشید، یا یکی از شما از موضع قضای حاجت بازگشت، یا با زنان تماس [جنسی] گرفتید، آنگاه آب نیافتید [باید] بر خاکی پاک تیمم کنید و چهرهها و دستهایتان را به آن مسح کنید، که خداوند بخشاینده مهربان است
از یهودیان کسانی هستند که کلمات را جا به جا میکنند و از راه زبان بازی و برای طعنهزدن به دین [اسلام] [به زبان] میگویند شنیدیم و [در دل میگویند] نپذیرفتیم و بشنو سخن ما و نشنیده بگیر و "راعنا" [را به شیوه نادرستی] میگویند، حال آنکه اگر میگفتند شنیدیم و اطاعت کردیم و سخن ما را بشنو و در کار ما بنگر، برای آنان بهتر و استوارتر بود، ولی خداوند آنان را به سبب کفرشان دچار لعنت خویش ساخته و جز اندکی ایمان نمیآورند
ای اهل کتاب، پیش از آنکه چهرههایی را مسخ و محو کنیم و آنها را واپسگردانیم، یا ایشان را همانند اصحاب سبت [حرمت شکنان شنبه] دچار لعنت کنیم، به آنچه فرو فرستادهایم و همخوان کتاب شماست، ایمان آورید [و بدانید] که امر الهی انجام پذیر است
[بدانید که] خداوند این را که برایش شریک قائل شوند، نمیبخشد، و هر گناهی را که فروتر از آن است، برای کسی که بخواهد میبخشد، و هرکس که به خدا شرکورزد، در حقیقت گناه عظیمی را به گردن گرفته است
آیا احوال کسانی را که خود را نیک و پاک میشمارند ندانستهای؟ چنین نیست، بلکه خداوند هرکس را که بخواهد نیک و پاک میدارد، و به اندازه ذره ناچیزی نیز بر آنان ستم نمیرود
آیا احوال کسانی را که بهرهای از کتاب آسمانی دارند، ندانستهای که به "جبت" و "طاغوت" ایمان میورزند و درباره کافران میگویند که اینان از مؤمنان راه یافتهترند
یا مگر به خاطر آنچه خداوند از لطف خویش [به بعضی از] مردمان بخشیده به آنان رشک میبرند؟ ما به خاندان ابراهیم کتاب آسمانی و نبوت دادهایم و به آنان فرمانروایی بزرگی بخشیدهایم
کسانی که آیات ما را انکار کردهاند، به آتشی در خواهیمشان آورد که هر چه پوستهایشان پخته [و فرسوده] شود به جای آنها پوستهای دیگر آوریم، تا عذاب را بچشند، خداوند پیروزمند فرزانه است
و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، به بوستانهایی در خواهیمشان آورد که جویباران از فرودست آن جاری است و جاودانه در آنند، و در آنجا جفتهایی پاکیزه دارند و آنان را به سایه ساری سایهگستر در خواهیم آورد
خداوند به شما فرمان میدهد که امانتها را به صاحبان آنها بازگردانید، و چون بین مردم داوری میکنید دادگرانه داوری کنید، خداوند به امری نیک پندتان میدهد، که خداوند شنوای بیناست
ای مؤمنان از خداوند و پیامبر و اولوالامرتان اطاعت کنید، و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، هرگاه در امری [دینی] اختلافنظر یافتید، آن را به [کتاب] خدا و [سنت] پیامبر عرضه بدارید که این بهتر و نیک انجامتر است
آیا داستان کسانی را که گمان میبرند به آنچه بر تو نازل شده و به آنچه پیش از تو نازل شده، ایمان دارند، ندانستهای که میخواهند به طاغوت داوری برند و حال آنکه به آنان دستور داده شده است که به آن کفر بورزند و شیطان میخواهد آنان را به گمراهی دور و درازی بکشاند
و هیچ پیامبری نفرستادیم مگر آنکه به توفیق الهی از او فرمانبرداری شود، و اگر هنگامی که به خویشتن ستم کردند به نزد تو میآمدند و از خداوند آمرزش میخواستند و پیامبر هم برایشان آمرزش میخواست، خداوند را توبهپذیر مهربان مییافتند
چنین نیست و سوگند به پروردگارت که ایمان نیاوردهاند مگر آنکه در اختلافی که دارند تو را داور کنند، آنگاه در آنچه داوری کردی هیچ دلتنگی در خود نیابند و به خوبی [به حکم تو] گردن بگذارند
و اگر بر آنان مقرر داشته بودیم که خودتان را بکشید یا از خانه و کاشانهتان بیرون روید، جز اندکی از آنان آن کار را نمیکردند، و اگر آنچه به آنان اندرز داده شد انجام میدادند بیشک برایشان بهتر و در ثبات قدم ایشان مؤثرتر بود
و کسانی که از خداوند و پیامبر اطاعت کنند، در زمره کسانیاند که خداوند بر آنان انعام فرموده است، اعم از پیامبران و صدیقان و شهیدان و صالحان، و اینان نیک رفیقانی هستند
و چون به شما خیر و خوبیی از خداوند برسد، در حالی که گویی بین شما و او هیچگونه دوستی نیست میگوید ای کاش من همراه ایشان بودم تا به سعادت بزرگی نایل میشدم
و کسانی که زندگانی دنیا را به آخرت فروختهاند، باید در راه خدا کارزار کنند، و هرکس که در راه خدا کارزار کند و کشته یا پیروز شود، به زودی به او پاداشی عظیم میبخشیم
و چرا در راه خدا و در راه [آزادسازی] مردان و زنان و کودکان مستضعف -که میگویند پروردگارا ما را از این شهری که اهلش ستمگرند خارج فرما و از سوی خویش برای ما یاری و یاوری بگمارکارزار نکنید؟
آیا داستان کسانی را که به آنان گفته شد [عجالتا] دست از جهاد نگه دارید و نماز را برپا دارید و زکات بپردازید ندانستهای؟ که چون بر آنان جهاد مقرر گشت، آنگاه گروهی از آنان از مردم [مشرکان مکه] چنان میترسیدند که باید از خداوند ترسید، یا حتی از آن شدیدتر، و [در دل] میگفتند پروردگارا چرا بر ما جهاد را مقرر داشتی، کاش ما را تا زمانی نزدیک واپس میداشتی، بگو بهره دنیا ناچیز است و برای کسی که تقوا پیشه کند آخرت بهتر است، و بر شما به اندازه ذره ناچیزی هم ستم نخواهد رفت
هر جا که باشید -ولو در دژهای استوار سر به فلک کشیدهمرگ شما را فراخواهد گرفت، و چون به ایشان خیری برسد میگویند این از سوی خداوند است، و اگر شری به ایشان برسد میگویند این از سوی توست، بگو همه از سوی خداوند است، این گروه را چه میشود که به نظر نمیرسد سخنی دریابند
میگویند سمعا و طاعة، ولی چون از نزد تو بیرون میروند، گروهی از آنان شبانه چیزی جز آنچه تو گفتهای میسگالند و خداوند سگالش شبانهشان را مینویسد، پس از آنان روی بگردان و بر خداوند توکل کن و خداوند کارسازی را کافی است
و چون به ایشان خبری که مایه آرامش یا نگرانی است برسد، آن را فاش میسازند، حال آنکه اگر آن را به پیامبر و اولوالامر عرضه میداشتند، آنگاه اهل استنباط ایشان، به [مصلحت] آن پی میبردند، و اگر بخشش و رحمت الهی بر شما نبود، جز عدهای اندکشمار همه از شیطان پیروی میکردید
پس در راه خدا کارزار کن، تو عهدهدار کسی جز خود نیستی و مؤمنان را نیز [به کارزار] تشویق کن، چه بسا خداوند بلای کافران را [از شما] بگرداند و عذاب الهی سختتر و خداوند سختگیرتر است
از چیست که شما درباره منافقان دو گروه شدهاید و حال آنکه خداوند آنان را به خاطر کار و کردارشان سرنگون ساخته است، آیا میخواهید کسی را که خداوند در گمراهیاش وانهاده است، رهنمایی کنید؟ و حال آنکه هرگز برای کسی که خداوند در گمراهیاش وانهاده، بیرون شدی نخواهی یافت
[آنان] خوش دارند که شما نیز مانند ایشان کفر بورزید و در نتیجه همانند باشید، پس هیچکس از آنان را دوست نگیرید، مگر آنکه [همانند شما] در راه خدا هجرت کنند، و اگر رویگردان شدند، ایشان را هرجا که یافتید به اسارت بگیرید و بکشید و از آنان [برای خود] یار و یاور نگیرید
مگر کسانی که با قومی که بین شما و ایشان پیمانی هست، پیوند دارند، یا به نزد شما میآیند و دلهایشان تنگ است از اینکه با شما یا با قوم خویش کارزار کنند، و اگر خدا میخواست آنان را بر شما چیره میساخت و با شما به کارزار برمیخاستند، ولی اگر از شما کناره گرفتند و با شما کارزار نکردند و از در تسلیم و اسلام وارد شدند، خداوند به شما اجازه مبارزه با آنان نمیدهد
و دیگرانی را خواهید یافت که میخواهند هم از شما در امان باشند، و هم از قوم خودشان، هر بار که به فتنه شرک بازگردانده شوند، در دام آن گرفتار آیند، ولی اگر از شما کناره نگرفتند و از در تسلیم و اسلام وارد نشدند، و دست از شما باز نداشتند، آنگاه هرجا که یافتیدشان به اسارت بگیرید و بکشید، اینانند که دست شما را در مبارزه با آنان باز گذاردهایم
و هیچ مؤمنی نباید هیچ مؤمنی را بکشد، مگر از روی خطا، و هرکس که مؤمنی را به خطا بکشد، بر اوست که [به کفاره] برده مؤمنی را آزاد کند و خونبهایی به خانواده او بدهد، مگر آنکه آنان درگذرند و ببخشند، و اگر [مقتول] مؤمن و از قومی باشد که دشمن شما هستند، [قاتل] باید برده مؤمنی را آزاد کند، و اگر [مقتول] از قومی باشد که بین شما و ایشان پیمانی هست، آنگاه [قاتل] باید خونبهایی به خانواده او [مقتول] بپردازد و برده مؤمنی آزاد کند، و کسی که [برده] نیابد بر اوست که دو ماه پیاپی روزه بگیرد، این توبهپذیری خداوند است و خداوند دانای فرزانه است
ای مؤمنان چون در راه خدا سفر کنید، به درستی پرس و جو کنید، و به کسی که با شما از در تسلیم و اسلام وارد شود، مگویید که مؤمن نیستی تا بدین وسیله بهره دنیوی ببرید، چرا که غنایم بسیار در نزد خداوند است، در گذشته این گونه [بیپروا] بودید، ولی خداوند بر شما منت نهاد، پس به درستی پرس و جو کنید، که خداوند به آنچه میکنید آگاه است
جهادگریزان مؤمن، بجز آسیبمندان، با جهادگران به مال و جان در راه خدا برابر نیستند، خداوند جهادگران به مال و جان را بر جهادگریزان به مرتبتی برتری داده است، و همگان را خداوند وعده پاداش نیک [بهشت] داده است، و خداوند جهادگران را بر جهادگریزان به پاداشی عظیم برتری داده است
کسانی که فرشتگان جانشان را میگیرند و آنان بر خود ستم روا داشتهاند، به ایشان گویند در چه حال بودید؟ گویند ما در سرزمین خود مستضعف بودیم، گویند آیا مگر زمین خداوند وسیع نبود که بتوانید در آن [به هر کجا که خواهید] هجرت کنید؟ سرا و سرانجام اینان جهنم است و چه بد سرانجامی است
و هر کس که در راه خدا هجرت کند، در روی زمین سرپناه بسیار و گشایش [در کار] مییابد و هرکس که از خانه و کاشانه خویش به عزم هجرت در راه خدا و پیامبرش بیرون رود، سپس مرگش فرارسد، حقا که پاداش او بر خداوند است و خداوند آمرزگار مهربان است
و چون رهسپار سفر باشید، بر شما گناهی نیست که اگر میترسید که مبادا کافران شما را در بلا افکنند، نماز خود را کوتاه کنید و به راستی که کافران آشکارا دشمن شما هستند
و چون در میان آنان بودی و خواستی برای آنان اقامه نماز کنی، باید گروهی از آنان با تو [به نماز] برخیزند و سلاحهای خود را نیز برگیرند، و چون به سجده روند، گروه دیگر در پشت شما [ایستاده] باشند و سپس گروه دیگر که هنوز نماز نخواندهاند، پیش آیند و همراه تو نماز بگزارند و احتیاط خود را حفظ کنند و سلاحهای خود را همراه داشته باشند، [چرا که] کافران خوش دارند که کاش شما از سلاحها و ساز و برگتان غافل باشید تا بناگاه به یک حمله بر شما بتازند، و بر شما گناهی نیست که اگر از یاران [یا موانع دیگر] در رنج یا بیمار بودید، سلاحهایتان را بر زمین بگذارید، ولی احتیاطتان را داشته باشید، خداوند برای کافران عذابی خوارکننده آماده ساخته است
و چون نمازتان را برگزار کردید، خداوند را [در همه حال] ایستاده و نشسته و بر پهلو خفته یاد کنید و چون امن و آسایش یافتید نماز را [به درستی] بر پا دارید، که نماز بر مؤمنان واجب [و عبادتی] زماندار است
در پیگرد قوم مشرک، سستی نورزید [زیرا] اگر شما درد و رنجی کشیده باشید، آنان نیز همانند رنجی که شما میبرید، رنج بردهاند، وانگهی شما امیدی به خداوند دارید که آنان ندارند، و خداوند دانای فرزانه است
ما کتاب آسمانی را به راستی و درستی بر تو نازل کردیم تا [بر مبنای آن و] به مدد آنچه خداوند به تو باز نموده است، بین مردم داوری کنی، و مدافع خیانتپیشگان مباش
اینان با مردم پنهانکاری میکنند، ولی نمیتوانند چیزی را از خداوند پنهان بدارند، چرا که او در زمانی که شبانه سخنان ناپسند میگویند، همراه آنان است و خداوند به آنچه میکنند چیره است
و اگر لطف و رحمت الهی در حق تو نبود، گروهی از ایشان کوشیده بودند که تو را گمراه کنند و در واقع کسی را جز خود را گمراه نکنند و کوچکترین زیانی به تو نرسانند و خداوند بر تو کتاب و حکمت نازل کرد و [به وحی خویش] به تو چیزی را که نمیدانستی آموخت و لطف الهی بر تو بسیار است
در اغلب رازگوییهای ایشان خیری نیست، مگر آنکه کسی به صدقه یا به نیکوکاری یا اصلاح بین مردم بپردازد و هر کس که در طلب خشنودی خداوند چنین کاری کند، به زودی به او پاداش بزرگی خواهیم داد
و هرکس پس از آنکه حق و هدایت برایش آشکار شد با پیامبر مخالفت کند و راهی جز راه مسلمانان در پیش گیرد، او را با مراد خویش وامیگذاریم و به دوزخش در میآوریم و چه بد سرانجامی است
خداوند [این گناه را] نمیآمرزد که برایش شریک قائل شوند، و جز این [هر گناهی] را برای هرکس که بخواهد میآمرزد و هرکس به خداوند شرکورزد، دچار گمراهی دور و درازی شده است
و آنگاه آنان را به گمراهی میکشانم و به [دام] آرزوهای دور و دراز میاندازم و میفرمایمشان تا گوشهای چارپایان را ببرند و میفرمایمشان تا آفرینش الهی را دگرگون کنند، و هرکس که شیطان را به جای خداوند دوست گیرد، آشکارا زیانکار شده است
و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، زودا که به بوستانهایی درآوریمشان که جویباران از فرودست آن جاری است [و] جاودانه در آنند، وعده الهی حق است و کیست راستگوتر از خدا؟
چه کسی بهدینتر از کسی است که روی دل به درگاه خدا آورد و نیکوکار باشد و از آیین پاک ابراهیم پیروی کند و خداوند ابراهیم را [همچون] دوست خود برگرفته است
و از تو درباره زنان نظرخواهی میکنند، بگو خداوند درباره آنان فتوا میدهد -و نیز در آنچه از کتاب بر شما خوانده میشود، آمده استکه [حکم او] درباره دختران یتیمی که حق مقرر آنان را نمیپردازید، و میل به ازدواج با آنان ندارید و نیز کودکان مستضعف [یتیم و محروم] این است که در حق یتیمان به عدل و انصاف بکوشید و هر خیری که انجام دهید خداوند از آن آگاه است
و اگر زنی از ناسازگاری یا رویگردانی شوهرش بیمناک باشد، بر آن دو گناهی نیست که بین خود صلحی کنند، و صلح بهتر است، و آزمندی در دلها خانه دارد، و اگر نیکوکاری و پارسایی کنید، خداوند به آنچه میکنید آگاه است
و هر قدر هم که بکوشید و بخواهید نمیتوانید بین زنان به عدل و انصاف رفتار کنید، پس [در میل به دیگری] پا را از حد فراتر مگذارید تا همسر [پیشین] خود را بلاتکلیف بگذارید، و اگر به اصلاح بپردازید و تقوا پیشه کنید، [بدانید که] خداوند آمرزگاری مهربان است
و آنچه در آسمانها و در زمین است از آن خداوند است و پیش از شما به اهل کتاب و [سپس] به خود شما سفارش کردیم که از خداوند پروا کنید، و اگر کفربورزید، [بدانید] آنچه در آسمانها و در زمین است از آن خداوند است و خداوند بینیاز ستوده است
ای مؤمنان به عدل و داد برخیزید و در راه رضای خدا شاهد باشید [و شهادت دهید] ولو آنکه به زیان خودتان یا پدر و مادر و خویشاوندانتان باشد، [خواهان گواهی] چه توانگر چه تهیدست باشد، خداوند بر آنان مهربانتر است، پس از هوای نفس پیروی مکنید که از حق عدول کنید، و اگر زبان بازی کنید یا تن زنید [بدانید که] خداوند به آنچه میکنید آگاه است
ای کسانی که ایمان آوردهاید، به خداوند و پیامبر او و کتابی که بر پیامبرش فرو فرستاده است و کتابی که از پیش منازل کرده است، ایمان بیاورید و هرکس به خداوند و فرشتگانش و کتابهایش و پیامبرانش و روز بازپسین، کفر بورزد، به گمراهی دور و درازی افتاده است
کسانی که ایمان آوردند، سپس کفرورزیدند، سپس ایمان آوردند، و دوباره کفرورزیدند و سپس بر کفر خود افزودند، خداوند در مقام آمرزش آنان نیست و راهی به ایشان نمینمایاند
و در کتاب بر شما نازل کرده است که چون بشنوید که به آیات الهی کفر میورزند و آنها را به ریشخند میگیرند، با آنان منشینید تا به سخن دیگری جز آن بپردازند، چرا که در این صورت شما نیز مانند آنان خواهید بود، [بدانید که] خداوند گردآورنده منافقان و کافران یکجا در جهنم است
[آری] همانها که مترصد شما هستند، پس اگر پیروزیای از جانب خداوند نصیب شما شود میگویند مگر ما همراه [و پشتیبان] شما نبودیم؟ و اگر کافران نصیبی برند [به آنان] گویند مگر ما بر شما دست نداشتیم و دست مسلمانان را از شما دور نداشتیم؟ و خداوند روز قیامت در میان شما [و ایشان] داوری خواهد کرد، و خداوند هرگز کافران را به مؤمنان سلطه نمیدهد
منافقان میخواهند به خدا نیرنگ بزنند، و حال آنکه خداوند به آنان [به جزای عملشان] نیرنگ میزند، و [اینان] چون به نماز برخیزند کسلوار برخیزند، [و] با مردم ریاکاری کنند و خدا را جز اندکی یاد نمیکنند
در این میان [بین کفر و ایمان] سرگشتهاند، نه جزو آنان [مؤمنان] و نه جزو اینان [نامؤمنان]، و هرکس که خداوند در گمراهی واگذاردش، هرگز برای او بیرون شدی نخواهی یافت
مگر کسانی که توبه و درستکاری کنند و به خداوند پناه برند و دین خویش را برای خدا خالص سازند، اینان در زمره مؤمنانند و خداوند به زودی به مؤمنان پاداش بزرگی میبخشد
کسانی که به خداوند و پیامبرانش کفر میورزند و میخواهند بین خداوند و پیامبرانش جدائی قائل شوند و میگویند به بعضی ایمان داریم و به بعضی نداریم و میخواهند راهی بینابین پیش گیرند
اهل کتاب از تو میخواهند که برایشان [به یکباره] از آسمان کتابی نازل کنی، بدان که از موسی درخواستی عجیبتر کردند، و گفتند خدا را آشکارا به ما نشان بده، آنگاه به خاطر درخواست ناحقشان صاعقه[ی مرگ] آنان را فروگرفت، آنگاه [چون به درخواست موسی از نو زنده شدند] پس از آن همه معجزات که برایشان پدید آمده بود، گوسالهپرستی کردند، و از این گناهشان هم درگذشتیم و به موسی حجتی آشکار بخشیدیم
و [کوه] طور را بر فرازشان افراشته داشتیم تا از ایشان پیمان گرفتیم، و به ایشان گفتیم فروتنانه از این دروازه وارد شوید، و به ایشان گفتیم حرمت سبت [ شنبه] را نشکنید، و از ایشان پیمانی استوار گرفتیم
آنگاه به سبب پیمان شکنیشان و کفرورزیدنشان به آیات الهی و کشتنشان پیامبران را به ناحق و ادعایشان که دلهای ما در پوشش است [لعنتشان کردیم]، بلکه خداوند به سبب کفرشان بر دلهایشان مهر نهاد، که جز اندکی ایمان نمیآورند
و ادعایشان که ما مسیح عیسی بن مریم پیامبر خدا را کشتهایم و حال آنکه نه او را کشتند و نه بر دار کردند، بلکه [حقیقت امر] بر آنان مشتبه شد، و کسانی که در این امر اختلاف کردند از آن در شکاند و به آن علم ندارند، فقط پیروی از حدس و گمان میکنند و او را به یقین نکشتهاند
ولی از میان آنان راسخان در علم و مؤمنان به آنچه بر تو و پیش از تو نازل شده است، ایمان دارند، به ویژه نمازگزاران، و زکاتدهندگان و مؤمنان به خداوند و روز بازپسین، به اینان به زودی پاداش بزرگی خواهیم داد
ما به تو وحی فرستادیم، همچنانکه به نوح و پیامبران بعد از او، و نیز به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط و عیسی و ایوب و یونس و هارون و سلیمان نیز وحی فرستادیم، و به داوود زبور بخشیدیم
ای مردم این پیامبر حق و حقیقت را از جانب پروردگارتان برای شما آورده است، پس ایمان بیاورید که به خیر [و صلاح] شماست، و اگر [انکار کنید و] کفرورزید بدانید که آنچه در آسمانها و زمین است از آن خداوند است، و خداوند دانای فرزانه است
ای اهل کتاب در دینتان از حد و حق نگذرید و جز حق بر خداوند نگویید، جز این نیست که مسیح عیسی بن مریم پیامبر خدا و کلمه او و روح اوست که آن را به مریم فراداد، پس به خداوند و پیامبرانش ایمان بیاورید، و نگویید که [خدا] سهگانه است، از این بازآیید که به خیر [و صلاح] شماست، همانا خداوند خدای یگانه است، که منزه و مبرا از داشتن فرزند است، او راست آنچه در آسمانها و در زمین است، و خداوند کارسازی را کافی است
مسیح و فرشتگان مقرب هرگز ابا ندارند از اینکه بنده خدا باشند، و هرکس از پرستش او ابا داشته باشد و کبر بورزد به زودی همگی آنان را [برای حسابرسی] نزد خویش گرد میآورد
اما کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته کردهاند، پاداشهایشان را به تمامی میدهد و از فضل خویش نیز به ایشان افزونتر میبخشد، و اما کسانی که استنکاف و استکبار ورزیدهاند، به عذابی دردناک دچارشان میسازد و در برابر خداوند برای خود یار و یاوری نمییابند
آنگاه کسانی که به خداوند ایمان آوردهاند و به او پناه بردهاند، ایشان را به زودی به جوار فضل و رحمت خویش درمیآورد و به راهی راست به سوی خویش رهنمون میگردد
از تو نظر خواهی میکنند بگو خداوند درباره کلاله به شما چنین فتوا میدهد که اگر مردی درگذرد و فرزندی نداشته باشد و خواهری داشته باشد، نصف ترکه از آن او [خواهر] است، [و اگر زنی درگذرد و برادری داشته باشد] در صورتی که فرزند نداشته باشد، آن مرد [همه ترکه را] از او ارث میبرد، و اگر خواهران دو تن [یا بیشتر] باشند، دو سوم ترکه از آنان است، و اگر گروهی برادر و خواهر باشند، در این صورت برای هر مرد بهرهای برابر با بهره دو زن است، خداوند [احکامش را] برایتان روشن میسازد تا مبادا گمراه شوید، و خدا به هر چیزی داناست