روزی که آن را میبینید، [آنچنان وحشتناک است که] هر مادرِ شیردهای [فرزندِ] شیرخوارش را فراموش میکند و هر [موجودِ] بارداری جنین خود را [بر زمین] مینهد و مردم را مست میبینی، در حالی که مست نیستند؛ بلکه عذاب الله شدید است
ای مردم، اگر دربارۀ برانگیخته شدن [در قیامت] تردید دارید، [بدانید که] بیتردید، ما شما را از خاک آفریدیم، سپس از نطفه و آنگاه از خون بستهشده، سپس از پارهگوشتی دارای خلقت کامل و [بعضاً] خلقت ناقص؛ [چنین کردیم] تا [قدرت خویش را] برایتان آشکار سازیم؛ و هر چه را که بخواهیم، تا مدتی معیّن در رَحِم [مادران] نگه میداریم، آنگاه شما را به صورت نوزادی بیرون میآوریم، سپس [پرورش مییابید] تا به حد رشد [و بلوغ] خود برسید؛ و از شما کسی هست که [در دوران جوانی] میمیرد و کسی نیز هست [که آنقدر عمر میکند تا] به نهایت فرتوتی [و کهنسالی] میرسد، چنان که پس از [آن همه] دانش، [همه را فراموش میکند و] چیزی نمیداند؛ و [اما مثالی دیگر:] زمین را خشکیده میبینی؛ ولی چون آب [باران] بر آن فرو میفرستیم، به جنبش درمیآید و رشد میکند و از هر نوع [گیاه] زیبایی میرویاند
[از روی تکبر] سر خویش را برمیگرداند تا [مردم را] از راه الله گمراه سازد. براى او در این دنیا رسوایی و خوارى است و روز قیامت [نیز] عذاب آتش سوزان را به او مىچشانیم
و از [میان] مردم کسی هست که الله را با تردید عبادت میکند [و ایمانش ضعیف است]؛ پس اگر خیری به او برسد، [دلش] به آن آرام میگیرد [و بر ایمانش باقی میماند] و اگر بلایی [برای آزمایش] به او برسد، روی میگرداند [و به کفر بازمیگردد]. او در دنیا و آخرت زیان کرده است. این همان زیان آشکار است
بیتردید، الله کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، به باغهایی [از بهشت] وارد میکند که جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است. به راستی، الله آنچه را که میخواهد، انجام میدهد
کسی که گمان میکند الله او [= پیامبر] را در دنیا و آخرت هرگز یاری نخواهد کرد [و اکنون حمایت الله را میبیند و خشمگین است]، باید ریسمانی به سقف [خانهاش] بیاویزد و [خود را دار بزند تا راه نفَس] را قطع کند [و تا سر حد مرگ پیش رود]؛ آنگاه بنگرد که آیا [این ترفند و] نیرنگ او، خشمش را از میان میبَرد
کسانی که ایمان آوردهاند و کسانی که یهودی شدند و صابئان [= پیروان برخی پیامبران] و نصاری و زرتشتیان و کسانی که شرک ورزیدند، یقیناً روز قیامت الله میانشان داوری میکند. بیگمان، الله بر هر چیزی گواه است
آیا ندیدی که هر کس در آسمانها و هر کس در زمین است و خورشید و ماه و ستارگان و کوهها و درختان و جنبندگان و بسیاری از مردم برای الله سجده میکنند؟ و بسیاری نیز هستند که [در نتیجۀ سرپیچی از عبادت، فرمانِ] عذاب بر آنان تحقق یافته است؛ و هر کس که الله او را خوار سازد، کسی گرامیاش نمیدارد. بیتردید، الله هر چه بخواهد انجام میدهد
این دو [گروه مؤمن و کافر،] دشمنان یکدیگرند و دربارۀ پروردگارشان ستیز میکنند. پس کسانی که کفر ورزیدند، برایشان جامههایی از آتش بریدهاند [و] از بالای سرشان [بر آنان] آب جوشان میریزند
بیتردید، الله کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، به باغهایی [از بهشت] وارد میکند که از زیر [درختان] آن جویبارها جاری است. در آنجا به دستبندهایی از طلا و مروارید آراسته میشوند و لباسشان در آنجا ابریشم است
بیگمان، كسانى كه كفر ورزیدند و [مانند ماجرای حدیبیه، مردم را] از راه الله بازمىدارند [عذابی دردناک در پیش دارند]؛ و مسجد الحرام كه آن را براى مردم [قبله و عبادتگاه] قرار دادیم، مقیم و مسافر در آن یكسانند؛ و هر کس در آنجا با ستمکاری [و گناه،] انحراف بخواهد، از عذابى دردناک به او میچشانیم
و [یاد کن از] آنگاه که محلِ خانه [کعبه] را برای ابراهیم تعیین کردیم [و به او گفتیم] که: «چیزی را شریک من قرار نده و خانهام را برای طوافکنندگان و قیامکنندگان و رکوعکنندگان [و] سجدهکنندگان پاک گردان
تا شاهد منافع [گوناگون] خویش باشند و در روزهایی معیّن، [به هنگام قربانی] نام الله را بر چهارپایانی که به آنان روزی دادهایم، یاد کنند؛ پس [خودتان] از [گوشتِ] آن بخورید و به درماندۀ فقیر [نیز] غذا بدهید
این است [حکمِ الله]؛ و هر کس [مُحرّمات و] مقررات الهی را بزرگ بدارد، این [کار] نزد پروردگارش برای او بهتر است؛ و [ای مردم،] چهارپایانی برای [مصرف] شما حلال شده است، مگر آنچه [حُکمش] بر شما خوانده میشود؛ پس از پلیدیِ بُتها [و معبودان باطل] دوری کنید و از گفتار باطل [و دروغ] اجتناب نمایید
در حالی که [بندۀ مخلصِ الله و] حقگرا باشید و به او شرک نورزید؛ و هر کس به الله شرک ورزد، چنان است که گویى از آسمان افتاده و مرغان [شكارى] وی را بربایند یا باد او را به جایى دورافتاده بیندازد
و برای هر امتی آیینی [در قربانی کردن] قرار دادیم تا نام الله را [وقت ذبح] بر چهارپایانی که روزیشان کرده است ذکر کنند. معبود شما، معبود یگانه است. [همه] در برابر او تسلیم باشید؛ و [ای پیامبر، خیر دنیا و آخرت را] به فروتنان بشارت بده
[همان] کسانی که چون نام الله برده شود، دلهایشان میترسد و [کسانی که] در برابر مصیبتهایی که به آنان میرسد شکیبا هستند و کسانی که نمازگزارند و از آنچه روزیشان کردهایم انفاق میکنند
[قربانی کردنِ] شتر [و گاو در موسمِ حج] را برای شما از شعایر دین [و نشانههای عبادت الله] قرار دادیم. در این [کار،] خیر [و برکت] برایتان است. [هنگام قربانی،] در حالی که [شتران] بر پا ایستادهاند، نام الله را بر آنها ببرید [و نحرشان کنید]. آنگاه چون بر خاک افتادند، از [گوشت] آنها بخورید و نیازمندان آبرومند و گدایان را نیز اطعام کنید. آنها [=چهارپایان] را اینچنین به خدمت شما گماشتیم؛ باشد که شکر به جای آورید
گوشت و خون این [قربانیها] هرگز به الله نمیرسد؛ بلکه پرهیزگاری شماست که به او میرسد. او تعالی آنها را اینچنین به خدمت شما گماشت تا الله را به [شکرانۀ] آنکه شما را هدایت کرده است، به بزرگی یاد کنید؛ و نیکوکاران را [به خیر و رستگاری] بشارت بده
[همان] کسانی که به ناحق از دیارشان رانده شدند [و گناهی نداشتند] جز اینکه میگفتند: «پروردگارِ ما الله است». و اگر الله [ظلم و کفرِ] برخی از مردم را به وسیلۀ برخی دیگر دفع نمیکرد، صومعهها[ی راهبان] و کلیساهای [نصاری] و عبادتگاهها[ی یهود] و مساجدی که نام الله در آنان بسیار برده میشود حتماً ویران میگردید؛ و الله کسی را که [دین] او را یاری دهد، یقیناً یاری میکند. بیتردید، الله قدرتمندِ شکستناپذیر است
[همان] کسانی که هر گاه در زمین به آنان قدرت [و حکومت] ببخشیم، نماز برپا میدارند و زکات میپردازند و [مردم را] به نیکی فرمان میدهند و از کارهای ناپسند بازمیدارند؛ و سرانجامِ کارها از آنِ الله است
و [نیز] اهل مَدیَن [شعیب را دروغگو میدانستند] و موسی [نیز توسط فرعونیان] دروغگو خوانده شد. به کافران مهلت دادم؛ آنگاه آنان را [به عذاب] فروگرفتم. پس [بنگر که نتیجۀ] انکار [آیات و مجازات] من چگونه بود
چه بسیار شهرهایی را که [چون مردمش کافر و] ستمکار بودند نابودشان کردیم و [اینک] سقفهایش فروریخته است؛ و چه بسیار چاه[های] متروک و قصر[های] استوار [و باشکوه که ساکنانش را از عذاب الهی نجات نداد].
آیا آنان در زمین گردش نکردهاند، تا دلهایی داشته باشند که [حقیقت را] با آن دریابند یا گوشهایی که [اخبار گذشتگان را] با آن بشنوند؟ به راستی، تنها چشمها نیست که نابینا میگردد؛ بلکه دلهایی که در سینههاست [بیبصیرت گشته و برای دیدنِ حق،] نابینا میشود
[ای پیامبر، کافران] به شتاب از تو درخواستِ عذاب میکنند و الله هرگز وعدهاش را خلاف نمیکند؛ و در واقع، یک روز [از عذاب آخرت] نزد پروردگارت، با هزار سال كه شما مىشمارید یكسان است
و چه بسیار [اهالی] شهرهایی که به آنان مهلت دادم، در حالی که ستمکار بودند [اما باز هم سرپیچی کردند]؛ پس آنان را [به عذاب] فروگرفتم و بازگشت [همه] به سوی من است
و [ما] هیچ رسول و پیامبری را پیش از تو نفرستادیم، مگر اینکه چون [آیات الهی را] تلاوت میکرد، شیطان در تلاوتش [کلمات اشتباه] القا میکرد؛ آنگاه الله آنچه را که شیطان القا نموده بود از میان میبُرد و سپس آیات خویش را استوار میساخت؛ و الله دانای حکیم است
تا [بدین وسیله، الله] آنچه را که شیطان القا میکند، برای کسانی که در دلهایشان بیماری [شک و نفاق] است و [همچنین برای] سنگدلان، وسیلۀ آزمایش قرار دهد؛ و یقیناً ستمکاران [مشرک] در دشمنیِ دور و درازی [با الله و پیامبرش] هستند
و تا کسانی كه دانش یافتهاند، بدانند كه این [قرآن] حق است [و] از جانب پروردگار توست و به آن ایمان بیاورند و دلهایشان برایش [نرم و] فروتن گردد؛ و بیتردید، الله كسانى را كه ایمان آوردهاند، به راهى راست هدایت میکند
کسانی که کفر ورزیدند همواره در مورد آن[چه در قرآن نازل کردهایم] تردید دارند تا آنگاه که ناگهان قیامت فرارسد یا عذاب روزی بیخیر و رحمت بر آنان [فرود] آید
در آن روز، فرمانروایی از آنِ الله است [و] میان آنان داوری میکند. کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، در باغهای پرنعمت [بهشت] هستند
این است [حكم الهی دربارۀ كافر و مؤمن]؛ و هر کس به همان مقدار که به او ستم شده است مجازات کند، سپس [باز] مورد ستم قرار گیرد، الله یاریاش خواهد کرد. بیتردید، الله بخشندۀ آمرزنده است
این [یاریِ مظلومان] از آن روست که الله [بر هر کاری تواناست؛ چنان که] شب را در روز، و روز را در شب داخل میکند؛ [و از یکی میکاهد و بر دیگری میافزاید]؛ و بیتردید، الله شنوای بیناست
آیا ندیدی که الله آنچه را در زمین است به خدمت شما گماشته است و کشتیها به فرمانش در دریا در حرکتند و آسمان را نگه میدارد که جز به اجازۀ او بر زمین نیفتد؟ بیتردید، الله [نسبت] به مردم، دلسوزِ مهربان است
برای هر امتی آیینی مقرر کردهایم كه به آن عمل كنند؛ پس [ای پیامبر، پیروان سایر ادیان] نباید با تو در این امر ستیز کنند. به راه پروردگارت دعوت كن؛ [چرا که] تو یقیناً بر [آیینی درست و] راهی راست قرار دارى
و [مشرکان] به جای الله چیزی را عبادت میکنند که هیچ دلیلی بر [حقانیت] آن نازل نکرده است و به آن آگاهی [و شناختی نیز] ندارند؛ و ستمکاران [در برابر عذاب الهی] هیچ یاریگری ندارند
و هنگامی که آیات روشن ما بر آنان خوانده میشود، در چهرۀ کسانی که کفر ورزیدهاند [آثار کراهت و] ناخوشایندی میبینی. نزدیک است به کسانی که آیات ما را برایشان میخوانند حملهور شوند. [ای پیامبر، به کافران] بگو: «آیا شما را به بدتر از این [که در انتظارتان است] خبر دهم؟ آتش [دوزخ] است که الله آن را به کسانی که کفر ورزیدند وعده داده است؛ و چه بد سرانجامی است!»
ای مردم، [دربارۀ ناتوانیِ معبودان باطل] مَثَلی زده شده است؛ پس به آن گوش دهید: کسانی را که به جای الله [به عبادت و یاری] میخوانید، هرگز نمیتوانند [حتی] مگسی را بیافرینند، حتی اگر [همگی] برای این [کار] جمع شوند؛ و اگر آن مگس چیزی از آنان برُباید، نمیتوانند آن را بازپس گیرند. [آری،] طالب و مطلوب [= معبود باطل و مگس یا عابد و معبود باطل] هر دو ناتوانند
الله از میان فرشتگان، فرستادگانی [برای ابلاغ وحی به پیامبران] برمیگزیند و از میان انسانها نیز [پیامبرانی برای رساندنِ پیام الهی به مردم انتخاب میکند]. بیتردید، الله شنوای بیناست
و در راه الله ـ چنان که سزاوارِ جهاد [در راه] اوست ـ جهاد کنید. او شما را برگزید و هیچ سختی [و تنگنایی] در دین برایتان قرار نداد. [این آیین سهل و آسان،] آیین پدرتان ابراهیم [است]. او [= الله] پیش از این [در کتابهای آسمانیِ گذشته] و در این [قرآن] شما را مسلمان نامید تا پیامبر بر [ابلاغِ پیامش به] شما گواه باشد و شما [نیز] بر مردم گواه باشید [که همۀ پیامبران، پیام الهی را به قومِ خود رساندهاند]. پس نماز برپا دارید و زکات بپردازید و به الله پناه ببرید [و بر او توکل کنید] که او [دوست و] کارسازِ شماست؛ و چه نیکو کارساز و چه نیک یاوری است