پس [اى مشركان، فقط] چهار ماه [فرصت دارید که با امنیت كامل] در زمین بگردید و بدانید كه [هرگز] نمىتوانید الله را ناتوان سازید [و از عذابش بگریزید] و الله رسواكنندۀ كافران است
و [این،] اعلامی است از جانب الله و پیامبرش به مردم در روز حج اکبر [= عید قربان] که: «الله و پیامبرش از مشرکان بیزارند؛ پس اگر توبه کنید، برای شما بهتر است و اگر روی بگردانید [و سرپیچی کنید] بدانید که شما [هرگز] نمیتوانید الله را ناتوان سازید [و از عذابش بگریزید]؛ و [تو ای پیامبر،] کسانی را که کفر ورزیدند، به عذاب دردناکی بشارت بده
مگر کسانی از مشرکان که با آنان پیمان بستهاید و چیزى از [تعهدات خود نسبت به] شما فروگذار نكردهاند و کسی را علیه شما پشتیبانی نکردند؛ پیمان آنان را تا پایان مدتشان به پایان برسانید [که] بیتردید، الله پرهیزگاران را دوست دارد
وقتی ماههای حرام سپرى شد، مشركان را هر كجا یافتید، بکُشید و آنان را دستگیر كنید و در محاصره بگذارید و در هر گذرگاهی به كمین آنان بنشینید؛ پس اگر توبه كردند و نماز برپا داشتند و زكات پرداختند، رهایشان کنید [چرا که] بیتردید الله آمرزندۀ مهربان است
و [ای پیامبر،] اگر یکی از مشرکان از تو پناه خواست، پناهش بده تا سخن الله را بشنود؛ سپس او را به محل امنش برسان. این [اماندادن به مشرکان،] به سبب آن است که آنان گروهی نادانند
چگونه مشرکان میتوانند نزد الله و پیامبرش [عهد و] پیمانی داشته باشند؟ مگر [در مورد] کسانی که با آنان نزدیک مسجدالحرام [در حدیبیه] پیمان بستهاید. پس تا [مشرکان در مورد آن عهد،] با شما پایدارند، شما [نیز] با آنان پایدار باشید؛ [چرا که] بیتردید، الله پرهیزگاران را دوست دارد
چگونه [پیمان مشرکان ارزش دارد] با اینكه اگر بر شما پیروز [و مسلط] شوند، دربارۀ شما نه [حقِ] خویشاوندى را مراعات مىكنند و نه هیچ پیمانی را؟ آنان شما را با زبان خود راضی میکنند و حال آنكه دلهایشان امتناع مىورزد و بیشتر آنان نافرمانند
پس [با این حال،] اگر توبه کردند و نماز برپا داشتند و زکات پرداختند، برادران دینیِ شما [مسلمانان] هستند؛ و ما آیات خود را برای گروهی که میدانند، به تفصیل بیان میکنیم
و اگر [تعهد و] سوگندشان را پس از پیمان خویش شکستند و در دینتان طعنه زدند، با پیشوایان کفر بجنگید؛ زیرا آنان را [نسبت به پیمانهایشان] هیچ تعهدی نیست؛ باشد که [از رفتار خود] دست بردارند
[ای مؤمنان،] چرا با گروهى نمىجنگید كه سوگند [و پیمان] خود را شكستند و در بیرون راندنِ پیامبر [از مکه] کوشیدند؟ آنان بودند كه نخستین بار [با یاری کردن قبیلۀ بَکْر در برابر خُزاعه، جنگ را] با شما آغاز كردند. آیا از آنان مىترسید؟ در حالی که اگر ایمان دارید، الله سزاوارتر است که از او بترسید
آیا پنداشتهاید كه [بدون امتحان الهی] به حال خود رها مىشوید؟ در حالى كه الله هنوز كسانى از شما را كه جهاد كردهاند و جز الله و پیامبر و مؤمنان [کسی را به دوستی و] همرازى نگرفتهاند معلوم نکرده است؟ و الله به آنچه میکنید آگاه است
سزاوار نیست که مشرکان، مساجدِ الله را آباد کنند، در حالی که آنان [عملاً] به کفرِ خویش گواهند [و آن را اظهار میکنند]. آنانند كه اعمالشان تباه گشته است و خود در آتش [دوزخ] جاودانند
مساجدِ الله را فقط کسانی [باید] آباد کنند که به الله و روز آخرت ایمان آوردهاند و نماز برپا میدارند و زکات میپردازند و از غیر الله نمیترسند. امید است که اینان از هدایتیافتگان باشند
[ای مشرکان،] آیا آبدادن به حاجیان و آبادکردن مسجد الحرام را با [ایمان و عملِ] كسى كه به الله و روز واپسین ایمان آورده و در راه الله جهاد كرده است برابر میدانید؟ [این دو هرگز] نزد الله برابر نیستند؛ و الله ستمکاران [مشرک] را هدایت نمىكند
ای کسانی که ایمان آوردهاید، اگر پدران و برادرانتان كفر را بر ایمان ترجیح دهند، [آنان را] به دوستى نگیرید؛ و هر کس از شما که آنان را به دوستى بگیرد، آنان همان ستمكارانند
[ای پیامبر، به مؤمنان] بگو: «اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و خویشاوندانتان و اموالی که به دست آوردهاید و تجارتی که از [بیرونقی و] کسادیاش میترسید و خانههایی که به آن دلخوش هستید، نزد شما از الله و پیامبرش و جهاد در راه او محبوبترند، منتظر باشید تا الله فرمان [عذاب] خویش را نازل کند؛ و الله گروه نافرمان را هدایت نمیکند»
بیتردید، الله شما [مؤمنان] را در موقعیتهای زیادی یاری کرده است و نیز در جنگ حُنَین، آنگاه که فراوانی تعدادتان، شما را [شاد و] شگفتزده کرد؛ ولی هیچ سودی به حالتان نداشت و زمین ـ با همۀ گستردگی ـ بر شما تنگ آمد؛ آنگاه [به دشمن] پشت کردید [و گریختید]
سپس الله آرامش خویش را بر پیامبرش و بر مؤمنان فرو فرستاد و سپاهیانی را که شما نمیدیدید [به یاریتان] فرستاد و کسانی را که کفر ورزیده بودند عذاب کرد؛ و جزای کافران چنین است
ای کسانی که ایمان آوردهاید، مشرکان قطعاً پلیدند؛ پس نباید بعد از امسال به مسجدالحرام نزدیک شوند؛ و اگر [به خاطر قطع تجارت با آنان] از تنگدستی بیم دارید، [بدانید که] اگر الله بخواهد، شما را از بخشش خویش بینیاز میسازد. بیتردید، الله دانای حکیم است
با کسانی [از اهل کتاب] که به الله و روز قیامت ایمان نمیآورند و آنچه را الله و پیامبرش حرام کردهاند حرام نمیشمارند و دین حق را نمیپذیرند بجنگید تا آنگاه که با شکست و خواری به دست خویش جِزیه دهند
و یهود گفتند: «عُزَیر پسر الله است» و نصاری گفتند: «مسیح پسر الله است». این سخن [باطلى] است كه بر زبان مىآورند و به گفتار كسانى كه پیش از این كفر ورزیدند شباهت دارد. الله آنان را نابود کند! چگونه [از حق] منحرف میشوند؟
[این مشرکان،] علما و راهبان خود و [همچنین] مسیح ـ پسر مریم ـ را به جای الله [به عنوان] معبودان خویش تلقی کردند؛ حال آنكه دستوری جز این نداشتند که فقط الله یگانه را عبادت کنند كه معبودى [بهحق] جز او نیست. او تعالی از آنچه [با وی] شریک قرار میدهند، منزه است
ای کسانی که ایمان آوردهاید، بیتردید، بسیارى از علما[ی یهودی] و راهبان، اموال مردم را به ناحق مىخورند و [آنان را] از راه الله باز مىدارند؛ و كسانى كه زر و سیم مىاندوزند و آن را در راه الله انفاق نمىكنند، آنان را به عذابی دردناک بشارت بده
روزى كه آن [گنجینهها] را در آتش دوزخ سرخ كنند و پیشانى و پهلو و پشتشان را با آن داغ نهند [و بگویند:] «این است آنچه براى خویش مىاندوختید؛ پس بچشید آنچه را كه مىاندوختید»
شمار ماهها نزد الله، [از] روزی که آسمانها و زمین را آفریده است، در کتاب الله [= لوح محفوظ] دوازده ماه است که [جنگ و درگیری در] چهار ماه از آن، حرام است؛ [ذوالقعده، ذوالحجه، محرم و رجب]. این است آیینِ استوار [و راهِ حق]؛ پس در این [چهار ماه،] بر خود ستم نكنید و با همۀ [انواع] مشركان [و کافران] بجنگید، چنان كه آنان با همۀ شما مىجنگند؛ و بدانید كه الله همراه پرهیزگاران است
بیتردید، به تأخیر انداختن [ماههای حرام و بر هم زدن ترتیب اصلىِ آنها، موجب] افزایش کفر است [و] کسانی که کفر ورزیدند با این کار، به گمراهی کشیده میشوند. آن [ماه] را یک سال حلال مىشمارند و یک سالِ [دیگر] حرام مىدانند تا با تعداد ماههایی كه الله حرام كرده است یکسان سازند؛ پس [به این سبب،] آنچه را که الله حرام كرده است [بر خود] حلال میکنند؛ زشتىِ اعمال آنان برایشان آراسته شده است؛ و الله گروه كافران را هدایت نمىكند
اى كسانى كه ایمان آوردهاید، شما را چه شده است كه چون به شما گفته مىشود: «در راه الله رهسپار [جهاد] شوید»، سستی به خرج مىدهید [و در خانههایتان مینشینید]؟ آیا به جاى آخرت، به زندگى دنیا دل خوش كردهاید؟ [پس بدانید که] کالای زندگى دنیا در برابر آخرت، جز اندكى نیست
[ای مؤمنان،] اگر رهسپار [جهاد] نگردید، [الله] شما را به عذابى دردناک گرفتار مىكند و به جاى شما گروهى دیگر را مىآورَد و [شما با نافرمانی، هرگز] به او تعالی زیانى نمیرسانید؛ و الله بر هر چیزى تواناست
[ای اصحاب پیامبر،] اگر شما او را یارى نكنید، قطعاً الله [او را ياری میكند، همان گونه كه قبلاً] یارىاش نمود؛ هنگامى كه کافران او را [از مكه] بیرون كردند، در حالی که او دوّمین نفر بود [و یک نفر بیشتر همراه نداشت]؛ آنگاه که آن دو در غار [ثور پناه گرفته] بودند، به یار خود [= ابوبکر] گفت: «غم مخور [كه] بیتردید الله با ماست»؛ پس الله آرامشِ خود را بر او فرو فرستاد و او را با سپاهیانى كه آنها را نمىدیدید، تأیید [و تقویت] كرد و سخن كسانى را كه كفر ورزیدند پستتر گردانْد؛ و سخن الله است كه برتر است؛ و الله شكستناپذیرِ حكیم است
[ای پیامبر،] اگر مالی در دسترس و سفری [آسان و] کوتاه در پیش بود، قطعاً [منافقان] به دنبال تو مىآمدند؛ ولى آن راهِ پر مشقت [= شام] بر آنان دور [و دشوار] نمود؛ و به زودى به الله سوگند خواهند خورد كه: «اگر مىتوانستیم، حتماً با شما رهسپار میشدیم». [آنان با نافرمانی و سوگند دروغ،] خود را به هلاكت افکندند و الله مىداند كه آنان یقیناً دروغگو هستند
و اگر [به راستى] ارادۀ رهسپاری [به قصد جهاد] داشتند، قطعاً ساز و برگی برایش فراهم مىکردند؛ ولى الله رهسپاریِ آنان را [برای جهاد در رکاب تو] نپسندید؛ پس آنان را منصرف نمود و [به آنان] گفته شد: «با خانهنشینان بمانید»
[ای مؤمنان،] اگر [منافقان] همراه شما رهسپار میشدند، [به سبب بزدلی و فرار از میدان جنگ،] جز فتنه و فساد برایتان به بار نمیآوردند و در میانتان نفوذ مىنمودند و در حق شما فتنهجویی میکردند و در جمع شما جاسوسانی دارند؛ و الله به [حال] ستمکاران آگاه است
یقیناً پیش از این [نیز منافقان، بسیار] فتنهجویى کردند و كارها را بر تو [وارونه و] آشفته جلوه دادند تا آنکه حق آمد و فرمان الله آشكار گردید، در حالى كه آنان کراهت داشتند
و از میان آنان کسی هست که میگوید: «به من اجازه بده [که جهاد نکنم] و مرا در فتنه نینداز». آگاه باشید! [منافقان] هم اکنون نیز در فتنه افتادهاند و بیتردید، دوزخ بر کافران احاطه دارد
[ای پیامبر،] اگر به تو نیکی برسد، آنان را ناراحت میکند و اگر مصیبتی به تو رسد، میگویند: «ما پیش از این چارۀ کار خود را اندیشیدهایم» و شادمان [نزد خانوادههایشان] بازمیگردند
[به منافقان] بگو: «آیا برای ما جز یکی از دو نیکی [پیروزی یا شهادت] را انتظار دارید؟ در حالى كه ما انتظار مىكشیم الله از جانب خویش یا به دست ما، شما را به عذابى [سخت] گرفتار کند. پس انتظار بكشید كه بیتردید، ما [نیز] با شما منتظریم»
و هیچ چیز مانع قبول انفاقهایشان نشد، جز اینكه آنان به الله و پیامبرش كفر ورزیدند و جز با کسالت [و سستی] نماز نمىگزارند و جز به كراهت [و بیمیلی] انفاق نمىكنند
پس [ای پیامبر،] اموال و فرزندانشان تو را شگفتزده نکند. بیتردید، الله مىخواهد آنان را در زندگى دنیا به این وسیله عذاب كند و در حالی که کافرند جانشان برآید
و آنان [= منافقان] به الله سوگند یاد میکنند که از شما [مؤمنان] هستند، در حالی که از شما نیستند؛ بلکه آنان گروهی هستند که میترسند [و به این سبب سوگند میخورند]
و برخی از آنان در [تقسیم] صدقات [و غنایم] بر تو خرده میگیرند؛ اگر از آن [اموال] به آنان داده شود راضی مىگردند و اگر چیزی از آن به آنان داده نشود، خشمگین میشوند
و [قطعاً برایشان بهتر بود] اگر به آنچه الله و پیامبرش به آنان دادهاند راضی مىگشتند و مىگفتند: «الله برایمان کافی است؛ به زودى الله و پیامبرش از فضل و بخشش خود به ما مىدهند و ما به الله [امیدوار و] مشتاقیم»
زکات اختصاص دارد به فقیران و مستمندان و کارگزاران [جمعآوری و توزیعِ] آن و دلجوییشدگان [تازه مسلمان] و برای [آزاد کردن] بردگان و [پرداختِ وام] بدهکاران و [جهادگران] در راهِ الله و [کمک به] درراهماندگان. [این] فریضهای [مقررشده] از جانب الله است؛ و الله دانای حکیم است
و برخی از آنان [= منافقان] هستند که پیامبر را میآزارند و میگویند: «او زودباور [و سراپا گوش] است»؛ [ای پیامبر،] بگو: «او براى شما [فقط] شنوندۀ سخنِ خیر است. [وی] به الله ایمان دارد و [سخن] مؤمنان را باور دارد و براى كسانى از شما كه ایمان آوردهاند رحمتى است»؛ و كسانى كه رسول الله را میآزارند، عذابى دردناک [در پیش] دارند
[ای مؤمنان، منافقان] برایتان به الله سوگند یاد میکنند تا شما را راضی سازند؛ در حالی که اگر ایمان داشتند، شایستهتر [این] بود که الله و پیامبرش را راضی سازند
منافقان بیم دارند كه [مبادا] سورهاى دربارۀ آنان [بر پیامبر] نازل شود و آنان [= مؤمنان] را از آنچه در دلهای آنان [= منافقان] است آگاه سازد. [ای پیامبر، به آنان] بگو: «[هر چه میخواهید،] مسخره كنید [که] بىتردید، الله آنچه را كه [از آن میپرهیزید و] هراس دارید، افشا خواهد كرد»
و اگر از آنان بپرسی: [«چرا تمسخر میکردید؟»] مسلّماً میگویند: «ما جدی نمیگفتیم و [شوخی و] بازی میکردیم». بگو: «آیا الله و آیات او و پیامبرش را مسخره میکردید؟»
عذر نیاورید. به راستی که شما پس از ایمانتان کافر شدهاید. اگر گروهی از شما را [به خاطر توبهشان] ببخشیم، گروهی دیگر را [به سببِ سرکشی و ترک انفاق] عذاب خواهیم کرد؛ چرا که بیتردید، آنان تبهکار بودند
مردان و زنان منافق، [مانند یکدیگر و] از یک گروهند: به کارهای زشت فرمان میدهند و از نیکیها بازمیدارند و دستهای خویش را [از انفاق] فرومىبندند [و] الله را فراموش کردند؛ الله [نیز با بیتفاوتی] آنان را به فراموشی سپرد [= رحمت و توفیقش را از آنان سلب نمود]. در حقيقت، اين منافقانند كه فاسق [و سرکش و گناهکار] هستند
الله به مردان و زنان منافق و [همچنین به] کافران، آتش دوزخ را وعده داده است؛ جاودانه در آن خواهند ماند. همان [آتش] برایشان كافى است و الله لعنتشان كرده است و عذابى پایدار [در پیش] دارند
[شما منافقان] همانند کسانی [هستید] که پیش از شما بودند [بلکه] آنان از شما نیرومندتر بودند و اموال و فرزندان بیشتری داشتند. پس، از بهرۀ خویش [در دنیا] برخوردار شدند؛ و شما [نیز] از بهرۀ خود برخوردار شدید چنانکه کسانی که پیش از شما بودند [نیز] از بهرۀ خویش برخوردار شدند؛ و شما [در گناه تکذیب حق و توهین به پیامبر خود] فرو رفتید، همان طور كه آنان فرو رفتند. آنان اعمالشان در دنیا و آخرت تباه گشت و آنانند که زیانكارند
آیا خبر کسانی که پیش از آنان بودند به آنان نرسیده است؟ [کسانی همچون] قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهیم و اصحاب مَدیَن [= قوم شعیب] و شهرهای زیر و رو شده [قوم لوط] که پیامبران آنان دلایل روشن برایشان آوردند [ولی آنان نپذیرفتند]؛ پس الله بر آن نبود که [با نزولِ عذاب] به آنان ستم کند؛ بلکه خود بر خویشتن ستم میکردند
و مردان و زنان مؤمن، دوستان یکدیگرند؛ [مردم را] به نیکی فرمان میدهند و از کارهای ناپسند بازمیدارند و نماز برپا میدارند و زکات میپردازند و از الله و پیامبرش اطاعت مینمایند. اینانند که الله آنان را مورد رحمت قرار خواهد داد. بیتردید، الله شکستناپذیرِ حکیم است
الله به مردان و زنان مؤمن، باغهایی [از بهشت] وعده داده است که جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است؛ جاودانه در آن خواهند ماند؛ و [نیز] خانههای پاکیزهای در بهشتهای جاودان [به آنان وعده داده است]؛ و رضایت الله [از همۀ اینها] برتر است. این همان [رستگاری و] کامیابیِ بزرگ است
[منافقان] به الله سوگند یاد میکنند که [سخنان ناپسندی دربارۀ الله و پیامبرش] نگفتهاند و به راستی که سخن کفر گفتهاند و پس از اسلام آوردنشان [باز] کافر شدند [و با دسیسه برای قتل پیامبر،] تصمیم به کاری گرفتند كه در آن موفق نشدند. و به عیبجویی [و مخالفت] برنخاستند مگر پس از آنکه الله و پیامبرش [با بخشیدنِ غنایم،] آنان را از فضل خویش بینیاز کردند؛ پس اگر توبه کنند، برایشان بهتر است و اگر روی بگردانند، الله آنان را در دنیا و آخرت، به عذابی دردناک دچار میسازد و در زمین هیچ کارساز و یاوری نخواهند داشت
پس به سزاى آنكه با الله خُلفِ وعده كردند و به خاطر آن كه دروغ مىگفتند، [الله نیز] تا روزى كه او را [در قیامت] ملاقات میکنند، در دلهایشان داغ [و ننگِ] نفاق نهاد
[منافقان] كسانى [هستند] كه بر مؤمنانى عیب مىگیرند كه داوطلبانه صدقات [مستحبی زیادی، علاوه بر صدقه واجب] مىدهند و [همچنین فقرا و] افرادی را كه بیش از توان مالی خویش چیزی [برای صدقه] نمىیابند مسخره میکنند. الله آنان را به تمسخر مىگیرد و برایشان عذابى دردناک [در پیش] خواهد بود
[ای پیامبر،] چه برای آنان آمرزش بخواهی، چه آمرزش نخواهی، [سودی به حالشان ندارد. حتی] اگر هفتاد بار برایشان آمرزش بخواهی، الله هرگز آنان را نمیآمرزد؛ چرا که به الله و پیامبرش کفر ورزیدند، و الله گروه نافرمان را هدایت نمیکند
واگذاشتهشدگان [از غزوۀ تبوک]پس از [مخالفت با] رسول الله، از خانهنشینیِ خود شادمان شدند و از اینكه با اموال و جانهایشان در راه الله جهاد كنند كراهت داشتند و [به افراد سستایمان] میگفتند: «در این گرما، رهسپار [جهاد] نشوید». [ای پیامبر، به آنان] بگو: «آتش دوزخ [از این بسیار] سوزانتر است»، اگر میفهمیدند»
و اگر الله تو را به سوى گروهى از آنها بازگردانْد و از تو براى همراهی [در جهادی دیگر] اجازه خواستند بگو: «[از این پس،] هرگز با من رهسپار [جهاد] نخواهید شد و هرگز همراه من با هیچ دشمنى نبرد نخواهید كرد؛ زیرا شما نخستین بار به خانهنشینی رضایت دادید؛ پس [اکنون نیز] با بازماندگان [از جهاد] بنشینید
و هرگز بر هیچ مُردهای از آنان نماز نخوان و [برای دعا خواندن و طلب آمرزش] بر سر قبرش نایست؛ [چرا که] بیتردید، آنان به الله و پیامبرش کفر ورزیدهاند و در حالی مُردند که نافرمان بودند
و [ای پیامبر، افزونیِ] اموال و فرزندانشان تو را شگفتزده نکند. به راستی جز این نیست که الله میخواهد به این [وسیله] آنان را در دنیا عذاب کند و در حالی که کافرند جانشان برآید
و هنگامی که سورهای نازل شود [و امر میکند] که «به الله ایمان بیاورید و همراه پیامبرش جهاد کنید»، ثروتمندانشان [برای نرفتن به جهاد] از تو اجازه میخواهند و میگویند: «بگذار ما با خانهنشینان باشیم»
الله برایشان باغهایی [از بهشت] مهیّا کرده است که جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است [و] جاودانه در آن میمانند. این [همان رستگاری و] کامیابی بزرگ است
و بهانهجویان [و عذرتراشانِ] بادیهنشین [نزد تو] آمدند تا به آنان اجازه [معافیت از رفتن به جهاد] داده شود و كسانى كه [در ادعاى ایمان خود] به الله و پیامبرش دروغ مىگفتند [بدون هیچ عذر و اجازهاى، به جای جهاد،] خانهنشین شدند. به زودی به کسانی از آنان که کفر ورزیدند، عذابی دردناک خواهد رسید
بر ناتوانان [= زنان و کودکان] و بیماران و بر كسانى كه چیزى نمىیابند [تا در راه جهاد] هزینه كنند ـ اگر براى الله و پیامبرش خیرخواهى كنندـ گناهی نیست [که در جهاد شرکت نکنند]. بر نیكوكاران[شان نیز] هیچ راهی [برای سرزنش و مجازات] نیست؛ و الله آمرزندۀ مهربان است
و [همچنین] گناهى نیست بر كسانى كه چون نزدت آمدند تا آنان را [برای رفتن به جهاد، بر چهارپایی] سوار كنى، [به آنان] گفتى: «چیزى پیدا نمىكنم که شما را بر آن بنشانم». آنان بازگشتند در حالی که چشمانشان از این اندوه، اشکبار بود كه چیزى نمىیابند تا [در راه جهاد] هزینه كنند
راه [سرزنش و مجازات] تنها بر كسانى [گشوده] است كه با آنکه توانگرند [و امکان جهاد دارند]، از تو اجازه مىخواهند [که در جهاد شركت نكنند]. آنان به این رضایت دادهاند كه با خانهنشینان باشند و الله بر دلهایشان مُهر [نفاق] زده است؛ پس [خیر و صلاح خویش را] درنمییابند
وقتی [از غزوۀ تبوک] به سویشان بازگردید، برایتان عذر مىآورند. [ای پیامبر،] بگو: «عذر نیاورید؛ ما هرگز [سخن] شما را باور نمیکنیم. در حقیقت، الله ما را از اخبار شما آگاه کرده است و به زودی الله و پیامبرش رفتارتان را خواهند دید [که آیا توبه میکنید یا بر نفاق میمانید]. آنگاه به سوی [الله] دانای پنهان و آشکار بازگردانده میشوید و او شما را از آنچه میکردید آگاه میکند»
[ای مؤمنان، پس از جنگ] وقتی به سوی آنان [= منافقان] بازگردید، برایتان به الله سوگند یاد میکنند تا از [گناهِ] آنان چشمپوشی کنید. پس از آنان روی بگردانید؛ [چرا كه] بیتردید، آنان پلیدند و به [سزاى] آنچه میکردند، جایگاهشان دوزخ است
و برخی از اعراب [بادیهنشین] هستند كه آنچه را [در راه الله] هزینه مىكنند، خسارتى [براى خود] مىدانند و پیشامدهای بد را برایتان انتظار میکشند [تا از شما رهایی یابند]. پیشامدِ بد بر خودشان باد؛ و الله شنواى داناست
و برخی [دیگر] از اعراب [بادیهنشین] هستند كه به الله و روز واپسین ایمان دارند و آنچه را که انفاق مىكنند باعث نزدیکی به الله و [نتیجه] دعاهاى پیامبر [در حق خویش] مىدانند. آگاه باشید! [این انفاق،] مایۀ نزدیکی آنهاست. الله [در قیامت] آنان را در جوارِ رحمتِ خویش درخواهد آورد. بیتردید، الله آمرزندۀ مهربان است
و پیشگامان نخستین ـ از مهاجران و انصارـ و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کردند، الله از آنان راضی گشت و آنان [نیز] از او راضی شدند؛ و باغهایی [در بهشت] برایشان مهیّا کرده است که جویبارها از زیر [درختان] آن جاری است؛ جاودانه در آن خواهند ماند. این همان [رستگاری و] کامیابی بزرگ است
و برخی از اعراب [بادیهنشین مدینه] که پیرامون شما هستند، [گروهی] منافقند و از اهل مدینه [نیز] گروهی به نفاق خو گرفتهاند. [ای پیامبر،] تو آنان را نمیشناسی [ولی] ما آنان را میشناسیم. آنان را دو بار عذاب خواهیم کرد، سپس به سوی عذابی بزرگ [در قیامت] فرستاده میشوند
و گروهی دیگر به گناهان خود [دربارۀ فرار از جهاد] اعتراف کردهاند. [آنان] كار شایسته و ناشایست را به هم آمیختهاند. امید است که الله توبۀ آنان را بپذیرد؛ [چرا كه] بىتردید، الله آمرزندۀ مهربان است
از اموال آنان [= توبهکاران] صدقه [و زکات] بگیر، تا به وسیله آن، آنان را [از گناه] پاک گردانی و درجاتشان را بالا ببری؛ و برایشان دعا کن [چرا که] یقیناً دعای تو [رحمتی برایشان و] مایه آرامش برای آنان است؛ و الله شنوای داناست
و [ای پیامبر، به متخلفان از جهاد و توبهکاران] بگو: «به عمل بكوشید [و آنچه را که از دست دادهاید جبران کنید] که الله و پیامبرش و مؤمنان، کارهای شما را خواهند دید؛ و به زودی به سوی [الله] دانای پنهان و آشکار بازگردانده میشوید، سپس او [در قیامت] شما را از آنچه انجام میدادید آگاه میسازد»
و کسانی [از منافقان هستند] که به هدف زیان رساندن [به مسلمانان] و [تقویت] کفر و تفرقهافکنی میان مؤمنان، مسجدی ساختند [تا] کمینگاهی باشد برای کسانی که با الله و پیامبرش از پیش در جنگ بودند؛ و البته آنان سوگند یاد میکنند که قصدی جز نیکی [و خدمت] نداشتهایم؛ و[لی] الله گواهی میدهد که آنان قطعاً دروغگو هستند
[ای پیامبر،] هرگز در آن مسجد [به نماز] نایست؛ [زیرا] شایستهتر است در مسجدی [به نماز] بایستی که از روز نخست، بر پایه پرهیزگاری بنا شده است. [آری، مسجد قُباست] که در آن، مردانی هستند که دوست دارند [از گناه و آلودگی] پاک و پاکیزه گردند؛ و الله پاکیزگان را دوست دارد
آیا كسى كه بنیان [كار] خویش را بر پایه پرهیزگاری و رضایت الله بنا نهاده بهتر است یا كسى كه بنیان خویش را بر لبۀ پرتگاهى در شرف ریزش [و سقوط] بنا نهاده است و با آن در آتش دوزخ سرنگون مىگردد؟ و الله گروه ستمکاران را [به سبب کفر و نفاقشان] هدایت نمیکند
بیتردید، الله از مؤمنان، جانها و اموالشان را به [بهاى] اینكه بهشت براى آنان باشد، خریده است؛ همان كسانى كه در راه الله مىجنگند و [کافران را] مىكُشند و [یا خود به دست آنها] كشته مىشوند. [این پاداش،] به عنوان وعدهای راست و درست در تورات و انجیل و قرآن بر عهدۀ اوست؛ و کیست که از الله به پیمان خویش وفادارتر است؟ پس [ای مؤمنان،] به معاملهاى كه با او كردهاید شادمان باشید؛ و این همان [رستگاری و] كامیابى بزرگ است
[کسانی که چنین پاداشی دارند، همان] توبهکنندگان، عبادتکنندگان، سپاسگزاران، روزهداران، رکوعکنندگان، سجدهکنندگان، فرماندهندگان به کارهای پسندیده و بازدارندگان از کارهای ناپسند و پاسدارانِ حدود [و احکام] الهی هستند؛ و آن مؤمنان را [که چنین هستند، به بهشت] بشارت بده
برای پیامبر و کسانی که ایمان آوردند سزاوار نیست که برای مشرکان ـ پس از اینکه برایشان آشکار شد که آنان اهل دوزخند ـ آمرزش بخواهند؛ هر چند از نزدیکان [شان] باشند
آمرزشخواهیِ ابراهیم براى پدرش [آزر]، جز به خاطر وعدهاى كه به او داده بود صورت نگرفت؛ اما وقتی برایش آشکار شد كه وى دشمن الله است، از او بیزارى جست [و برایش دعا نکرد]. به راستی که ابراهیم، بسى نیایشگر و بردبار بود
و الله هرگز بر آن نیست كه گروهی را پس از آنکه هدایتشان کرده است گمراه بگذارد؛ مگر آنکه چیزی را که باید [از آن] پرهیز کنند برایشان روشن کرده باشد [و آنان به آن عمل نکرده باشند]. بیتردید، الله به هر چیزی داناست.
بیگمان، الله بر پیامبر و مهاجران و انصار كه در هنگام دشواری [غزوۀ تبوک] از او پیروى كردند رحمت آورد؛ بعد از آنکه نزدیک بود دلهای گروهی از آنان بلغزد [و به سبب سختیهای فراوان، جهاد را ترک كنند] سپس [باز هم] توبۀ آنان را پذیرفت. بیتردید، او تعالی [نسبت] به آنان دلسوز [و] مهربان است
و [همچنین توبه] آن سه نفری [را قبول کرد] که امرشان به تأخير انداخته شد؛ آنگاه که [مسلمانان از آنان بریدند و] زمین با همۀ فراخیاش بر آنان تنگ شد و از خود [نیز] به تنگ آمدند و دانستند که از الله، جز به سوی خودِ او پناهگاهى نیست؛ پس [الله با بخشایشِ خویش] به آنان بازگشت تا توبه کنند [و از آنان درگذشت]. یقیناً الله است که توبهپذیرِ مهربان است
سزاوار نیست که اهل مدینه و اعراب [بادیهنشینِ] پیرامونِ آنان، از [همراهى با] رسول الله بازمانند و حفظ جان خویش را بر او مقدّم شمارند؛ زیرا در راه الله هیچ تشنگى و رنج و گرسنگیای به آنان نمىرسد و در هیچ مكانى كه كافران را به خشم مىآورد قدم نمىگذارند و به دشمن هیچ [گزند و] دستبردی نمیرسانند، مگر اینكه به [پاداشِ] آن، کاری شایسته برای آنان [در نامههای اعمالشان] ثبت مىشود. به راستی که الله پاداش نیكوكاران را ضایع نمىگردانَد
و هیچ مال کوچک یا بزرگی را [در راه الله] انفاق نمیکنند و [در راه جهاد] از هیچ سرزمینی نمیگذرند مگر اینکه [پاداش آن] برایشان ثبت میشود تا الله بر اساس نیکوترین [طاعت و] کردارشان به آنان پاداش دهد
و سزاوار نیست که مؤمنان همگی رهسپار [جهاد] شوند. پس چرا از هر گروهی از آنان، عدهای رهسپار نمیشوند [و عدهای نیز همراه پیامبر نمیمانند] تا [به سبب آنچه از او فرامیگیرند] در دین آگاهی بیابند و قوم خود را ـ وقتی به سویشان بازگشتندـ بیم دهند؟ باشد كه آنان [از كیفر الهى بترسند و] بپرهیزند
ای کسانی که ایمان آوردهاید، با کافرانی که نزدیک [محل زندگی] شما هستند بجنگید [تا خطرشان را دفع نمایید]؛ و آنان باید در شما شدت و خشونت بیابند؛ و بدانید که الله با پرهیزگاران است
و هنگامی که سورهای نازل میگردد، بعضی از آنان [به دیگران] میگوید: «این [سوره]، به ایمانِ کدامیک از شما افزود؟». اما کسانی که ایمان آوردهاند، بر ایمانشان میافزاید و [به آن] شادمان میگردند
و هنگامی که سورهای نازل میشود [که احوال منافقان را بیان نموده است]، بعضی از آنان به بعضی دیگر نگاه میکنند [و میگویند:] «آیا کسی شما را میبیند؟» سپس [مخفیانه از مجلس پیامبر] بازمیگردند. الله دلهایشان را [از خیر و هدایت] بازگردانده است؛ زیرا آنان گروهی هستند که نمیفهمند
یقیناً پیامبری از [میان] خود شما به سویتان آمد که رنجدیدنتان بر او [گران و] دشوار است و بر [هدایت] شما سخت اصرار دارد و [نسبت] به مؤمنان، دلسوز [و] مهربان است
پس [ای پیامبر،] اگر [مشرکان و منافقان از حق] رویگردان شدند، بگو: «الله برای من کافی است. هیچ معبودی [بهحق] جز او نیست؛ تنها بر او توکل کردم و او پروردگارِ عرش بزرگ است»