Azerbaijani

[1] Mərhəmətli, rəhmli Allahın adı ilə

[2] Həmd (sukur və tə’rif) olsun Allaha (və ya: Həmd məxsusdur Allaha) – aləmlərin Rəbbinə

[3] (Bu dunyada hamıya) mərhəmətli, (axirətdə isə ancaq mo’minlərə) rəhmli olana

[4] Haqq-Hesab (qiyamət) gununun sahibinə

[5] Biz yalnız Sənə ibadət edirik və yalnız Səndən komək diləyirik

[6] Bizi dogru (duz) yola yonəlt

[7] Ne’mət verdiyin kəslərin yoluna! Qəzəbə ducar olmusların və (haqdan) azmısların (yoluna) yox

[1] Əlif, Lam, Mim

[2] Bu, (Allah tərəfindən nazil edilməsinə, haqdan gəlməsinə) hec bir səkk-subhə olmayan, muttəqilərə (Allahdan qorxanlara, pis əməllərdən cəkinənlərə) dogru yol gostərən Kitabdır

[3] O kəslərki, qeybə (Allaha, mələklərə, qiyamətə, qəza və qədərə) inanır, (lazımınca) namaz qılır və onlara verdiyimiz ruzidən (ailələrinə, qohum-qonsularına və digər haqq sahiblərinə) sərf edirlər

[4] O kəslərki, sənə gondərilənə (Qur’ana) və səndən əvvəl gondərilənlərə (Tovrat, Incil, Zəbur və s.) iman gətirir və axirətə də səksiz inanırlar

[5] Məhz onlar oz Rəbbi tərəfindən (gostərilmis) dogru yoldadırlar. Nicat tapanlar (axirət əzabından qurtarıb Cənnətə qovusanlar) da onlardır

[6] (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, kafirləri əzabla qorxutsan da, qorxutmasan da, onlar ucun birdir, iman gətirməzlər

[7] Allah onların urəyinə və qulagına mohur vurmusdur. Gozlərində də pərdə vardır. Onları boyuk bir əzab gozləyir

[8] Insanlar icərisində elələri də vardır ki, iman gətirmədikləri halda: “Biz Allaha və qiyamət gununə iman gətirdik “, -deyirlər

[9] Onlar elə guman edirlər ki, (qəlblərində olan kufru gizlətməklə) Allahı və mo’minləri aldadırlar. Bilmirlər ki, əslində ancaq ozlərini aldadırlar

[10] Onlar urəyində mərəz (nifaq və həsəd mərəzi) var. Allah onların (səkk, kin və nifiq) mərəzini daha da artırar. Yalan dedikləri ucun onlar siddətli bir əzaba ducar olacaqlar

[11] Onlara: “Yer uzundə (kufr və gunah islədərək, mo’minləri aldadaraq) fəsad torətməyin!”-dedikdə: “Bizim isimiz ancaq yaxsılıq etməkdir”, -deyə cavab verirlər

[12] Bilin ki, onlar fəsad torədəndirlər, lakin (bunu) dərk etmirlər

[13] Onlara:” Basqaları (muhacir və ənsar) iman gətirdikləri kimi siz də iman gətirin!” –deyildiyi zaman (oz aralarında): “Biz də səfehlər (agılsızlar) kimi iman gətirək?” -deyə cavab verirlər. (Ey mo’minlər!) Agah olun ki, səfeh onların ozləridir, lakin (bunu) bilmirlər

[14] Onlar mo’minlərlə qarsılasdıqları zaman: “Biz də (sizin kimi) iman gətirdik”,-deyirlər. Halbuki oz seytanları ilə (onları aldadan dostları ilə) təkbətək qalanda: “Biz də sizinləyik, biz ancaq (mo’minlərə) istehza edirik”,-deyirlər

[15] (Belə əməllərin muqabilində) Allah da onlara (dunya va axirətdə) istehza edər və (dunyada) onlara o qədər mohlət verər ki, oz zəlalətləri icində sasqın (və sərgərdan) qalarlar. (Və ya: Allah da onlara istehza edər və onları oz zəlalətləri, tugyanları icində saxlayar)

[16] Onlar dogru yol əvəzində əyri yolu satın almıs kəslərdir. Onların alveri xeyir getirmədi və haqq yolu da tapmadılar

[17] Onların (munafiqlərin) halı (qaranlıq gecədə) od yandıran səxsin halına bənzər. Od (yanıb) ətrafındakıları isıqlandırdıgı zaman Allah onların isıgını kecirər və ozlərini zulmət icərisində qoyar, (artıq hec nə) gorməzlər

[18] Onlar kar, lal və kordurlar (haqqı esitməz, danısmaz və gorməzlər). Buna gorə də (oz pis adətlərindən, yaramaz əməllərindən) donməzlər

[19] Yaxud (o munafiqlər) qaranlıqlarda goy gurultusu və simsəklə səmadan siddətlə yagan yagısa dusmus kimsələrə bənzərlər ki, ildırımın səsindən olmək qorxusu ilə barmaqlarını qulaqlarına tıxayarlar. Halbuki Allah kafirləri (Oz elmi, qudrəti ilə) ehtiva edəndir (Onun əlindən əsla qacıb qurtara bilməzlər)

[20] Ildırımın caxması az qalır ki, onların gozlərinin isıgını alsın (onları kor etsin). (Simsək) onlara isıq verdiyi zaman (onun suası ilə) yeriyirlər, uzərlərinə qaranlıq cokdukdə isə (olduqları yerdə) dayanıb dururlar. Əgər Allah istəsəydi, onların qulaqlarını və gozlərini əllərindən alardı. Həqiqətən, Allah hər seyə qadirdir

[21] Ey insanlar! Sizi və sizdən əvvəlkiləri yaratmıs Rəbbinizə ibadət edin ki, muttəqi olasınız! (Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinəsiniz)

[22] O Allah ki, sizin ucun yer uzunu dosədi, goyu isə tavan yaratdı, goydən yagmur endirdi və onun vasitəsilə sizin ucun muxtəlif meyvələrdən ruzilər yetisdirdi. Indi siz də Allaha (Onun hec bir oxsarı və bənzəri olmadıgını) bilə-bilə səriklər qosmayın

[23] Əgər bəndəmizə (Muhəmmədə) nazil etdiyimizə (Qur’ana) səkkiniz varsa, siz də (fəsahətdə və bəlagətdə) ona bənzər bir surə gətirin və əgər (“bu, bəsər kəlamıdır” sozunu) dogru deyirsinizsə, onda Allahdan savayı (butun) sahidlərinizi (butlərinizi, sair və alimlərinizi bu isdə koməyə) cagırın

[24] Madam ki, bele bir isi bacarmırsınız, hec bacara da bilməzsiniz, o halda kafirlər ucun hazırlanmıs, yanacagı (gunahkar) insanlardan və kibrit daslarından ibarət olan oddan (Cəhənnəmdən) həzər edin

[25] (Ya Peygəmbər!) Iman gətirən və yaxsı islər gorən kimsələrə mujdə ver: onlar ucun (agacları) altından caylar axan cənnətlər (baglar) vardır. (O cənnətlərin) meyvələrindən bir ruzi yedikləri zaman: “Bu bizim əvvəlcə (dunya evində) yediyimiz ruzidir”,- deyəcəklər. Əslində isə bu (ruzi, meyvələr) onlara (dunyadakılara zahirən) bənzər olaraq verilmisdir. Onlardan otru orada (hər cəhətdən) pak (olan) zovcələr də var. Onlar (mo’minlər) orada əbədi qalacaqlar

[26] Əlbətdə, Allah (Qur’anda) agcaqanadı və ya ondan daha boyuyunu misal gətirməkdən cəkinməz. Iman gətirənlər bunun oz Rəbbi tərəfindən bir həqiqət oldugunu bilirlər, kafirlər isə: “Allah bu məsəllə nə demək istəyir?”-deyirlər. Allah bununla (bu məsəllə) bir coxlarını zəlalətə salır, bir coxlarını isə dogru yola yonəldir. Allah yalnız fasiqləri zəlalətə ducar edir

[27] O kəslər ki, Allahla (Ona iman gətirmək və itaət etmək barəsində) əhd bagladıqdan sonra onu pozur, Allahın birləsdirilməsini buyudugu seyləri parcalayır (mo’minlərlə dostlugu, qohum-əqrəba ilə əlaqələri kəsir) və yer uzundə fitnə-fəsad torədirlər. Məhz belələri (dunyada və axirətdə) ziyana ugrayanlardır

[28] Allahı necə inkar edirsiniz ki, siz olu idiniz, O sizi diriltdi. O sizi (əcəliniz gəldikcə) yenə oldurəcək, sonra (qiyamətdə) yenə də dirildəcək və daha sonra siz (əməllərinizin haqq-hesabı cəkilmək ucun) Ona tərəf (Onun huzuruna) qaytarılacaqsınız

[29] Yer uzundə nə varsa, hamısını sizin ucun yaradan, sonra səmaya uz tutaraq onu yeddi qat goy halında duzəldib nizama salan Odur (Allahdır)! O, hər seyi biləndir

[30] (Ya Rəsulum!) Sənin Rəbbin mələklərə: “Mən yer uzundə bir xəlifə (canisin) yaradacagam”, - dedikdə (mələklər): “Biz Sənə sukur etdiyimiz, sə’ninə tə’riflər dediyimiz və Səni muqəddəs tutdugumuz halda, Sən orada (yer uzundə) fəsad torədəcək və qan tokəcək bir kəsmi yaratmaq istəyirsən?”- soylədilər. (Allah onlara:) “Mən bildiyim seyi siz bilmirsiniz!” – buyurdu

[31] (Allah Adəmi yaratdıqdan sonra) Adəmə butun seylərin adlarını (ismlərini) oyrətdi. Sonra onları (həmin seyləri) mələklərə gostərərək: “(Iddianızda) dogrusunuzsa, bunların adlarını Mənə bildirin!”- dedi

[32] Onlar: “Sən paksan, muqəddəssən! (Butun eyib və noqsanlardan kənarsan!) Sənin bizə oyrətdiklərindən basqa biz hec bir sey bilmirik. (Hər seyi) bilən Sən, hikmət sahibi Sənsən”, - dedilər

[33] (Sonra) O: “Ey Adəm, bunların (kainatda movcud olan əsyanın) adlarını onlara bildir!”- dedi. (Adəm) onlara (mələklərə) bunların adlarını xəbər verdikdə (Allah): “Mən sizə, goylərin və yerin gozə gorunməyən sirlərini və sizin gizlində - askarda nə etdiyinizi bilirəm, soyləmədimmi?” – buyurdu

[34] (Ya Peygəmbər!) Biz mələklərə: “Adəmə səcdə edin! – dedikdə Iblisdən basqa (hamısı) səcdə etdi. (Yalnız) o, lovgalanaraq (səcdə etməkdən) imtina etdi və kafirlərdən oldu

[35] (Sonra) Biz (Adəmə) dedik: “Ey Adəm, sən zovcənlə (Həvva ilə) Cənnətdə qal və hər ikiniz oradakı meyvələrdən, istədiyiniz kimi, bol-bol yeyin, yalnız bu agaca (bugdaya) yaxın gəlməyin! Yoxsa (ozunuzə) zulm edənlərdən olarsınız”

[36] (Lakin) Seytan onları azdırıb (bugdadan yedizdirməklə ne’mətlər icində) olduqları yerdən uzaqlasdırdı. Biz də (Adəmə, Həvvaya və Seytana): “Bir-birinizə dusmən kəsilərək (buradan kənar olub yer uzunə) enin! Yerdə sizin ucun muəyyən vaxta qədər (omrunuzun axırınadək) sıginacaq və yasayıs (dolanacaq) vasitələri var”,-dedik

[37] (Nəhayət) Adəm rəbbindən (bə’zi xususi) kəlmələr oyrənərək (Həvva ilə birlikdə o kəlmələr vasitəsilə) tovbə etdi. Dogrudan da, O (Allah) tovbələri qəbul edəndir, mərhəmətlidir

[38] Biz (onlara) dedik: “Hamınız buradan (yer uzunə) enin! Mənim tərəfimdən sizə bir hidayət (peygəmbər və Kitab) gəldiyi zaman Mənim hidayətimə tabe olanlara (axirət əzabından) hec bir qorxu yoxdur və onlar (qiyamətdə) qəmgin olmazlar”

[39] Kafir olaraq ayələrimizi təkzib edənlər isə cəhənnəmlikdirlər, onlar orada (atəs icində) əbədi qalacaqlar

[40] Ey Israil ogulları! Sizə bəxs etdiyim ne’mətimi xatırlayın, (Tovratda axiruzzəman peygəmbər barəsindəki) buyurdugumu yerinə yetirin ki, Mən də sizinlə (sizi Cənnətə varid etmək barəsində) olan əhdə vəfa edim. Yalnız Məndən qorxun

[41] Sizin əlinizdəkini (Tovratı) təsdiqləyici kimi gondərdiyimə (Qur’ana) iman gətirin! Onu inkar edənlərin əvvəlincisi siz olmayın! Mənim ayələrimi (Tovratdakı hokmlərimi) ucuz qiymətə (dəyərsiz dunya malına) satmayın və ancaq Məndən qorxun

[42] Siz bilə-bilə haqqı batillə qarısdırmayın, haqqı gizlətməyin

[43] (Musəlmanların namazı kimi) namaz qılın, zəkat verin və ruku edənlərlə birlikdə ruku edin

[44] Siz insanlara yaxsı islər gormələrini əmr etdiyiniz halda, ozunuzu unudursunuz? Halbuki ozunuz kitab (Tovrat) oxuyursunuz. Məgər (cirkin əməllərinizi) basa dusmursunuz

[45] (Musibət vaxtında) səbr etmək və namaz qılmaqla (Allahdan) komək diləyin! Bu, agır is olsa da, (Allaha) itaət edənlər ucun agır deyildir

[46] Belə kimsələr Rəbbinin mərhəmətinə qovusacaqlarını və axırda Onun huzuruna qayıdacaqlarını bilirlər

[47] Ey Israil ovladı! Sizə bəxs etdiyim ne’mətimi və sizi (vaxtilə əcdadınızı) butun aləmlərdən (basqa insanlardan) ustun tutdugumu yadınıza salın

[48] Qorxun o gundən ki, (Allahın izni və koməyi olmayınca) hec kəs hec kəsin karına gələ bilməsin (hec kəs hec kəsə oz əməlindən bir sey verə bilməsin), hec kəsdən səfaət (bu və ya digər səxsin gunahlarının bagıslanması barəsində xahis, iltimas) qəbul olunmasın, hec kəsdən (gunahlarının təmizlənib əzabdan xilas olması ucun) fidyə (əvəz) alınmasın və onlara (gunahkarlara) hec bir komək gostərilə bilməsin

[49] (Ey Israil ogulları! Yadınıza gətirin o vaxtı ki) Fir’on əhli sizə (babalarınıza) ən agır isgəncələr verdikləri, oglan usaqlarınızı bogazlayıb, qadınlarınızı (kəniz etmək məqsədilə) sag buraxdıqları zaman Biz sizi onların əlindən xilas etdik. Bunlarda (sizdən otru) Rəbbiniz tərəfindən boyuk bir imtahan var idi

[50] (Yadınıza salın ki) Biz sizdən otru dənizi yarıb sizə nicat verdik və Fir’onun adamlarını siz baxa-baxa suda qərq etdik

[51] (Bir daha) xatirənizə gətirin ki, Biz Musaya (Tur dagında vəhy ucun) qırx gecəlik və’də vermisdik. (O, Tur dagına gedəndən) sonra siz buzovu ozunuzə (tanrı) qəbul etdiniz və (bu hərəkətinizlə Alladan basqasına ibadət etməklə) zalım oldunuz (ozunuzə zulm etdiniz)

[52] Sonra da (tovbə etdiyinizə gorə) sizi əfv etdik ki, bəlkə, sukur edəsiniz

[53] (Yadınıza salın!) Biz Musaya kitab (Tovrat) və (haqq ilə batili bir-birindən fərqləndirən) Furqan verdik ki, bəlkə, siz dogru yola yonələsiniz

[54] O vaxtı da xatırlayın ki, Musa oz qovmunə: “Ey qovmum, siz buzova sitayis etməklə, həqiqətən, ozunuzə zulm etdiniz. Buna gorə də yaradanınıza tərəf uz tutaraq tovbə edin, ozunuzu (buzovu tanrı bilən adamlarınızı) oldurun! Belə etməniz yaradanınızın yanında sizin ucun xeyirlidir! “- demisdi və Allah da tovbənizi qəbul etmisdi. Əlbəttə, O, tovbələri qəbul edəndir, bagıslayandır

[55] (Və yadınıza salın ki) siz: “Ya Musa, Allahı askar surətdə gorməyincə, hec vaxt sənə inanmayacagıq”,- dediyiniz zaman gozunuz gorə- gorə sizi ildırım vurmusdu

[56] Bəlkə, sukur edəsiniz deyə, biz sizi olumunuzdən sonra yenidən diriltdik

[57] (Yadınıza salın ki, Tih səhrasında yasadıgınız zaman) ustunuzə buludla kolgə saldıq və: “Ruzi olaraq verdiyimiz halal seylərdən yeyin!” (deyərək) sizə qudrət halvası və bildircin gondərdik. Onlar (əcdadınız) isə (itaətdən boyun qacırmaqla) Bizə deyil, ancaq ozlərinə zulm etmis oldular

[58] Xatırlayın ki, (Tih səhrasından cıxandan sonra) sizə: “Bu kəndə girin, bəyəndiyiniz yerdə, istədiyiniz seyləri rahatlıqla yeyin və buranın qapısından (Allaha) səcdə edən halda “hittə!” (“bizi bagısla!”) soyləyərək daxil olun, Biz də gunahlarınızı bagıslarıq. Biz yaxsı əməl edənlərin savabını (mukafatını) artıracagıq”, -demisdik

[59] (Ozlərinə) zulm edənlər onlara deyilən (əmr olunan) sozu basqası ilə dəyisdirdilər (“bizi bagısla” mə’nasında islədilən “hittə” sozunə gulərək onu “bugda” mə’nasında olan “hintə” sozu ilə əvəz etdilər). Biz də o zalımlara etdikləri haqsızlıga gorə goydən siddətli əzab gondərdik

[60] Yadınıza salın ki, Musa oz qovmu ucun su istədikdə, Biz ona: “Əsanı dasa vur!” –dedik. (O, əsanı dasa vuran kimi) ondan (dasdan) on iki cesmə fısqırdı, hər kəs oz cesməsini tanıdı. (Sonra onlara:) “Allahın verdiyi ruzidən yeyin-icin, fəqət yer uzundə oz həddinizi asaraq fəsad torətməyin!” (soylədik)

[61] Xatırlayın ki, siz (muəyyən muddət səhrada qalmalı oldugunuz zaman): “Ya Musa! Biz (hər gun yediyimiz) eyni təama (qudrət halvasından və bildircin ətindən ibarət olan yeməyə) hec vaxt dozməyəcəyik! Rəbbinə dua et ki, bizim ucun torpagın bitirdiyi seylərdən tərəvəzindən, sarımsagından, mərciməyindən və soganından yetirsin! – dediniz. (Musa da cavabında:) “Siz xeyirli olan seyləri bu cur alcaq seylərlə dəyisdirmək istəyirsiniz? (O halda) səhərlərdən birinə gedin, istədiyinizi orada taparsınız!” – demisdi. Onlara zəlillik, miskinlik damgası vuruldu və Allahın qəzəbinə ducar oldular. Bu (cəza) onların Allahın ayələrini inkar etdiklərinə və (Zəkəriyya, Yəhya və Sueyb kimi) peygəmbərləri haqsız yerə oldurduklərinə gorə idi. Bu onların (Allaha) asi olduqlarına və həddi asdıqlarına (Allahın əmrlərini pozduqlarına) gorə idi

[62] Iman gətirənlərdən (musəlmanlardan), musavi (yəhudi), isəvi (xristian) və sabiilərdən Allaha, axirət gununə (sədaqətlə) inanıb yaxsı is gorənlərin mukafatları Rəbbinin yanındadır. (Qiyamət gunu) onların nə bir qorxusu olar, nə də onlar bir qəm-qussə gorərlər

[63] (Ey Israil ogulları!) Sizdən əhd-peyman aldıgımızı və Tur dagını basınızın uzərinə qaldırdıgımızı xatırlayın! (Biz:) “Sizə gondərdiyimizi (Tovratı) mohkəm tutun, icindəkiləri unutmayın ki, bəlkə, pis əməllərdən cəkinəsiniz” - (deyə əmr etmisdik)

[64] Bundan sonra siz (əhdinizdən) dondunuz (əvvəlcə əməl etdiyiniz Tovrata sonra əməl etmədiniz). Əgər sizə Allahın yazıgı və rəhmi gəlməsəydi (tovbə etmək ucun mohlət verilməsəydi), əlbəttə, (boyuk) zərər cəkənlərdən olardınız

[65] Həqiqətdə siz bilirsiniz ki, icərinizdən bə’zi kəslər sənbə gunu (Davud zamanında sənbə gunu balıq ovunun qadagan edilməsi) haqqında olan əmrdən kənara cıxdılar. Biz də onlara: “(Zəlil və) həqir meymunlar olun!” – dedik

[66] Biz bunu onlarla bir dovrdə yasayanlar və sonradan gələnlər ucun ibrət və muttəqilərdən otru nəsihət olsun deyə etdik

[67] Yadınıza gətirin o vaxtı ki, Musa oz qovmunə: “Allah sizə bir inək kəsmənizi əmr edir!” – dedi. Onlar isə: “Bizi məsxərəyəmi qoyursan?” – dedilər”. (Musa da:) Allah Ozu məni cahil olmaqdan saxlasın!” – dedi

[68] Onlar dedilər: “Bizdən otru Rəbbini cagırıb (Rəbbinə dua edib) sorus ki, o (inək) nə cur olmalıdır?” (Musa:) “Allah o inəyin nə cox qoca, nə də cox cavan deyil, bunların ikisinin arasında (duyə) oldugunu buyurur. Sizə əmr olunan seyi yerinə yetirin!” –dedi

[69] Onlar dedilər: “Bizdən otru Rəbbini cagırıb sorus, qoy onun rəngini də bizə bildirsin”. O da cavabında: “(Allah) onun tund sarı rəngli və gorənlərə xos gələn (bir inək) oldugunu buyurur”, dedi

[70] Onlar (yenə) soylədilər: “Bizim ucun Rəbbinə dua et ki, onun əsl sifətini bizə bildirsin, cunki biz (umumiyyətlə) inəkləri bir-birinə bənzədirik. Əgər Allah istəsə (biz kəsilməsi əmr edilən o inəyi tapar və bu məsələ barəsində), əlbəttə, duz yolda olarıq”

[71] (Musa) dedi: “(Rəbbiniz) buyurur ki, o (hec kəsə) ram olmayıb boyunduruq goturməyən, tarla surməyən, əkin suvarmayan, eyibsiz-qusursuz və ləkəsiz (sapsarı) bir inəkdir”. (Bu zaman) onlar: “Indi isi həqiqətə gətirib cıxartdın”, -dedilər və onu (inəyi tapıb) kəsdilər. Amma az qalmısdı ki, bu isi yerinə yetirməsinlər

[72] Yadınıza salın ki, siz o zaman bir nəfəri oldurub (ozunuzu təmizə cıxarmaq məqsədilə), onun (qatili) barəsində mubahisə edirdiniz. Halbuki Allah gizlətdiyinizi zahirə cıxarandır

[73] Belə olduqda Biz: “(Kəsilmis inəyin) bir parcasını ona (qatili bilinməyən oluyə) vurun!” – dedik. (Onlar da vurdular və olu dirildi). Allah (butun) oluləri bu qaydada dirildər və sizə Oz mo’cuzələrini gostərər ki, agla gəlib (bunu) dərk edəsiniz

[74] Bundan (bu əhvalatdan) sonra qəlbləriniz yenə sərtləsərək das kimi, bəlkə, daha da qatı oldu. Həqiqətən, bə’zi dasların icərisindən nəhrlər axar, bə’zisi yarılıb icindən su fısqırar və bə’zisi də Allahın qorxusundan (uca yerlərdən, dagdan) yuvarlanıb dusər. Allah sizin etdiklərinizdən, əlbəttə, qafil deyildir

[75] (Ey mo’minlər!) Indi onların (yəhudilərin) sizə inanacaqlarına umidmi edirsiniz? Halbuki (Musa dovrundə) onların icərisində elələri vardır ki, Allahın kəlamını (Tovratı) dinləyib anladıqdan sonra, onu bilə-bilə təhrif edirlər

[76] (Bu munafiqlər) iman gətirənlərlə gorusdukləri zaman: “Iman gətirdik”,- deyirlər. Xəlvətdə olduqları vaxtda isə biri digərinə: “Allahın (Tovratda) sizə bildirdiyi seyi (musəlmanlara) xəbər verirsiniz ki, Rəbbinizin yanında onları sizə qarsı dəlil gətirsinlər? (Bunu) dərk etmirsinizmi?” – soyləyirlər

[77] Məgər onlar bilmirlərmi ki, Allah onların gizlində də, askarda da nə etdiklərini bilir

[78] Onların (yəhudilərdən) bə’ziləri də avamdırlar (bisavatdırlar), kitabı (Tovratı) bilməzlər. Uyduqları yalnız (bir sıra) bos arzulardır (xam xəyallardır). Onlar ancaq zənnə qapılırlar

[79] Vay o kəslərin halına ki, oz əlləri ilə (istədikləri kimi) kitab (Tovrat) yazıb, sonra (onun muqabilində) bir az pul almaqdan otru: “Bu, Allah tərəfindəndir!” - deyirlər. Oz əlləri ilə (təhrif olunmus kitab) yazdıqlarına gorə vay onların halına! Qazandıqları sey ucun vay onların halına

[80] Onlar (yəhudilər): “Cəhənnəm odu bizə bir necə gundən artıq əzab verməz” –deyərlər. (Ya Rəsulum!) Onlara soylə: “Siz Allahdan belə bir və’d almısınızmı? (Əgər belədirsə) Allah hec vaxt Oz əhdindən donməz. Yoxsa Allaha qarsı bilmədiyinizi soyləyirsiniz?”

[81] Bəli, gunah qazanan və qazandıgı gunahlara əhatə olunan səxslər cəhənnəmlikdirlər və orada həmisəlik qalacaqlar

[82] Iman gətirənlər və yaxsı islər gorənlər isə behistlikdirlər və orada əbədi olacaqlar

[83] Yadınıza gətirin ki, Biz bir zaman Israil ogullarından: “Allahdan qeyrisinə ibadət etməyin, valideynlərinizə, yaxın qohumlarınıza, yetimlərə, yoxsullara ehsan (yaxsılıq, komək) edin, insanlarla xos danısın, namaz qılın, zəkat verin!” – deyə əhd-peyman aldıq. Sonra, az bir qisminiz mustəsna olmaqla, əhdinizdən dondunuz, cunki siz (Israil ovladı haqdan) uz dondərənsiniz

[84] Xatırlayın ki, yenə bir zaman sizinlə: “Bir-birinizin qanını tokməyin, bir-birinizi yurdunuzdan cıxarmayın!” – deyə razılıga gəldik. Sonra siz (həmin əhd-peymana) sahid olub (onu) təsdiq etdiniz

[85] (Ey yəhudilər!) Siz elə adamlarsınız ki, (bu əhddən) sonra yenə bir-birinizi oldurur, ozunuzdən olan bir dəstəya (tayfaya) zulm və dusməncilik etmək ucun koməkləsib, onları oz yurdlarından kənar edirsiniz. Onlar (ozunuzdən olanlar basqalarına) əsir dusub yanınıza gəlsələr, fidyə verib azad edirsiniz. Halbuki onları (oz yurdlarından) cıxartmaq sizə haram edilmisdi. Aya, siz kitabın (Tovratın) bir hissəsinə inanıb, digər qismini inkar edirsiniz? Sizlərdən bu cur islər gorənlərin cəzası dunyada yalnız rusvay olmaq, qiyamətdə isə ən siddətli əzaba ducar olmaqdır. Allah etdiklərinizin hec birindən qafil deyildir

[86] Onlar (yəhudilər) axirəti dunya həyatına satan kimsələrdir. Buna gorə də onların nə əzabı yungulləsər, nə də onlara komək olunar

[87] (Ey Israil ovladı!) Biz Musaya kitab (Tovrat) verdik, ondan sonra da bir-birinin ardınca peygəmbərlər gondərdik. Məryəm oglu Isaya askar mo’cuzələr (dəlillər) bəxs etdik və onu muqəddəs ruhla (Cəbraillə və ya ismi-ə’zəmlə) quvvətləndirdik. Hər dəfə sizə urəyinizə yatmayan bir sey (əmr, buyuruq) gətirən peygəmbərə təkəbbur gostərmirdinizmi? Məhz buna gorə də onların bir qismini təkzib etdiniz, bir qismini isə oldurdunuz (Zəkəriyya və ya Yəhya kimi)

[88] (Yəhudilər Qur’anı anlamaq və qəbul etmək barəsində) dedilər: “Bizim qəlblərimiz ortuludur (pərdəlidir)”. (Lakin bu hec də belə deyildir). Əksinə, Allah onlara kufrlərinə gorə lə’nət eləmisdir. Buna gorə də onların ancaq az bir hissəsi (Ibn Səlam və yoldasları kimi) iman gətirər

[89] Onlara Allah tərəfindən əllərindəkini (Tovratı) təsdiq edən bir kitab (Qur’an) gondərildiyi zaman (onu qəbul etmədilər). Halbuki əvvəlcə (Muhəmməddən qabaq) kafirlərə (ərəb musriklərinə) qələbə calmaq ucun (“Tovratda adı cəkilən axiruzzəman peygəmbər gəlib bizə yardım edəydi!” - deyə Allaha) yalvarırdılar. Bildikləri (peygəmbər) gəldikdə isə, (paxıllıq edib) ona inanmadılar. Allah kafirlərə lə’nət eləsin

[90] Allahın Oz qullarından istədiyi səxsə lutf etməsinə (peygəmbərlik verməsinə) həsəd aparmaq, Onun gondərdiyini (Qur’anı) inkar etməklə (yəhudilərin) vicdanlarını satmaları nə qədər də pisdir! Bununla onlar (ozlərinə qarsı) Allahın qəzəbi ustunə bir qəzəb də artırdılar. Kafirləri zəliledici əzab gozləyir

[91] Onlara: “Allahın nazil etdiklərinə (Incilə və Qur’ana) inanın!” – deyildikdə, onlar: “Biz ozumuzə gondərilənə (Tovrata) inanırıq”, -deyərək, ondan basqasını (sonrakını) inkar edirlər. Halbuki o (sonra gondərilən Qur’an) onların əllərində olanı (Tovratı) təsdiq edən bir həqiqətdir. (Ya Rəsulum!) Onlara soylə: “Əgər siz inanan kəslərsinizsə, bəs nə ucun əvvəllər Allahın peygəmbərlərini oldururdunuz?”

[92] Musa sizə acıq-aydın dəlillər (mo’cuzələr) gətirmisdi. Siz isə onun ardınca (Musa Tur dagına getdikdən sonra) buzova sitayis edərək (ozunuzə) zulm etdiniz

[93] Yadınıza salın o vaxtı ki, Biz sizdən əhd alıb, Tur dagını basınızın ustunə qaldırmıs və: “Sizə verdiyimizdən (Tovratdan) mohkəm yapısın, (oradakı hokmləri) esidin!” (demisdik). Onlar (sizin ata-babalarınız) isə: “Esitdik və (o hokmlərə) qarsı cıxdıq (əməl etmədik)!” – dedilər. Cunki kufrləri uzundən buzovun məhəbbəti qəlblərini burumusdu. (Ya Rəsulum!) Onlara de: “Əgər iman gətirmisinizsə, imanınızın sizə belə əmr etməsi necə də pisdir!”

[94] (Ya Rəsulum!) Sən onlara (yəhudilərə) de.” Əgər (sizin iddianıza gorə) Allah yanında axirət evi (Cənnət) basqa insanlara deyil, yalnız sizə məxsusdursa və əgər siz (bunu) dogru deyirsinizsə, onda (Allahdan) olum istəyin!” (Cunki Cənnətin yalnız ozunə aid oldugunu iddia edən kimsə ona qovusmaga səbəb olan olumu mutləq arzulayar)

[95] (Əlbəttə) onlar oz əməllərini bildiklərinə gorə olumu əsla istəməzlər. Allah zalımları tanıyandır

[96] Sən onları (yəhudiləri) butun insanlardan, hətta musriklərdən də daha artıq yasamaga həris gorərsən. Onlardan hər biri istər ki, min il yasasın, halbuki (uzun omur etmək) onların hec birini axirət əzabından uzaqlasdırmaz. Allah onların nə etdiklərini gorəndir

[97] (Ya Rəsulum!) Cəbrailə dusmən olan kimsəyə de ki, onu (Qur’anı) ozundən əvvəlkiləri (Tovratı və Incili) təsdiqləyici, mo’minlər ucun isə hidayət və mujdəci olaraq Allahın izni ilə sənin qəlbinə o nazil etmisdir

[98] Hər kim Allaha, onun mələklərinə və peygəmbərlərinə, Cəbrailə və Mikailə dusməndirsə, subhəsiz, Allah da (belə) kafirlərə dusməndir

[99] (Ya Rəsulum!) Biz sənə (ehkamı bildirən, halal və haramı ayıran) acıq-aydın dəlillər gondərdik, onları yalnız fasiqlər inkar edərlər

[100] (Yəhudilər) hər dəfə əhd bagladıqları zaman onların bir qismi onu pozmadımı?! Onların, bəlkə də, coxu (Tovrata) inanmır

[101] Allah tərəfindən onlara əllərindəkini (Tovratı) təsdiq edən bir peygəmbər gəldikdə kitab verilənlərdən (yəhudilərdən) bir qismi (Tovratda Muhəmməd əleyhissəlamın həqiqi peygəmbər oldugu barədə deyilənləri) guya bilmirmis kimi, Allahın kitabına arxa cevirdi

[102] (Yəhudilər) Suleymanın səltənətinə (sahlıgına) dair seytanların oxuduqlarına (sehr kitablara) uydular. Suleyman (bu kitablara uymadıgı ucun) kafir olmadı, lakin seytanlar (bildikləri) sehri və Babildə Harut və Marut adlı iki mələyə nazil olanları xalqa oyrədərək kafir oldular. Halbuki (o iki mələk): “Biz (Allah tətəfindən gondərilmis) imtahanıq (sınagıq), sən gəl kafir olma!” – deməmis hec kəsə sehr oyrətmirdilər. (Bununla belə yəhudilər) yenə də ər-arvad arasına nifaq salan isləri onlardan oyrənirdilər. Lakin onlar (sehrbazlar) Allahın izni olmadan hec kəsə zərər verə bilməzlər. Onlar (yəhudilər) ancaq ozlərinə faydası olmayan, zərər verən seyləri oyrənirdilər. Həqiqətən, onlar (yəhudilər) belə seyləri satın alanların (Allahın kitabını seytan əməlləri ilə mubadilə edənlərin) axirətdə payı olmadıgını yaxsı bilirlər. Kas ki, onlar ozlərini nə qədər yaramaz bir seyə satdıqlarını biləydilər

[103] Əgər onlar (Qur’ana və Peygəmbərə) iman gətirib pis əməllərdən (sehrə uymaqdan) cəkinsəydilər, Allah tərəfindən əldə etdikləri savab daha xeyirli olardı. Kas ki, bunu dərk edəydilər

[104] Ey iman gətirənlər! “Raina” deməyin (bu soz ərəb dilində “bizi qoru”, “bizdə gozun olsun”, “bizə bax”, “bizi gozlə”, “bizə qaygı və ehtiram gostər”, mə’nalarında isləndiyi halda, ibrani dilində yuxarıdakı mə’nalarla yanası, “bizə cobanlıq et”, “bizim cobanımız”; “ay səfeh” mə’nalarında da islədilir. Yəhudilər həmin sozdən Peygəmbərə qarsı bir istehza vasitəsi kimi istifadə edirdilər), “unzurna” soyləyin! (Allahın hokmunu) esidin! Kafirləri siddətli əzab gozləyir

[105] (Ey mo’minlər!) Nə əhli-kitabdan olan kafirlər, nə də musriklər sizə Rəbbiniz tərəfindən hec bir xeyir gondərilməsini istəməzlər. Halbuki Allah Oz mərhəmətini istədiyi kimsəyə məxsus (bəxs) edər. Allah boyuk mərhəmət (ne’mət) sahibidir

[106] Biz (zaman, məkan və səraitin tələbinə gorə) hər hansı bir ayəni (ayənin hokmunu) ləgv edir və ya onu unutdururuqsa, ondan daha yaxsısını, yaxud ona bənzərini gətiririk. Allahın hər seyə qadir olmasını bilmirsənmi

[107] Məgər sən bilmirsən ki, goylərin və yerin səltənəti (hokmranlıgı) ancaq Allaha məxsusdur və sizin Allahdan basqa bir dostunuz və yardımcınız yoxdur

[108] (Ey Məkkə əhli!) Yoxsa siz də bundan əvvəl Musa sorgu-suala cəkildiyi kimi Peygəmbərinizi (Muhəmmədi) sorgu-suala cəkmək istəyirsiniz? Imanı kufrə dəyisən kəs, həqiqətən, dogru yoldan azmısdır

[109] (Ey mo’minlər!) Kitab əhlindən bir coxu həqiqət onlara bəlli olduqdan sonra belə, təbiətlərindəki həsəd (paxıllıq) uzundən sizi, iman gətirmis oldugunuz halda, yenidən kufrə sovq etmək istərlər. Allahın əmri gəlincəyə qədər (hələlik) həmin səxsləri əfv edin və onları qınamayın (onlardan uz cevirməyin). Subhəsiz ki, Allah hər seyə qadirdir

[110] Namaz qılın, zəkat verin! Ozunuzdən otru (əvvəlcə) etdiyiniz xeyri (yaxsı əməllərin əvəzini) Allah yanında taparsınız. Həqiqətən, Allah nə etdiklərinizi gorəndir

[111] (Yəhudilər və xacpərəstlər) dedilər: “Cənnətə yəhudilərdən və xacpərəstlərdən basqası girməyəcək!” Bu, ancaq onların xulyalarıdır. (Ya Rəsulum!) Onlara soylə: “Əgər (bu sozu) dogru deyirsinizsə, dəlilinizi gətirin!”

[112] (Xeyr, onların dediyi kimi deyil) əksinə, yaxsı islər gorub ozlərini Allaha təslim edənlərin Rəbbi yanında mukafatı (əvəzi) vardır. Onların (axirətdə) hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[113] Yəhudilər dedilər: “Xacpərəstlər (dində duzgun və mo’təbər) bir seyə istinad etmirlər”. Xacpərəstlər də: “Yəhudilər (dində duzgun və mo’təbər) bir seyə istinad etmirlər “, -soylədilər. Halbuki onların hər ikisi kitab (Tovrat və Incil) oxuyur. (Kitab əhli olmayan və yazıb-oxumaq) bilməyənlər də onlar kimi danısdılar. Allah onların aralarındakı bu ixtilafın hokmunu qiyamət gunu verəcəkdir

[114] Allahın məscidlərində Onun (Allahın) adının cəkilməsinə manecilik torədənlərdən və onların xarab edilməsinə (dagılmasına) calısanlardan daha zalım kim ola bilər? Halbuki onlar oraya (məscidlərə) ancaq qorxa-qorxa girməli idilər. Onları dunyada rusvaycılıq, axirətdə isə boyuk əzab gozləyir

[115] Sərq də, Qərb də Allahındır: hansı tərəfə yonəlsəniz (uz tutsanız) Allah oradadır. Subhəsiz ki, Allah (oz mərhəməti ilə) genisdir, (O, hər seyi) biləndir

[116] (Yəhudilər, xacpərəstlər və musriklər) dedilər: “Allah (Ozu ucun) ovlad goturmusdur”. Allah pak və muqəddəsdir (bu sozlərin Ona hec bir aidiyyəti yoxdur. O, butun eyib və noqsanlardan xalidir). Bəli, goylərdə və yerdə nə varsa, hamısı Ona məxsusdur, hamısı Onun itaətindədir

[117] Goyləri və yeri icad edən (yoxdan yaradan) Odur. Bir isin yaranmasını istədiyi zaman, ona (o isə) yalnız: “Ol!” –deyər, o da (fovrən) olar

[118] (Musriklərdən olan) cahillər dedilər: “Nə olaydı ki, Allah bizimlə də danısaydı, bizə də bir ayə gələydi!” Onlardan əvvəl gələnlər (yəhudilər və xacpərəstlər) də buna bənzər sozlər demisdilər. Onların qəlbləri biri-birinə bənzəyir. Biz tam yəqinliklə iman gətirənlərə ayələrimizi (dəlillərimizi) acıqcasına gostərdik

[119] (Ya Rəsulum!) Biz səni (mo’minlərə) haqq ilə (Qur’anla) mujdə verməyə və (kafirləri) qorxutmaga gondərdik. Cəhənnəm əhli barəsində isə sən sorgu-suala tutulmayacaqsan

[120] (Ya Rəsulum!) Sən yəhudi və xacpərəstlərin millətlərinə (dinlərinə) tabe olmayınca onlar səndən qətiyyən razı qalmayacaqdır. (Onlara) de: “Duzgun yol yalnız Allahın gostərdiyi yoldur!” Əgər sənə gələn elmdən (vəhydən) sonra onların (nəfslərindən gələn) istəklərinə uysan, o zaman səni Allahdan (Allahın əzabından) qoruyacaq nə bir dost, nə də bir koməkci tapılar

[121] Verdiyimiz kitabı layiqincə (təhrif etmədən) oxuyanlar həmin kitaba iman gətirənlərdir, onu inkar edənlər (dəyisdirənlər) isə (dunyada və axirətdə) ozlərinə zərər yetirənlərdir

[122] Ey Israil ovladı! Sizə verdiyim ne’mətimi və sizi (əcdadınızı) aləmlər uzərinə (butun ummətlərə) ustun etdiyimi xatırlayın

[123] Qorxun elə bir gundən ki, (o gun) hec kəs hec kəsin isinə yarıya bilməz (hec kəs hec kəs ucun bir sey odəyə bilməz), hec kəsdən (gorduyu pis islər muqabilində) əvəz (fidyə) qəbul edilməz, hec kəsin səfaəti fayda verməz və (Allahın əzabından xilas olmaqda) onlara (gunahkarlara) hec bir komək də gostərilməz

[124] (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, Ibrahimi oz Rəbbi bir necə sozlə (bə’zi əmrləri ilə) imtahana cəkdiyi zaman o, (Allahın əmrlərini) tamamilə yerinə yetirdi. (Belə olduqda Allah ona:) “Səni insanlara imam (dini rəhbər, bascı) tə’yin edəcəyəm”, -dedi. (Ibrahim isə:) “Nəslimdən necə?” – deyə sorusdu. (Allah onun cavabında:) “(Sənin nəslindən olan) zalımlar mənim əhdimə (imamlıgıma) nail olmazlar”, -buyurdu

[125] (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, Biz evi (Kə’bəni) insanlar ucun savab (ziyarətgah) və əmin-amanlıq yeri etdik. (Ey mo’minlər! Sizə də:) “Ibrahimin durdugu yeri (ozunuzə) namazgah edin!” - (dedik). Ibrahimə və Ismailə də: “Evimi (Kə’bəni) təvaf edənlər, orada qalıb həmisə ibadətdə olanlar, ruku və səcdə ilə namaz qılanlar ucun (butlərdən) təmizləyin! – deyə tovsiyə etdik

[126] Yadına sal ki, Ibrahim; “Ey Rəbbim, buranı bəladan asudə (uzaq) bir səhər et, əhalisinin Allaha və axirət gununə inananlarına curbəcur meyvələrdən ruzi ver!”- deyə dua etdikdə, O (Allah): “Kafir olanlara da bir qədər (omurləri boyu) ruzi verərəm, lakin sonra da cəhənnəm əzabına ducar edərəm. Amma ora (Cəhənnəm) nə fəna bir yerdir!” – deyə buyurdu

[127] Onu da yadına sal ki, Ibrahim və Ismail evin (Kə’bənin) bunovrəsini ucaltdıqları zaman: “Ey Rəbbimiz! (Bu xeyirli isi) bizdən qəbul et, Sən, dogrudan da, (hər seyi) esidənsən, bilənsən!” – deyə dua etdilər

[128] (Ibrahim və Ismail dedilər:) “Ey Rəbbimiz! Bizim hər ikimizi Sənə itaətkar (musəlman), nəslimizdən yetisənləri Sənə təslim olan ummət (musəlman) et, bizə (həcc) əməllərimizi (ibadət qaydalarımızı) gostər, tovbəmizi qəbul et! Həqiqətən, Sən tovbələri qəbul edənsən, mərhəmətlisən!”

[129] (Onlar yenə dedilər:) “Ey Rəbbimiz! Onların (nəslimizin) icərisindən ozlərinə elə bir peygəmbər gondər ki, Sənin ayələrini (hokmlərini) onlara oxusun, (Sən gondərən) Kitabı (Qur’anı) və (oradakı) hikməti onlara oyrətsin, onları (gunahlardan) təmizləsin! Həqiqətən, Sən yenilməz quvvət, hikmət sahibisən”

[130] (Ya Rəsulum!) Ozunu səfehliyə qoyanlardan basqa kim Ibrahimin dinindən uz cevirər? Həqiqətən, Biz onu dunyada (peygəmbərlik və Kə’bəni tə’mir etmə ucun) secdik. Subhə yoxdur ki, o, axirətdə də əməlisaleh olanlardandır

[131] Rəbbi Ibrahimə: “(Əmrimə) təslim ol!” – dedikdə, o: “Aləmlərin Rəbbinə təslim oldum (musəlman oldum)!” – deyə cavab vermisdi

[132] Ibrahim və (sonra da) Yə’qub bunu (musəlman olmagı) oz oglanlarına vəsiyyət edib (hər biri dedi): “Ey oglanlarım, həqiqətən, Allah sizin ucun (belə bir) din (islam dini) secdi, siz də ancaq musəlman olaraq olməlisiniz!”

[133] (Ey yəhudilər!) Yoxsa Yə’qubun olumu yetisdikdə siz onun yanında idiniz?! O: “Məndən sonra nəyə ibadət edəcəksiniz?” – deyə oglanlarından sorusdugu zaman, onlar: “Sənin Allahına və ataların – Ibrahimin, Ismailin və Ishaqın Allahı olan tək Allaha təslim olacagıq (Ona ibadət edəcəyik)!”- dedilər

[134] Onlar (Ibrahim, Yə’qub və onlara tabe olanlar) bir camaat idilər ki, kecib getdilər. Onların etdikləri əməllər ozlərinə, sizin etdiyiniz əməllər isə sizə aiddir. Onların əməlləri barəsində sizdən sorgu-sual olunmaz

[135] (Yəhudilər və xacpərəstlər musəlmanlara:) “Dogru yolu tapmaq ucun yəhudi, yaxud da xacpərəst olun!” - deyirlər. (Ya Rəsulum!) Sən de: “Biz batildən haqqa tapınan (haqq yolda olan) Ibrahim dinindəyik, cunki o, Allaha sərik qosanlardan deyildi

[136] (Ey mo’minlər, yəhudi və xacpərəstlərin sizi oz dinlərinə də’vət etmələrinə cavab olaraq) belə deyin: “Biz Allaha, bizə nazil olana (Qur’ana), Ibrahimə, Ismailə, Ishaqa, Yə’quba və onun ovladına (əl-əsbat) gondərilənlərə, Musaya və Isaya verilənlərə, Rəbbi tərəfindən (butun) peygəmbərlərə verilən seylərə (mo’cuzələrə) inanmısıq. Onlardan hec birini digərindən ayırmırıq. Biz ancaq Allaha boyun əyən musəlmanlarıq!”

[137] (Ey mo’minlər!) Əgər onlar da siz inandıgınız kimi (Allaha) inanırlarsa, subhəsiz ki, dogru yolu taparlar. Yox, əgər (imandan) uz dondərərlərsə, (sizə qarsı) ədavət bəsləmis olarlar. (Ya Rəsulum! Belə olduqda sən onların dusmənciliyindən qorxma!) Allah sənə (tezliklə sənin intiqamını) onlardan (almaga) kifayət edər. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

[138] (Ey mo’minlər, deyin:) “(Biz) Allahın dinini (rəngini qəbul etdik). (Dini) Allahın dinindən daha gozəl olan kimdir?! Biz ancaq Ona ibadət edənlərik”

[139] (Ya Rəsulum! Kitab əhlinə de:) “Siz Allah barəsində bizimlə mubahisəmi edirsiniz? Halbuki O həm bizim, həm də sizin Rəbbinizdir. Bizim əməllərimiz bizə, sizin əməlləriniz isə sizə aiddir. Ona sadiq olan bizik!”

[140] Yoxsa siz Ibrahimin, Ishaqın, Yə’qubun və onun ovladının (nəslinin) yəhudi və ya xacpərəst olduqlarını iddia edirsiniz? Allah sizin nə etdiklərinizdən xəbərsiz deyildir

[141] Onlar (Ibrahim, Yə’qub və ovladı) bir ummət (camaat) idilər ki, kecib getdilər, onların qazandıqları (əməllər) ozlərinə, sizinki isə ozunuzə aiddir. Onların əməlləri haqda sizdən sorgu-sual olunmaz

[142] (Mədinədəki yəhudi və munafiqlərdən) agılsız adamlar deyəcəklər: “(Musəlmanları əvvəlcə) uz tutduqları qiblədən (Beytulmuqəddəsdən) dondərən nədir?” (Ya Rəsulum! Onların cavabında) de: “Sərq də, Qərb də Allahındır. O, istədiyi səxsi dogru yola yonəldər”

[143] (Ey musəlmanlar!) Beləliklə də, sizi (ədalətli və secilmis) bir ummət etdik ki, insanların əməllərinə (qiyamətdə) sahid olasınız, Peygəmbər də (Muhəmməd əleyhisəllam da) sizə sahid olsun. (Ya Rəsulum!) Indi yonəldiyin qibləni (Kə’bəni) yalnız Peygəmbərə tabe olanlarla ondan uz cevirənləri bir-birindən ayırd etmək ucun (qiblə) tə’yin etdik. Bu, (qibləni Beytulmuqəddəsdən Kə’bəyə tərəf cevirmək) agır gorunsə də, ancaq Allahın dogru yola yonəltdiyi səxslər ucun agır deyildir. Allah sizin imanınızı (bundan əvvəl Beytulmuqəddəsə uz tutaraq qıldıgınız namazlarınızı) əvəzsiz buraxmaz. Allah insanlara qarsı, əlbəttə, mehribandır, mərhəmətlidir

[144] (Ya Rəsulum!) Biz sənin uzunun goyə tərəf cevrildiyini goruruk, ona gorə də səni razı oldugun qibləyə tərəf dondərəcəyik. Indi uzunu Məscidulhərama tərəf cevir! (Ey musəlmanlar!) Harada olsanız (namaz vaxtı) uzunuzu oraya dondərin! Kitab verilmislər bunun oz Rəbbi tərəfindən bir həqiqət oldugunu yaxsı bilirlər. Allah onların əməllərindən xəbərsiz deyildir

[145] (Ya Rəsulum!) Sən kitab əhlinə hər cur dəlil gətisən də, onlar sənin qiblənə tabe olmazlar. Sən də onların qibləsinə tabe olan deyilsən. Hətta onlar ozləri də bir-birinin qibləsinə uz tutmazlar. Əgər sənə gələn bu qədər elmdən sonra onların istədiyinə uysan, o zaman sən də, subhəsiz ki, zalımlardan sayılarsan

[146] Kitab (Tovrat və Incil) verdiyimiz səxslər onu (Muhəmmədi) oz ogullarını tanıdıqları kimi tanıyırlar. (Buna baxmayaraq) onların bir qismi, subhəsiz ki, həqiqəti bilə-bilə gizlədir

[147] (Ya Rəsulum!) Haqq sənin Rəbbindədir, buna hec vaxt subhə edənlərdən olma

[148] Hər kəsin (hər ummətin) uz tutdugu bir qibləsi vardır. (Ey musəlmanlar!) Yaxsı islər gorməkdə bir-birinizi otməyə calısın! Harada olursunuzsa olun, Allah sizi (qiyamətdə) bir yerə toplayacaqdır. Həqiqətən, Allah hər seyə qadirdir

[149] (Ya Rəsulum!) Hər hansı bir yerə getdikdə, (namaz vaxtı) uzunu Məscidulhərama (Kə’bəyə) tərəf cevir! Cunki Rəbbin tərəfindən gostərilən bu qiblə haqdır. Allah gorduyunuz islərdən xəbərsiz deyildir

[150] (Ya Rəsulum!) Haradan (səfərə) cıxsan, (namaz vaxtı) uzunu Məscidulhərama tərəf cevir! (Ey musəlmanlar!) Harada olsanız, uzunuzu o tərəfə dondərin ki, (ozlərinə) zulm edənlərdən basqaları sizə irad tutmasınlar. Siz onlardan deyil, Məndən qorxun; Mən də sizə olan ne’mətimi tamamlayım (artırım) ki, siz haqq yolu tapasınız

[151] Həmcinin (ne’mətimizi tamamlamaq məqsədilə) sizə ayələrimizi oxumaq, sizi (gunahlardan) təmizləmək, Kitabı (Qur’anı), hikməti (səriəti, halalla haramı) və bilmədiklərinizi oyrətmək ucun sizə oz icərinizdən bir peygəmbər gondərdik

[152] Belə olduqda siz (itaətlə) Məni xatırlayın ki, Mən də sizi yada salım! Mənə sukur edin, Məni danmayın

[153] Ey iman gətirənlər! Səbir və dua ilə (namazla Allahdan) komək diləyin. Cunki Allah səbr edənlərlədir (onların dostudur)

[154] Allah yolunda oldurulənlərə (səhid olanlara) “olu” deməyin. Əksinə, onlar (Allah dərgahında) diridirlər, lakin siz bunu dərk etmirsiniz

[155] Əlbəttə, Biz sizi bir az qorxu, bir az aclıq, bir az da mal, can (ovlad) və məhsul qıtlıgı ilə imtahan edərik. (Ya Rəsulum! Belə imtahanlara) səbr edən səxslərə mujdə ver

[156] O kəslər ki, baslarına bir musibət gəldiyi zaman: “Biz Allahınıq (Allahın bəndələriyik) və (oləndən sonra) Ona tərəf (Onun dərgahına) qayıdacagıq!” deyirlər

[157] Onları Rəbbi tərəfinfən bagıslanmaq və rəhmət (Cənnət) gozləyir. Onlar dogru yolda olanlardır

[158] (Ey mo’minlər!) Həqiqətən, Səfa və Mərvə Allahın əlamətlərindəndir (ibadət nisanələrindəndir). Evi (Kə’bəni) həcc və ya umrə yolu ilə (qaydası ilə) ziyarət edən səxsin bunları təvaf etməsində (ətrafına dolanmasında) hec bir gunah yoxdur. Hər kəs (vacibdən əlavə) konullu olaraq yaxsı bir is gorərsə, Allah (onun etdiyi yaxsı isdən) razı qalandır (əvəzini verəndir), (onu) biləndir

[159] Kitabda (Tovratda) insanlara askar etdiyimiz dəlillərdən sonra gondərdiyimiz nisanələri və dogru yol gostərən ayələrimizi gizlədən kimsələr Allahın lə’nətinə ducar olar və butun lə’nət edə bilənlər də onlara lə’nət oxuyar

[160] Mən ancaq tovbə edənləri, yaxsı islər gorənləri və (Tovratda buyurduqlarımı) bəlli edənləri əfv edərəm. Mən tovbələri qəbul edənəm, mərhəmətliyəm

[161] Kafir olanlara və kafir olaraq olənlərə Allahın, mələklərin və butun insanların lə’nəti olsun

[162] Onlar həmisəlik lə’nət icərisində qalarlar. (Qiyamətdə) onların əzabı əskilməz və uzlərinə də baxılmaz (uzrləri qəbul olunmaz)

[163] Sizin tanrınız bir olan Allahdır, Ondan basqa tanrı yoxdur. O, rəhmlidir, mərhəmətlidir

[164] Həqiqətən, goylərin və yerin yaradılmasında, gecə ilə gunduzun bir-birini əvəz etməsində, icərisində insanlar ucun mənfəətli seylər olan gəmilərin dənizlərdə uzməsində, quruyan yer uzunu Allahın goydən yagmur yagdıraraq yenidən diriltməsində, cins-cins heyvanları onun hər tərəfə yaymasında, goylə yer arasında ram edilmis kuləyin və buludların bir səmtdən basqa səmtə dondərilməsində, (Allahın hikmət və qudrətinə dəlalət edən) əlamətlər vardır

[165] Insanların icərisində Allahdan qeyrilərini (Allaha) sərik qosub, onları Allahı sevən kimi sevənlər də vardır. Halbuki iman gətirənlərin Allaha məhəbbəti daha quvvətlidir. Əgər (ozlərinə) zulm edənlərin vaxtında gorəcəkləri əzabdan xabərləri olsaydı, onlar butun (quvvət və) qudrətin Allaha məxsus oldugunu və Allahın əzabının sıddətli olacagını bilərdilər

[166] O zaman tabe olunmuslar (butpərəstlərin rəisləri) tabe olanlardan (butpərəstlərdən) uzaqlasacaq, (onların hamısı qiyamətdəki) əzabı gorəcək və aralarındakı rabitə qırılacaqdır

[167] O zaman (butpərəstlərə) tabe olanlar: “Əgər bir də (dunyaya) qayıda bilsəydik, onlar bizdən uzaqlasdıqları kimi biz də onlardan uzaqlasardıq”, - deyərlər. Beləcə (qiyamətdə) Allah onların əməllərinin yalnız həsrətdən (pesmancılıqdan) ibarət oldugunu gostərər və onlar cəhənnəm odundan cıxa bilməzlər

[168] Ey insanlar! Yer uzundəki qidaların təmiz, halal olanlarını yeyin, Seytanın izi ilə getməyin! Həqiqətən, o (Seytan) sizinlə acıq-acıgına dusməndir

[169] O sizə ancaq pis və murdar (həyasız) islər gorməyi və Allaha qarsı bilmədiklərinizi deməyi əmr edər

[170] Onlara (butpərəstlərə): “Allahın gondərdiyinə (Qur’ana) tabe olun!” –deyildiyi zaman, onlar: “Biz ancaq atalarımızın getdiyi yolla gedəcəyik!” –deyirlər. Bəs ataları bir sey anlamayıb dogru yolda deyildilərsə necə? (Yenədəmi onlara tabe olacaqlar)

[171] Kafirlər səda və nidadan (cıgırtı və bagırtıdan) basqa bir sey anlamayanlara (heyvanlara) bənzərlər. Onlar kar, lal və kordurlar. Buna gorə də haqqı dərk etməzlər

[172] Ey iman gətirənlər! Sizə verdiyimiz ruzilərin (təmiz və) halalından yeyin! Əgər Allaha ibadət edirsinizsə, (bu ne’mətlərə gorə) Ona sukur edin

[173] O (Allah) sizə olmus heyvanı, (axar) qanı, donuz ətini və Allahdan basqasının adı ilə (butlərin və s. adı ilə) kəsilənləri (yeməyi) qəti haram etmisdir. Lakin naəlac qaldıqda (basqasının malını) zorla mənimsəmədən və həddi asmadan (zəruri ehtiyacı odəyənə qədər) bunlardan yeməyə məcbur olan kimsənin hec bir gunahı yoxdur. Allah bagıslayandır, mərhəmətlidir

[174] Allahın nazil etdiyi kitabda (Tovratda və Incildə) olanları (peygəmbərin vəsfini) gizlədənlərin və onun muqabilində bir az para alanların yedikləri qarınlarında ancaq oda donəcəkdir. Qiyamət gunu Allah onlarla danısmaz, (onları) təmizə cıxarmaz. Onları siddətli əzab gozləyir

[175] Onlar dogru yol əvəzinə zəlalət yolunu, bagıslanmaq əvəzinə əzabı satın almıs kəslərdir. Onlar cəhənnəm oduna necə də səbrlidirlər

[176] Bu (əzab) ondan otrudur ki, Allah kitabı (Tovratı, Incili və ya Qur’anı) haqq olaraq gondərmisdir. Lakin kitab barəsində muxtəlif rə’ydə olanlar (onun hokmlərinin bə’zisini qəbul, bə’zisini rədd edənlər, bə’zisini gizlədənlər, bə’zisini isə təhrif edib dəyisdirənlər), subhəsiz ki, (həqiqətdən) uzaq bir nifaq icərisindədirlər

[177] Yaxsı əməl hec də (ibadət vaxtı) uzunu guncıxana və gunbatana tərəf cevirməkdən ibarət deyildir. Yaxsı əməl sahibi əslində Allaha, axirət gununə, mələklərə, kitaba (Allahın nazil etdiyi butun ilahi kitablara) və peygəmbərlərə inanan, (Allaha) məhəbbəti yolunda (və ya mal-dovlətini cox sevməsinə baxmayaraq) malını (kasıb) qohum-əqrəbaya, yetimlərə, yoxsullara, (pulu qutarıb yolda qalan) musafirə (yolculara), diləncilərə və qulların azad olunmasına sərf edən, namaz qılıb zəkat verən kimsələr, eləcə də əhd edəndə əhdinə sadiq olanlar, dar ayaqda, cətinlikdə (ehtiyac, yaxud xəstəlik uz verdikdə) və cihad zamanı (məsəqqətlərə) səbr edənlərdir. (Imanlarında, sozlərində və əməllərində) dogru olanlardır. Muttəqi olanlar da onlardır

[178] Ey iman gətirənlər! (Qəsdən) oldurulən səxsdən sizin ucun qisas almaq hokmu qərara alındı (vacib oldu). Azad səxsi azad səxsin, qulu qulun, qadını qadının əvəzində (oldurə bilərsiniz). (Oldurulən səxsin) qardası (varisi) tərəfindən (muəyyən bir sey, qanbahası muqabilində) bagıslanmıs (qatil) ilə adətə gorə (yaxsı) rəftar edilməlidir. Bagıslanmıs (qatil də) yaxsılıqla (qan sahiblərinə) “diyə” (qanbahası) verməlidir. Bu, (qisası qanbahası ilə əvəz etmək hokmu) Rəbbiniz tərəfindən sizin ucun bir yungulluk və mərhəmətdir. Bundan (diyə muqabilində bagıslamaqdan) sonra təcavuzkarlıq edən (qatili oldurən və ya onun qohum-qardası ilə dusməncilik edən) kimsəni (qiyamətdə) sıddətli əzab gozləyir

[179] Ey agıl sahibləri, bu qisas (qisas hokmu) sizin ucun həyat deməkdir. Ola bilsin ki, (bununla) pis əməldən (qətldən) cəkinəsiniz

[180] Sizin hər birinizi olum haqlayan zaman qoyub gedəcəyiniz maldan valideynlərinizə, yaxın qohumlarınıza verilməsi ucun ədalət uzrə (malın ucdə birindən cox olmamaq sərtilə) vəsiyyət etməyiniz zəruridir. Muttəqilərə (bu) vacibdir

[181] (Olənin vəsiyyətini) esitdikdən sanra onu dəyisənlər gunah sahibi olarlar. Subhəsiz ki, Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[182] Hər kəs vəsiyyət edənin (oz vəsiyyətilə) səhv etməsindən və ya gunaha batmasından ehtiyat edib (ədalət naminə vəsiyyətdə dəyisiklik edərək) varislərin arasını duzəltsə, ona hec bir gunah yazılmaz. Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[183] Ey iman gətirənlər! Oruc tutmaq sizdən əvvəlki ummətlərə vacib edildiyi kimi, sizə də vacib edildi ki, (bunun vasitəsilə) siz pis əməllərdən cəkinəsiniz

[184] (Oruc tutmaq) sayı muəyyən olan (bir ay) gunlərdir. (Bu gunlərdə) sizdən xəstə və ya səfərdə olanlar tutmadıgı gunlər qədər basqa gunlərdə oruc tutmalıdırlar. Oruc tutmaga taqəti olmayanlar isə (hər gunun əvəzində) bir yoxsulu doyuracaq qədər fidyə verməlidirlər. Hər kəs konullu xeyir is gorərsə (həm oruc tutub, həm də fidyə verərsə), bu onun ucun daha yaxsı olar. Bilsəniz oruc tutmaq sizin ucun nə qədər xeyirlidir

[185] Insanlara dogru yolu gostərən, bu yolu acıq dəlilləri ilə aydınlasdıran və (haqqı batildən) ayıran (Qur’an) ramazan ayında nazil edilmisdir. Aya (ramazan ayına) yetisən səxslər (bu ayı) oruc tutmalıdırlar; xəstə və ya səfərdə olanlar isə tutmadıgı gunlərin sayı qədər basqa gunlərdə tutsunlar. Allah sizin ucun agırlıq deyil, yungulluk istər ki, fovtə gedən gunlərin orucunu tamamlayasınız və sizi duz yola yonəltməsinə gorə Ona (“Allahu əkbər” deməklə) tə’zim və sukur edəsiniz

[186] (Ya Rəsulum!) Bəndələrim Məni səndən sorusduqda soylə ki, Mən (onlara) yaxınam. Dua edib Məni cagıranın duasını qəbul edərəm. Gərək onlar da Mənim cagırısımı qəbul edib Mənə iman gətirsinlər. Bununla da, ola bilsin ki, dogru yola yetissinlər

[187] Oruc gecəsi qadınlarınıza yaxınlasmaq sizə halal edildi. Onlar sizin, siz də onların libasısınız. (Bir-birinizə həddindən artıq yaxınsınız). Allah sizin ozunuzə pislik (xəyanət) etdiyinizi (yaxud nəfsinizə qarsı zəiflik gostərəcəyinizi) bilib tovbələrinizi qəbul edərək sizi bagısladı; artıq siz onlara yaxınlasın, Allahın sizə halal etdiyini onlardan istəyin; subh acılınca, ag sap qara sapdan fərqlənincəyə qədər yeyib icin; sonra gecəyə qədər orucunuzu tamamlayın; məscidlərdə ibadətdə (e’tikafda) oldugunuz zaman onlarla (qadınlarınızla) yaxınlıq etməyin. Bunlar (bu hokmlər) Allahın hədləridir, bunları asmayın! Allah (insanlara) hokmlərini bu cur bildirir ki, bəlkə, muttəqi olsunlar

[188] Bir-birinizin mallarını haqqınız olmadıgı halda yeməyin. Xalqın malının bir qismini (onun sizə haram oldugunu) bilə-bilə gunah yolu ilə yeməyiniz ucun onu (malınızı) hakimlərə (rusvət) verməyin

[189] (Ya Rəsulum!) Yeni dogan aylar (hilal) barəsində səndən sual edildikdə, soylə ki, bunlar insanların istifadəsi və həcc ucun vaxt olculəridir. Evlərinizə (Cahiliyyət dovrundə oldugu kimi) arxa tərəfdən girməniz yaxsı is deyildir. Yaxsı is (pis əməllərdən) cəkinən kimsənin əməlidir. Evlərə qapılarından daxil olun və Allahdan qorxun ki, nicat tapasınız

[190] (Ey mo’minlər!) Sizinlə vurusanlarla siz də Allah yolunda vurusun, lakin həddən kənara cıxmayın. Allah həddi asanları sevməz

[191] Onları (Məkkə musriklərini) harada gorsəniz oldurun. Sizi cıxartdıqları yerdən (Məkkədən) siz də onları cıxardın. Fitnə (musriklərin fitnəsi) qətldən daha siddətlidir. Onlar sizinlə Məscidulhəram yanında vurusmayınca, siz də onlarla orada vurusmayın! Əgər (orada) sizinlə vurussalar, siz də onları oldurun. Kafirlərin cəzası ancaq budur

[192] Əgər onlar (vurusdan və Allaha sərik qosmaqdan) vaz kecərlərsə, subhəsiz, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[193] Fitnə (musriklərin fitnəsi) aradan qalxana qədər və din (ibadət) ancaq Allaha məxsus edilənədək onlarla vurusun; əgər onlar (bu cur hərəkətlərə) son qoyarlarsa (siz də onlarla vurusmaqdan vaz kecin!), cunki dusməncilik ancaq zulm edənlərə qarsı olur

[194] (Doyus) haram olan ay [hicrətin 7-ci ilinin zulqə’də ayı) (doyus)] haram olan ay (hicrətin 6-cı ilinin zulqə’də ayı) muqabilindədir. Hormətlər qarsılıqlıdır. Sizə qarsı həddini asanlara siz də həmim olcudə həddi asın (cavab verin). Allahdan qorxun (qədərindən artıq əvəz cıxmayın) və bilin ki, Allah muttəqilərlədir

[195] (Malınızı) Allah yolunda xərcləyin. Oz əlinizlə ozunuzu təhlukəyə atmayın, yaxsılıq edin! Allah yaxsılıq (ehsan) edənləri sevir

[196] Allahdan otru həcc və umrə (kicik həcc) əməllərini tam yerinə yetirin, əgər arada sizə manecilik olarsa, (sizə) muyəssər olan bir qurbanlıq gondərin, qurbanlıq oz yerinə (Minaya) catıncaya qədər basınızı qırxdırmayın. Əgər (ihramda ikən, ziyarət zamanı) sizdən xəstələnən və yaxud bas agrısına tutulub əziyyət cəkən olarsa, belə səxs (basını qırxdırmagın əvəzində) fidyə olaraq (uc gun) oruc tutmalı və ya sədəqə verməli, yaxud da bir qurban kəsməlidir. (Maneciliyin aradan qalxmasına) əmin olduqda isə həcc vaxtına qədər umrə ziyarətindən istifadə edən səxs muyəssər etdiyi bir heyvan kəsməlidir. Qurbanlıq tapmayanlar bunun əvəzində həcc ziyarəti gunlərində uc gun və (vətəninə) qayıdandan sonra yeddi gun oruc tutmalıdırlar ki, bu da tam on gun edir. Bu (umrə ziyarəti) ailəsi Məscidulhəramda (Məkkədə və ətrafında) sakin olmayanlara aiddir. Allahdan qorxun və bilin ki, Allahın əzabı siddətlidir

[197] Həcc (movsumu) mə’lum olan aylardır (səvval, zulqə’də ayları və zulhiccənin birinci on gunu). (Həmin aylarda) həcc ziyarəti vacib olan (həcci ozunə vacib bilən) səxsə həccdə olarkən (qadınla) yaxınlıq, soyus soyub pis sozlər danısmaq, dava-dalas etmək yaramaz. Allah gorduyunuz hər bir yaxsı isi bilir. (Həcc və ya axirət ucun) tədaruk gorun. Ən yaxsı tədaruk (azuqə) isə təqvadır (pis əməllərdən cəkinməkdir). Ey agıl sahibləri, Məndən qorxun

[198] (Həcc movsumundə) Rəbbinizdən (ticarətlə) ruzi diləməniz sizin ucun gunah deyildir. Ərəfatdan qayıdarkən Məs’ərulhəramda Allahı xatırlayın. Sizi dogru yola yonəltdiyi ucun Onu yada salın (Ona dua edin), cunki siz bundan əvvəl (dogru yolu) azanlardan idiniz

[199] Sonra camaatın donduyu yerdən siz də donun! Allahdan bagıslanmaq diləyin, subhəsiz ki, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[200] Həcc mərasimini tamamlayıb qurtardıqda (kecmisdə) ata-babalarınızı yada saldigınız kimi, ondan da artıq Allahı yad edin! Insanların bə’zisi: “Ey Rəbbimiz, bizə nə verəcəksənsə, elə bu dunyada ver!” – deyirlər. Belə səxslərin axirətdə hec bir payı yoxdur

[201] Bə’ziləri isə: “Ey Rəbbimiz, bizə dunyada da, axirətdə də gozəl nemətlər ver, bizi cəhənnəm əzabından qoru!” deyirlər

[202] Belə səxslərin qazandıqlarına (qazandıqları əməllərinə) gorə (axirətdə) mukafat gozləyir. Allah tezliklə haqq-hesab cəkəndir

[203] (Ey hacılar!) Sayı bəlli olan gunlərdə (Mina dagında) Allahı yada salın (təkbirlə zikr edin). Tələsərək iki gundə (zulhiccənin on birinci və on ikinci gunlərində Minadan Məkkəyə) qayıdana hec bir gunah gəlməz. Eləcə də yubanana (zulhiccənin on ucuncu gunu Minada qalana) hec bir gunah tutulmaz. Bu (gunah tutulmaması), muttəqilərə aiddir. Allahdan qorxun və Onun yanında (huzurunda) toplanacagınızı bilin

[204] (Ya Rəsulum!) Insanların eləsi vardır ki, onun dunya həyatı haqqındakı sozləri sənin xosuna gələr. O, qəlbində olana da (dili ilə urəyinin bir olmasına) Allahı sahid gostərər. Halbuki, o, dusmənlərin ən qəddarıdır

[205] (O səxs səndən) ayrılan kimi yer uzundə fitnə-fəsad torətməyə, əkini və nəsli (islam cəmiyyətini) məhv etməyə calısar. Halbuki, Allah fitnə-fəsadı sevməz

[206] Ona: “Allahdan qorx!” – deyildiyi zaman lovgalıq onu gunah torətməyə vadar edər. Beləsinə cəhənnəm kifayətdir. Ora nə pis məskəndir

[207] Insanların eləsi də vardır ki, Allahın razılıgını qazanmaq yolunda (Allah rizası ucun) oz canını fəda edər. Allah oz bəndələrinə qarsı cox mehribandır

[208] Ey iman gətirənlər! Hamınız bir yerdə sulhə (islama) gəlin! Seytanın yolu ilə getməyin, cunki o sizin acıq dusməninizdir

[209] Əgər bu qədər askar dəlil (ayələr) gəldikdən sonra siz yenə də dogru yoldan azarsınızsa, o zaman bilin ki, Allah da quvvət, hikmət sahibidir

[210] Yoxsa onlar Allahın (qəzəbinin) bulud kolgələri icində mələklərlə (əzab mələkləri ilə) gəlməsini və isin tamam olmasını (ozlərinin məhv edilməsini) gozləyirlər? Subhəsiz ki, (butun) islər (axırda) Allaha qayıdacaqdır

[211] (Ya Rəsulum!) Israil ovladından xəbər al ki, Biz onlara (Musa peygəmbər vasitəsilə) nə qədər acıq dəlillər gondərdik! Allahın ne’mətinə nail olandan sonra onu dəyisdirənlərə Allah siddətli əzab verəcəkdir

[212] Dunya həyatı kafirlər ucun zinətlənmisdir. Onlar (bununla da) iman gətirənlərə istehza edərlər. Halbuki, muttəqilər qiyamət gunundə onlardan ustundurlər. Allah istədiyi kəsə saysız-hesabsız ruzi verər

[213] Insanlar tək bir ummət idi. Allah onlara mujdə verən və xəbərdarlıq edən (əzabla qorxudan) peygəmbərlər gondərdi, insanlar arasındakı ixtilafları ayırd etmək ucun O, peygəmbərlərlə birlikdə haqq olan kitab nazil etdi. Halbuki ozlərinə askar dəlillər gəldikdən sonra aralarındakı kin (və həsəd) uzundən (dində) ixtilafda bulunanlar kitab əhlindən basqası deyildir. Onların ixtilafda olduqları həqiqətə Onun izni (idarəsi) ilə iman gətirənləri isə Allah dogru yola yonəltdi. Allah istədiyini duz yola istiqamətləndirər

[214] (Ey mo’minlər!) Sizdən əvvəlkilərin basına gələnlər sizin basınıza gəlməmis behistə daxil olacagınızımı guman edirsiniz? Onları (siddətli) fəlakət və sıxıntı elə burumus, elə sarsılmısdılar ki, hətta Peygəmbər və iman gətirənlər birlikdə: “Allahın koməyi nə vaxt gələcək?” – demisdilər. Bilin ki, Allahın koməyi (sizə) yaxındır

[215] (Ya Rəsulum!) Səndən (Allah yolunda) nə verəcəkləri haqqında sorusanlara soylə: “(Malınızdan) verəcəyiniz sey ata-anaya, (yoxsul) qohumlara, yetimlərə, miskinlərə və (pulu qurtaran) musafirə (yolculara) məxsusdur”. Subhəsiz ki, Allah etdiyiniz xeyirli isi biləndir

[216] (Allahın dusmənlərinə qarsı) doyus (cihad) xosunuza gəlmədiyi halda, sizə vacib edildi. Bə’zən xoslamadıgınız bir sey sizin ucun xeyirli, bə’zən də xosladıgınız bir sey sizin ucun zərərli ola bilər. (Onu) Allah bilir, siz bilməzsiniz

[217] (Ya Rəsulum!) Haram olan ayda doyus haqqında səndən sorusanlara soylə: “O ayda doyusmək boyuk gunahdır, lakin Allah yolunu (insanların uzunə) qapamaq, onu inkar etmək, Məscidulhərama girməyə mane olmaq və oradakıları kənara cıxarmaq Allah yanında daha boyuk gunahdır. (Din naminə) fitnə salmaq isə (həmin ayda) vurusmaqdan daha betərdir”! (Ey mo’minlər!) Onlar (Məkkə musrikləri) əgər bacarsalar, sizi dininizdən dondərincəyə qədər sizinlə vurusmaqda davam edəcəklər. Sizdən hər kəs oz dinindən donub kafir olaraq olərsə, belə kimsələrin butun əməlləri (vaxtilə gorduyu yaxsı isləri) dunya və axirətdə hecə gedər. Onlar cəhənnəmlikdirlər və orada əbədi qalacaqlar

[218] Həqiqətən, Allaha iman gətirənlər, (Məkkədən Mədinəyə) kocub gələn və Allah yolunda cihad edən kimsələr Allahın mərhəmətinə umidvardırlar. Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[219] (Ya Rəsulum!) Səndən icki və qumar (meysir) haqqında sual edənlərə soylə: “Onlarda həm boyuk gunah, həm də insanlar ucun mənfəət (dunya mənfəəti) vardır. Lakin gunahları mənfəətlərindən daha boyukdur”! (Allah yolunda) nəyi paylamalı olduqlarını sorusanlara isə de: “Ehtiyacınızdan artıq qalanını (mohtaclara paylayın)!” Allah sizə Oz ayələrini bu cur bildirir ki, bəlkə, fikirləsəsiniz

[220] Dunya və axirət (isləri) barəsində. (Ya Rəsulum!) Səndən yetimlər haqqında sual edənlərə soylə: “Onlar ucun (onların malını qorumaq və guzəranlarını) yaxsılasdırmaq xeyirlidir (nəcib əməldir). Əgər onlarla birlikdə yasayırsınızsa, onlar sizin qardaslarınızdır”. Allah islah (yaxsılıq) edənləri də, fəsad salanları da tanıyır. Əgər Allah istəsəydi, sizi, əlbəttə, əziyyətə salardı. Həqiqətən, Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir

[221] Allaha sərik qərar verən (Onu inkar edən) qadınlar imana gəlməyincə onlarla evlənməyin! Əlbəttə, Allaha iman gətirmis bir cariyə, gozəlliyinə heyran oldugunuz bir musrik bir qadından daha yaxsıdır. Həmcinin musrik kisilər Allaha iman gətirməyənə qədər mo’min qadınları (onlara) arvadlıga verməyin! Əlbəttə, Allaha iman gətirən bir kolə camalına məftun oldugunuz musrik bir kisidən daha xeyirlidir. Onlar (musrik qadınlar və kisilər) sizi Cəhənnəmə cagırdıqları halda, Allah sizi Oz izni ilə Cənnətə, məgfirətə (bagıslanmaga) cagırır və yaxsı dusunub ibrət almaları ucun insanlara hokmlərini aydınlasdırır

[222] (Ya Rəsulum!) Səndən heyz (aybası) barəsində sual edənlərə soylə: “Heyz əziyyətli bir haldır. Heyz zamanı qadınlardan kənar olun, (heyzdən) təmizlənməyənə qədər onlarla yaxınlıq etməyin, təmizləndikdən sonra isə Allahın sizə əmr etdiyi yerdən (buyurdugu qayda uzrə) onlara yaxınlasın!” Allah (gunahından) tovbə edənləri, (təmiz və) pak olanları sevər

[223] (Ey mo’minlər!) Qadınlarınız sizin (ovlad əkdiyiniz) tarlanızdır. Istədiyiniz vaxtda oz tarlanıza gəlin! Ozunuz ucun qabaqcadan (yaxsı əməllər) hazırlayın! Allahdan qorxun və (qiyamət gunu) Onun huzuruna gedəcəyinizi bilin! (Ya Rəsulum!) Iman gətirənlərə (Cənnətlə) mujdə ver

[224] Yaxsılıq etmək, pis əməllərdən cəkinmək və insanlar arasında sulh yaratmaq barəsindəki andlarınıza Allahı (Allahın adını) hədəf (dəstavuz) etməyin! Allah esidəndir, biləndir

[225] Allah, bilmədən (səhvən) icdiyiniz andlara gorə sizi cəzalandırmaz, lakin qəlblərinizin kəsb etdiyi seylərə (yalandan və ya qəsdən icib yerinə yetirmədiyiniz andlara, pis niyyətlərə) gorə sizi cəzalandıracaqdır. Allah bagıslayandır, həlimdir

[226] Ovrətlərinə yaxınlasmamagı and icən kimsələr ucun dord ay gozləmə muddəti vardır, əgər bu muddət icərisində andlarından donsələr, Allah (onları kəffarə vermək sərtilə) bagıslayandır, rəhm edəndir

[227] Əgər talaq vermək (bosamaq) istəsələr, subhəsiz ki, Allah (onların niyyətlərini) esidəndir, biləndir

[228] Bosanan qadınlar uc dəfə (heyz gorub təmizlənincəyə qədər basqa ərə getməyib) gozləməlidirlər. Əgər (o qadınlar) Allaha və qiyamət gununə inanıblarsa, Allahın onların bətnlərində yaratdıgını (usagı) gizlətmək onlara halal olmaz. (Bu gozləmə muddəti icərisində) ərləri barısmaq istərlərsə, onları geri almaga (hər kəsdən) daha cox haqlıdırlar. (Kisilərin qadınlar) uzərində səriətə gorə huquqları oldugu kimi, (qadınların da) onlar (kisilər) uzərində huquqları vardır. Ancaq kisilər (daha artıq əziyyətə qatlandıqları ucun) onlardan bir dərəcə ustundurlər. Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir

[229] (Ric’i) talaq vermə (bosama) iki dəfə mumkundur, ondan sonra yaxsı dolanmaq (qadını yaxsı saxlamaq), ya da xosluqla ayrılmaq (buraxmaq) gərəkdir. (Ey kisilər!) Onlara (qadınlarınıza) verdiyinizdən (kəbin haqqından, mehrdən) bir sey tələb etməniz sizə halal olmaz. Bu yalnız kisi ilə qadının Allahın (ər-arvadlıq) haqqındakı hokmlərini yerinə yetirə bilməyəcəklərindən qorxduqları zaman mumkundur. (Ey səriət hakimləri!) Əgər onların (ər-arvadın) Allahın hokmlərini yerinə yetirməyəcəklərindən siz də qorxsanız, arvadın (kəbin haqqından) ərinə bir sey verməsində hec biri ucun gunah yoxdur. Bunlar Allahın hədləridir (hokmləridir). Onlardan kənara cıxmayın. Allahın hədlərindən kənara cıxanlar, əlbəttə, zalımlardır

[230] Əgər (kisi) ovrətini yenə də (ucuncu dəfə) bosarsa, o zaman (qadın) basqa bir ərə getməmis ona (əvvəlki ərinə) halal olmaz. (Ikinci əri) onu bosadıqdan sonra Allahın (ər-arvadlıq haqqındakı) hədlərinə (hokmlərinə) riayət edəcəklərinə inamları olduqları təqdirdə, (həmin qadının əvvəlinci əri ilə) təkrar evlənməsində gunah yoxdur. Bunlar anlayan bir qovm ucun Allahın bəyan etdiyi hədləridir (hokmləridir)

[231] Qadınlarınızı (ric’i talaqla) bosadıgınız və onların gozləmə muddəti basa catdıgı zaman onları ya xosluqla saxlayın, ya da xosluqla buraxın. (Əziyyət və) zərər vermək məqsədilə haqlarına təcavuz edib onları saxlamayın! Hər kəs bunu etsə, subhəsiz ki, ozunə zulm etmis olar. Allahın ayələri (hokmləri) ilə oynamayın (onlara istehza etməyin). Allahın sizə verdiyi ne’mətləri, oyud-nəsihət ucun gondərdiyi Kitabı (Qur’anı) və hikməti xatırlayın! Allahdan qorxun və Allahın, həqiqətən, hər seyi bildiyini anlayın

[232] Bosanmıs qadınların gozləmə muddətləri bitərkən aralarında barısıq və yaxsılıqla yasamaga razılıq oldugu zaman onların təkrar oz ərlərinə nikah edilməsinə mane olmayın! Bu sizin Allaha və axirət gununə inananlarınıza verilən bir nəsihətdir. Bu (sər’i baxımdan) sizin ucun daha təmiz (faydalı) və daha pakdır. Allah (sizin mənfəətinizi) bilir, siz bilməzsiniz

[233] Analar (istər bosanmıs, istərsə də bosanmamıs olsun) usaqlarını əmizdirmə muddətini tamamlatmaq istəyən (atalar) ucun tam iki il əmizdirsinlər. Anaların yeməyi və geyimi oz quvvəsi dairəsində (usagın) atasının uzərinə dusur. Hec kəs gucu catdıgından artıq yuklənməz. Nə bir ana, nə də bir ata usagına gorə zərər cəkməsin! (Ata oləndən sonra) bu vəzifə həmin qaydada varisin uzərinə dusur. Əgər ata və ana oz aralarında məsləhətləsib, usagı (iki ildən tez) suddən kəsmək qərarına gəlsələr, ikisinə də hec bir gunah olmaz. Əgər siz usagınızı basqasına (sud anasına) əmizdirmək istəyirsinizsə, onun zəhmət haqqını muəyyən olunmus qayda uzrə (səriətə muvafiq) odəsəniz, yenə də sizə gunah sayılmaz. Allahdan qorxun və bilin ki, Allah, həqiqətən, sizin nə etdiklərinizi gorəndir

[234] Sizdən olənlərin qoyub getdiyi qadınlar dord ay on gun (basqa ərə getməyib) ozlərini gozləməlidirlər. Bu muddət tamam olduqda, artıq onların oz barələrində səriətə muvafiq surətdə etdikləri isdən sizə hec bir gunah gəlməz. Allah etdiklərinizin hamısından xəbərdardır

[235] (Bu muddəti gozləyən) qadınlara elci gondərmək (onlarla evlənmək) istədiyinizi (rəmz və) isarə ilə bildirməkdən və ya belə bir istəyi urəyinizdə gizlətməkdən sizə hec bir gunah gəlməz. Allah sizin onları xatırlayacagınızı bilir. Lakin (gozləmə muddətində) onlarla gizlində və’dələsməyin, onlara səriətə muvafiq soz deyin! Gozləmə vaxtları bitməyincəyə qədər onlarla nikah etmək fikrində olmayın! Bilin ki, Allah sizin qəlbinizdə olanı bilir. Ondan (Allahdan) qorxun, Allahın bagıslayan, həlim oldugunu bilin

[236] Yaxınlıq etmədiyiniz (toxunmadıgınız) və mehrini (kəbin haqqını, baslıgını) tə’yin etmədiyiniz qadınları bosamaq sizə gunah sayılmaz. Qəbul olunmus qayda uzrə, varlı oz imkanı daxilində, kasıb da gucu catdıgı qədər, yaxsılıq (ehsan) edənlərə layiq səkildə onlara bir sey (mut’ə) versin

[237] Kəbin haqlarını tə’yin etmis oldugunuz qadınları yaxınlıq etmədən əvvəl bosayarsınızsa, tə’yin olunmus kəbin haqqının yarısını onlara verməlisiniz! Bununla belə, onlar (qadınlar) bunu (ərlərinə), yaxud əlində nikah muqaviləsi olanlar (ərlər) kəbin haqqının hamısını qadınlara bagıslaya bilərlər. (Ey kisilər!) Sizin bagıslamagınız (guzəstə getməyiniz) muttəqiliyə daha yaxındır. Bir-birinizə yaxsılıq etməyi unutmayın! Subhəsiz ki, Allah sizin etdiklərinizi gorəndir

[238] (Fərz, vacib) namazlara, (xususilə) orta namaza (gunortadan sonrakı əsr namazına, ikindi namazına) riayət (əməl) edin və Allaha itaət ucun ayaga qalxın (namaza durun)

[239] Əgər (dusməndən və yırtıcı heyvandan) qorxsanız, (namazınızı) piyada gedə-gedə və ya minik ustə (qılın). (Təhlukədən sovusmagınıza) əmin olduqda isə Allahı, bilmədiyiniz seyləri (namazı, duanı) sizə (Peygəmbər və Qur’an vasitəsilə) nə cur oyrədibsə, o cur anın (zikr edin, namaz qılın)

[240] Sizlərdən vəfat edib ozlərindən sonra arvadlarını qoyub gedən səxslər həmin qadınlara oz evindən cıxarılmamaq sərtilə, bir il muddətində baxılmasını (vərəsələrinə) vəsiyyət etməlidirlər. Əgər onlar (oz arzuları ilə) cıxıb gedərlərsə, o zaman onların qəbul olunmus qayda uzrə (səriətə muvafiq) oz barələrində gorəcəkləri islər ucun siz gunahkar deyilsiniz. Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir

[241] Bosanan qadınları qəbul olunmus tərzdə (səriətə muvafiq) faydalandırmaq muttəqilərin vəzifəsidir

[242] Allah sizə Oz ayələrini, (hokmlərini) bu qaydada aydınlasdırır ki, dusunub anlayasınız (əqlinizə batsın)

[243] (Ya Rəsulum!) Minlərlə adamın (taundan) olum qorxusu ilə oz yurdlarını tərk edib getdiklərini gormədinmi? Allah onlara: “Olun!” – dedi və sonra da (yenidən) diriltdi. Həqiqətən, Allah insanlara lutf edəndir, lakin insanların bir coxu sukur etməzlər

[244] Allah yolunda vurusun və bilin ki, Allah esidəndir, biləndir

[245] Allah yolunda (konul xoslugu ilə halal maldan) yaxsı borc verən kimdir ki, (Allah da) onun mukafatını (əvəzini) qat-qat artırsın?! Allah (kimisini) sıxıntıya salar (ruzisini azaldar), (kimisinin də) urəyini acar (bol ruzi verər). Siz (dunyada gorduyunuz islərin əvəzini almaq ucun) Onun huzuruna qaytarılacaqsınız

[246] (Ya Rəsulum!) Musadan sonra bir dəstə (tanınmıs) Israil ovladının basına gələnləri gormədinmi? Onlar oz peygəmbərinə: “Bizə bir hokmdar gondər ki, (onun koməyi ilə) Allah yolunda (zulmkarlarla) vurusaq!” - dedilər. O da (onlara): “Sizə vurusma əmri olduqda, bəlkə, vurusmadınız?” – soylədi. Onlar cavabında dedilər: “Allah yolunda nə ucun vurusmayaq ki, yurdumuzdan cıxarıldıq, ovladlarımızdan ayrıldıq”. Lakin onlara vurusmaq vacib oldugu vaxt, icərilərindən az bir qismi mustəsna olmaqla, (hamısı doyusdən) uz cevirdilər. Allah (ozlərinə) zulm edənləri tanıyır

[247] (Israil ovladının) peygəmbəri onlara dedi: “Allah Talutu sizə padsah gondərdi”. Onlar isə: “Biz hokmdarlıga daha layiq ikən və ona var-dovlət verilmədiyi halda, o, necə bizə padsah ola bilər?” – deyə cavab verdilər. (Peygəmbər onlara) dedi: “Allah sizdən otru onu (bəyənib) secmis, elm və bədəncə (quvvəcə) ona ustunluk vermisdir. Allah Oz mulkunu (səltənətini) istədiyinə verər. Allah (Oz lutfu və kərəmi ilə) genisdir, (Allah hər seyi) biləndir!”

[248] (Israil ovladının) peygəmbəri onlara dedi: “(Talutun) padsahlıq əlaməti (Musaya verilən) sandıgın sizə gəlməsidir. Onun icində (sizin ucun) Rəbbinizdən bir arxayınlıq, rahatlıq (mə’nəvi bir quvvə, səbat), həmcinin Musa və Harun nəslindən qalan seylər (Musanın əsası, Tovratın bə’zi lovhələri, bir az qudrət halvası və s.) vardır. Onu mələklər gətirəcək. Əgər siz mo’minsinizsə, onda sizin ucun (peygəmbərin verdiyi xəbərin dogrulugunu təsbiq edən) qəti dəlil vardır”

[249] Talut qosunu ilə (oz yurdundan, Qudsdən) ayrıldıgı zaman (əsgərlərinə) dedi: “Allah sizi (axar) bir cay vasitəsilə imtahan edəcək. Kim onun suyundan icsə, o məndən (mənə tabe olanlardan) deyildir. Kim ondan dadmasa, dadsa da, bir ovucdan artıq icməsə, o məndəndir”! Lakin onların az bir qismi mustəsna olmaqla, (hamısı) o sudan icdi. O (Talut) və onunla birlikdə olan mo’minlər (cayı) kecdikdən sonra (dusmən qosununu gorub) dedilər: “Bu gun bizim Calut (dusmən tərəfin hokmdarı) və onun qosunu ilə vurusmaga taqətimiz yoxdur”! (Icərilərindən) Allahın rəhmətinə qovusacaqlarına (Allahın dərgahına qayıdacaqlarına) inanalar isə dedilər: “Necə dəfə olub ki, az bir dəstə Allahın izni (iradəsi) ilə cox bir dəstəyə qalib gəlib! Allah səbr edənlərlədir!”

[250] Onlar Calut və əsgərləri ilə qarsılasdıqları zaman dedilər: “Ey Rəbbimiz, bizə bollu səbr və dizimizə (ayaqlarımıza) quvvət ver! Bizə kafir qovm uzərində qələbə qazandır!”

[251] Nəhayət, onlar Allahın izni (iradəsi və koməyi) ilə Calutu və qosununu məglub etdilər. Davud Calutu oldurdu. Allah Davuda həm hokmranlıq, həm də hikmət (peygəmbərlik) verdi və ona istədiyini (zireh duzəltmək, qusların dilini bilmək, gozəl səslə oxumaq) oyrətdi. Əgər Allah insanların bir qismini, digər bir qismi ilə dəf etməsə idi, yer uzu fitnə-fəsada ugrayardı. Lakin Allah butun aləmlərə qarsı lutfukardır

[252] (Ya Rəsulum!) Bunlar (bu soylənilənlər) Allahın ayələridir (qudrət nisanələridir) ki, onları sənə dogru-duzgun bildiririk. Sən, həqiqətən, (Allah tərəfindən secilərək insanlara) gondərilən (mursəl) peygəmbərlərdənsən

[253] (Ya Rəsulum!) Bu peygəmbərlərin bə’zisini digərindəm ustun etdik. Allah bunlardan bə’zisi ilə danısmıs, bə’zisinin isə dərəcələrini yuksəltmisdir. Məryəm oglu Isaya acıq mo’cuzələr verdik və onu muqəddəs ruhla (Cəbraillə) quvvətləndirdik. Əgər Allah istəsəydi, bu peygəmbərlərin ardınca gələn insanlar onlara gondərilən askar dəlillərdən sonra bir-biriləri ilə vurusmazdılar. Fəqət (bununla belə yenə də) ixtilafa dusdulər. Onlarda bə’ziləri (Allaha) iman gətirdilər, bə’ziləri isə kafir oldular. Əgər Allah istəsə idi, onlar bir-biriləri ilə vurusmazdılar. Lakin Allah Oz istədiyini edər

[254] Ey iman gətirənlər! Alıs-verisin, dostlugun və səfaətin mumkun olmayacagı gun (qiyamət gunu) gəlməmisdən əvvəl sizə verdiyimiz ruzidən paylayın! Kafirlər (bunu inkar edənlər) isə (ozlərinə) zulm edənlərdir

[255] Allah basqa hec bir tanrı yoxdur. (Zatı və kamal sifətləri ilə hər seyə qadir olub butun kainatı yaradan və idarə edən, bəndələrini dolandıran və onların islərini yoluna qoyan) əbədi, əzəli varlıq Odur. O nə murgu, nə də yuxu bilər. Goylərdə və yerdə nə varsa (hamısı) Onundur. Allahın izni olmadan (qiyamətdə) Onun yanında (huzurunda) kim səfaət (bu və ya digər səxsin gunahlarının bagıslanmasını xahis) edə bilər? O, butun yaranmısların kecmisini və gələcəyini (butun olmus və olacaq seyləri) bilir. Onlar (yaranmıslar) Allahın elmindən Onun Ozunun istədiyindən basqa hec bir sey qavraya bilməzlər. Onun kursunu (elmi, qudrət və səltənəti) goyləri və yeri əhatə etmisdir. Bunları muhafizə etmək Onun ucun hec də cətin deyildir. Ən uca, ən boyuk varlıq da Odur

[256] Dində məcburiyyət (zorakılıq) yoxdur. Artıq dogruluq (iman) azgınlıqdan (kufrdən) ayırd edildi. Hər kəs Taqutu (Seytanı və ya butləri) inkar edib Allaha iman gətirsə, o, artıq (qırılmaq bilməyən) ən mohkəm bir ipdən (dəstəkdən) yapısmıs olur. Allah (hər seyi oldugu kimi) esidəndir, biləndir

[257] Allah (Ona) iman gətirənlərin dostudur, onları zulmətdən cıxarıb isıga tərəf yonəldər. Kafirlərin dostu isə Taqutdur (seytanlardır). Onları (kafirləri) nurdan ayırıb zulmətə salarlar. Onlar cəhənnəmlikdirlər və orada həmisəlik qalacaqlar

[258] (Ya Rəsulum!) Allahın verdiyi hokmranlıq uzundən (azgınlasaraq) Ibrahim ilə Rəbbi barəsində mubahisə aparan səxsi (Nəmrudu) gormədinmi? (Və ya əhvalatını bilmirsən?) Ibrahim: “Mənim tanrım həm dirildir, həm də oldurur”, - dediyi zaman, o (Nəmrud): “Mən də həm dirildir, həm də oldururəm”, - demisdi. Ibrahim ona: “Allah Gunəsi sərqdən dogdurur, bacarırsansa, sən onu qərbdən dogdur!” – dedikdə, o kafir donub qalmısdı. Həqiqətən, Allah (ozunə) zulm edənləri duz yola yonəltməz

[259] Yaxud (Ya Rəsulum! Damları cokmus, divarları) uculmus bir kəndin yanından kecən kimsənin əhvalatını bilirsən? O kimsə: “Əcaba, Allah bu kəndi olumundən sonra necə dirildəcək?” – demisdi. Belə olduqda, Allah onu yuz il olu halında saxladı, sonra dirildərək ondan: “Nə qədər yatmısan?” – deyə sorusdu. O da: “Bir gun, bəlkə, bir gundən daha az” – deyə cavab verdi. Allah ona: “Bəlkə, yuz il yatmısan, yediyin yeməyə, icdiyin suya bax, hələ də xarab olmayıb. Bir də uzunqulagına bax! Səni insanlar ucun bir ibrət dərsi olmaqdan otru belə etdik. Indi (uzunqulagının) sumuklərinə bax, gor necə onları bir-biri ilə birləsdirir, sonra da onların uzərini ətlə orturuk?” – deyə buyurdu. O kimsəyə bunlar aydın olduqda: “Artıq bildim ki, Allah hər seyə qadirdir!” – dedi

[260] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, Ibrahim: “Ey Rəbbim, oluləri nə cur diriltdiyini mənə gostər!” – dedikdə (Allah): “Məgər (oluləri diriltməyimə) inanmırsan?” –buyurmusdu. (Ibrahim:) “Bəli, inanıram, lakin urəyim sakit (xatircəm) olmaq ucun (sorusdum)”, - deyə cavab vermisdi. (Bu zaman Allah ona) buyurmusdu: “Dord cur (cins) qus goturub (səhv salmamaq ucun) onlara diqqətlə bax, (onları parcalayaraq bir-birinə qatandan) sonra hər dagın basına onlardan bir parca at, sonra onları cagır, tez yanına gələcəklər. Bil ki, Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir!”

[261] Mallarını Allah yolunda sərf edənlərin halı yeddi sunbul verən bir toxuma bənzər ki, bu sunbullərin hər birində yuz ədəd dən vardır. Allah istədiyi kimsə ucun bunu qat-qat artırır. Allah (lutfu ilə) genisdir

[262] Hec bir kəsə minnət qoymadan, əziyyət vermədən mallarını Allah yolunda sərf edənlərin Rəbbi yanında mukafatları vardır. Onların (axirətdə) hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[263] Xos bir soz və gunahları bagıslamaq əziyyətlə (minnətlə) verilən sədəqədən daha yaxsıdır. Allah ehtiyacsızdır, həlimdir

[264] Ey iman gətirənlər! Sədəqələrinizi malını riyakarlıqla (ozunu xalqa gostərmək ucun) sərf edən, Allaha və axirət gununə inanmayan səxs kimi, minnət qoymaq və əziyyət verməklə puca cıxarmayın. Belə səxslərin halı, uzərində bir az torpaq olan qayaya bənzər ki, siddətli bir yagıs o torpagı (yuyub) aparar və qayanı cılpaq bir das halına salar. Onlar qazandıqlarından bir seyə qadir (nail) olmazlar. Subhəsiz ki, Allah kafirləri haqq yoluna yonəltməz

[265] Mallarını Allahın razılıgını qazanmaq və nəfslərini (imanlarını) sabitqədəm etmək yolunda sərf edənlər uca təpənin ustundə olan bir baga bənzərlər ki, ora dusən bol yagıs onun meyvələrini ikiqat artırar. Əgər bol yagıs yagmasa, az bir səbnəm (seh də ona kifayət edər). Həqiqətən, Allah nə etdiyinizi (butun əməllərinizi) gorəndir

[266] Məgər sizdən biriniz istərmi ki, icində xurma agacları, uzumluklər, (agacları) altından arxlar axan və curbəcur meyvələr olan bir bagcası olsun, (sonra) zəif (is bacarıgı olmayan, himayəyə mohtac) usaqları oldugu halda ona qocalıq uz versin, həmin vaxtda da ora odlu bir qasırga dussun və o bag yanıb tələf olsun? Allah ayələri sizin ucun bu cur aydınlasdırır ki, dusunəsiniz

[267] Ey iman gətirənlər! Qazandıgınız və sizin ucun torpaqdan yetisdirdiyimiz seylərin (ən pak, halal və) yaxsılarından (Allah yolunda) sərf edin! Ancaq goz yumaraq aldıgınız pis, yaramaz seylərdən vermək fikrində olmayın! Bilin ki, Allahın hec bir seyə ehtiyacı yoxdur. (O, hər cur) sukrə (tə’rifə) layiqdir

[268] Seytan sizi yoxsulluqla qorxudaraq alcaq islərə sovq edər, Allah isə (əksinə) sizə bagıslanmaq və bərəkət və’dəsi verər. Allah (mərhəməti ilə) genisdir. (Allah hər seyi) biləndir

[269] Allah istədiyi səxsə hikmət (elm, mə’rifət, mudriklik) bəxs edər. Kimə hikmət bəxs edilmissə, ona coxlu xeyir (əbədi səadət) verilmisdir. Bunu ancaq agıllı adamlar dərk edərlər

[270] (Allah yolunda) xərclədiyiniz və nəzir etdiyiniz hər hansı seyi, subhəsiz ki, Allah bilir, lakin (xəsislik gostərib ozlərinə) zulm edənlərin (qiyamət gunu) hec bir koməkcisi olmaz

[271] Yoxsullara askarda sədəqə verməyiniz yaxsıdır, lakin onu gizlində versəniz daha yaxsı olar. Bu, gunahlarınızın bir qismini ortər. Allah tutdugunuz hər bir isdən xəbərdardır

[272] (Ya Rəsulum!) Insanları dogru yola yonəltmək sənin borcun deyildir. (Sənin vəzifən ancaq onları haqq yola də’vət etməkdir). Allah kimi istərsə, onu dogru yola yonəldər. Malınızdan sərf etdiyiniz hər hansı bir seyin (mənfəəti) ancaq ozunuz ucundur. Siz onu yalnız Allahın razılıgını qazanmaq ucun verirsiniz. Malınızdan verdiyiniz hər hansı bir seyin əvəzi tamamilə sizə odəniləcəkdir. Sizə əsla zulm edilməz

[273] (Sədəqə) Allah yolunda canından kecərək (dolanmaq, ruzi kəsb etmək ucun) yer uzundə hərəkət edə bilməyən (və ya buna imkanı olmayan) yoxsullar ucundur. Belə səxslər həyalı olub diləncilikdən cəkindiklərinə gorə nadanlar onları dovlətli hesab edirlər. (Ya Rəsulum!) Sən isə onları uzlərindən tanıyırsan. Onlar hec kəsdən israrla bir sey istəməzlər. Sizin mallarınızdan (bunlara) nə verdiyinizi, subhəsiz ki, Allah bilir

[274] Mallarını gecə və gunduz, gizli və askar (yoxsullara) sərf edənlərin Rəbbi yanında boyuk mukafatları vardır. Onların (axirətdə) hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[275] Sələm (muamilə, faiz) yeyənlər (qiyamət gunu) qəbirlərindən ancaq Seytan toxunmus (cin vurmus dəli) kimi qalxarlar. Bunların belə olmaları: “Alıs-veris də sələm kimi bir seydir!” – dedikləri uzundəndir. Halbuki, Allah alıs-verisi halal, sələm (faiz) almagı isə haram (qadagan) etmisdir. Indi hər kəs Rəbbi tərəfindən gələn nəsihəti qəbul etməklə (bu isə) son qoyarsa, kecmisdə aldıgı (sələmlər) onundur (ona bagıslanar). Onun isi Allaha aiddir. Amma (yenidən sələmciliyə) qayıdanlar cəhənnəmlikdirlər və orada həmisəlik qalacaqlar

[276] Allah sələmi (sələmlə qazanılan malın bərəkətini) məhv edər, sədəqələri (sədəqəsi verilmis malın bərəkətini) isə artırar. Allah kafiri, gunahkarı sevməz

[277] Iman gətirən, xeyirli islər gorən, namaz qılan, zəkat verən səxslərin Rəbbi yanında mukafatları vardır. Onların (axirətdə) hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[278] Ey mo’minlər! Əgər, dogrudan da, iman gətirmissinizsə, Allahdan qorxub sələmdən qalan məbləgdən (faizdən) vaz kecin! (Onu borclulardan almayın)

[279] Əgər belə etməsəniz, o zaman Allaha və Onun peygəmbərinə qarsı muharibəyə girisdiyinizi bilin! Yox, əgər tovbə etsəniz, sərmayəniz (mayanız) sizindir. Beləliklə, nə siz zulm edərsiniz, nə də sizə zulm olunar

[280] Əgər sizə borclu olan səxs cətin vəziyyətdə olarsa, ona vəziyyəti yaxsılasıncaya qədər mohlət verin! Əgər bilmək istəyirsinizsə, (borcu) ona sədəqə olaraq bagıslamagınız daha yaxsıdır

[281] Allaha tərəf qaytarılacagınız gundən qorxun! (O gun) hər kəsə gorduyu əməlin əvəzi veriləcək və (haqsız yerə) zulm olunmayacaqdır

[282] Ey iman gətirənlər! Muəyyən muddətə bir-birinə borc verib aldıqda, onu yazın! Bunu (bu sənədi) aranızda bir nəfər katib ədalətlə yazsın! Katib gərək Allahın oyrətdiyi kimi yazmaqdan boyun qacırmasın, yazsın! Borclu olan səxs borcunu soyləyərək (deyə-deyə) yazdırsın və Rəbbi olan Allahdan qorxaraq ondan (borcdan) bir sey əskiltməsin. Əgər borclu agılsız və zəifdirsə (qoca və ya usaqdırsa), yaxud soyləməyə qadir deyilsə, o zaman gərək onun (əvəzinə) vəkili ədalətlə deyib (borcu) yazdırsın. Oz adamlarınızdan iki kisini də sahid tutun! Əgər iki kisi olmazsa, razı oldugunuz bir kisi ilə iki qadının səhadəti kifayətdir. Əgər (qadınlardan) biri (səhadəti) unudarsa, o birisi onun yadına salsın. Sahidlər (bu isə) də’vət olunduqları zaman boyun qacırmasınlar. Az və ya cox olmasına baxmayaraq, borcu oz vaxtına qədər (nə muddətə verilmis oldugunu) yazmaga ərinməyin! Sizin bu isiniz Allah yanında daha ədalətli, sahidlik ucun daha duzgun və subhəyə dusməməniz ucun haqqa daha yaxındır. Lakin aranızda həmisə dovr edən askar (nəgd) ticarət zamanı onu yazmamagınız sizin ucun gunah deyildir. (Hər halda) alıs-veris etdiyiniz vaxt sahid tutun! Ancaq katibə və sahidə zərər yetirilməsin. Əgər zərər yetirsəniz, əlbəttə, bu sizin ucun pis isdir. Allahdan qorxun! Allah (ehtiyacınız olan seyləri) sizə oyrədir. Allah butun isləri biləndir

[283] Səfərdə olub katib tapmasanız, girov saxlayın. Əgər bir-birinizə e’tibar edirsinizsə, e’tibar olunmus səxs əmanəti geri qaytarsın və Rəbbi olan Allahdan qorxsun! Sahidliyi (sahidi oldugunuz seyi) gizlətməyin! Onu gizlədən səxsin qəlbi gunahkardır. Allah etdiyiniz əməlləri biləndir

[284] Goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allaha məxsusdur. Siz urəyinizdə olanı zahirə cıxarsanız da, cıxarmasanız da, Allah ona muvafiq sizinlə haqq-hesab cəkər. (Allah) istədiyini bagıslar, istədiyinə də əzab verər. Allah hər seyə qadirdir

[285] Peygəmbər Rəbbi tərəfindən ona nazil edilənə (Qur’ana) inanmıs və mo’minlər də iman gətirmislər. (Onların) hamısı Allaha, Onun mələklərinə, kitablarına və (butun) peygəmbərlərinə iman gətirərək dedilər: “Biz Onun peygəmbərləri arasında fərq qoymuruq. (Allahın hokmlərini) esitdik (anladıq) və itaət etdik. Ey Rəbbimiz, bizi bagısla, (axırda) Sənin dərgahına (huzuruna) qayıdacagıq!”

[286] Allah hər kəsi yalnız quvvəsi yetdiyi qədər yukləyər (bir isə mukəlləf edər). Hər kəsin qazandıgı yaxsı əməl də, pis əməl də ozunə aiddir. (Mo’minlər deyirlər:) “Ey Rəbbimiz, (bə’zi tapsırıqlarını) unutduqda və ya yanıldıqda bizi cəzalandırma! Ey Rəbbimiz, bizdən əvvəlkiləri yuklədiyin kimi, bizi agır yukləmə! Ey Rəbbimiz, gucumuz catmayan seyi bizə yukləyib dasıtdırma! Bizi əfv edib bagısla, bizə rəhm et! Sən bizim ixtiyar sahibimizsən (movlamızsan). Kafirlərə qələbə calmaqda bizə komək et!”

[1] Əlif, Lam, Mim

[2] Allahdan basqa hec bir tanrı yoxdur. Əzəli, əbədi varlıq Odur

[3] Sənə ozundən əvvəlkiləri (səmavi kitabları) təsdiq edən Kitabı (Qur’anı) haqq olaraq O nazil etdi. Tovratı da, Incili də O endirdi

[4] Daha oncə insanları hidayət etmək ucun. Furqanı da O nazil etdi. Allahın ayələrini inkar edənlər siddətli əzaba ducar olacaqlar. Allah yenilməz quvvət, intiqam sahibidir

[5] Yerdə və goylərdə hec bir sey Allahdan gizli qalmaz

[6] Bətnlərdə (anaların bətnində) sizə istədiyi surəti verən Odur! O qudrət, hikmət sahibindən basqa hec bir tanrı yoxdur

[7] (Ya Rəsulum!) Sənə Kitabı (Qur’anı) nazil edən Odur. Onun (Kitabın) bir hissəsi (Qur’anın əslini, əsasını təskil edən) mohkəm (mə’nası aydın, hokmu bəlli), digər qismi isə mutəsabih (cətin anlasılan, dəqiq mə’nası bilinməyən, məgzi bəlli olmayan) ayələrdir. Urəklərində əyrilik (səkk-subhə) olanlar fitnə-fəsad salmaq və istədikləri kimi mə’na vermək məqsədilə mutəsabih ayələrə uyarlar (tabe olarlar). Halbuki onların yozumunu (həqiqi mə’nasını) Allahdan (yaxud Allahdan və elmdə quvvətli olanlardan) basqa hec kəs bilməz. Elmdə quvvətli olanlar isə: “Biz onlara iman gətirdik, onların hamısı Rəbbimizin dərgahındandır”, - deyərlər. Bunları ancaq agıllı adamlar dərk edərlər

[8] Ey Rəbbimiz! Bizi dogru yola yonəltdikdən sonra urəklərimizə səkk-subhə (azgınlıq, əyrilik) salma! Bizə Oz tərəfindən bir mərhəmət bəxs et, cunki Sən, həqiqətən, (bəndələrinə mərhəmət, ne’mət) bəxs edənsən

[9] Ey Rəbbimiz! Olacagına subhə edilməyən bir gundə (qiyamətdə) butun insanları (bir yerə) toplayan Sənsən. Allah Oz və’dəsindən əsla donməz

[10] Haqqı inkar edənlərin nə malları, nə də ovladları onları Allah yanında (axirətdə) hec bir seydən qurtara bilməz. Əlbəttə, onlar cəhənnəm odunun yanacagıdırlar

[11] Bunların adəti Fir’on camaatının və onlardan əvvəl gələnlərin adətinə bənzəyir! Onlar Bizim ayələrimizi təkzib etdilər. Allah da onları gunahlarına gorə cəzalandırdı. Allahın əzabı siddətlidir

[12] (Ya Rəsulum!) Kafir olanlara de: “Siz (tezliklə) məglub olacaq və Cəhənnəmə suruklənəcəksiniz!” (Cəhənnəm) necə də pis yerdir

[13] (Ey Məkkə musrikləri və yəhudilər!) Iki dəstənin (Bədr muharibəsi zamanı) qarsı-qarsıya durması sizin ucun (Peygəmbərin dogruluguna) dəlildir. Bunlardan biri Allah yolunda vurusanlar, digəri isə kafirlər idi. (Mo’minlər uc yuz on uc nəfər, kafirlər isə təqribən min nəfər idilər). (Mo’minlər kafirlərin) onlardan ikiqat artıq olduqlarını oz gozləri ilə gorurdulər. (Yaxud kafirlər mo’minləri iki ozləri qədər, yə’ni təxminən iki min nəfər və ya onların olduqlarından iki dəfə artıq, yə’ni altı yuzdən bir qədər cox gorurdulər). Əlbəttə, Allah istədiyinə Oz koməyi ilə quvvət verər. Subhəsiz ki, bu (Bədr əhvalatı) bəsirət sahiblərindən (gozuacıq, ayıq adamlardan) otru bir ibrət dərsidir

[14] Qadınlar, usaqlar, qızıl-gumus yıgınları, yaxsı cins atlar, mal-qara və əkin yerləri kimi nəfsin istədiyi və arzuladıgı seylər insanlara gozəl gostərilmisdir. (Lakin butun) bunlar dunya həyatının kecici zovqudur, gozəl donus yeri isə Allah yanındadır

[15] (Ya Rəsulum!) Soylə: “Sizə bunlardan (dunya zinətlərindən) daha yaxsısını xəbər verimmi? Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlər ucun Rəbbi yanında (agacları) altından caylar axan cənnətlər (baglar) vardır ki, orada əbədi qalacaqlar. Onlardan otru orada (hər cur eyibdən) pak olan zovcələr və (ən boyuk ne’mət olan) Allah rizası (razılıgı, husn-rəgbəti) vardır. Allah, həqiqətən, bəndələrini gorəndir

[16] O bəndələr ki: “Ey Rəbbimiz, biz həqiqətən (Sənə) iman gətirmisik, gunahlarımızı bagıslayıb bizi cəhənnəm əzabından qoru!” – deyirlər

[17] Onlar (musibətlərə) səbr edən, (sozlərində və islərində) dogru olan, (Allaha) itaət edən, mallarından fəqirlərə verən və subh vaxtı (Allahdan) bagıslanmaq diləyənlərdir (subh namazına qalxanlardır)

[18] Allah Ozundən basqa hec bir tanrı olmadıgına sahiddir. Mələklər və elm sahibləri də haqqa-ədalətlə boyun qoyaraq (haqqa tapınaraq) o quvvət, hikmət sahibindən basqa ibadətə layiq hec bir varlıq olmadıgına səhadət verdilər

[19] Allah yanında (haqq olan) din, əlbəttə, islamdır. Kitab verilmis səxslər (yəhudilər və xacpərəstlər) ancaq (bu dinin həqiqi oldugunu) bildikdən sonra aralarındakı paxıllıq uzundən itilafa (ayrılıga) basladılar. Allahın hokmlərini inkar edənlərlə, subhəsiz ki, Allah tezliklə haqq-hesab cəkəcəkdir

[20] (Ya Rəsulum!) Əgər onlar (yəhudi və xacpərəstlər) səninlə mubahisə edərlərsə, belə de: “Mən ozumu ardımca gələnlərlə birlikdə Allaha təslim etmisəm”. Kitab verilmis səxslərə və savadsızlara (ərəb musriklərinə) de: “Siz də təslim (musəlman) oldunuzmu?” Əgər təslim olarlarsa (islamı qəbul edərlərsə), dogru yola yonəlmis olarlar, yox, əgər uz dondərərlərsə, (sənə bir zərər gəlməz), sənin vəzifən ancaq (haqqı) təblig etməkdir. Allah, subhəsiz ki, bəndələrini gorəndir

[21] (Ya Rəsulum!) Allahın hokmlərini inkar edənlərə, peygəmbərləri haqsız yerə oldurənlərə, insanları ədalətə cagıranların canına qəsd edənlərə siddətli əzab veriləcəyini xəbər ver

[22] O səxslərin əməlləri dunyada və axirətdə puca cıxacaq və koməkciləri də olmayacaqdır

[23] Kitabdan (Tovratdan) ozlərinə bir pay (qismət) verilmis kimsələri gormursənmi? Onlar oz aralarında hokm vermək ucun Allahın kitabına (istinad etməyə) də’vət olunurlar. Sonra onların bir qismi (Tovratın hokmlərindən) uz dondərir. Onlar (həmisə) donukluk edəndirlər (haqdan uz cevirəndirlər)

[24] Bu (donukluk) onların: “Cəhənnəm odu bizə bir necə gundən artıq toxunmaz!” –dediklərinə gorədir. Onların oz dinləri barəsində duzəltdikləri uydurmalar (iftiralar) aldadıb yoldan cıxartmısdır

[25] Elə isə (vaqe olacagına) subhə edilməyən bir gundə (qiyamət gunundə) onları (bir yerə) topladıgımız zaman (onların) halı necə olacaq? (O gun) hər kəsə qazandıgının (tutdugu əməllərin) əvəzi odəniləcək və onlara hec bir haqsızlıq edilməyəcəkdir

[26] (Ya Rəsulum!) De: “Ey mulkun sahibi olan Allah! Sən mulku istədiyin səxsə verər, istədiyin səxsi yuksəldər və istədiyin səxsi alcaldarsan. Xeyir yalnız Sənin əlindədir. Həqiqətən, Sən hər seyə qadirsən

[27] Gecəni gunduzə, gunduzu isə gecəyə qatarsan. Oludən diri, diridən isə olu cıxararsan. Istədiyin səxsə saysız-hesabsız ruzi verərsən”

[28] Mo’minlər mo’minləri buraxıb kafirləri dost tutmasınlar! Bunu edən (kafirləri ozunə dost tutan) kəs Allahdan hec bir sey gozləməsin (onun Allah dərgahında hec bir qədir-qiyməti olmaz). Ancaq onlardan gələ biləcək bir təhlukədən qorxmanız (cəkinməniz) mustəsnadır. Allah sizi Oz əzabından cəkindirir. Axır donus Allaha tərəfdir! (Hamı Allahın huzuruna qayıdacaqdır)

[29] (Ya Rəsulum!) De: “Urəklərinizdəkini gizli də saxlasanız, askara da cıxartsanız (fərqi yoxdur), Allah onu bilir. Cunki O, goylərdə və yerdə nə varsa (hamısını) bilir. Allah hər seyə qadirdir

[30] O gun (qiyamət gunu) hər kəs etdiyi yaxsı və pis əməlləri qarsısında hazır gorəcək və gunahları ilə ozu arasında cox uzaq məsafə olmasını arzulayacaqdır. Allah sizi Oz əzabından cəkindirir, cunki Allah bəndələrə (Oz bəndələrinə) mərhəmətlidir!”

[31] (Ya Rəsulum!) De: “Əgər siz Allahı sevirsinizsə, mənim ardımca gəlin ki, Allah da sizi sevsin və gunahlarınızı bagıslasın. Allah bagıslayandır, mərhəmətlidir!”

[32] Soylə: “Allaha və Peygəmbərə (Onun Peygəmbərinə) itaət edin! Əgər uz dondərərsinizsə, subhəsiz ki, Allah da kafirləri (haqdan uz cevirənləri) sevməz!”

[33] Allah Adəmi, Nuhu, Ibrahim ovladını və Imran ailəsini aləmlər (məxluqat, insanlar, bəsər ovladı) uzərində secilmis (ustun) etdi

[34] Onlar biri digərindən torəmis bir nəsil idilər. Allah esidəndir, biləndir

[35] (Ya Rəsulum!) Imranın zovcəsinin (Hənnənin): “Ey Rəbbim, bətnimdəkini Sənə xidmətkar (qul) olmaq ucun nəzir edirəm. (Bu nəziri) məndən qəbul et! Əlbəttə, Sən esidənsən, bilənsən!” – dediyini xatırla

[36] Onu (bətnindəkini) dogdugu zaman: “Ey Rəbbim! Mən qız dogdum”, - soylədi. Halbuki, Allah onun nə dogdugunu və oglanın qiz kimi olmadıgını yaxsı bilirdi. (Hənnə:) “Mən onun adını Məryəm qoydum, onu və onun nəslini məl’un (dasqalaq olunmus) Seytandan (Seytanın sərindən) Sənə tapsırıram” (dedi)

[37] Belə olduqda, Rəbbi (Məryəmi) yaxsı qəbul etdi, onu gozəl bir fidan kimi boyutdu və Zəkəriyyaya tapsırdı. Zəkəriyya hər dəfə (Məryəmin) ibadət etdiyi mehraba girdikdə, onun yanında bir ruzi oldugunu gorərdi. (Zəkəriyya:) “Ya Məryəm, bunlar sənin ucun haradandır?” - dedikdə, o: “Allah tərəfindəndir!” - deyə cavab verərdi. Həqiqətən, Allah istədiyi səxsə hədsiz ruzi verər

[38] (O zaman) Zəkəriyya Rəbbinə dua edərək dedi: “Ey Rəbbim! Mənə də Oz tərəfindən pak bir ovlad bəxs et! Sən, həqiqətən, duaları esidənsən!”

[39] (Zəkəriyya) mehrabda (ibadətgahda) ayaq ustə durub namaz qılarkən mələklər ona muraciət edib dedilər: “Allah sənə Ozu tərəfindən gələn kəlməni (Isanı) təsdiq edən, (tayfasını) aga, nəfsinə hakim və əməlisalehlər zumrəsindən bir peygəmbər olacaq Yəhyanın (dunyaya gələcəyi) xəbərini mujdə verir”

[40] (Zəkəriyya:) “Ey Rəbbim, uzərimə qocalıq cokduyu və zovcəm qısır (dogmayan) oldugu halda, mənim necə oglum ola bilər? “– soylədi. (Allah isə:) “(Bəli) dediyin kimidir, (lakin) Allah nə istəsə, onu da edər”, - deyə buyurdu

[41] (Zəkəriyya:) “Ey Rəbbim! Mənə (zovcəmin hamilə oldugu vaxtı bilmək ucun) bir nisanə gostər”, - dedikdə, (Allah:) “Sənin nisanən uc gunun ərzində adamlarla yalnız isarə ilə (əl, bas və gozlə) danısmaq olacaqdır. O vəziyyətdə belə Rəbbini cox yada sal (zikr et) və səhər-axsam sə’ninə tə’riflər deyib sukur et!” buyurdu

[42] (Ya Peygəmbər!) Xatırla ki, bir zamanlar mələklər belə demisdilər: “Ya Məryəm, həqiqətən, Allah səni secmis, (eyiblərdən) təmizləmis, (cəmi) aləmlərin (butun dunyanın) qadınlarından ustun tutmusdur

[43] Ya Məryəm, oz Rəbbinə itaət et, səcdəyə qapan və ruku edənlərlə birlikdə ruku et! (Namaz qılanlarla bir yerdə namaz qıl!)”

[44] (Ya Rəsulum!) Bunlar qeyb xəbərlərindəndir ki, vəhy ilə sənə bildiririk. Onlar: “Məryəmi kim oz himayəsinə alacaq?” – deyə, qələmlərini (suya) atdıqları və bir-birilə mubahisə etdikləri zaman sən ki onların yanında deyildin

[45] Mələklər dedilər: “Ya Məryəm! Həqiqətən, Allah Oz tərəfindən bir kəlmə ilə sənə mujdə verir. Onun adı Məryəm oglu Isa əl-Məsihdir ki, dunyada və axirətdə sanı uca (sərəfli) və (Allaha) yaxın olanlardandır

[46] O, (həm) besikdə ikən, (həm də) yasa dolduqdan sonra insanlarla danısacaq və salehlərdən (xeyirli is gorən səxslərdən) olacaqdır”

[47] (Məryəm:) “Ey Rəbbim! Mənə bir insan əli toxunmadıgı halda necə usagım ola bilər?” – dedikdə, (Allah) buyurdu: “(Bəli) elədir, (lakin) Allah istədiyini yaradır. O, bir isin əmələ gəlməsini qərara aldıqda, ona ancaq “Ol!” deyər, o da (dərhal) olar

[48] (Allah) ona (Isaya) yazmagı, hikməti, Tovratı və Incili oyrədəcək

[49] Və onu Israil ovladına (yəhudilərə) peygəmbər gondərəcək. (Isa onlara deyəcək:) “Mən, həqiqətən, Rəbbinizdən sizə mo’cuzə gətirmisəm. Sizin ucun palcıqdan qusa bənzər bir surət duzlədib ona ufurərəm, o da Allahın iznilə qus olar. Anadangəlmə korları, cucam xəstəliyinə tutulanları sagaldar və Allahın iznilə oluləri dirildərəm. Mən evlərinizdə yediyiniz və yıgıb saxladıgınız seyləri də sizə xəbər verərəm. Əgər mo’minsinizsə, bunda (soylədiklərimdə peygəmbər olduguna) bir dəlil vardır

[50] Məndən əvvəl gondərilmis Tovratı təsdiq edərək (eyni zamanda orada) sizə haram edilmis bə’zi seyləri (dəvə əti, qarın və bagırsaq piyi yemək, sənbə gunu isləmək və s.) halal etmək ucun gəldim və sizə Rəbbiniz tərəfindən (peygəmbərliyimin dogru oldugunu subut edən) bir mo’cuzə gətirdim. Indi Allahdan qorxun və mənə itaət edin

[51] Subhə yoxdur ki, Allah mənim də Rəbbim, sizin də Rəbbinizdir. Elə isə Ona ibadət edin! Budur dogru yol

[52] Isa onların (yəhudilərin) kufrunu (inanmadıqlarını) hiss etdikdə: “Allah yolunda kim mənim koməkcim olacaqdır?” - deyə sorusdu. (O zaman) həvarilər dedilər: “Bizik Allahın (Onun dininin) koməkciləri! Biz Allaha inandıq. Sən də (Allaha) təslim oldugumuza sahid ol!”

[53] (Həvarilər dedilər:) “Ey Rəbbimiz, (bizə) nazil etdiyinə (Incilə) iman gətirdik və peygəmbərinə (Isaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) sahid olanlarla bir yerdə yaz!”

[54] Onlar (Isaya inanmayanlar) hiyləyə əl atdılar. Allah da onların hiyləsinə (Isanı goyə qaldırıb munafiqlərdən birini isə Isa surətdində onlara oldurtməklə) əvəz verdi. Allah (butun) hiyləgərlərdən tədbirlidir (hiyləgərlərə ən yaxsı cəza verəndir)

[55] O vaxt Allah buyurdu: “Ya Isa, həqiqətən, Mən sənin omrunu tamam edib Oz dərgahıma qaldırıram, səni kafirlərdən pak edərəm (tərtəmiz ayıraram). Sənə iman gətirənləri qiyamət gununə qədər kafirlərə qalib edərəm. Sonra isə Mənim huzuruma qayıdacaqsınız. O zaman ixtilaf etdiyiniz məsələlər barəsində aranızda Mən hokm verəcəyəm

[56] Kafirlərə gəldikdə, onlara dunyada və axirətdə siddətli əzab verəcəyəm. Onların hec bir koməkcisi olmayacaqdır!”

[57] Iman gətirib yaxsı islər gorənlərə gəldikdə isə, (Allah) onların mukafatlarını tamamilə verəcəkdir. Allah zulm edənləri sevməz

[58] (Ya Rəsulum!) Bunları ayələrdən və himətlə dolu olan zikrdən (Qur’andan Cəbrail vasitəsilə) sənə soyləyirik

[59] Allah yanında Isa da (Isanın atasız dunyaya gəlmis də) Adəm kimidir. Allah onu (Adəmi) torpaqdan yaratdı. Sonra ona: “(Bəsər) ol!” – dedi, o da oldu

[60] (Ya Rəsulum!) Subhəsiz ki, (bunlar) sənin Rəbbin tərəfindən olan həqiqətdir. Ona gorə də subhə edənlərdən olma

[61] (Isanın Allahın qulu və peygəmbəri olması barədə) sənə gondərilən elmdən (mə’lumatdan) sonra buna (Isanın əhvalatına) dair səninlə mubahisə edənlərə de: “Gəlin biz də oglanlarımızı, siz də oglanlarınızı; biz də qadınlarımızı, siz də qadınlarınızı; biz də ozumuzu, siz də ozunuzu (bura) cagıraq! Sonra (Allaha) dua edib yalancılara Allahın lə’nət etməsini diləyək!”

[62] Əlbəttə, dogru olan xəbər budur. Allahdan basqa hec bir tanrı yoxdur. Subhəsiz ki, Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir

[63] Əgər onlar uz dondərərlərsə (qoy dondərsinlər). Əlbəttə ki, Allah fitnə-fəsad torədənləri tanıyandır

[64] (Ya Rəsulum!) Soylə: “Ey kitab əhli, sizinlə bizim aramızda eyni olan (fərqi olmayan) bir kəlməyə tərəf gəlin! (O kəlmə budur:) “Allahdan basqasına ibadət etməyək. Ona sərik qosmayaq və Allahı qoyub bir-birimizi (ozumuzə) Rəbb qəbul etməyək!” Əgər onlar yenə də uz dondərərlərsə, o zaman (onlara) deyin: “Indi sahid olun ki, biz, həqiqətən, musəlmanlarıq (Allaha təslim olanlarıq)!”

[65] Ey kitab əhli, nə ucun Ibrahim barəsində hocətləsirsiniz? Tovrat da, Incil də ancaq ondan sonra nazil edilmisdir, məgər basa dusmursunuz

[66] Bir baxın, siz o kimsələrsiniz ki, bildiyiniz seylər barəsində mubahisə edirsiniz (bu aydındır) Bəs bilmədiyiniz seylər barəsində niyə mubahisəyə girisirsiniz?! Əlbəttə, (həqiqəti) Allah bilir, siz bilməzsiniz

[67] Ibrahim nə yəhudi, nə də xacpərəst idi. O ancaq hənif (batildən haqqa tapınan, haqqa yonəlmis olan) musəlman (Allaha təslim olan) idi və (Allaha) sərik qosanlardan deyildi

[68] Subhəsiz ki, insanların Ibrahimə ən yaxın olanı onun ardınca gedənlər, bu Peygəmbər (Muhəmməd) və ona iman gətirənlərdir. Allah mo’minlərin dostudur

[69] Kitab əhlindən bir dəstə sizi yolunuzdan sapdırmagı arzu etdikləri halda, yalnız ozlərini duz yoldan sapdırırlar, lakin onlar bunu dərk etmirlər

[70] Ey kitab əhli, Allahın ayələrinə sahid oldugunuz halda nə ucun (onları) inkar edirsiniz

[71] Ey kitab əhli, nə ucun bilə-bilə haqqa yalan donu geyindirir və dogrunu gizlədirsiniz

[72] Kitab əhlindən (yəhudilərdən) bir dəstə (bir-birinə) dedi: “Mo’minlərə nazil edilənə (Qur’ana) gunun əvvəlində (səhər vaxtı) inanın, həmin gunun axırında (axsam vaxtı) isə onu inkar edin! Bəlkə, (mo’minlər oz dinlərindən) uz dondərsinlər

[73] Sizin dininizə tabe olanlardan basqa hec kəsə inanmayın!” (Ya Rəsulum! Onlara) soylə: “Əlbəttə, dogru yol, Allahın yoludur”. (Yəhudilər oz adamlarına dedilər:) “Sizə verilən seyin (Tovratın və bə’zi digər ne’mətlərin) bənzərinin basqa birisinə (musəlmanlara) veriləcəyinə, yaxud Rəbbiniz yanında onların sizinlə mubahisə edəcəyinə (inanmayın)!” (Ya Rəsulum!) De: “Həqiqətən, ne’mət Allahın əlindədir və onu istədiyi səxsə bəxs edər. Allah (rəhməti ilə) genisdir. (O, hər seyi) biləndir!”

[74] (Allah) Oz ne’mətini istədiyi səxsə aid edər. Allah boyuk kərəm sahibidir

[75] Kitab əhlindən elə kəslər vardır ki, əgər onlara bir qinar (coxlu) əmanət verərsənsə, onu tamamilə sənə qaytararlar; elələri də vardır ki, onlara təkcə bir dinar qızıl əmanət versən, baslarının uzərində mohkəm durub tələb etməyincə sənə qaytarmazlar. Bunun səbəbi budur ki, onlar: “Ummilərə gorə (kitab əhli olmayan cahil ərəblərin mallarını mənimsəməyə gorə) bizə irad tutulmayacaq”, - deyər və bilə-bilə Allaha qarsı yalan soyləyərlər

[76] Xeyr (elə deyildir). Hər kəs oz əhdinə vəfa etsə və pis əməllərdən cəkinsə (əmanətə xəyanət etməsə), subhəsiz ki, Allah (belə) muttəqiləri sevər

[77] Allah ilə olan əhdlərini və andlarını ucuz bir qiymətə satan səxslərə axirət ne’mətlərindən hec bir pay yoxdur. Allah qiyamət gunundə onları dindirməz, onlara nəzər salmaz və onları (gunahlarından) pak etməz (təmizə cıxarmaz). Onları siddətli bir əzab gozləyir

[78] (Ey musəlmanlar!) Onlardan (kitab əhlindən) bir zumrə də vardır ki, siz onların oxuduqlarını (Tovratdan) hesab edəsiniz deyə, kitab oxuyan zaman dillərini (qəsdən) o tərəf-bu tərəfə əyirlər (bukurlər). Halbuki onların bu oxuduqları kitabdan (Tovratdan) deyildir. Onlar isə: “Bunlar Allah tərəfindəndir”, -dedilər. Bunlar isə hec də Allah tərəfindən deyildir. Soylədikləri Allah dərgahından olmadıgı halda, “Bu, Allah dərgahındandır”,- deyirlər. Onlar bilə-bilə Allaha qarsı yalan soyləyirlər

[79] Hec bir kəsə yarasmaz ki, Allah ona kitab, hikmət və peygəmbərlik bəxs etdikdən sonra o, insanlara: “Allahı buraxıb mənə qul olun!” – desin. Əksinə, o: “Oyrətdiyiniz kitabın və oyrəndiyiniz seyin sayəsində rəbbani (mukəmməl elm və əməl, gozəl əxlaq və itaət sahibi) olun!” - deyər

[80] O sizə mələkləri və peygəmbərləri ozunuzə Rəbb qəbul etməyi əmr etməz. O sizə musəlman olduqdan (ozunuzu Allaha təslim etdikdən) sonra kafir olmagı hec əmr edərmi

[81] (Ey kitab əhli!) O vaxtı yadınıza gətirin ki, Allah peygəmbərlərdən: “Sizə verdiyim kitab və hikmətdən sonra, sizdə olanı təsdiq edən bir peygəmbər gəldikdə ona mutləq inanıb yardım edəcəksiniz”, - deyə əhd almıs və onlara: “Bunu təsdiq edib, agır olan əhdimi qəbul etdinizmi? – demisdi. Onlar da: “Təsdiq etdik!” – deyə cavab vermisdilər. (Bu zaman) Allah: “Elə isə (bir-birinizə) sahid olun! Mən də sizinlə bərabər sahidlərdənəm”, - deyə buyurmusdu

[82] Bundan (bu təsdiqdən) sonra uz dondərən kəslər fasiqlərdir (boyuk gunah sahibləridir)

[83] Necə ola bilər ki, onlar (kitab əhli) Allahın dinindən basqa bir din axtarsınlar? Halbuki goylərdə və yerdə olanlar istər-istəməz Ona (Allaha) təslim olmuslar və Onun huzuruna qayıdacaqlar

[84] (Ya Rəsulum!) Soylə: “Biz Allaha, bizə nazil olana (Qur’ana), Ibrahimə, Ismailə, Ishaqa, Yə’quba və onun ogullarına nazil edilənə, Rəbbi tərəfindən Musa, Isa və (sair) peygəmbərlərə verilənlərə inandıq və onların hec birini bir-birindən ayırmırıq. Biz yalnız Ona (Allaha) təslim oluruq!”

[85] Kim islamdan basqa bir din ardınca gedərsə, (o din) hec vaxt ondan qəbul olunmaz və o səxs axirətdə zərər cəkənlərdən olar

[86] Iman gətirdikdən, Rəsulun (Muhəmməd əleyhis-səlatu vəs-səlamın) haqq olduguna (Allah tərəfindən gondərildiyinə) səhadət verdikdən və ozlərinə askar dəlillər gəldikdən sonra kafir olan tayfanı Allah necə dogru yola yonəldər? Allah zalımlar dəstəsini haqq yola yonəltməz

[87] Onların cəzası, həqiqətən, Allahın, mələklərin və butun insanların lə’nətinə ducar olmaqdır

[88] Onlar bu lə’nət icərisində əbədi olaraq qalacaqlar. Əzabları əskilmədiyi kimi, onlara (mərhəmət nəzəri ilə də) baxılmayacaqdır

[89] Yalnız bundan sonra tovbə edərək duzələn səxslər (bagıslanarlar). Subhəsiz ki, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[90] Iman gətirəndən sonra kafir olan və kufrlərini daha da artıran səxslərin tovbələri əsla qəbul olunmaz. (Dogru yoldan) azanlar məhz onlardır

[91] Subhəsiz ki, kafir olub kafir kimi olənlərdən hər birinin dunya dolusu qızılı ola və (əzabdan qurtarmaq ucun) onu fidyə verə, yenə də qəbul olunmaz. Onları dəhsətli bir əzab gozləyir. Onlara (cəhənnəm odundan xilas olmaqdan) hec bir komək edən olmaz

[92] Sevdiyiniz seylərdən (haqq yolunda) sərf etməyincə savaba catmarsınız. Subhəsiz ki, Allah (Onun yolunda) xərclədiyiniz hər bir seyi biləndir

[93] Tovrat gondərilməmisdən əvvəl Israilin (Yə’qub peygəmbərin) yalnız ozu ozunə haram etdiyi seylərdən basqa butun təamlar (yeməklər) Israil ovladına halal idi. (Ya Rəsulum! Yəhudilərə) de: “Əgər dogru danısanlarsınızsa, (duzgun, əsl) Tovratı gətirin və onu oxuyun!”

[94] Bundan sonra Allaha qarsı yalan uyduran səxslər (yalnız ozlərinə) zulm edənlərdir

[95] (Ya Rəsulum!) De: “Allah dogru buyurmusdur. Ona gorə də hənif olan Ibrahim dininin ardınca gedin, cunki o, (Allaha) sərik qosanlardan deyildi”

[96] Həqiqətən, insanlar ucun ilk bina olunan ev (mə’bəd) Bəkkədəki evdir ki, o, subhəsiz, butun aləmlərdən otru bərəkət və dogru yol qaynagıdır

[97] Orada aydın nisanələr – Ibrahimin məqamı vardır. Ora daxil olan səxs əmin-amanlıqdadır (təhlukədən kənardır). Onun yoluna (ərzaq, minik, və saglamlıq baxımından) gucu catan hər bir kəsin həccə gedib o evi ziyarət etməsi insanların Allah qarsısında borcudur. Kim bunu (bu borcu) inkar edərsə (ozunə zulm etmis olar). Əlbəttə, Allah aləmlərə (hec kəsə) mohtac deyildir

[98] De: “Ey kitab əhli! Allah sizin əməllərinizin sahidi oldugu halda, nə ucun Allahın ayələrini (dəlillərini) inkar edirsiniz?”

[99] De: “Ey kitab əhli! Siz (haqqa) sahid oldugunuz halda, nə ucun iman gətirən kimsələri Allahın yolundan geri dondərməyə calısaraq onlar ucun əyri yol axtarırsınız? Halbuki, Allah sizin etdiklərinizdən qafil deyildir”

[100] Ey mo’minlər! Əgər siz kitab əhli olanlardan bir dəstəyə (yəhudilərə) uyarsınızsa, onlar sizi iman gətirəndən sonra dondərib kafir edərlər

[101] Sizə Allahın hokmləri oxundugu və Onun Peygəmbəri aranızda oldugu halda, siz necə kafir ola bilərsiniz? Allaha (Onun dininə) sıgınan səxs, subhəsiz ki, dogru yola yonəldilmisdir

[102] Ey iman gətirənlər! Allahdan layiqincə qorxun. Yalnız musəlman oldugunuz halda (musəlman kimi) olun

[103] Hamılıqla Allahın ipinə (dininə, Qur’ana) mohkəm sarılın və (firqələrə bolunub bir-birinizdən) ayrılmayın! Allahın sizə verdiyi ne’mətini xatırlayın ki, siz bir-birinizə dusmən ikən. O sizin qəlblərinizi (islam ilə) birləsdirdi və Onun ne’məti sayəsində bir-birinizlə qardas oldunuz. Siz oddan olan bir ucurumun kənarında ikən O sizi oradan xilas etdi. Allah Oz ayələrini sizin ucun bu səkildə aydınlasdırır ki, haqq yola yonəlmis olasınız

[104] (Ey musəlmanlar!) Icərinizdə (insanları) yaxsılıga cagıran, xeyirli islər gorməyi əmr edən və pis əməlləri qadagan edən bir camaat olsun! Bunlar (bu camaat), həqiqətən nicat tapmıs səxslərdir

[105] (Allahdan tərəfindən) acıq-aydın dəlillər gəldikdən sonra, bir-birindən ayrılan və ixtilaf torədən səxslər kimi olmayın! Onlar boyuk bir əzaba ducar olacaqlar

[106] Bə’zi uzlərin ag, bə’zi uzlərin isə qara olacagı gundə (qiyamət gunundə), uzu qara olanlara: “Iman gətirəndən sonra kafirmi oldunuz? Indi, kafir oldugunuza gorə dadın əzabı!” – deyiləcəkdir

[107] Uzu ag olanlar isə Allahın mərhəməti icərisində olub orada (Cənnətdə) həmisəlik qalacaqlar

[108] Budur Allahın ayələri! Biz onları sənə oldugu kimi oxuyuruq. Allah aləmlərə (bəsər əhlinə) zulm etmək istəməz

[109] Goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allaha məxsusdur. Butun islər axırda Allaha qayıdacaqdır

[110] (Ey musəlmanlar!) Siz insanlar ucun ortaya cıxarılmıs ən yaxsı ummətsiniz (onlara) yaxsı islər gorməyi əmr edir, pis əməlləri qadagan edir və Allaha inanırsınız. Əgər kitab əhli də (sizin kimi) iman gətirsəydi, əlbəttə, onlar ucun yaxsı olardı. Onların da icərisində bə’zi iman gətirən səxslər vardır, lakin cox hissəsi haqq yoldan cıxanlardır

[111] Onlar (yəhudilər) sizə (dil ilə) əziyyət verməkdən basqa bir zərər yetirməzlər. Əgər sizinlə savasacaq olsalar, donub qacarlar. Sonra isə onlara komək edən də olmaz

[112] Onlara (yəhudilərə), harada olursa olsunlar, zillət damgası vurulmusdur. (Onlar bu zillətdən) yalnız Allahdan olan bir ipə və insanlardan olan bir ipə sarınmaqla (islamı qəbul etməklə, yaxud oz dinlərində qalıb musəlmanlara cizyə verməklə) xilas ola bilərlər. Onlar Allahın qəzəbinə ducar olmus, onlara miskinlik damgası vurulmusdur. Bunun səbəbi odur ki, onlar Allahın ayələrini inkar etmis, peygəmbərləri haqsız yerə oldurmuslər. Bunun bir səbəbi də odur ki, onlar Allaha qarsı usyan etmis və həddi asmıslar

[113] Onların hamısı eyni deyil. Kitab əhli icərisində duzgun (sabitqədəm) bir camaat vardır ki, onlar gecə vaxtları səcdə edərək Allahın ayələrini oxuyurlar

[114] Onlar Allaha, axirət gununə inanır, (insanlara) yaxsı islər gorməyi əmr edir, (onları) pis əməllərdən cəkindirir və xeyirli islər gorməyə tələsirlər. Onlar əməlisaleh səxslərdəndirlər

[115] Onların yaxsılıq naminə etdikləri islərdən hec biri inkar edilməz (mukafatsız qalmaz). Subhəsiz ki, Allah muttəqi olanları tanıyır

[116] Əlbəttə, kafir olan səxslərin nə malları, nə də ovladları onları Allahdan (Allahın əzabından) əsla qurtara bilməyəcək. Onlar cəhənnəmlikdirlər və orada əbədi qalacaqlar

[117] Onların bu dunyada sərf etdikləri sey, ozunə zulm edən bir qovmun əkinlərini məhv edən soyuq bir kuləyə bənzər. Allah onlara zulm etmədi, lakin onlar oz-ozlərinə zulm etdilər

[118] Ey iman gətirənlər! Ozundən basqasını ozunuzə sirdas (dost) tutmayın. Onlar sizin barənizdə fitnə-fəsad torətməkdən əl cəkməzlər, sizin (zərərə və) əziyyətə dusməyinizi istəyirlər. Həqiqətən, onların sizə qarsı olan ədavəti agızlarından cıxan sozlərdən askar olur. Amma urəklərində gizlətdikləri (dusməncilik) isə daha boyukdur. Əgər dusunub dərk edirsinizsə, (onların sizə bəslədikləri ədavət barəsindəki) ayələri artıq sizə izah etdik

[119] Bəli, siz o kimsələrsiniz ki, onları sevirsiniz, onlar isə sizləri sevməzlər. Siz kitabın hamısına (butun ilahi kitablara) inanırsınız. Onlar sizinlə gorusdukləri zaman: “Biz də inandıq”, - deyir, xəlvətdə olduqda isə sizə qarsı qəzəblərindən barmaqlarını gəmirirlər. (Ya Rəsulum!) De: “Acıgınızdan olun!” Əlbəttə, Allah urəklərdə olanları biləndir

[120] Sizə bir mənfəət yetisəndə onlar qəmgin olur, sizə bir zərər toxunanda isə ona sevinirlər. Əgər səbr edib ozunuzu qorusanız (Allahdan qorxsanız), onların hiyləsi sizə hec bir zərər yetirməz. Subhəsiz ki, Allah onların nə etdiklərini biləndir

[121] (Ya Rəsulum!) Sən muharibədən otru mo’minlərə (əlverisli) movqelər hazırlamaq ucun subh vaxtı oz ailəndən ayrılıb (Mədinədən Uhudə) getdiyin vaxtı (yadına sal)! Subhəsiz ki, Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[122] (O muharibədə) sizin icərinizdən (Sələmə və Harisə ogullarından ibarət) iki dəstə məglubiyyətdən (ugursuzluqdan) qorxaraq geri cəkilmək fikrinə dusmusdu. Halbuki, Allah onların yardımcısı idi. Gərək mo’minlər (hər isdə) Allaha təvəkkul etsinlər

[123] (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, siz Bədrdə (dusmənə nisbətən az və) zəif oldugunuz halda, Allah sizə yardım etdi. (Allaha) sukur edən olmaq ucun Allahdan qorxun

[124] O zaman sən mo’minlərə deyirdin: “Rəbbinizin uc min mələk endirərək imdadınıza yetisməsi sizə kifayət etməzmi?”

[125] Bəli, əgər səbr edib (Allahdan) qorxsanız, onlar (Məkkə musrikləri) qəzəblə ustunuzə gəldikləri zaman Rəbbiniz artıq bes min nisan qoyulmus mələklə sizə yardım edər

[126] Allah bunu sizin ucun məhz mujdə olaraq və qəlbləriniz rahatlansın deyə etdi. Komək ancaq yenilməz qudrət, hikmət sahibi olan Allahdandır ki

[127] O (bununla) kafirlərin bir hissəsini məhv etsin (doyus meydanında kəsib-dograsın) və ya onları məglubiyyətə ugratsın. Belə ki, onlar naumid geri donsunlər

[128] (Ya Rəsulum!) Bu isdə sənə dəxli olan bir sey yoxdur. (Allah) ya onların tovbələrini qəbul edər, ya da onlara əzab verər, cunki onlar, həqiqətən, zalım kimsələrdir

[129] Goylərdə və yerdə olanlar Allaha məxsusdur. O, istədiyini bagıslar, istədiyinə isə əzab verər. Əlbəttə, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[130] Ey iman gətirənlər! Sələmi (borc uzərinə qoydugunuz faizi) qat-qat artırıb yeməyin. Allahdan qorxun ki, bəlkə, nicat tapasınız

[131] Kafirlər ucun hazırlanmıs oddan (Cəhənnəmdən) həzər edin

[132] Allaha və peygəmbərə itaət edin ki, bəlkə, bagıslanmıs olasınız

[133] Rəbbinizin məgfirətinə və genisliyi goylərlə yer uzu qədər olan, muttəqilər ucun hazırlanmıs Cənnətə tələsin

[134] O muttəqilər ki, bolluqda da, qıtlıqda da (mallarını yoxsullara) xərcləyər, qəzəblərini udar, insanların gunahlarından kecərlər. Allah yaxsılıq edənləri sevər

[135] O muttəqilər ki, bir gunah is gordukləri, yaxud ozlərinə zulm etdikləri zaman Allahı yada salıb (tovbə edərək) gunahlarının bagıslanmasını istəyərlər. Axı gunahları Allahdan basqa kim bagıslaya bilər? Və onlar etdiklərini (gordukləri isin pis oldugunu) bildikdə (tovbədən sonra) bir daha ona qayıtmazlar

[136] Onların mukafatı oz Rəbbi tərəfindən bagıslanmaq və (agacları) altından caylar axan cənnətlərdir ki, orada əbədi qalacaqlar. Yaxsı islər gorənlərin mukafatı nə gozəldir

[137] (Ey Musəlmanlar!) Sizdən əvvəl bir cox vaqilər (ibrətli əfvalatlar) olub kecmisdir. Indi yer uzunu dolasıb haqqı təkzib edənlərin aqibətinin necə oldugunu gorun

[138] Bu, (belə əhvalatlar) insanlardan (xalqdan) otru (olub kecənlərə dair) bir xəbər, muttəqilərdən otru isə hidayət (dogru yola gostəris) və nəsihətdir

[139] (Uhud muharibəsində bas vermis bə’zi hadisələrə gorə) ruhdan dusməyin və qəmgin olmayın. Halbuki, əgər mo’minsinizsə, siz (Allah yanında inanmayanlardan) cox yuksəkdə durursunuz

[140] Əgər siz (Uhud muharibəsində) yara aldınızsa, o biri (kafir) dəstə də (Bədr muharibəsində) o cur yara aldı. Biz bu gunləri (bu hadisələri) insanlar arasında novbə ilə dəyisdiririk ki, Allah iman gətirən səxsləri (basqalarından) ayırd etsin və icərinizdən səhidlər (sahidlər) secsin. Allah zulmkarları sevməz

[141] (Bu həm də) Allahın iman gətirənləri (gunahlardan) təmizləməsi və kafirləri məhv etməsi ucundur

[142] Yoxsa Allah icərinizdən cihad edənləri (dusmənlə vurusanları) və (əziyyətə) səbr edənləri bilib (bəlliləsdirib bir-birindən) ayırd etməmisdən qabaq Cənnətə girəcəyinizimi guman edirsiniz

[143] Siz (Bədr vurusunda) olumlə qarsılasmadan əvvəl olum (səhid olmaq) arzulayırdınız. (Uhud vurusunda isə) artıq onu gordunuz və durub baxdınız

[144] Muhəmməd ancaq bir peygəmbərdir. Ondan əvvəl də peygəmbərlər gəlib-getmislər. Əgər o, olsə və ya oldurulsə, siz gerimi donəcəksiniz? (Dininizdən donəcək və ya doyusdən qacacaqsınız?) Halbuki geri donən səxs Allaha hec bir zərər yetirməz. Lakin Allah sukur edənlərə mukafat verər

[145] Allahın izni olmayınca hec kəsə olum yoxdur. O, (lovhi-məhfuzda) vaxtı muəyyən edilmis bir yazıdır. (Cihadda) dunya mənfəəti istəyən səxsə dunya mənfəətindən, axirət savabı istəyən səxsə isə axirət savabından verəcək. Sukur edənləri də, əlbəttə, mukafatlandıracagıq

[146] Necə-necə peygəmbər bir yıgın allahpərəstlə (Allah adamı ilə) birlikdə (dusmənə qarsı) vurusmuslar. Lakin onlar Allah yolunda cəkdikləri musibətlərə gorə nə zəiflik, nə acizlik gostərmis, nə də (kafirlərə) boyun əymislər. Allah səbr edənləri sevər

[147] Onların: “Ya Rəbbimiz, gunahlarımıza və islərimizdə həddi asdıgımıza gorə bizi bagısla! Qədəmlərimizi mohkəmləndir (dusmən ilə vurusda dizimizə quvvət ver) və kafirlərə qələbə calmaqda bizə komək et!” – deməkdən basqa sozləri olmamısdır

[148] Nəhayət, Allah onlara həm dunya ne’mətlərini, həm də ən gozəl axirət ne’mətini (Cənnəti) verdi. Allah yaxsı is gorənləri sevər

[149] Ey iman gətirənlər! Əgər kafirlərə itaət edəcək olsanız, onlar sizi geri (oz dinlərinə) dondərər və siz də zərər cəkmis halda geri donərsiniz

[150] Xeyr, Allah sizin ixtiyar sahibinizdir. O, yardım edənlərin ən yaxsısıdır

[151] Haqqında hec bir dəlil nazil etmədiyi seyi Allaha sərik qosduqlarına gorə kafirlərin urəklərinə qorxu salarıq. Onların yeri Cəhənnəmdir. Zulm edənlərin sıgınacaqları yer nə pisdir

[152] (Uhud muharibəsində) siz onları Allahın iznilə əzib-qırdıgınız zaman, Allah sizə verdiyi və’dinə sadiq cıxdı. Lakin O (Allah) sevdiyiniz seyi (zəfər və qəniməti) sizə gostərəndən sonra isə zəiflik gostərdiniz və (sizə verilmis) əmr barəsində bir-birinizlə mubahisə edərək (Peygəmbərə) qarsı cıxdınız. Icərinizdən bə’ziləri dunyanı, bə’ziləri isə axirəti istəyirdi. Əlbəttə, O sizi əfv etdi. Cunki Allah mo’minlərə qarsı mərhəmətlidir

[153] Siz (dusməndən qacaraq daga) qalxdıgınız və Peygəmbər arxa tərəfdən sizi cagırarkən hec kəsə baxmadıgınız zaman Allah sizin qəminizin ustunə qəm gətirməklə (məglubiyyət, Peygəmbərin qətl edilməsi barəsindəki yanlıs xəbərdən dogan əndisə; onun əmrinə tabe olmamaq nəticəsində uz verən pesmancılıqla) cəzalandırdı ki, əlinizdən cıxan seylərə və ugradıgınız fəlakətlərə gorə təəsuf etməyəsiniz. Subhəsiz ki, Allah gorduyunuz islərdən xəbərdardır

[154] Bu qəm qussədən sonra Allah sizə rahatlıq ucun xəfif bir uygu gondərdi. O sizin bir qisminizi burudu. O biri qisminiz isə ancaq oz canlarının harayına qalaraq: “Bu isdə bizim ucun bir sey (xeyir) varmı?” – deyə Allaha qarsı haqsız yerə, cahiliyyətə xas olan dusuncələrə qapıldılar. (Ya Rəsulum!) Onlara de: “Əlbəttə, butun islər Allaha məxsusdur (Allahın əlindədir)”. Onlar (munafiqlər) sənə acıb bildirmədikləri seyləri oz urəklərində gizlədərək: “Əgər bu isdə bizim ucun bir sey (bir qələbə) olsaydı, elə buradaca oldurulməzdik”, - deyirlər. (Ya Rəsulum!) De: “Əgər siz evlərinizdə olsaydınız belə, alınlarına olum yazılmıs kəslər yenə cıxıb əbədi yatacaqları (oləcəkləri) yerlərə gedərdilər ki, Allah (bununla) sizin urəklərinizdə olanları (səmimiyyət və ikiuzluluyu) yoxlayıb askara cıxartsın və qəlblərinizdə olanları (niyyətlərinizi) təmizləsin. Allah urəklərdə olanları biləndir!”

[155] (Uhud muharibəsində) iki ordu qarsılasdıgı gun sizdən uz dondərənləri Seytan, məhz etdikləri bə’zi əməllərlə (Peygəmbərin əmrinə asi olmaqla) yoldan cıxmaga (budrəməyə) məcbur etdi. (Tovbə etdikdən sonra) Allah artıq onları bagısladı. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, həlimdir

[156] Ey iman gətirənlər! Səfərə və ya muharibəyə getmis (orada vəfat etmis və ya oldurulmus) qardasları barəsində: “Əgər onlar bizim yanımızda olsaydılar, nə olər, nə də oldurulərdilər”, - deyən kafirlər kimi olmayın! Allah bunu (bu əqidəni) onların urəklərində bir həsrət (yarası) olsun deyə yaratdı. Halbuki, dirildən də, oldurən də Allahdır. Allah etdiyiniz əməlləri gorəndir

[157] Əgər Allah yolunda oldurulər və ya olərsinizsə, Allahın sizi bagıslaması və rəhm etməsi subhəsiz ki, (kafirlərin dunyada) topladıqları seylərdən (sərvətdən) daha xeyirlidir

[158] Olsəniz də, oldurulsəniz də, (axırda) mutləq Allahın huzuruna toplanacaqsınız

[159] (Ya Rəsulum!) Allahın mərhəməti səbəbinə sən onlarla (doyusdən qacıb sonra yanına qayıdanlarla) yumsaq rəftar etdin. Əgər qaba, sərt urəkli olsaydın, əlbəttə, onlar sənin ətrafından dagılıb gedərdilər. Artıq sən onları əfv et, onlar ucun (Allahdan) bagıslanmaq dilə, isdə onlarla məsləhətləs, qəti qərara gəldikdə isə Allaha təvəkkul et! Həqiqətən Allah (Ona) təvəkkul edənləri sevər

[160] Əgər Allah sizə yardım edərsə, hec kəs sizə qalib gələ bilməz. Yox, əgər sizi zəlil edərsə, Ondan sonra kim sizə komək edə bilər? Buna gorə də mo’minlər Allaha təvəkkul etsinlər

[161] Hec bir peygəmbərə əmanətə xəyanət etmək yarasmaz. Əmanətə xəyanət edən səxs, qiyamət gunu xəyanət etdiyi seylə (boynuna yuklənmis halda) gələr. Sonra isə hər kəsə gorduyu islərin əvəzi verilər və onlara haqsızlıq edilməz

[162] Allahın rizasını qazanmaq ardınca gedən səxs, Allahın qəzəbinə ducar olmus səxs kimi ola bilərmi? Onun (qəzəbə ducar olanın) yeri Cəhənnəmdir. O yer necə də pisdir

[163] Onların Allah yanında (bir-birindən fərqli) dərəcələri vardır. Allah onların etdiyi isləri gorəndir

[164] Allah mo’minlərə lutf etdi. Cunki onların oz icərisindən ozlərinə (Allahın) ayələrini oxuyan, onları (pis əməllərdən) təmizləyən, onlara Kitabı (Qur’anı) və hikməti oyrədən bir peygəmbər gondərdi. Halbuki bundan əvvəl onlar acıq-aydın zəlalət icərisində idilər

[165] Siz (Bədr muharibəsində yetmis nəfəri oldurub, yetmis nəfəri əsir alaraq) onları ikiqat musibətə ducar etdiyiniz halda, (Uhud muharibəsində) basınıza bir musibət gəldiyi zaman: “Bu haradan gəldi?” – dediniz. (Ya Rəsulum!) Soylə: “Bu sizin ozunuzdəndir”. Həqiqətən, Allah hər seyə qadirdir

[166] (Uhud muharibəsində) iki ordunun qarsılasdıgı gundə basınıza gələn fəlakət də Allahın iznilə oldu ki, mo’minləri ayırd etsin

[167] Və munafiqləri onlardan fərqləndirsin. Onlara: “Gəlin Allah yolunda vurusun, yaxud mudafiədə bulunun! (Dusmənin hucumunu dəf edin!) – deyildi. Onlar: “Əgər biz vurusa bilsəydik, sizin ardınızca gələrdik” – deyə cavab verdilər. Onlar o gun imandan cox kufrə yaxınlasmısdılar, urəklərində olmayan seyi dillərilə deyirlər. Halbuki, Allah onların (butun) gizlətdiklərini cox yaxsı bilir

[168] (Muharibəyə getməyib Mədinədə evlərində) oturan və (muharibəyə getmis) qardasları haqqında: “Əgər onlar sozumuzə qulaq assaydılar, oldurulməzdilər”, - deyənlərə (Ya Rəsulum!) soylə: “Əgər dogru deyirsinizsə, onda (bacarın) olumu ozunuzdən uzaqlasdırın!”

[169] Allah yolunda oldurulənləri (səhid olanları) hec də olu zənn etmə! Əsl həqiqətdə onlar diridirlər. Onlara Rəbbi yanında ruzi (cənnət ruzisi) əta olunur

[170] Onlar Allahın Oz mərhəmətindən onlara bəxs etdiyi ne’mətə (səhidlik rutbəsinə) sevinir, arxalarınca gəlib hələ ozlərinə catmamıs (səhidlik səadətinə hələ nail olmamıs) kəslərin (axirətdə) hec bir qorxusu olmayacagına və onların qəm-qussə gorməyəcəklərinə gorə sadlıq edirlər

[171] Onlar Allahdan gələn ne’mət və mərhəmətə gorə, həm də Allahın mo’minlərin mukafatını puca cıxarmayacagına gorə sevincək olurlar

[172] Yaralandıqdan sonra Allahın və Peygəmbərin də’vətini qəbul etmis səxslərdən yaxsı islər gorub pis islərdən cəkinənləri boyuk bir mukafat gozləyir

[173] O kəslər ki, xalq onlara: “Camaat (Əbu Sufyan və tərəfdarları) sizə qarsı (quvvə) toplamısdır, onlardan qorxun!” - dedikdə, (bu soz) onların imanını daha da artırdı və onlar: “Allah bizə bəs edər. O nə gozəl vəkildir!” – deyə cavab verdilər

[174] Sonra da Allahın ne’məti və lutfu sayəsində ozlərinə hec bir əziyyət toxunmadan geri dondulər və Allahın razılıgını qazanmıs oldular. Həqiqətən, Allah boyuk mərhəmət sahibidir

[175] Sizi yalnız o Seytan oz dostlarından (guya onların cox quvvətli olmasıyla) qorxudub cəkindirir. Amma siz onlardan qorxmayın! Əgər mo’minsinizsə, Məndən qorxun

[176] Kufrə can atanlar səni kədərləndirməsin! Əlbəttə, onlar Allaha hec bir zərər yetirə bilməzlər, Allah da istər ki, axirətdə onlara hec bir pay verməsin. Onları boyuk bir əzab gozləyir

[177] Həqiqətən, imanı verib, əvəzində kufru satın alanlar Allaha hec bir zərər verə bilməzlər. Lakin onlar cox acı bir əzaba ducar olacaqlar

[178] Kufr edənlər onlara verdiyimiz mohləti hec də ozləri ucun xeyirli sanmasınlar! Bizim onlara verdiyimiz mohlət ancaq gunahlarını daha da artırmaları ucundur. Onlar alcaldıcı bir əzab gorəcəklər

[179] Allah pisi yaxsıdan (munafiqi mo’mindən) ayırmaq ucun mo’minləri sizin (indi) oldugunuz vəziyyətdə qoyan deyildir. Allah sizə qeybi də bildirən deyildir. Lakin, Allah oz peygəmbərlərindən istədiyi səxsi secər (ona qeybdən bə’zi seylər bildirər). Buna gorə də Allaha və Onun peygəmbərlərinə inanın. Əgər inanıb Allahdan qorxsanız, sizi boyuk bir mukafat gozləyir

[180] Allah tərəfindən bəxs olunmus mal-dovləti sərf etməyə xəsislik edənlər hec də bunu ozləri ucun xeyirli hesab etməsinlər. Xeyr, bu onlar ucun zərərlidir. Onların xəsislik etdikləri sey qiyamət gunu boyunlarına dolanacaqdır. Goylərin və yerin mirası Allaha məxsusdur. Allah hər bir əməlinizdən xəbərdardır

[181] “Allah kasıbdır, biz isə dovlətliyik!” – deyənlərin sozlərini Allah, əlbəttə, esitdi. (Ya Rəsulum!) Biz onların dediklərini və peygəmbərləri haqsız yerə oldurduklərini (mələklər vasitəsilə əməl dəftərlərinə) yazacaq və (qiyamət gunu) onlara: “Dadın atəsin əzabını!” – deyəcəyik

[182] Bu əzab sizin oz əllərinizlə torətdiyiniz əməllərə gorədir, yoxsa Allah bəndələrinə əsla zulm edən deyildir

[183] “Allah (Tovratda) bizə əmr etmisdir ki, onun yandıracagı (yeyəcəyi) bir qurban gətirməyincə hec bir peygəmbərə inanmayaq!” – deyənlərə belə cavab ver: “Məndən əvvəl də sizə peygəmbərlər acıq-askar mo’cuzələr və dediklərinizi (dediyiniz qurbanları) gətirmisdilər. Əgər dogru danısırsınızsa, bəs nə ucun onları oldurdunuz?”

[184] (Ya Rəsulum!) Əgər onlar səni yalancı sayarlarsa (hec də qəmgin olma)! Cunki səndən əvvəl acıq mo’cuzələr, səhifələr və nur sacan kitab gətirmis peygəmbərləri də yalancı saymısdılar

[185] Hər bir kəs (canlı) olumu dadacaqdır. Subhəsiz ki, mukafatlarınız qiyamət gunu tamamilə veriləcəkdir. Oddan (Cəhənnəmdən) uzaqlasdırılıb, Cənnətə daxil edilən kimsə muradına catacaqdır. Dunya həyatı isə aldadıcı həzzdən (əyləncədən) basqa bir sey deyildir

[186] Əlbəttə, siz malınız və canınızla imtahan ediləcəksiniz. Sizdən əvvəl kitab verilmis kimsələrdən və (Allaha) sərik qosanlardan bir cox əziyyətli sozlər esidəcəksiniz. Əgər səbr edib Allahdan qorxsanız, əlbəttə, bu, məqsədə muvafiq (dəyərli) islərdəndir

[187] (Ya Rəsulum!) Allah kitab əhlindən: “Siz onu (kitabda olanları) gizlətməyib, insanlar ucun aydınlasdırmalısınız!” – deyə əhd aldıgı zaman onlar bu əhdə arxa cevirdilər və onu az bir qiymətə satdılar. Onların bu alıs-verisi necə də pisdir

[188] (Ya Rəsulum!) Etdikləri əməllərə gorə sevinən və gormədikləri islərə gorə tə’rif olunmagı sevən kimsələrin əzabdan xilas olacaqlarını guman etmə. Onları siddətli bir əzab gozləyir

[189] Goylərin və yerin hokmu Allaha məxsusdur. Allah hər seyə qadirdir

[190] Həqiqətən, goylərin və yerin yaradılmasında, gecə ilə gunduzun bir-birini əvəz etməsində (bir-birinin ardınca gəlib-getməsində) agıl sahibləri ucun (Allahın varlıgını, qudrətini, kamalını və əzəmətini subut edən acıq) dəlillər vardır

[191] O kəslər ki, ayaq ustə olanda da, oturanda da, uzananda da Allahı xatırlar, goylərin və yerin yaradılması haqqında dusunər (və deyərlər): “Ey Rəbbimiz! Sən bunları bos yerə yaratmamısan! Sən pak və muqəddəssən! Bizi cəhənnəm odunun əzabından (Ozun) qoru

[192] Ey Rəbbimiz! Sən cəhənnəm oduna atdıgın səxsi, əlbəttə, rusvay edərsən və zalımlara komək edən olmaz

[193] Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, biz: “Rəbbinizə inanın!” – deyə imana tərəf cagıran bir kimsənin cagırısını esidib Sənə iman gətirdik. Ey Rəbbimiz! Indi gunahlarımızı bizə bagısla, təqsirlərimizdən kec (boyuk gunahlarımızı bagısla, kicik gunahlarımızın ustunu ort) və canımızı yaxsı əməl sahibləri ilə bir yerdə al

[194] Ey Rəbbimiz! Oz peygəmbərlərin vasitəsilə bizə və’d etdiklərini ver və qiyamət gunundə bizi rusvay etmə! Əlbəttə, Sən Oz və’dinə xilaf cıxmazsan!”

[195] Rəbbi də onların dualarını qəbul edərək cavab verdi: “Istər kisi, istərsə də qadın olsun, Mən hec birinizin əməlini puca cıxarmaram. Siz (hamınız) bir-birinizdənsiniz (dində kisi, qadın eynidir). Hicrət edənlərin (Məkkədən Mədinəyə oz dinini qorumaq məqsədilə kocənlərin), oz yurdlarından cıxarılanların, Mənim yolumda əziyyətə ducar olanların, vurusanların və oldurulənlərin gunahlarının ustunu Allahdan bir mukafat olaraq, əlbəttə, ortəcək və onları (agacları) altından caylar axan cənnətlərə daxil edəcəyəm. Ən yaxsı mukafat Allah yanındadır!”

[196] (Ya Rəsulum!) kufr edənlərin diyar-diyar gəzib dolasması (ticarətdən, əkincilikdən mənfəət əldə edərək xos guzəran kecirməsi) səni aldatmasın

[197] Bu, (axirət ne’mətləri ilə muqayisədə) azacıq bir mənfəətdir. Sonra isə onların məskəni Cəhənnəmdir. Ora necə də pis yataqdır

[198] Lakin oz Rəbbindən qorxanları (agacları) altından caylar axan cənnətlər gozləyir ki, onlar orada Allah qonagı kimi həmisəlik qalacaqlar. Allah yanında olan ne’mətlər yaxsı əməl sahibləri ucun daha xeyirlidir

[199] Həqiqətən, kitab əhli icərisində elələri də vardır ki, onlar Allaha, həm sizə, həm də ozlərinə nazil olanlara (Qur’ana, Tovrata və Incilə) inanır, Allaha boyun əyərək Allahın ayələrini ucuz qiymətə satmırlar. Onların Rəbbi yanında mukafatları vardır. Subhəsiz ki, Allah tezliklə haqq-hesab cəkəndir

[200] Ey iman gətirənlər! (Dində vacib olan hokmləri yerinə yetirməyin zəhmətinə, ducar oldugunuz bəlalara) səbr edin, (Allahın dusmənlərinə qələbə calmaq ugrundakı muharibə və doyuslərdə sizə uz verən musibət və cətinliklərə) dozun, (sərhəd boyu novbədə durub cihada) hazır olun və Allahdan qorxun ki, bəlkə, nicat tapasınız

[1] Ey insanlar! Sizi tək bir səxsdən (Adəmdən) xəlq edən, ondan zovcəsini (Həvvanı) yaradan və onlardan da bir cox kisi və qadınlar torədən Rəbbinizdən qorxun! (Adı ilə) bir-birinizdən (curbəcur seylər) istədiyiniz Allahdan, həmcinin qohumluq əlaqələrini kəsməkdən həzər edin! Subhəsiz ki, Allah sizin uzərinizdə gozətcidir

[2] Yetimlərin mallarını (həddi-buluga catdıqda) ozlərinə verin və pisi (haramı) yaxsı ilə (halalla) dəyisdirməyin! (Yetimlərin malı sizə haram, oz malınız isə halal oldugu halda, onları bir-birilə dəyisməyin!) Onların mallarını oz mallarınıza qatıb yeməyin! Həqiqətən, bu, boyuk gunahdır

[3] Əgər yetim qızlarla (evlənəcəyiniz təqdirdə) ədalətlə rəftar edə bilməyəcəyinizdən qorxarsınızsa, o zaman sizə halal olan (bəyəndiyiniz) basqa qadınlardan iki, uc və dord nəfərlə nikah baglayın! Əgər (onlarla da) ədalətlə dolanmaga əmin deyilsinizsə, o halda təkcə bir nəfər (azad) qadın və ya sahib oldugunuz kənizlə evlənin (yaxud: o halda təkcə bir nəfər azad qadınla evlənin və ya əlinizin altında olan kənizlərlə kifayətlənin). Bu, ədalətli olmaga (ədalətdən kənara cıxmamaga) daha yaxındır

[4] Qadınlarınızın mehrlərini konul xosluguyla verin! Əgər onlar qəlbən, oz razılıqları ilə bundan sizə bir sey bagıslasalar, onu halal olaraq, nuscanlıqla yeyin

[5] Allahın sizə dolanmaq unun bəxs etdiyi malları (və ya Allahın sizi uzərində qəyyum tə’yin etdiyi yetim malını) səfehlərə (agılsızların əlinə) verməyin. Onları həmin maldan yedirdib geyindirin və ozlərinə xos sozlər deyin

[6] Yetimləri nikah yasına catıncaya qədər sınayın. Əgər agla dolduqlarını (həddi-buluga catdıqlarını) hiss etsəniz, mallarını ozlərinə qaytarın. Boyuyəcəklər (boyuyən kimi mallarına sahib olacaqlar) deyə, o malları israf edib tələm-tələsik yeməyin. Zəngin olan (qəyyum) o mala toxunmasın, kasıb isə qəbul olunmus qayda uzrə (ehtiyacı oldugu qədər, cəkdiyi zəhmətin əvəzi miqdarında) yesin. Yetimlərin mallarını ozlərinə qaytardıgınız zaman yanlarında sahid tutun! Haqq-hesab cəkməyə Allah kifayət edər

[7] Ata, ana və qohumların (vəfat etdikdə) qoyub getdikləri maldan kisilərə və qadınlara pay dusur. Həmin malın azından da, coxundan da (bunlara veriləcək) hissə muəyyən edilmisdir

[8] Malın (vərəsələr arasında) bolunməsi zamanı varis olmayan qohumlar, yetimlər və yoxsullar da orada istirak edərlərsə, onlara da o maldan bir sey verin və gozəl sozlərlə konullərini alın

[9] Ozlərindən sonra (aciz və zəif) ovladlar qoyub gedəsi olan səxslər, onlardan otəri necə qorxurlarsa, (yetimlərdən otru də) o cur qorxsunlar! Və buna gorə də onlar Allahın qəzəbindən cəkinərək sozun dogrusunu danıssınlar

[10] Həqiqətən, yetimlərin mallarını haqsızlıqla yeyənlərin yedikləri qarınlarında oda cevriləcək və onlar (qiyamətdə) alovlu Cəhənnəmə girəcəklər

[11] Allah ovladlarınız haqqında sizə tovsiyə buyurur ki, ogula iki qız hissəsi qədər pay dusur. Əgər (olən səxsin) qızlarının sayı ikidən artıqdırsa, mirasın ucdə iki hissəsi onlara catır. Əgər təkcə bir nəfər qızdırsa, mirasın yarısı onundur. Ovladı oldugu təqdirdə vəfat edənin ata və anasının hər birinə mirasın altıda bir hissəsi verilir. Əgər onun ovladı olmayıb, varisi yalnız ata və anadan ibarətdirsə, (malın) ucdə bir hissəsi anaya aiddir. (Qalan hissə tamamilə ataya catır). Əgər olmus səxsin qardasları və bacıları varsa, ananın hissəsi altıda birdir. (Yerdə qalan hissəsi yenə atanın payına dusur). Bu bolgu olən səxsin vəsiyyəti yerinə yetirildikdən və ya borcu odənildikdən sonra aparılır. Valideynlərinizdən və ovladlarınızdan hansı birinin (xeyir və) mənfəət cəhətdən sizə daha yaxın oldugunu bilmədiyiniz ucun bu (bolgu) Allah tərəfindən muəyyən edilmisdir. Həqiqətən, Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[12] (Ey kisilər!) Əgər (vəfat etmis) arvadlarınızın usagı yoxdursa, onların vəsiyyəti yerinə yetirildikdən və ya borcu odənildikdən sonra qoyub getdikləri malın yarısı sizindir. Onların ovladları olduqda isə mirasın dorddə biri sizə catır. Əgər sizin usagınız yoxdursa, vəsiyyətiniz yerinə yetirildikdən və ya borcunuz odənildikdən sonra qoyub getdiyiniz malın dorddə biri arvadlarınızın payına dusur. Ovladlarınız olduqda isə mirasın səkkizdə biri onlara catır. Əgər (vəfat etmis) kisi və qadının (ata-anası və ovladı olmayıb) eyni anadan tək bir qardası və ya bir bacısı varsa, onların hər birinə mirasın altıda biri dusur. Onların sayi birdən artıq olduqda isə hamısı həmin malın ucdə birinə sərikdir. Bu, (vərəsələrə) zərər toxunmadıgı halda edilən vəsiyyətin yerinə yetirilməsindən və ya borcun odənilməsindən sonra icra olunur. (Butun bunlar) Allah tərəfindən (bəndələrə) tovsiyə olunmusdur. Allah (hər seyi) biləndir, həlimdir

[13] Bunlar Allahın hədləridir (hokmləridir). Hər kəs Allaha və Peygəmbərinə itaət edərsə, Allah onu (agacları) altından caylar axan cənnətlərə əbədi olaraq daxil edər ki, bu da (mo’minlər ucun) boyuk qurtulusdur (ugurdur)

[14] Hər kəs Allaha və Peygəmbərinə itaət etməyib Onun hədlərini asarsa, (Allah da) onu həmisəlik Cəhənnəmə daxil edər. Onu rusvayedici əzab gozləyir

[15] Qadınlarınızdan zina edənlərə qarsı oz aranızdan (mo’minlərdən) dord sahid tutun! Əgər onlar (bu isə) səhadət verərlərsə, həmin qadınları olənə qədər, yaxud Allah onlar ucun bir yol acanadək evlərdə həbs edin

[16] Icərinizdən belə qəbih is gorənlərin hər ikisinə əziyyət verin. Əgər tovbə edib ozlərini duzəltsələr, onları incitməkdən vaz kecin! Əlbəttə, Allah tovbələri qəbul edəndir, (bəndələrini) bagıslayandır

[17] Allah yanında yalnız o kəslərin tovbəsi qəbul olunar ki, onlar nadanlıq ucundan pis bir is gordukdən sonra dərhal tovbə edərlər. Allah belələrinin tovbəsini qəbul edir! Həqiqətən, Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[18] Gunah islər gorməkdə davam edərək olum yetisən anda: “Mən indi tovbə etdim” –deyənlərin və kafir olaraq olənlərin tovbəsi qəbul olunmaz. Biz onlar ucun siddətli bir əzab hazırlamısıq

[19] Ey iman gətirənlər! Qadınlara zorla varis cıxmaq sizə halal deyildir! (Qadınlar) acıq-askar pis bir is gorməyincə, ozlərinə verdiyiniz seylərin (mehrin) bir hissəsini geri qaytarmaq məqsədilə onlara əziyyət verməyin. Onlarla gozəl (Allahın buyurdugu kimi) rəftar edin. Əgər onlara nifrət etsəniz (dozun). Ola bilsin ki, sizdə nifrət doguran hər hansı bir seydə Allah (sizdən otru) coxlu xeyir nəzərdə tutmus olsun

[20] Əgər bir arvadın yerinə basqa bir arvad almaq itəsəniz, onlardan birinə (birinciyə) coxlu mal vermis olsanız da, ondan hec bir sey geri almayın! Məgər bu malı bohtan atmaq və askar bir gunah is gorməklə gerimi alacaqsınız

[21] Siz onu necə geri ala bilərsiniz ki, (vaxtilə) bir-birinizlə yaxınlıq etmisdiniz və onlar (qadınlarınız) sizdən mohkəm əhd-peyman almısdılar

[22] Atalarınızın evlənmis oldugu qadınlarla evlənməyin! Yalnız kecmisdə (Cahiliyyət dovrundə) olan bu cur islər mustəsnadır. Əlbəttə, bu cox cirkin, iyrənc isdir və (Allahın qəzəbinə səbəb olan) pis bir yoldur

[23] Sizə analarınız, qızlarınız, bacılarınız, bibiləriniz, xalalarınız, qardas və bacılarınızın qizları, sud analarınız, sud bacılarınız, arvadlarınızın anaları və yaxınlıq etdiyiniz qadınlarınızın himayənizdə olan qızları (ogey qızlarınız) ilə evlənmək haram edildi. Cinsi əlaqədə olmadıgınız qadınlarınızın qızları ilə evlənmək isə sizin ucun gunah deyildir. Oz belinizdən gələn ogullarınızın arvadları ilə evlənmək və iki bacını birlikdə almaq da sizə haramdır. Yalnız kecmisdə (Cahiliyyət dovrundə) olan bu cur islər mustəsnadır. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[24] (Cihad vaxtı əsir olaraq) sahib oldugunuz (cariyələr) mustəsna olmaqla, ərli qadınları almaq Allahın yazısı (hokmu) ilə sizə (haram edildi). Bunlardan basqaları isə namusla (iffətlə), zinakarlıga yol vermədən, mallarınızı sərf edərək evlənmək ucun sizə halal edildi. Istifadə (mut’ə) etdiyiniz qadınların mehrlərini lazımi qaydada verin! Mehr muəyyən edildikdən sonra aranızda razılasdıgınız seydən otru sizə hec bir gunah yazılmaz. Həqiqətən, Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[25] Icinizdən azad mo’min qadınlarla evlənməyə maddi imkanı olmayanlar sahib oldugunuz (əllərinizin altında olan) mo’min (cavan, iffətli) cariyələrdən (kənizlərdən) alsınlar. Allah sizin imanınızı (əqidənizi) daha yaxsı bilir. Hamınız bir-birinizdənsiniz. (Azad kisi və qul, azad qadın və cariyə-hamısı Adəm nəslindəndir. Onlar hamısı Allah bəndələri olduqları ucun yaradılıs e’tiqad baxımından aralarında vəhdət, birlik movcuddur. Buna gorə də cariyələrə həqarətlə baxmayın). Iffətini qoruyub saxlayan, zinakarlıq etməyən və asnası olmayan cariyələrlə sahiblərindən icazə alıb evlənin və onların mehrlərini qəbul olunmus qaydada verin! Əgər onlar (ərə getdikdən sonra) zina edərlərsə, cəzaları azad qadınlara verilən əzabın yarısı qədərdir. Bu (kənizlərlə evlənmək), (ehtiras, səfvət uzundən) zina etməkdən qorxanlarınız ucundur. Əgər səbr edərsinizsə, sizin ucun daha yaxsı olar. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[26] Allah sizə (bilmədiklərinizi) bildirmək, sizdən əvvəlkilərin getdiyi yolları sizə gostərmək və tovbələrinizi qəbul etmək istər. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[27] Allah sizin tovbələrinizi qəbul etmək istəyir. Oz nəfsinə uyanlar isə sizi boyuk bir əyriliklə (duz yoldan) sapdırmaq istəyirlər

[28] Allah istər ki, uzərinizdə olanı (agırlıgı) yungulləsdirsin, cunki insan (səfvətini cilovlamaq və itaətin cətinliyinə dozmək baxımından) zəif yaradılmısdır

[29] Ey iman gətirənlər! Qarsılıqlı razılıqla edilən alıs-veris mustəsna olmaqla, bir-birinizin mallarını haqsız bəhanələrlə (haqsız yerə) yeməyin və ozunuzu oldurməyin! Həqiqətən, Allah sizə qarsı mərhəmətlidir

[30] Hər kəs təcavuz və zulm etməklə bu isləri gorərsə, Biz onu cəhənnəm oduna atırıq. Subhəsiz ki, bu da Allah ucun cox asandır

[31] Əgər sizə qadagan olunmus boyuk gunahlardan cəkinərsinizsə, Biz də sizin qəbahətlərinizin (kicik gunahlarınızın) ustunu ortər və sizi (sərəfli bir mənzilə) catdırarıq

[32] Allahın (maddi, yaxud mə’nəvi cəhətdən) birinizi digərindən utun tutdugu (birinizə digərinizdən artıq verdiyi) seyi (ozunuzə) arzulamayın. Kisilərin oz qazandıqlarından oz payı, qadınların da oz qazandıqlarından oz payı vardır. (Dilədiyiniz seyi) Allahın lutfundən (mərhəmətindən) istəyin! Subhəsiz ki, Allah hər seyi (oldugu kimi) biləndir

[33] Ata-ana və yaxın qohumların qoyub getdikləri maldan hər biri ucun varislər tə’yin etdik. And icib, əhd-peyman bagladıgınız səxslərin də paylarını ozlərinə verin! Əlbəttə, Allah hər seyə sahiddir

[34] Kisilər qadınlar uzərində ixtiyar sahibidirlər (onların hamisidirlər). Bu, Allahın onlardan birini digərinə ustun etməsi və (kisilərin) oz mallarından (qadınlar ucun) sərf etməsinə gorədir. Əməlisaleh qadınlar (ərlərinə) itaət edib Allahın himayəsi sayəsində gizli seyləri (ərlərinin sirlərini, mal-dovlətini, namus və sərəfini) qoruyub saxlayırlar. (Ey kisilər!) Ozbasınalıq etmələrindən qorxdugunuz qadınlara nəsihət edin, (yola gəlməzsə) onlardan yatagınızı ayırın və doyun! Sizə itaət etdikdə isə daha onlara (əziyyət vermək ucun) basqa yol axtarmayın. Əlbəttə, Allah ucadır, boyukdur

[35] (Ey mo’minlər!) Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacagından qorxsanız, o zaman kisinin adamlarından bir nəfər və qadının adamlarından da bir nəfər munsif (vasitəci) tə’yin edib (onların yanına) gondərin. Əgər onlar (bu iki vasitəci ər-arvadı) barısdırmaq istəsələr, Allah da onların koməyi olar. Həqiqətən, Allah (hər seyi) biləndir, (hər isdən) xəbərdardır

[36] Allaha ibadət edin və Ona hec bir seyi sərik qosmayın! Ata-anaya qohum-əqrəbaya, yetimlərə, yoxsullara, yaxın və uzaq qonum-qonsuya, yaxın (yoldas və) dosta, (pulu qurtarıb yolda qalan) musafirə (yolculara), əlinizin altında olana (sahib oldugunuz qul və kənizlərə) yaxsılıq edin! Həqiqətən, Allah ozunu bəyənənləri, lovgalıq edənləri sevməz

[37] O kəslər ki, ozləri xəsislik etməklə bərabər, basqalarını da xəsisliyə təhrik edir və Allahın oz lutfundən bəxs etdiyi ne’mətləri gizlədirlər (mutləq cəzalarına catacaqlar). Biz (belə) kafirlər ucun alcaldıcı əzab hazırlamısıq

[38] Oz mallarını xalqa gostərmək (sohrət qazanmaq) xatirinə xərcləyənləri, Allaha və axirət gununə inanmayanları da (Allah sevməz). Seytanla yoldaslıq edənlərin yoldası necə də pisdir

[39] Əgər onlar Allaha və axirət gununə inanıb, Allahın onlara verdiyi ruzidən (yoxsullara) sərf etsəydilər, nə olardı (nə zərər cəkərdilər)?! Allah onları (ən yaxsı) tanıyandır

[40] Həqiqətən, Allah (hec kəsə) zərrə qədər zulm etməz. Əgər yaxsı bir əməl bas verərsə, onu (onun savabını) ikiqat artırar və oz tərəfindən də (bu əməlin sahibinə) boyuk mukafat verər

[41] (Ya Rəsulum!) Hər ummətdən (peygəmbərini) bir sahid gətirəcəyimiz və səni də onlara sahid tə’yin edəcəyimiz zaman (kafirlərin halı) nə cur olacaq

[42] O gun Allahı dananlar və Peygəmbərə asi olanlar yerlə yeksan olmagı arzu edərlər və hec bir sozu Allahdan gizlədə bilməzlər

[43] Ey iman gətirənlər! Sərxos ikən nə dediyinizi anlamayana qədər və cunub (murdar) oldugunuz zaman - yol otən musafirlər mustəsnadır - qusl edənədək namaza (namaz qılınan yerə) yaxınlasmayın. Xəstələndikdə və ya səfərdə olduqda, sizlərdən biri ayaq yolundan gəldikdə, yaxud qadınlara toxunmus (yaxınlıq etmis) olduqda (qusl və dəstəmaz ucun) su tapmadıgınız zaman pak bir torpaqla təyəmmum edin, (ovuclarınızı) uzunuzə və əllərinizə surtun! Subhəsiz ki, Allah əfv edəndir, bagıslayandır

[44] (Ya Rəsulum!) Məgər sən kitabdan (Tovratdan) bir pay verilmis oəanları (yəhudi alimlərini) gormursənmi ki, onlar zəlaləti satın alır və sizin də (dogru) yoldan azmanızı istəyirlər

[45] Allah sizin dusmənlərinizi (sizdən) daha yaxsı tanıyır. Bir dost və yardımcı kimi Allah (sizə) kifayət edər

[46] Yəhudilərin bir qismi (Tovratdakı) sozlərin yerini dəyisib təhrif edir və dillərini əyərək dinə (islama) tə’nə vurmaq məqsədilə (sənə qarsı): “Esitdik və qəbul etmədik; esit, esitməz olasan (kar olasan) və raina”, - deyirlər. Əgər onlar: “Esitdik və itaət etdik; esit və bizə tərəf bax!”,- desəydilər, əlbəttə, onlar ucun daha xeyirli və daha dogru olardı. Lakin Allah onları oz kufrləri ucundan lə’nətə ducar etmisdi. Onların yalnız az bir hissəsi iman gətirmisdir

[47] Ey kitab verilmis kimsələr! Bə’zi uzləri tanınmaz hala salıb ənsələrinə (arxalarına) cevirməmisdən və sənbə gununun hormətinini saxlamayanlara (əshabus-səbtə) etdiyimiz kimi, onlara da lə’nət etməmisdən əvvəl əlinizdə olanı (Tovratı) təsdiqləyən olaraq nazil etdiyimizə (Qur’ana) iman gətirin! Allahın əmri mutləq yerinə yetəcəkdir

[48] Subhə yoxdur ki, Allah Ozunə sərik qosanları əvf etməz, amma istədiyi səxsin bundan basqa olan gunahlarını bagıslar. Allaha sərik qosan səxs, əlbəttə, boyuk gunah etmis olur

[49] (Ya Rəsulum!) Ozlərini təmizə cıxaranları gormursənmi? Xeyr (elə deyil). Allah istədiyini təmizə cıxardar və onlara xurma cərdəyindəki nazik tel qədər zulm olunmaz

[50] Sən onların Allaha qarsı necə yalan uydurduqlarına bax! Bu, acıq-askar bir gunah olaraq kifayətdir

[51] (Ya Rəsulum!) Kitabdan (Tovratdan və ya yazıb-oxumaqdan) bir pay (az bir sey) verilənləri (yəhudiləri) gormursənmi? Onlar Cibt və Taguta (bu adda iki butə, yaxud Cibt adlı butə və Tagut deyilən Seytana) inanır və kafirlər ucun də: “Bunlar mo’minlərdən daha dogru yoldadırlar”, - deyirlər

[52] Onlar Allahın lə’nət etdiyi kimsələrdir. Allahın lə’nət etdiyi kimsəyə isə hec bir komək edən tapa bilməzsən

[53] Yoxsa onların (dunyada) hokmranlıqdan bir payı vardır? Əgər elə olsaydı, onlar insanlara xurma cərdəyinin bir tumurcugunu (zərrəsini) belə verməzdilər

[54] Yoxsa onlar Allahın oz ne’mətindən bəxs etdiyi seylərə gorə insanlara həsəd aparırlar? Halbuki Biz Ibrahim ovladına da kitab və hikmət vermisdik və onlara boyuk mulk (hokmranlıq) bəxs etmisdik

[55] Onlardan (yəhudilərdən) kimisi ona (Ibrahimə, yaxud Muhəmmədə və ya ilahi kitaba) iman gətirdi, kimisi də ondan uz dondərdi. (Uz dondərənlərə) Cəhənnəmin alovlanmıs odu kifayət edər

[56] Ayələrimizi inkar edənləri oda (Cəhənnəmə) atacagıq. Onların dəriləri bisdikcə, əzabı (həmisə) dadsınlar deyə, o dəriləri basqası ilə əvəz edəcəyik. Əlbəttə, Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir

[57] Iman gətirən və yaxsı islər gorən səxsləri (agacları) altından caylar axan cənnətlərə daxil edəcəyik ki, orada əbədi qalsınlar. Orada onları pak zovcələr gozləyir. Biz onları daim rahatlıq verən sıx (ləzzətli) kolgəlikdə yerləsdirəcəyik

[58] Allah sizə əmanətləri oz sahiblərinə qaytarmanızı və insanlar arasında hokm etdiyiniz zaman ədalətlə hokm etmənizi əmr edir. Həqiqətən, Allahın bununla (belə bir tapsırıqla) sizə verdiyi oyud necə də gozəldir! Əlbəttə, Allah (hər seyi) esidəndir, gorəndir

[59] Ey iman gətirənlər! Allaha, Peygəmbərə və ozunuzdən olan ixtiyar (əmr) sahiblərinə itaət edin! Əgər bir is barəsində mubahisə etsəniz, Allaha və qiyamət gununə inanırsınızsa, onu Allaha və Peygəmbərə həvalə edin! Bu daha xeyirli və nəticə e’tibarilə daha yaxsıdır

[60] (Ya Rəsulum!) Sənə nazil edilənə (Qur’ana) və səndən əvvəl nazil edilənlərə (Tovrata, Incilə) iman gətirdiklərini iddia edənləri (munafiqləri) gormursənmi? Onlar Tagutun (Seytanın) huzurunda muhakimə olunmaq (Seytanın məhkəməsinə muraciət etmək) istəyirlər. Halbuki onlara (Seytana) inanmamaları əmr olunmusdur. Seytan isə onları (dogru yoldan) cox uzaq olan zəlalətə surukləmək istər

[61] Onlara: “Allahın nazil etdiyinə (Qur’ana) və Peygəmbərə tərəf gəlin!” – deyildiyi zaman, munafiqlərin səndən busbutun uz dondərdiklərini gorərsən

[62] Bəs etdikləri əməllərin cəzası olaraq baslarına bir musibət gəldiyi zaman (onların halı) necə olacaq? Sonra onlar sənin yanına gəlib: “Biz yalnız yaxsılıq etmək və (iddiacılar arasında) barısıq yaratmaq istədik”, - deyərək Allaha and icəcəklər

[63] Onlar elə səxslərdir ki, Allah onların urələrindəkini (yaxsı) bilir. (Ya Rəsulum!) Sən onlardan uz cevir, onlara oyud ver və onlara ozləri haqqında tə’sirli soz de

[64] Biz hər bir peygəmbəri, ancaq ona Allahın iznilə itaət olunsun deyə, gondərdik. Onlar (munafiqlər) ozlərinə zulm etdikləri zaman dərhal sənin yanına gəlib Allahdan bagıslanmaq diləsəydilər və Peygəmbər də onlar ucun əfv istəsəydi, əlbəttə, Allahın tovbələri qəbul edən, mərhəmətli oldugunu bilərdilər

[65] Amma, xeyr! (Ya Rəsulum!) Rəbbinə and olsun ki, onlar oz aralarında bas verən ixtilaflarda səni hakim (munsif) tə’yin etməyincə və verdiyi hokmlərə gorə ozlərində bir sıxıntı duymadan sənə tam bir itaətlə boyun əyməyincə, (həqiqi surətdə) iman gətirmis olmazlar

[66] Əgər Biz onlara: “Ozunuzu oldurun, yaxud yurdlarınızdan cıxın!” – deyə yazıb əmr etsəydik, icərilərində az bir hissəsi mustəsna olmaqla, (bu əmri) yerinə yetirməzdilər. Əgər onlar verilən nəsihətlərə əməl etsəydilər, əlbəttə, bu onlar ucun daha xeyirli və daha duzgun olardı. (imanda sabitqədəmlik baxımından daha mohkəm bir addım olardı)

[67] O zaman Biz də onlara Oz tərəfimizdən boyuk mukafat verərdik

[68] Və onları duz yola yonəldərdik

[69] Allaha və Peygəmbərə itaət edənlər (axirətdə) Allahın ne’mətlər verdiyi nəbilər (peygəmbərlər), siddiqlər (tamamilə dogru danısanlar, e’tiqadı durust, peygəmbərləri hamıdan əvvəl təsdiq edən səxslər), səhidlər və salehlərlə (yaxsı əməl sahibləriylə) bir yerdə olacaqlar. Onlar necə də gozəl yoldaslardır

[70] Bu mukafat Allah tərəfindəndir. (Hər seyi) bilən Allah (sizə) kifayət edər

[71] Ey iman gətirənlər! Ehtiyatı əldən verməyib silahınızı goturun və (dusmənə qarsı cihada) ya dəstə-dəstə, ya da hamınız bir yerdə cıxın

[72] Aranızda elələri də (munafiqlər) vardır ki, (siz cihada cıxdıqda) agır tərpənər və əgər sizə bir musibət uz versə: “Allah mənə lutf etdi ki, onlarla birlikdə (doyusdə) olmadım”, - deyər

[73] Əgər Allah tərəfindən sizə bir ne’mət (qabiliyyət) yetisərsə, o zaman guya aranızda hec bir dosluq yoxmus kimi: “Kas ki, mən də onlarla birlikdə olub boyuk bir qənimət əldə edəydim!” (soyləyərlər)

[74] Elə isə, qoy dunyanı verib əvəzində axirəti satın alanlar Allah yolunda vurussunlar. Hər kim Allah yolunda vurusaraq olərsə və ya (dusmənə) qalib gələrsə, ona boyuk mukafat verəcəyik

[75] (Ey musəlmanlar!) Sizə nə olub ki, Allah yolunda (hicrət etməyib, yaxud əsir kimi Məkkədə qalıb): “Ey Rəbbimiz, bizi əhalisi zalım olan bu səhərdən (Məkkədən) kənara cıxart, bizə oz tərəfindən muhafizəci gondər, yardımcı yolla!” – deyə dua edən aciz kisilər, qadınlar və usaqlar ugrunda vurusmursunuz

[76] Iman gətirənlər Allah yolunda, kafir olanlar isə Seytan yolunda vurusurlar. O halda Seytanın dostlarıyla (kafirlərlə) vurusun! Subhəsiz ki, Seytanın hiyləsi zəifdir

[77] (Ya Rəsulum!) O səxsləri gormursənmi ki, onlara (vaxtilə): “(Muharibədən) əl cəkin, namaz qılın, zəkat verin!” – deyilmisdi. Onlara cihad etmək vacib olduqda isə, icərilərindən bir qismi Allahdan qorxan kimi və ya daha artıq bir qorxu ilə insanlardan qorxuya dusərək: “Ey Rəbbimiz! Cihad etməyi nə ucun bizə vacib etdin, nə olardı ki, bizi yaxın zamana qədər (oz əcəlimiz catana qədər) yubandıraydın! (Daha bir muddət cihadı bizə vacib buyurmayaydın!)” – dedilər. Onlara soylə:” Dunyanın ləzzəti və faydası azdır, lakin muttəqilər ucun axirət daha xeyirlidir. Sizə (muttəqilərə) xurma cərdəyində olan nazik tel qədər belə zulm olunmayacaq!”

[78] Harada olursunuz olun, hətta uca (mohkəm) qalalar icərisində olsanız belə, olum sizi haqlayacaq. (Ya Rəlulum!) Onlara (yəhudilərə və munafiqlərə) bir xeyir yetisdikdə: “Bu Allahdandır!” – deyərlər, bir pislik uz verdikdə isə: “Bu səndəndir!” – soyləyərlər. (Onlara) de: “Hamısı Allahdandır”. Bu camaata nə olub ki, az qala soz də anlamır

[79] (Ey insan!) Sənə yetisən hər bir yaxsılıq Allahdandır, sənə uz verən hər bir pislik isə ozundəndir. (Ya Rəsulum!) Biz səni insanlara peygəmbər gondərdik. Allahın buna sahid olması (sənə) kifayət edər

[80] Peygəmbərə itaət edən kimsə, subhəsiz ki, Allaha itaət etmis olur. Kim uz dondərsə (qoy dondərsin)! Biz ki səni onların uzərində gozətci olaraq gondərməmisik

[81] (Ya Rəsulum!) Onlar: (Sənə) itaət edirik!” – deyir, lakin sənin yanından cıxıb getdikləri zaman onların bir qismi dediyinin əksinə fikirləsir. Allah onların niyyətində olanları (əməl dəftərlərinə) yazır. Sən onlardan uz cevir, Allaha təvəkkul et! Allahın (sənə) vəkil olması kifayət edər

[82] Onlar Qur’an barəsində (onun Allah kəlamı olması haqqında) dusunməzlərmi? Əgər o, Allahdan qeyrisi tərəfindən olsaydı, əlbəttə, onda coxlu ziddiyyət (ixtilaf, uygunsuzluq) tapardılar

[83] Onlara (munafiqlərə bə’zi musəlmanların sadəlovhluyu uzundən doyus meydanından) əmin-amanlıq və ya qorxu xəbəri gəldikdə dərhal onu yayarlar. Halbuki əgər (musəlmanlar) bunu (munafiqlərə deyil), Peygəmbərə və ya ozlərindən (mo’minlərdən) olan ixtiyar (əmr) sahiblərinə demis olsaydılar, əlbəttə, həmin xəbəri onun mahiyyətinə varan (belə bir xəbərin yayılmasının məqsədəuygun olub-olmadıgını tə’yin etməyə qadir olan) kimsələr bilərdilər. Əgər Allahın lutfu (mərhəməti) uzərinizdə olmasaydı, subhəsiz ki, az bir qisminiz mustəsna olmaqla, Seytana uyardınız

[84] (Ya Rəsulum!) Allah yolunda vurus (cihad et). Sən yalnız ozunə cavabdehsən, lakin mo’minləri də (cihada) təsviq et! Ola bilsin ki, Allah kafirlərin gucunu qırmıs (sizi kafirlərin qəzəbindən saxlamıs) olsun. Allahın qəzəbi (qəhri) də, əzabı da cox siddətlidir

[85] Yaxsı isə vasitəci olana (onun savabından), pis isə vasitəci olana (onun gunahından) bir pay dusur. Əlbəttə, Allah hər seyə qadirdir. (Hər seyin əvəzini verəndir)

[86] Sizə salam verildiyi zaman onu daha gozəl alın və ya (eynilə sahibinə) qaytarın! Subhəsiz, Allah hər seyi hesaba alandır

[87] Allahdan basqa hec bir tanrı yoxdur. Olacagına subhə edilməyən qiyamət gunu hamınızı (bir yerə), əlbəttə, O toplayacaqdır. Allahdan daha dogru danısan kim ola bilər

[88] Siz nə ucun munafiqlər barəsində iki hissəyə ayrıldınız? Halbuki Allah onları etdikləri əməllərinə gorə əvvəlki hallarına (kafirliyə) qaytarmısdır. Siz Allahın (oz istəyi, oz iradəsi ilə kufr edəcəyini, azgın yola dusəcəyini, haqq yoldan azacagını əzəldən bildiyi ucun) azdırdıgı kimsəni dogru yolamı gətirmək istəyirsiniz? Allahın sapdırdıgı kimsə ucun hec bir (dogru) yol tapa bilməzsən

[89] Onlar ozləri kafir olduqları kimi, sizin də kafir olub ozlərilə bərabər olmanızı istərlər. Onlar Allah yolunda (Məkkədən) hicrət etməyənə qədər onlardan (ozunuzə) dost tutmayın! Əgər onlardan (tovhiddən və hicrət etməkdən) uz cevirsələr, onları harada gorsəniz, tutub oldurun. Onlardan ozunuzə nə bir dost, nə də bir koməkci tutun

[90] Ancaq sizinlə aralarında əhd olan bir tayfaya sıgınanlar, yaxud sizinlə və ya oz qovmlərilə (Məkkə musriklərilə) vurusmaqdan urəkləri sıxılaraq (xoslanmayaraq) sizin yanınıza gələn səxslər mustəsnadır. Əgər Allah istəsəydi, onları sizin ustunuzə qaldırardı və onlar da sizinlə vurusardılar. Əgər onlar sizdən aralanıb bir tərəfə cəkilsələr və sizinlə vurusmayıb sulh təklif etsələr, o zaman Allah sizin ucun onların əleyhinə cıxmaga hec bir yol qoymaz

[91] Siz elə kəslərə də rast gələcəksiniz ki, onlar həm sizdən, həm də oz camaatından arxayın olmaq istərlər. (Sizin yanınızda ozlərini musəlman kimi, qəbilələrinə qayıtdıqda isə kafir kimi aparırlar). Bunlar da hər dəfə fitnə-fəsad torətməyə sovq edildikdə basıasagı ora atılarlar (cani-dildən bu isə qosularlar). Əgər onlar sizi tərk edib getməsələr, sulh təklif etməsələr və sizdən əl cəkməsələr, onda onlara harada rast gəlsəniz, tutub oldurun. Biz onların əleyhinə cıxmaq ucun sizə acıq fərman verdik

[92] Hec bir mo’minə basqa bir mo’mini oldurmək yarasmaz. Bu, səhvən (xəta uzundən) olduqda mustəsnadır. Hər kəs bir mo’mini səhvən oldurərsə, o zaman o, mo’min bir qul azad etməli və oldurulmus səxsin ailəsi qanbahasını sədəqə olaraq bagıslamadıqda, onlara (olən səxsin varislərinə) tam səkildə qanbahası verməlidir. Əgər (oldurulən səxsin ozu) mo’min oldugu halda, sizə dusmən olan bir tayfadandırsa, o vaxt (oldurulən səxs) mo’min bir qul azad etməlidir. Əgər (oldurulən səxs) sizinlə əhd (muqavilə) baglamıs bir tayfadan olarsa, o zaman onun ailəsinə qanbahası verməklə bərabər, mo’min bir qul dəxi azad etmək lazımdır. Hər kəs (azad etməyə qul) tapa bilməsə, o, Allah tərəfindən tovbəsinin qəbul edilməsi ucun bir-birinin ardınca (arası kəsilmədən) iki ay oruc tutmalıdır. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[93] Hər kəs bir mo’min səxsi qəsdən oldurərsə, onun cəzası əbədi qalacagı Cəhənnəmdir. Allah ona qəzəb və lə’nət edər, (axirətdə) onun ucun boyuk əzab hazırlar

[94] Ey iman gətirənlər! Allah yolunda (cihad etmək ucun) səfərə cıxdıgınız zaman diqqətli olun! Sizə musəlman oldugunu bildirən (salam verən) bir kimsəyə dunya həyatının puc mənfəətinə tamahsılanaraq: “Sən mo’min deyilsən!” deməyin! Halbuki cox qənimətlər Allah yanındadır. Siz ozunuz də bundan əvvəl onlar kimi idiniz, lakin Allah sizə mərhəmət etdi. Elə isə, siz də (insanları bir-birindən fərqləndirməkdə) diqqətli olun! Subhəsiz ki, Allah butun etdiklərinizdən xəbərdardır

[95] Zərər cəkmədən (uzursuz səbəbə gorə evlərində) əyləsən mo’minlərlə Allah yolunda oz malları və canları ilə cihad edən (vurusan) kimsələr bir olmazlar. Allah malları və canları ilə vurusanları (evlərində) əyləsənlərdən (cihada getməyənlərdən) dərəcə e’tibarilə ustun tutdu. Allah bunların hamısına (hər ikisinə savab) və’d etmisdir. (Lakin) Allah mucahidlərə (evlərində) oturanlardan daha boyuk mukafatlarla imtiyaz vermisdir

[96] (Onları) Allah tərəfindən yuksək dərəcələr, bagıslanma və mərhəmət gozləyir. Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[97] Mələklər oz nəfslərinə zulm edənlərin (Məkkədə kafirlər icərisində qalıb hicrət etməyənlərin) canlarını alarkən (onlara) deyəcəklər: “Siz (hicrət zamanı) nə isdə idiniz?” Onlar soyləyəcəklər: “Biz yer uzərində zəif (aciz) kəslər idik.” (Mələklər də onlara:) “Allahın torpagı genis deyildimi ki, siz də hicrət edəydiniz?” – deyəcəklər. Onların sıgınacaqları yer Cəhənnəmdir. O necə də pis yerdir

[98] Yalnız hicrət etməyə yol və carə tapmaga qadir olmayan aciz kisi, qadın və usaqlar mustəsnadır

[99] Ola bilsin ki, Allah onları əfv etsin. Allah əfv edəndir, bagıslayandır

[100] Allah yolunda hicrət edən səxs yer uzundə coxlu sıgınacaq və genislik (bolluq) tapar. Kim evindən cıxıb Allaha və onun Peygəmbərinə tərəf hicrət etsə, sonra isə (mənzil basına catmadan) olum onu haqlasa, həmin səxsin mukafatını Allah Ozu verər! Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[101] Səfərə cıxdıgınız zaman kafirlərin sizə zərər yetirəcəklərindən qorxarsınızsa, namazı qısaltmaq (dord rək’ətli namazı iki rək’ət qılmaq) sizə gunah hesab edilməz. Həqiqətən kafirlər sizinlə acıq dusməndirlər

[102] (Ya Rəsulum!) Sən (əsgərlərin) icərisində olub onlara namaz qıldırdıgın zaman onlardan bir dəstə sailahlarını (ozlərilə) gotursunlər. (Namazlarını qılıb) səcdə edən kimi sizin arxanıza (dusmənin onunə) kecsinlər. (Və ya onlar namaz qılanda digər dəstə arxalarında olsun). Sonra (namaz qılmamıs) o biri dəstə oz ehtiyat vasitələrini və silahlarını goturərək gəlib səninlə birlikdə namaz qılsın! Kafirlər istərdilər ki, sizin silahlarınızdan və mallarınızdan hec bir xəbəriniz olmayaydı və onlar da sizin uzərinizə birdəfəlik (qəfil bir hucumla) basqın edəydilər. Yagısdan əziyyət cəkdiyiniz, yaxud xəstə oldugunuz zaman silahlarınızı (namaz vaxtı) yerə qoymaq sizə gunah deyildir, lakin ehtiyatınızı gozləyin! Subhəsiz ki, Allah kafirlər ucun alcaldıcı əzab hazırlamısdır

[103] Namazınızı qıldıqdan sonra ayaq ustə olanda da, uzananda da Allahı zikr edin, arxayınlıga cixdıqda isə, namazı (oz qaydasınca) qılın! Cunki namaz mo’minlərə bəlli vaxtlarda fərz (vacib) edilmisdir

[104] (Kafir) qovmu tə’qib etməkdə (ey musəlmanlar!) zəiflik gostərməyin! Əgər siz (yaralarınızdan və səfərin cətinliklərindən) əziyyət cəkirsinizsə, onlar da sizin kimi əziyyət cəkirlər. Halbuki siz onların ummadıqlarını Allahdan umursunuz. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[105] (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, Biz sənə Qur’anı haqq olaraq nazil etdik ki, Allahın sənə gostərdiyi (oyrətdiyi, bildirdiyi) ilə insanlar arasında hokm edəsən. Xainləri mudafiə edən (onların xeyrinə mubahisə aparan) olma

[106] Allahdan bagıslanmaq dilə! Əlbəttə, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[107] Ozlərilə (bir-birinə) xəyanət edən səxslərdən otru mubahisə etmə! Subhəsiz ki, Allah gunaha batmıs xaini sevməz

[108] Onlar (xəyanətlərini) insanlardan gizlətsələr də, Allahdan gizlədə bilməzlər. Onlar (Allaha) xos getməyən sozləri urəklərində tutduqda belə, yenə O onların yanındadır (Allah onları bilir). Allah onların nələr etdiyini biləndir

[109] (Ey xainləri mudafiə edənlər!) Budur, siz dunyada onlardan otru (onların xeyrinə) mubahisə etdiniz, bəs qiyamət gunu kim onlardan otru Allahla mubahisə edəcəkdir? Yaxud onlara kim vəkil olacaqdır

[110] Hər kəs pis is gordukdən və ya ozunə zulm etdikdən sonra Allahdan bagıslanmagını dilərsə, Allahın bagıslayan, mərhəmətli oldugunu gorər

[111] Hər kəs bir gunah qazanarsa, mutləq o gunahı ozunun zərərinə qazanmıs olar. Allah hər seyi biləndir, hikmət sahibidir

[112] Hər kəs bir xəta və ya gunah edib onu gunahsız bir adamın boynuna atarsa, subhəsiz ki, oz boynuna bohtan və acıq-askar gunah goturmus olar (gunah ustundən gunah qazanar)

[113] (Ya Rəsulum!) Əgər sənə Allahın lutfu (mərhəməti) olmasa idi, əlbəttə, onların bir dəstəsi səni duz yoldan azdırmaq niyyətində olacaqdı. Halbuki onlar ozlərindən qeyrisini azdıra bilməz və sənə də hec bir zərər verə bilməzlər. Cunki Allah sənə Qur’anı və hikməti nazil edərək bilmədiklərini oyrətdi. Allahın sənə lutfu boyukdur

[114] Onların gizli sohbətlərinin coxunda xeyir yoxdur. Xeyir ancaq sədəqə verməyi, yaxud yaxsılıq etməyi və ya insanlar arasında sulh yaratmagı əmr edən kimsənin sohbətindədir. Allahın razılıgını qazanmaq ucun belə islər gorən kimsəyə (axirətdə) boyuk mukafat verəcəyik

[115] Hər kəs ozunə dogru yol askar olandan sonra Peygəmbərdən uz dondərib mo’minlərdən qeyrisinin yoluna uyarsa, onun istədiyi (ozunun yonəldiyi) yola yonəldər və Cəhənnəmə varid edərik. Ora necə də pis yerdir

[116] Allah Ona sərik qosmagı əsla bagıslamaz. Bundan basqa olan gunahları isə dilədiyi kimsə ucun bagıslar. Allaha sərik qosan səxs, subhəsiz ki, (haqq yoldan) cox azmısdır

[117] (Məkkə musrikləri) Allahı qoyub yalnız qadın butlərə (Lata, Mənata, Uzzəyə, Nailəyə) tapınır və yalnız asi (inadkar) Seytana ibadət edirlər

[118] Allah ona (Seytana) lə’nət etdi (rəhmətindən kənar edib dərgahından qovdu). O isə dedi: “Əlbəttə, mən Sənin bəndələrindən muəyyən bir qismini ələ alacagam”

[119] Onları hokmən (dogru yoldan) sapdıracaq, (puc) xulyalara salacaq, heyvanlarının qulaqlarını kəsməyi və Allahın yaratdıqlarını dəyisdirməyi əmr edəcəyəm! Allahı atıb Seytanı ozunə dost tutun səxs, əlbəttə, acıq-askar ziyana ugramısdır

[120] (Seytan) onlara (musriklərə) və’dlər verir, urəklərində arzular oyadır. Lakin Seytan onlara yalnız yalan və’dlər verir

[121] Onların (Seytana uyanların) yeri Cəhənnəmdir. Və oradan xilas olmaga carə tapmazlar

[122] Iman gətirib yaxsı islər gorənləri isə, Biz (agacları) altından caylar axan cənnətlərə daxil edəcəyik. Allahın haqq olan və’di uzrə, onlar orada əbədi qalacaqlar. Allahdan daha dogru danısan kimdir

[123] Bu, (Cənnətə daxil olmaq) nə sizin, nə də kitab əhlinin arzusu ilə deyildir. Pislik edən səxs, onun cəzasını gorəcək və o, Allahdan basqa ozunə nə bir dost, nə də bir imdada yetən tapacaqdır

[124] Mo’min olmaqla bərabər, yaxsı islər gorən kisilər və qadınlar Cənnətə daxil olarlar. Onlara xurma cərdəyi qədər haqsızlıq edilməz

[125] Yaxsı əməl sahibi olun ozunu Allaha təslim edən, Ibrahimin hənif millətinə (dininə) tabe olan səxsdən din e’tibarilə daha gozəl kim ola bilər? Həqiqətən, Allah Ibrahimi (Ozunə) dost tutmusdur

[126] Goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allaha məxsusdur. Allah hər seyi (elmi və qudrətilə) ehtiva etmisdir

[127] (Ya Rəsulum!) Səndən qadınlar barəsində fətva (əsasında hokm cıxarılan sər’i məsləhət) istəyirlər. De ki: “Onlar barəsində fətvanı sizə Allah və Kitabdan (Qur’andan) sizə oxunan (ayələr) verir. Onlar verilməsi vacib olanı (mirası) ozlərinə verməyərək evlənmək istədiyiniz yetim qızlar (qadınlar) və aciz usaqlar haqqında, həmcinin yetimlərlə ədalətlə rəftar etməniz barədə olan ayələrdir”. Sizin etdiyiniz butun xeyirli isləri, subhəsiz ki, Allah bilir

[128] Əgər bir qadın oz ərinin qaba rəftarından, yaxud ondan uz cevirməsindən qorxarsa, onların oz aralarında bir nov barısıb duzəlismələrindən (ər-arvada) hec bir gunah gəlməz. Cunki barısmaq daha xeyirlidir. Ancaq nəfslərdə xəsislik (qısqanclıq) həmisə movcuddur. Əgər siz yaxsı dolanıb (dava-dalasdan, kobud rəftardan) cəkinsəniz (bu sizin ucun daha yaxsı olar). Subhəsiz ki, Allah ediyiniz hər bir isdən xəbərdardır

[129] Siz nə qədər cox istəsəniz də, hec vaxt arvadlar arasında ədalətlə rəftar etməyi bacarmazsınız. Barı, (birisinə) tamamilə meyl gostərib, digərini asılı vəziyyətdə (nə ərli kimi ərli, nə də bosanmıs kimi bosanmıs) qoymayın. Əgər ozunuzu islah edib (belə hərəkətlərdən) cəkinsəniz (Allah sizi bagıslar). Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[130] Əgər onlar (ər-arvad) bir-birindən ayrılacaq olsalar, Allah onların hər birini Oz genis lutfu (kərəmi) ilə ehtiyacsız edər. Həqiqətən, Allah genis lutf sahibi, hikmət sahibidir

[131] Goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allaha məxsusdur. (Ey musəlmanlar!) Biz sizdən əvvəl kitab verilənlərə də, sizə də Allahdan qorxmanızı tovsiyə etdik. Əgər Allahı inkar etsəniz belə, (yenə də) goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allahındır. Allah ehtiyacsızdır, (oz-ozluyundə) sukur olunmaga, (tə’rif olunmaga) layiqdir

[132] Goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allaha məxsusdur. Təkcə Allahın vəkil olması kifayət edər

[133] Ey insanlar! Əgər O istərsə, sizi yox edər, (yerinizə) basqalarını gətirər. (Insanları məhv edib əvəzində basqa bir məxluq yaradar). Allah buna qadirdir

[134] Hər kəs dunya savabını (mukafatını) istərsə, (bilməlidir ki) dunyanın da, axirətin də mukafatları Allahın yanındadır. Allah esidəndir, gorəndir

[135] Ey iman gətirənlər! (Sahidliyiniz) sizin ozunuzun, ata-ananızın, yaxın qohumlarınızın əleyhinə olsa belə, ədalətdən mohkəm yapısan Allah sahidi olun! (Əleyhinə sahidlik edəcəyiniz səxs) istər dovlətli, istər kasıb olsun, hər halda Allah onların hər ikisinə (sizdən) daha yaxındır. Nəfsinizin istəyinə uyub haqdan uz cevirməyin! Əgər dilinizi əyib buzsəniz və ya (dogru səhadət verməkdən, yaxud umumən sahidlikdən) boyun qacırsanız, (bilin ki) Allah etdiyiniz islərdən xəbərdardır

[136] Ey iman gətirənlər! Allaha və Peygəmbərinə, Onun Oz Peygəmbərinə endirdiyi Kitaba (Qur’ana) və ondan əvvəl nazil etdiyi kitablara iman gətirin! Allaha, onun mələklərinə, kitablarına, peygəmbərlərinə və axirət gununə inanmayan səxs, subhəsiz ki, (dogru yoldan) cox azmısdır

[137] (Əvvəlcə) iman gətirib sonra kafir olan, sonra iman gətirib yenə kafir olan, sonra da kufrunu artıran kəsləri Allah hec vaxt bagıslayan və dogru yola yonəldən deyildir

[138] (Ya Rəsulum!) Munafiqlərə mujdə ver ki, onlardan otru (axirətdə) siddətli əzab var

[139] O munafiqlər ki, mo’minləri qoyub kafirləri dost tuturlar. (Izzət və) qudrəti onların yanındamı axtarırlar? Subhəsiz ki, (izzət və) qudrət tamamilə Allaha məxsusdur

[140] Allah Kitabda (Qur’anda) sizə nazil etmisdir (bildirmisdir) ki, Allahın ayələrini inkar edildiyini və onlara istehza olundugunu esitdiyiniz zaman musriklər basqa bir sohbətə girisməyənə qədər onlarla bir yerdə əyləsməyin! Cunki o vaxt siz də onların tayı olarsınız. Həqiqətən, Allah munafiqlərin və kafirlərin hamısını Cəhənnəmdə bir yerdə toplayacaqdır

[141] (Ey musəlmanlar!) Sizə goz qoyan (munafiqlər) Allah tərəfindən sizə bir qələbə uz verdikdə: “Məgər biz də sizinlə deyildikmi? “deyər, kafirlərə (zəfər) nəsib olduqda isə: “Məgər (mo’minlərlə birlikdə sizə qarsı vurussaydıq) biz sizə qalib gələ bilməzdikmi? Məgər biz mo’minlərə (onların sizə qarsı təcavuzunə curbəcur vasitələrlə) mane olmadıqmi? “– soyləyərlər. Qiyamət gunu Allah Ozu sizin aranızda hokm verəcəkdir. Allah hec vaxt kafirlərə mo’minlərin əleyhinə olan bir yol gostərməz

[142] Munafiqlər Allahı aldatmaga calısırlar. Halbuki əslində (Allah) onları aldadır. Onlar namaza durduqları zaman (yerlərindən) tənbəlliklə (konulsuz) qalxar, ozlərini (yalandan) xalqa gostərər və Allahı olduqca az yad edərlər

[143] (Munafiqlər imanla kufr arasında) tərəddud edib nə (tamamilə) bunlara (mo’minlərə), nə də onlara (kafirlərə) tərəf donərlər. Allahın azdırdıgı səxs ucun hec bir yol (nicat yolu) tapa bilməzsən

[144] Ey iman gətirənlər! Mo’minləri qoyub kafirləri dost tutmayın! Məgər Allaha oz əleyhinizə acıq bir dəlilmi vermək istəyirsiniz

[145] (Ya Rəsulum!) Əlbəttə, munafiqlərin yeri Cəhənnəmin ən asagı təbəqəsindədir. Sən hec vaxt onlara yardım edən tapmazsan

[146] Tovbə edənlər, ozlərini islah edib duzəldənlər, Allahdan mohkəm yapısanlar və Allah qarsısında dinini (e’tiqadını) təmizləyənlər mustəsnadır. Cunki onlar mo’minlərə bərabərdirlər. Mo’minlərə isə Allah boyuk mukafat verəcəkdir

[147] Əgər siz sukur etsəniz və iman gətirsəniz, Allah sizə nə ucun əzab versin ki, Allah sukrə qiymət verəndir, (hər seyi) biləndir

[148] Allah pis sozun acıq (ucadan) deyilməsini sevməz. Yalnız zulm olunmus səxslər mustəsnadır. Allah (hər seyi) esıdəndir, biləndir

[149] Əgər yaxsı bir əməli askara cıxarsanız, yaxud onu gizlətsəniz və ya bir pisliyi əfv etsəniz (Allah onları bilər). Həqiqətən, Allah bagıslayandır, qudrət sahibidir

[150] Allahı və peygəmbərlərini inkar edənlər, Allahı peygəmbərlərindən ayırmaq istəyənlər. “Biz peygəmbərlərdən bə’zisinə inanır, bə’zilərinə isə inanmırıq”,- deyənlər və bunun (iman ilə kufr) arasında bir yol (məzhəb) tapmaq istəyənlər

[151] Butun bunlar, həqiqətən, kafirdirlər. Biz (axirətdə) kafirlərdən otru alcaldıcı əzab hazırlamısıq

[152] Lakin Allaha və peygəmbərlərinə iman gətirən və onların hec birini digərindən ayırmayan səxslərə Allah Ozu mukafatlarını verəcəkdir. Subhəsiz ki, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[153] (Ya Rəsulum!) Kitab əhli (yəhudilər) sənin onlara goydən (birdəfəlik) bir kitab endirməyini istəyirlər. Halbuki onlar (vaxtilə) Musadan bundan daha boyuyunu istəmis və: “Bizə Allahı askar gostər!” – demisdilər. Və oz ədalətsizlikləri uzundən onları ildırım vurmusdu. Sonra onlara acıq-aydın mo’cuzələr gəldiyi halda, buzova sitayis etmisdilər. Biz bundan da (onların bu gunahından da) kecdik və Musaya acıq-askar dəlil (parlaq mo’cuzələr) verdik

[154] Əhdə riayət etsinlər deyə, Tur dagını onların (basları) uzərinə qaldırdıq və onlara: “Qapıdan (ibadət cadırının qapısından) səcdə edərək daxil olun, sənbə gununun qayda-qanununu pozmayın!” – dedik. Və onlardan mohkəm əhd aldıq

[155] Lakin onlar verdikləri əhdi pozduqları, Allahın ayələrini inkar etdikləri, peygəmbərləri haqsız yerə oldurdukləri və: “Urəklərimiz pərdəlidir!” - dedikləri ucundan (Allahın lə’nətinə ducar oldular). Bəli, oz kufrləri uzundən Allah onların urəklərinə mohur vurmusdur (kilidləmisdir). Buna gorə də onların yalnız az bir hissəsi iman gətirər

[156] Onlar həm də kufr etdikləri (Isanı inkar etdikləri) və Məryəmə qarsı boyuk bir bohtan dedikləri ucun (lə’nətə ducar oldular)

[157] (Onların lə’nətə ducar olmalarının bir səbəbi də:)” Biz, Allahın elcisi Məryəm oglu Isa əl-Məsihi oldurduk”, - demələridir. Halbuki onlar Isanı nə oldurdulər, nə də carmıxa cəkdilər. Onlarda yalnız belə bir təsəvvur yarandı. Bu haqlı ixtilafda olanlar onun (səxsən oldurulməsi) barəsində, əlbəttə, səkk-subhə icərisindədirlər. Onların buna dair hec bir mə’lumatı yoxdur. Onlar ancaq zənnə qapılırlar. Həqiqətdə onu (Isanı) oldurməmisdilər

[158] Xeyr, Allah onu Oz dərgahına qaldırmısdır. Subhəsiz, Allah yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[159] Kitab əhlindən (yəhudilərdən və xacpərəstlərdən) elə bir kəs olmaz ki, olumundən əvvəl (can verdiyi zaman) ona (Isaya) iman gətirməsin, lakin o, (Isa) qiyamət gunundə onların (kitab əhlinin) əleyhinə səhadət verəcəkdir

[160] Yəhudilər zulm etdiklərinə və bir coxlarını Allahın yolundan dondərdiklərinə gorə (əvvəlcə) ozlərinə halal edilmis gozəl (təmiz, halal) ne’mətləri onlara haram etdik

[161] Və qadagan olunmasına baxmayaraq, sələm (faiz) aldıqlarından, haqsız yerə xalqın malını yediklərindən dolayı (halal olanı onlara haram buyurduq). Biz onlardan olan kafirlər ucun siddətli bir əzab hazırlamısıq

[162] Lakin onların elmdə quvvətli (mohkəm) olanları və mo’minləri sənə nazil edilənə və səndən əvvəl nazil edilənə və səndən əvvəl nazil olanlara inanır, namaz qılır, zəkat verir, Allaha və axirət gununə iman gətirirlər. Biz, əlbəttə, onlara boyuk mukafat verəcəyik

[163] (Ya Rəsulum!) Biz Nuha və ondan sonrakı peygəmbərlərə vəhy gondərdiyimiz kimi, sənə də vəhy gondərdik. Biz Ibrahimə, Ismailə, Ishaqa, Yə’quba və onun ovladlarına, Isaya, Əyyuba, Yunisa, Haruna və Suleymana da vəhy gondərdik. Biz Davuda da Zəburu verdik

[164] (Biz) peygəmbərlər (gondərdik). Onların bə’zisinin əhvalatını bundan əvvəl sənə danısdıq, bə’zisinin əhvalatını isə soyləmədik. Və Allah Musa ilə sozlə (arada hec bir basqa vasitə olmadan) danısdı

[165] Biz peygəmbərləri (mo’minlərə) mujdə gətirən və (kafirləri) əzabla qorxudan kimi gondərdik ki, daha insanlar ucun peygəmbərlərdən sonra Allaha qarsı bir bəhanə yeri qalmasın. Allah yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[166] Lakin (Ya Rəsulum!) Allah sənə nazil etdiyi (Qur’an) ilə səhadət verir ki, onu (Qur’anı) Oz elmi ilə (Ozunə xas olan elm və hikmətlə) nazil etmisdir. Mələklər də buna sahidlik edirlər. Təkcə Allahın sahid olması yetər

[167] (Allahı) inkar edən və (insanları) Allahın yolundan dondərən səxslər, subhəsiz ki, (haqdan) cox uzaq bir zəlalətə ugramıslar

[168] Kafirləri və zulmkarları, subhəsiz ki, Allah bagıslayan və onlara (cəhənnəm yolundan basqa) bir yol gostərən deyildir

[169] Əbədi, həmisəlik qalacaqları cəhənnəm yolundan basqa! Bu isə Allah ucun cox asandır

[170] Ey insanlar! Peygəmbər Rəbbinizdən sizə haqla (Qur’anı) gətirdi. (Ona) iman gətirin! Bu sizin ucun xeyirli olar. Siz (onu) inkar etsəniz də, (bilin ki) goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Allaha məxsusdur. (Allahın sizin Ona inanıb-inanmamagınıza hec bir ehtiyacı yoxdur. Bu, ancaq sizin ozunuzə xeyir və ya zərər gətirə bilər). Həqiqətən, Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[171] Ey kitab əhli! Oz dininizdə həddi asmayın! Allah barəsində yalnız haqqı deyin. Həqiqətən, Məryəm oglu Isa əl-Məsih ancaq Allahın peygəmbəri, (Cəbrail vasitəsilə) Məryəmə catdırdıgı bir soz və Onun tərəfindən olan bir ruhdur. Allaha və peygəmbərlərinə iman gətirin. (Allah barəsində) “ucdur” deməyin. (Belə sozlərə) son qoyun ki, (bu) sizin ucun daha yaxsı olar. Həqiqətən, Allah tək bir tanrıdır. Ovladı olmaqdan (bu bəsəri xususiyyətdən) kənardır. Goylərdə və yerdə nə varsa, (hamısı) Onundur. Allahın (sizə) vəkil olması bəs edər

[172] Isa əl-Məsih də, yaxın mələklər də Allahın qulu olmagı əsla ozlərinə ar bilməzlər. Allah Ona ibadət etməyi ozunə ar bilənlərin və təkəbbur gostərənlərin hamısını Oz huzuruna toplayacaqdır

[173] (Allah) iman gətirənlərin və yaxsı islər gorənlərin mukafatlarını busbutun verəcək, ustəlik Oz ne’mətindən onlar ucun (bir qədər) artıracaqdır. (Allaha ibadət etməyi) ozlərinə sıgısdırmayanları və təkəbbur gostərənləri isə acı bir əzaba ducar edəcəkdir! Onlar ozlərinə Allahdan savayı nə bir dost, nə də havadar tapacaqlar

[174] Ey insanlar! (Bu Muhəmməd) sizə Rəbbiniz tərəfindən dəlil gəlmisdir. Biz sizə aydın bir nur (Qur’an) endirdik

[175] Allah Ona iman gətirən və Ondan mohkəm yapısanları oz mərhəməti, lutfu altına alar və onları ozunə tərəf gedən duz yola yonəldər

[176] (Ya Rəsulum!) Səndən fətva istəyirlər. De: “Atası və ovladı olmayan səxs (səxsin mirası) haqqında Allah sizə belə fətva verir: Ovladı (və atası) olmayan bir səxs vəfat etdikdə onun (atabir-anabir və ya yalnız atabir) bir bacısı varsa, qoyub getdiyi malın yarısı bacıya catır. Ovladı (və atası) olmayan bir qadın vəfat etdikdə qardası onun varisidir (malının hamısı onun payına dusur). Əgər vəfat edən səxsin iki (və ya daha artıq) bacısı varsa, mirasın ucdə ikisi onlara catır. Əgər varislər qardas və bacılardan (bir qardas, bir bacı və ya bir necə bacı-qardasdan) ibarət olarsa, kisiyə (qardasa) qadına (bacıya) dusən payın iki misli verilir”. Allah bunu sizə dogru yoldan cıxmamagınız ucun aydınlasdırır. Allah hər seyi biləndir

[1] Ey iman gətirənlər! Əhdlərə sadiq olun. Ihramda olarkən ov sizə qadagan edilməklə, (asagıda) adları cəkiləcək heyvanlar mustəsna olaraq, qalanları sizə halal edildi. Subhəsiz ki, Allah istədiyini hokm edər

[2] Ey iman gətirənlər! Allahın muəyyən etdiyi mərasimə (həcc mərasiminə), haram (hormətli) aya (həcc ayı hesab edilən zulhiccəyə və ya rəcəb zulqə’də, zulhiccə və məhərrəm aylarına), (Kə’bəyə gətirilən) qurbanlara, boynuna nisan taxılmıs qurbanlıq heyvanlara, həmcinin Rəbbinin lutfunu və razılıgını diləyərək Beytulhərama (muqəddəs evə) uz tutub (ziyarətə) gələnlərə hormətsizlik etməyin! [Onlara qarsı nalayiq islər gorməyi ozunuzə halal (rəva) bilməyin!] Ihramdan cıxdıgınız zaman (istəsəniz) ov edin. (Vaxtilə) sizi Məscidulhərama daxil olmaga qoymayan camaata qarsı bəslədiyiniz kin sizi təcavuzə sovq etməsin (zulm və haqsızlıq gunahına batırmasın). Yaxsılıq etməkdə və pis əməllərdən cəkinməkdə əlbir olun, gunah is gorməkdə və dusməncilik etməkdə bir-birinizə komək gostərməyin. Allahdan qorxun. Həqiqətən, Allahın əzabı siddətlidir

[3] Olu (kəsilmədən olub murdar olmus) heyvan, qan, donuz əti, Allahdan basqasının adı ilə (bismillah deyilmədən) kəsilmis, bogulmus, (kut alət və ya silahla) vurulmus, (bir yerdən) yıxılaraq olmus, (basqa bir heyvanın buynuzu ilə) vurulub gəbərmis, vəhsi heyvanlar tərəfindən parcalanıb yeyilmis - canı cıxmamıs kəsdiyiniz heyvanlar mustəsnadır - dikinə qoyulmus daslar (butlər və ya Kə’bənin ətrafındakı butpərəst qurbangahlar) uzərində kəsilmis heyvanlar və fal oxları ilə pay bolmək sizə haram edildi. Bunlar gunahdır. Bu gun kafirlər dininizdən (onu məhv edə bilmədikləri ucun) əllərini uzdulər. Onlardan qorxmayın, Məndən qorxun! Bu gun dininizi sizin ucun kamil etdim, sizə olan ne’mətimi (Məkkənin fəthi, islamın movqeyinin mohkəmlənməsi, Cahiliyyət dovrunun bir sıra zərərli adətlərinin aradan qaldırılması və i. a.) tamamladım və sizin ucun din olaraq islamı bəyənib secdim. Kim aclıq uzundən nacar qalarsa (cətinliyə dusərsə), gunaha meyl etmək niyyətində olmayaraq (zəruri ehtiyacını odəyəcək qədər bu haram ətlərdən yeyə bilər). Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[4] (Ya Rəsulum!) Səndən hansı seylərin halal edildiyini sorusurlar. De: “Butun pak ne’mətlər sizə halal buyurulmusdur. Allahın sizə oyrətdiyi (ov usulları) ilə tə’lim edib əhliləsdirdiyiniz yırtıcı heyvanların (ov iti, sahin və s.) ovladıqları da sizə halaldır. Onların sizin ucun tutub gətirdiklərindən yeyin və ona gorə (tə’lim etdiyiniz heyvan və qusları ov uzərinə qısqırtdıgınız, silah islətdiyiniz və ovu kəsdiyiniz zaman) Allahın adını cəkin (bismillah, Allahu-əkbər deyin). Allahdan qorxun. Subhəsiz ki, Allah tezliklə haqq-hesab cəkəndir

[5] Bu gun pak ne’mətlər sizə halal edilmisdir. Kitab əhlinin yeməkləri sizə, sizin yeməkləriniz isə kitab əhlinə halaldır. Mo’minlərin, həmcinin sizdən əvvəl kitab verilmislərin (yəhudilərin və xacpərəstlərin) azad və ismətli (ozlərini zinadan və nəfslərini haram seylərdən qoruyan) qadınları mehrlərini verdiyiniz, namuslu olub zina etmədiyiniz və asna saxlamadıgınız təqdirdə (evlənmək ucun) sizə halaldır. Imanı dananın butun isləri bosa cıxar və o, axirətdə zərər cəkənlərdən olar

[6] Ey iman gətirənlər! Namaza durdugunuz zaman uzunuzu və dirsəklərlə birlikdə (dirsəklərdən və ya dirsəklərə qədər) əllərinizi yuyun. (Yas əlinizlə) basınızı və hər iki bəndə (oynaga) qədər ayaqlarınızı məsh edin (və ya: basınızı məhs edin, ayaqlarınızı isə hər iki topuga qədər yuyun). Əgər cunub (murdar) olmusunuzsa, qusl edin (bədəninizi basdan ayaga qədər yuyub təmizləyin). Xəstələndiyiniz, səfərdə oldugunuz, ayaq yolundan gəldiyiniz və ya qadınlarla yaxınlıq etdiyiniz zaman su tapmasanız, pak torpaqla təyəmmum edin, ondan uzunuzə və əllərinizə surtun (paklıgı niyyət edib əllərinizi bir dəfə torpaga surtərək uzunuzu, bir dəfə də torpaga surtərək əllərinizi məsh edin). Allah sizi cətinliyə salmaq istəməz, lakin O sizi pak, təmiz etmək və sizə olan ne’mətini tamamlamaq (artırmaq) istər ki, bəlkə, sukur edəsiniz

[7] Allahın sizə olan ne’mətini və: “Esitdik və itaət etdik”, - dediyiniz zaman sizinlə bagladıgı əhdi unutmayın. Allahdan qorxun. Subhə yoxdur ki, Allah urəklərdə olanları (qəlblərin sirrini) biləndir

[8] Ey iman gətirənlər! Allah qarsısında (borcunuzu yerinə yetirməkdə) sabitqədəm və ədalətli sahidlər olun. Hər hansı bir camaata qarsı olan kininiz sizi ədalətsizliyə sovq etməsin. Ədalətli olun. Bu, təqvaya daha yaxındır. Allahdan qorxun. Allah etdiklərinizdən xəbərdardır

[9] Allah iman gətirib yaxsı islər gorənlərə onlara bagıslanma və boyuk mukafat gozlədiyini və’d buyurmusdur

[10] Kafir olub ayələrimizi təkzib edənlər isə cəhənnəmlikdirlər

[11] Ey iman gətirənlər! Allahın sizə olan lutfunu xatırlayın ki, (bir dəfə) bir tayfa (Məkkə musriklərini və ya Bəni Sə’ləb qəbiləsi) sizə əl qaldırmaq (hucum etmək) niyyətində oldugu zaman Allah onlara manecilik torətmisdi. Allahdan qorxun. Mo’minlər yalnız Allaha təvəkkul etsinlər

[12] Allah Israil ogullarından əhd almısdı. Biz onlardan (ozlərinə) on iki nəzarətci (vəkil) gondərmisdik. Allah buyurmusdu: “Mən sizinləyəm. Əgər namaz qılsanız, zəkat versəniz, peygəmbərlərimə iman gətirib onlara komək etsəniz, Allaha (Allah yolunda) gozəl bir borc (sədəqə) versəniz, əlbəttə, gunahlarınızın ustunu ortər və sizi (agacları) altından caylar axan cənnətlərə daxil edərəm. Lakin bundan sonra sizdən hər kəs (əhdi pozaraq) kufr edərsə, o artıq dogru yoldan azmıs olar!”

[13] Sonra əhdlərini pozduqları ucun onları lə’nətlədik və urəklərini sərtləsdirdik. Onlar sozlərin (Tovratda peygəmbərin vəsfinə dair kəlmələrin və bə’zi basqa ayələrin) yerlərini dəyisib təhrif edir və xəbərdar edildikləri seylərin bir hissəsini (Muhəmməd peygəmbərə iman gətirməyi) unudurlar. Onların az bir qismi mustəsna olmaqla, sən onlardan həmisə xəyanət gorəcəksən. Bununla belə, onları bagısla, gunahlarından kec. Subhəsiz ki, Allah yaxsılıq edənləri sevər

[14] “Biz xacpərəstik”, - deyənlərdən də əhd almısdıq. Sonra onlar xəbərdar olunduqları seylərin bir hissəsini (Muhəmməd peygəmbərə iman gətirməyi) unutdular. Biz də aralarına qiyamət gununə qədər davam edəcək ədavət və kin saldıq. Allah onlara gordukləri islər barəsində xəbər verəcəkdir

[15] Ey kitab əhli! Sizə kitabda (Tovratda və Incildə) gizlətdiyiniz seylərin bir coxunu bildirən, bir coxunu da sizə bagıslayıb ustunu vurmayan (və ya sizdən bir coxunu bagıslayan) Peygəmbərimiz gəldi. Artıq Allah tərəfindən sizə bir nur və acıq-aydın bir Kitab (Qur’an) gəldi

[16] Allah Oz lutfunə sıgınanları onunla (Peygəmbər və Qur’an vasitəsilə) əmin-amanlıq (sulh) yollarına yonəldər, onları oz iznilə zulmətdən nura cıxarar və duz yola istiqamətləndirər

[17] “Allah Məryəm oglu Məsihdir”, - deyənlər, subhəsiz ki, kafir oldular. (Onlara) de: “Əgər Allah Məryəm oglu Məsihi, anasını və yer uzundə olanların hamısını məhv etmək istəsə, (bu isdə) kim Ona bir seylə mane ola bilər? Goylərin, yerlərin və onların arasında olan hər bir seyin ixtiyarı Allahın əlindədir. O, istədiyini yaradar, Allah hər seyə qadirdir

[18] Yəhudilər və xacpərəstlər dedilər: “Biz Allahın ogulları və sevimliləriyik”. (Onlara) de: “Bəs onda Allah nə ucun gunahlarınıza gorə sizə əzab verir?” Xeyr, siz də Onun yaratdıgı bir bəsərsiniz. (Allah) istədiyini bagıslar, istədiyinə əzab verər. Goylərin, yerin və onların arasında olan hər bir seyin ixtiyarı Allahın əlindədir və axır donus də Onun huzurunadır

[19] Ey kitab əhli! Peygəmbərlərin ardı-arası kəsildiyi bir dovrdə: “Bizə nə bir (Cənnətlə) mujdə verən, nə də bir (cəhənnəm əzabı ilə) qorxudan kimsə gəldi”, - deməməyiniz ucun sizə Peygəmbərimiz (Muhəmməd) gəldi. Artıq sizə mujdə verən və qorxudan (xəbərdarlıq edən) səxs gəlmisdir. Allah hər seyə qadirdir

[20] Bir zaman Musa oz camaatına belə demisdi: “Ey camaatım, Allahın sizə olan ne’mətini xatırlayın ki, sizdən peygəmbərlər gondərdi, padsahlar tə’yin etdi və aləmlərdən (bəsər ovladından) hec birinə vermədiyini sizə verdi

[21] Ey camaatım! Allahın sizin ucun əzəldən (vətən) muəyyən etdiyi muqəddəs torpaga (Beytulmuqəddəs və ya Sama) daxil olun, geri donməyin (dusməndən qorxub qacmayın və ya dininizdən donməyin), yoxsa zərər cəkmis halda geri donərsiniz

[22] Onlar dedilər: “Ya Musa, orada nəhəng (quvvətli) adamlar (Ad qovmunə mənsub Əmaliqə tayfası) vardır. Onlar oradan cıxmayınca bir ora girməyəcəyik. Əgər onlar oradan cıxsalar, biz ora daxil olarıq”

[23] (Allahdan) qorxanlardan Allahın ne’mət verdiyi iki nəfər dedi: “Onların ustunə (qəflətən) qapıdan (yasadıqları səhərin qapısından) girin. Əgər (qapıdan) girsəniz, onlara mutləq qələbə calarsanız. Əgər mo’minsinizsə, Allaha təvəkkul edin!”

[24] (Israil ogulları) dedilər: “Ey Musa, nə qədər ki, onlar oradadırlar, biz ora girməyəcəyik. Sən və Rəbbin gedib onlarla vurusun. Biz isə burada oturacagıq”

[25] (Musa) dedi: “Ey Rəbbim! Mənim yalnız ozumə və qardasıma (Haruna) gucum catar (sozum kecər). Sən bizi bu gunahkar və azgın camaatdan ayır!”

[26] (Allah Musaya) buyurdu: “Artıq ora (muqəddəs torpaq) qırx il muddətinə onlara haram edildi. Onlar olduqları yerdə (Tih səhrasında) sərgərdan gəzib dolasacaqlar. O gunahkar (və azgın) camaatın halına acıma!”

[27] (Ya Rəsulum!) Onlara Adəmin iki oglunun əhvalatını oldugu kimi soylə. Onlar qurban gətirdikləri zaman birinin qurbanı qəbul edilmis, digərininki isə qəbul olunmamısdı. (Qurbanı qəbul olunmayan Qabil qardası Habilə) demisdi: “Səni mutləq oldurəcəyəm! (Habil ona) belə cavab vermisdi: “Allah yalnız muttəqilərdən (qurban) qəbul edər

[28] Sən məni oldurməkdən otru mənə əl qaldırsanda, mən səni oldurmək ucun sənə əl qaldıran deyiləm. Mən aləmlərin Rəbbi olan Allahdan qorxuram

[29] Mən istəyirəm ki, sən (məni oldurməklə) mənim də gunahımı oz gunahınla birlikdə ustunə goturəsən və beləliklə də, Cəhənnəm sakinlərindən olasan. Zalimlərin cəzası budur!”

[30] Nəfsi onu (Qabili) qardasını oldurməyə sovq etdi, onu (Habili) oldurdu və bununla da zərərcəkənlərdən oldu

[31] Sonra Allah qardasının cəsədini necə basdırmagı ona gostərmək ucun yer esən bir qarga gondərdi. (Qabil) dedi: “Vay halıma! (Gor nə gunə qalmısam!) Bu qarga qədər olub qardasımın cəsədini də basdıra bilmərəm?” O, artıq pesman olmusdu

[32] Buna gorə də Israil ogullarına (Tovratda) yazıb hokm etdik ki, hər kəs bir kimsəni oldurməmis (bununla da ozundən qisas alınmaga yer qoymamıs) və yer uzundə fitnə-fəsad torətməmis bir səxsi oldursə, o, butun insanları oldurmus kimi olur. Hər kəs belə bir kimsəni diriltsə (olumdən qurtarsa), o, butun insanları diriltmis kimi olur. Bizim peygəmbərlərimiz onlara (Israil ogullarına) acıq mo’cuzələr gətirmisdilər. Bundan (bu mo’cuzələrdən) sonra da onların bir coxu yer uzundə (kufr, qətl və cinayət etməklə) həddi asdılar

[33] Allaha və Peygəmbərinə qarsı vurusanların, yer uzundə fitnə-fəsad salmaga calısanların cəzası ancaq oldurulmək, carmıxa cəkilmək, ya da əl-ayaqlarının carpazvari (sag əllərilə sol ayaqlarını) kəsilməsi, yaxud da yasadıqları yerdən surgun olunmalıdırlar. Bu (cəza) onlar ucun dunyada bir rusvaycılıqdır. Axirətdə isə onları boyuk bir əzab gozləyir

[34] Sizin əlinizə kecməmisdən əvvəl tovbə edənlər mustəsnadır. Bilin ki, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[35] Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona (Onun rəhmətinə və lutfunə qovusmaq ucun) vəsilə (yol) axtarın. (Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız

[36] Əgər yer uzundə olanların hamısı, ustəlik bir o qədər kafirlərin əlində olsaydı və onlar bunu qiyamət gununun əzabından qurtarmaq ucun fidyə versəydilər, yenə də onlardan (fidyə) qəbul olunmazdı. Onları siddətli bir əzab gozləyir

[37] Onlar atəsdən cıxmaq istədilər, lakin hec cur oradan cıxa bilməzlər. Onlar əbədi əzaba ducar olanlardır

[38] Ogru kisi ilə ogru qadının gordukləri isin əvəzi kimi Allahdan cəza olaraq (sag) əllərini kəsin. Allah yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[39] Lakin hər kəs gorduyu haqsız isdən (ogurluqdan) sonra tovbə edib ozunu duzəltsə, Allah onun tovbəsini qəbul edər. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[40] (Ey insan!) Məgər bilmirsən ki, goylərin və yerin hokmu Allaha məxsusdur?! O, istədiyinə əzab verər, istədiyini bagıslar. Allah hər seyə qadirdir

[41] Ya Peygəmbər (Ya Rəsulum!) urəklərində inanmadıqları halda, dildə (agızları ilə): “Inandıq”, deyənlərin (munafiqlərin), yəhudilərdən yalana qulaq asanların, sənin huzuruna gəlməyən basqa bir camaata qulaq asanların (onlara casusluq edənlərin) kufr icində vurnuxanları səni kədərləndirməsin. Onlar (Tovratdakı) sozlərin yerini sonradan dəyisib təhrif edir və deyirlər: “Əgər sizə bu (təhrif olunmus dini hokm) verilsə, onu qəbul edin. Əgər verilməsə, ondan qacının”. Allahın fitnəyə (azgınlıga) dusməsini istədiyi səxs ucun Allaha qarsı sənin əlindən hec bir sey gəlməz. Onlar elə kəslərdir ki, Allah onların urəklərini təmizləmək istəməmisdir. Onları dunyada rusvaycılıq, axirətdə isə boyuk (dəhsətli) bir əzab gozləyir

[42] Onlar yalana qulaq asanlar və haram yeyənlərdir. Əgər yanına gəlsələr, aralarında hokm et və ya onlardan uz cevir. Əgər onlardan uz dondərsən, sənə hec bir zərər verə bilməzlər. Əgər aralarında hokm etsən, ədalətlə hokm et. Allah ədalət sahiblərini sevər

[43] Icərisində Allahın hokmu olan Tovrat əllərində ola-ola səni necə (nə uzlə) hakim tə’yin edir, sonra da ondan (sənin Tovrata muvafiq verdiyin hokmdən) uz cevirirlər? Onlar iman gətirmis (mo’min) kimsələr deyildirlər

[44] Subhəsiz ki, Tovratı da Biz nazil etdik. Onda haqq yol və nur vardır. (Allaha) təslim olan peygəmbərlər yəhudilər arasında onunla, din alimləri və fəqihlər isə kitabdan qorunub saxlanılanlarla (Tovratdan ələ gəlib catan ayələrlə) hokm edərdilər. Onlar (peygəmbərlər, din alimləri və fəqihlər) ona (Tovratın ilahi bir kitab olmasını) sahiddirlər. (Ey yəhudi alimləri və rəisləri!) Insanlardan qorxmayın, Məndən qorxun. Mənim ayələrimi ucuz qiymətə satmayın. Allahın nazil etdiyi (kitab və səriət) ilə hokm etməyənlər, əlbəttə, kafirdirlər

[45] Biz (Tovratda Israil ogullarına) yazıb hokm etdik ki, canın qisası can, gozun qisası goz, burununku burun, qulagınkı qulaq, disinki dis və yaralarınkı yaralardır. Lakin hər kəs (qisası) bagıslasa, bu onun ucun bir kəffarədir (Allah onun gunahlarının ustunu ortub bagıslar. Və ya zərərdidə qisası bagıslasa, bu, cani ucun bir kəffarədir. Haqq sahibi haqqından vaz kecib onu tələb etməsə, Allah da cinayətkarı cəzalandırmaz). Allahın nazil etdiyi (kitab və səriət) ilə hokm etməyənlər, əlbəttə, zalimdirlər

[46] Onların ardınca Məryəm oglu Isanı ozundən qabaqkı Tovratı təsdiqləyici olaraq gondərdik. Ona icində haqq yolu və nur olan, ozundən əvvəlki Tovratı təsdiq edən, muttəqilər ucun dogru yol və nəsihət olan Incili verdik

[47] Incil əhli Allahın onda nazil etdiyi (ehkam) ilə hokm etsin. Allahın nazil etdiyi ilə hokm etməyənlər, əlbəttə, gunahkarlardır

[48] (Ya Rəsulum!) Biz (Qur’anı) sənə haqq olaraq, ozundən əvvəlki kitabı (butun ilahi kitbları) təsdiq edən və onu qoruyan (və ya onların dogruluguna sahid) olaraq endirdik. Sən onların arasında Allahın nazil etdiyi (Qur’an) ilə hokm et. Sənə gələn haqdan ayrılıb onların nəfslərinin istədiyinə uyma. Sizin hər biriniz ucun bir səriət və bir yol tə’yin etdik. Əgər Allah istədiyi, sizi (eyni səriətə tabe) vahid bir ummət edərdi. Lakin bu (muxtəliflik) Allahın verdikləri ilə sizi imtahan etməsi ucundur. Elə isə yaxsı islər gorməkdə bir-birinizi otməyə calısın (bir-birinizlə yarısın). Hamınızın axır donusu Allahadır. (Allah) aranızda ixtilaf doguran məsələlər barəsində sizə xəbər verəcəkdir

[49] O halda onların arasında Allahın nazil etdiyi Kitabla hokm et. Onların nəfslərinin istədiyinə uyma. Allahın sənə nazil etdiyinin (hokmlərin) bir qismindən səni tovlayıb yayındıra biləcəklərindən ehtiyat edib ozunu onlardan gozlə. Əgər onlar (bu hokmlərdən) uz dondərsələr, bil ki, Allah onları bə’zi gunahlarına gorə musibətə ducar etmək istəyir. Dogrudan da, insanların coxu (Allahın itaətindən cıxmıs) fasiqlərdir

[50] Onlar Cahiliyyət dovrunun hokmunumu istəyirlər? Tam qənaət sahibi olan bir camaat ucun Allahdan daha yaxsı hokm verə bilən kimdir

[51] Ey iman gətirənlər! Yəhudi və xacpərəstləri (ozunuzə) dost tutmayın! Onlar bir-birinin dostudurlar. Sizdən kim onlarla dostluq edərsə, o da onlardandır. Allah zalım tayfanı duz yola yonəltməz

[52] Ona gorə də qəlblərində mərəz (nifaq xəstəliyi) olanları onların (yəhudi və xacpərəstlərin) icində vurnuxan və: “Bizə bir fəlakət uz verməsindən (islamın məglubiyyətindən) qorxuruq”, - deyən gorərsən. Amma, ola bilsin ki, Allah (mo’minlərə) bir zəfər gətirsin və Oz tərəfindən elə bir is qursun ki, onlar (munafiqlər) urəklərində gizlətdiklərindən (kufr və nifaqdan) pesman olsunlar

[53] Iman gətirənlər isə deyəcəklər: “Sizinlə birlikdə olacaqları barədə Allaha (yalandan) mohkəm andlar icən kəslər bunlarmıdır?” Onların (butun) əməlləri puca cıxdı və (axirətdə) zərərcəkənlərdən oldular

[54] Ey iman gətirənlər! Sizdən hər kəs dinindən donsə, (bilsin ki) Allah (onun yerinə) elə bir tayfa gətirər ki, (Allah) onları, onlar da (Allahı) sevərlər. Onlar mo’minlərə qarsı mulayim, kafirlərə qarsı isə sərt olar, Allah yolunda vurusar və hec kəsin tə’nəsindən qorxmazlar. Bu, Allahın lutfudur, onu istədiyinə verər. Allah (oz lutfu ilə) genisdir, (O, hər seyi) biləndir

[55] Sizin haminiz ancaq Allah, Onun Peygəmbəri və iman gətirənlərdir. O kəslər ki, (Allaha) namaz qılır və rukuda olduqları halda zəkat verirlər

[56] Hər kəs Allahı, Onun Peygəmbərlərini və iman gətirənləri ozunə dost tutarsa, (hər iki dunyada isləri yaxsı gedər). Subhəsiz ki, qələbə calanlar məhz Allahın firqəsidir (Allahı ozunə hami və dost secən səxslərdir)

[57] Ey iman gətirənlər! Sizdən əvvəl kitab verilmis olanlardan dininizi oyun-oyuncaq hesab edənləri və kafirləri ozunuzə dost tutmayın. Əgər mo’minsinizsə Allahdan qorxun

[58] Siz (bir-birinizi) namaza cagırdıgınız zaman onlar onu oyun-oyuncaq sayarlar. Bu, onların anlamaz bir tayfa olmalarındandır

[59] (Ya Rəsulum!) De: “Ey kitab əhli! Bizdən xosunuz gəlməməyiniz yalnız bizim Allaha, bizə nazil edilənə və bizdən daha əvvəl nazil edilənlərə inanmagımıza və sizin əksəriyyətinizin fasiq olmasınamı gorədir

[60] De: “Allah yanında cəza e’tibarilə bundan (dediklərinizdən) daha pisini sizə xəbər verimmi? Allahın lə’nətlədiyi, qəzəbləndiyi, ozlərini meymunlara, donuzlara və seytanlara (butlərə) ibadət edənlərə dondərdiyi səxslər movqecə daha pis və dogru yoldan daha cox azanlardır

[61] (Munafiqlər) sizin yanınıza gəldikləri zaman: “Biz iman gətirdik!” - deyirlər. Halbuki onlar (sizin huzurunuza urəklərində gizlətdikləri) kufrlə daxil olmus, kufrlə də cıxıb getmislər. Allah onların gizlətdiklərini (ozlərindən) daha yaxsı bilir

[62] Onların bir coxunu gunah isləməyə, dusməncilik etməyə və haram yeməyə tələsən gorərsən. Onların gorduyu islər necə də pisdir

[63] Kas onların (yəhudilərin) din alimləri və fəqihləri onlara gunah soyləməyi və haram yeməyi qadagan edəydilər! Onların torətdiyi əməllər necə də pisdir

[64] Yəhudilər dedilər: “Allahın əli baglıdır!” Bu dedikləri sozə gorə onların oz əlləri baglandı və lə’nətə gəldilər. (Və ya dedikləri sozə gorə onların oz əlləri baglansın və lə’nətə gəlsinlər!) Xeyr, Allahın əlləri acıqdır. (O, kərimdir, səxavətlidir), istədiyi kimi lutf (və ehsan) edər. Rəbbindən sənə nazil edilən (Qur’an) onlardan bir coxunun yalnız kufrunu və azgınlıgını artırar. Biz onların arasında qiyamət gununə qədər davam edəcək dusməncılik və kin saldıq. Onlar muharibə alovu yandırdıqca Allah onu sondurər. Onlar yer uzundə fitnə-fəsad torətməyə calısarlar. Allah isə fitnə-fəsad torədənləri sevməz

[65] Əgər kitab əhli (Muhəmməd peygəmbərə və Qur’ana) iman gətirsə və Allahdan qorxaraq pis əməllərdən cəkinsə, Biz, sozsuz ki, onların gunahlarının ustunu ortər və ozlərini də (ne’məti bol olan) Nəim cənnətlərinə daxil edərik

[66] Əgər onlar Tovrata, Incilə və Rəbbi tərəfindən ozlərinə nazil edilənə (ilahi kitabların sonuncusu olan Qur’ana) duzgun əməl etsəydilər, onlar həm (basları) ustundə, həm də ayaqları altında olanlardan (goylərin və yerin ne’mətlərindən) yeyərdilər. Onlar arasında mo’tədil (islam dininə qarsı hec bir ədavət bəsləməyib onun muqəddəsliyini e’tiraf edən) bir camaat vardır. Lakin onların coxusunun gorduyu islər necə də pisdir

[67] Ya Peygəmbər! Rəbbin tərəfindən sənə nazil ediləni (Qur’anı) təblig et. Əgər (bunu) etməsən, (Allahın) risalətini (sənə həvalə etdiyik elcilik, peygəmbərlik vəzifəsini) yerinə yetirmis olmazsan. Allah səni insanlardan qoruyacaq. Həqiqətən, Allah kafir camaatı duz yola yonəltməz

[68] De: “Ey kitab əhli! Tovrata, Incil və Rəbbiniz tərəfindən sizə nazil edilmis olana (Qur’ana) duzgun əməl etmədikcə, siz (Allah yanında məqbul, dini baxımdan dogru olan) hec bir sey uzərində deyilsiniz. Rəbbin tərəfindən sənə nazil edilən (Qur’an) onlardan bir coxunun yalnız azgınlıgını və kufrunu artıracaqdır. Elə isə kafir tayfanın halına acıma

[69] Subhəsiz ki, iman gətirənlərdən, yəhudilərdən, sabiilərdən və xacpərəstlərdən Allaha və axirət gununə inanıb yaxsı is gorənlərin hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə də gorməzlər

[70] Biz Israil ogullarından əhd almıs, onlara peygəmbərlər gondərmisdik. Hər dəfə bir peygəmbər onlara urəklərinə yatmayan bir hokm gətirdikdə (həmin peygəmbərlərin) bir qismini yalancı hesab edər, bir qismini də oldurərdilər

[71] Və elə hesab edərdilər ki, (bunun muqabilində ozlərinə) hec bir bəla uz verməyəcəkdir. Onlar kor və kar oldular. (Haqqı gorməkdən və esitməkdən aciz qaldılar). Sonra Allah onların tovbələrini qəbul etdi. Bundan sonra onların bir coxu yenə (haqqı) gorməz və esitməz oldu. Allah onların nə etdiklərini gorəndir

[72] Subhəsiz ki: “Allah Məryəm oglu Məsihdir!” – deyənlər kafir oldular. Halbuki Məsih (Isa) belə demisdi: “Ey Israil ogulları! Mənim də, sizin də Rəbbiniz olan Allaha ibadət edin! Allaha sərik qosana Allah, subhəsiz ki, Cənnəti haram edər. Onun dusəcəyi yer Cəhənnəmdir. Zalımların hec bir koməkcisi yoxdur!”

[73] “Allah ucun (uc ilahinin) ucuncusudur!” – deyənlər, əlbəttə, kafir olmuslar. Halbuki bir olan Allahdan basqa hec bir tanrı yoxdur. Əgər onlar dediklərinə son qoymasalar, onlardan kafir olanlara, subhəsiz ki, siddətli bir əzab uz verəcəkdir (toxunacaqdır)

[74] Məgər onlar Allaha tovbə edib Ondan bagıslanmalarını istəməyəcəklər? Axı Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[75] Məryəm oglu Məsih ancaq bir peygəmbərdir. Ondan əvvəl də peygəmbərlər gəlib getmisdir. Onun anası isə cox pak (Allahın hokmlərini sidq-urəkdən təsdiq edən) bir qadın idi. Onlardan hər ikisi (adi insanlar kimi) yemək yeyirdi. Gor Biz ayələri onlara necə basa salırıq, onlar (bu ayələrdən) gor necə uz cevirirlər

[76] De: “Allahı qoyub sizə nə bir zərər, nə də bir xeyir verən seylərəmi ibadət edirsiniz? Halbuki Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir!”

[77] De: “Ey kitab əhli! Dininizdə haqsız yerə ifrata varmayın. Əvvəlcə yolunu azmıs, bir coxlarını da azdırmıs və dogru yoldan cıxmıs bir tayfanın nəfsinin istəklərinə uymayın!”

[78] Israil ogullarından kafir olanlara həm Davudun, həm də Məryəm oglu Isanın dili ilə lə’nət oxundu. Bu onların usyan etmələrinə və həddi asmalarına gorə idi

[79] Onlar etdikləri pis əməldən əl cəkmirdilər (və ya onlar bir-birini etdikləri pis əməldən cəkindirmirdilər). Onların gordukləri is necə də pis idi

[80] Onların (kitab əhlinin) bir coxunun kafirlərlə dostluq etdiyini gorursən. Gor nəfslərinin əvvəlcədən onlar ucun hazırladıgı sey (kufr) necə pisdir ki, Allahın onlara qəzəbi tutmusdur. Onlar əbədi əzaba ducar olanlardır

[81] Əgər onlar Allaha, Peygəmbərə və ona nazil olana inansaydılar, onları (kafirləri) ozlərinə dost tutmazdılar. Lakin onların coxu itaətdən cıxmıs fasiqdirlər

[82] (Ya Rəsulum!) Yəhudiləri və musrikləri iman gətirənlərin ən pis dusməni, “Biz xacpərəstik”, - deyənləri isə onların ən yaxın dostu gorəcəksən. Bu onların (mo’minlərin) icində (bilikli, abid) kesis və rahiblərin olması və onların ozlərini yuxarı tutmalarına gorədir

[83] Peygəmbərə nazil olanı dinlədikləri zaman haqqı bildikləri ucun onların gozlərinin yasla doldugunu gorursən. Onlar (belə) deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Biz iman gətirdik, bizi (haqqa) sahid olanlarla bir yerə yaz

[84] Rəbbimizin bizi əməlisaleh camaatla birlikdə (Cənnətə) daxil etməsini umdugumuz halda, biz nə ucun Allaha və bizə haqdan gələnə inanmayaq

[85] Allah da bu sozlərinə gorə onlara (agacları) altından caylar axan cənnətlər əta etdi. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Yaxsı islər gorənlərin mukafatı budur

[86] Kafir olub ayələrimizi yalan hesab edənlər isə cəhənnəmlikdirlər

[87] Ey iman gətirənlər! Allahın sizə halal buyurdugu pak ne’mətləri (ozunuzə) haram etməyin və həddi asmayın. Dogrudan da, Allah həddi asanları sevməz

[88] Allahın sizə verdiyi ruzidən halal və təmiz olanını yeyin. Inandıgınız Allahdan qorxun

[89] Allah sizi bilmədən (səhvən) icdiyiniz andlarınıza gorə cəzalandırmaz (məzəmmət, sorgu-sual etnəz), lakin (bilə-bilə və ya qəsdən) icdiyiniz andları (pozmaga) gorə cəzalandırar. Belə bir andın pozmagın kəffarəsi ailənizə yedirtdiyinizin orta hesabından on yoxsulu yedirdib doyurmaq, yaxud geyindirmək, yaxud da bir kolə azad etməkdir. Bunları etməyə imkanı olmayan səxs uc gun (dalbadal) oruc tutmalıdır. Bu, icdiyiniz andların kəffarəsidir. Bununla belə, andlarınızı qoruyun (onları pozmaqdan cəkinin). Allah ayələrini sizə belə izah edir ki, bəlkə, sukur edəsiniz

[90] Ey iman gətirənlər! Sərab da (icki də), qumar da, butlər də, fal oxları da Seytan əməlindən olan murdar bir seydir. Bunlardan cəkinin ki, bəlkə, nicat tapasınız

[91] Subhəsiz ki, Seytan icki və qumarla aranıza ədavət və kin salmaqdan və namaz qılmaqdan ayırmaq istər. Artıq bu isə son qoyacaqsınızmı

[92] Allaha və Peygəmbərə itaət edin. Əgər (itaətdən) boyun qacırsanız, bilin ki, Peygəmbərimizin vəzifəsi yalnız acıq bir təbligdir (Qur’anı acıq-aydın təblig etməkdir)

[93] Iman gətirib yaxsı islər gorənlərə pis əməllərdən cəkinib iman gətirdikləri, saleh əməllər etdikləri, sonra pis əməllərdən cəkinib iman gətirdikləri, sonra yenə də pis əməllərdən cəkinib yaxsı islər gordukləri təqdirdə, (haram edilməmisdən əvvəl) daddıqları (yeyib icdikləri) seylərdən otru gunah tutulmaz. Allah yaxsı is gorənləri sevər

[94] Ey iman gətirənlər! Allah Ozunu gormədən (gizlində) Ondan qorxanları ayırd etmək (xalqa bildirmək) ucun sizi (ihramda ikən) əllərinizin və mizraqlarınızın cata biləcəyi (azacıq) bir ovla imtahan edəcəkdir. Bundan sonra həddi asanı (ov edəni) siddətli bir əzab gozləyir

[95] Ey iman gətirənlər! Ihramda olarkən ovu (əti yeyilən heyvanları) oldurməyin. Sizdən ovu qəsdən oldurən hər bir kəsin boynuna cəza və ya kəffarə dusur. Onun cəzası icərinizdən olan iki ədələtli səxsin hokmu ilə oldurduyunə bənzər (onun qiymətinə bərabər) bir heyvanı Kə’bəyə catası (Kə’bənin yaxınlıgında kəsilib oradakı yoxsullara paylanacaq) qurban etmək, kəffarəsi isə, gorduyu isin zərərini, acısını dadsın deyə, (oldurduyu heyvanın dəyəri muqabilində) yoxsullara yedirtmək, yaxud ona bərabər (hərəsi ucun bir gun olmaq sərtilə yedirəcəyi yoxsulların sayı qədər) oruc tutmaqdır. Allah kecmisdə olanları bagıslamısdır. Hər kəs bundan sonra belə bir is gorsə, Allah ondan intiqam alar. Allah yenilməz quvvət sahibi, intiqam sahibidir

[96] Sizin ucun bir dolanacaq vasitəsi olsun deyə, (ihramda ikən) dəniz ovu və onu yemək sizə də, yolculara (səfərdə olanlara) da halal edildi. Ihramda oldugunuz muddətdə isə quruda ov etmək sizə haram buyuruldu. Huzuruna toplanacagınız Allahdan qorxun

[97] Allah Beytulhəram (muqəddəs ev) olan Kə’bəni haram ayı (zulhiccəni), (Kə’bəyə gətirilən) boyunları bagsız və baglı (boyunlarına nisan taxılmamıs və taxılmıs) qurbanları insanların (dini və dunyəvi islərinin) duzəlib sahmana dusməsi ucun bir yol muəyyən etdi. Bu ona gorədir ki, Allahın goylərdə və yerdə nə varsa (hamısını) bilməsini, ozu də Allahın hər seyi (layiqincə) bilən olmasını siz də biləsiniz

[98] Bilin ki, Allahın əzabı siddətlidir və Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[99] Peygəmbərin uzərinə dusən vəzifəsi ancaq (Allahın əmrlərini insanlara) təblig etməkdir. Allah uzə cıxartdıqlarınızı və gizlətdiklərinizi (hamısını) bilir

[100] (Ya Rəsulum!) De: “(Ey insan!) Murdar (haram) seyin coxlugu xosuna gəlsə belə, murdarla təmiz (haramla halal) bir ola bilməz”. Ey agıl sahibləri, Allahdan qorxun ki, nicat tapasınız

[101] Ey iman gətirənlər! Sizə bəlli olunca qanınızı qaraldacaq seylər barəsində sorusmayın. Əgər onlar haqqında Qur’an nazil edildikdə sorussanız, onlar sizə aydın olar. (Lakin pis vəziyyətdə qalar və kədərlənərsiniz). Allah onları (indiyə qədər verdiyiniz bu cur sualları) bagısladı. Allah bagıslayandır, həlimdir! (Bəndələrinə əzab verməkdə tələsən deyildir)

[102] Sizdən əvvəl bir tayfa (belə luzumsuz seyləri) sorusmus, sonra da buna gorə (onlara aid olan hokmləri inkar edib yerinə yetirmədikləri ucun) kafir olmusdu

[103] Bəhirə, saibə, vəsilə və haminin hec birisini Allah (sizin ucun muəyyən edib) qanuni buyurmamısdır. Lakin kafirlər Allaha qarsı yalan uydururlar. Onların (kafirlərə uyan camaatın) əksəriyyəti isə (bu cur iddiaların Allaha qarsı bohtan, iftira oldugunu) dərk etmirlər

[104] Onlara: “Allahın nazil etdiyinə və Peygəmbərə tərəf gəlin!” – deyildiyi zaman: “Atalarımızın getdiyi yol bizə yetər”, - deyə cavab verirlər. Bəs ataları hec bir sey bilməyib dogru yolda deyildilərsə necə

[105] Ey iman gətirənlər! Nəfslərinizi qorumaq sizin borcunuzdur. Siz dogru yolda olsanız, (haqq yoldan) azanlar sizə hec bir zərər yetirə bilməzlər. Hamınızın axır donusu Allahadır. Allah etdiyiniz əməllər barəsində sizə xəbər verəcəkdir

[106] Ey iman gətirənlər! Sizlərdən hər hansı birinizi olum haqladıqda vəsiyyət vaxtı aranızdan iki ədalətli səxsi, səfərdə oldugunuz zaman basınıza olum musibəti gəldikdə isə ozunuzdən (musəlman) olmayan iki nəfəri sahid tutun. Əgər (bu qeyri-musəlman sahidlərin dogruluguna) subhə etsəniz, namazdan (əsr, ikindi namazından) sonra hər ikisini tutub saxlayın və onları: “Andımızı qohumlarımıza belə hec bir qiymətə satmarıq (qohumlarımızın lehinə belə yalandan səhadət vermərik) və Allahın sahidliyini gizlətmərik. Yoxsa, subhəsiz ki, gunahkarlardan olarıq”, - deyə Allaha and icdirin

[107] Əgər onların (bu qeyri-musəlman sahidlərin yalan yerə and icmək və yalandan səhadət verməklə) gunah qazandıqları bəlli olsa, o zaman onların yerini (həmin sahidlər tərəfindən) haqsızlıga mə’ruz qalmıs (varislərdən olənə) daha yaxın (mirası almaga daha layiq) olan basqa iki nəfər tutar. Onlar: “Həqiqətən, bizim sahidliyimiz onların hər ikisinin sahidliyindən daha dogrudur. Biz (yalandan and icib) həddi asmadıq. Əks təqdirdə, biz subhəsiz ki, zalımlardan olarıq”,- deyə Allaha and icərlər

[108] Bu (hokm) onların (əvvəlki sahidlərin) səhadəti oldugu kimi vermələri və andlarının sonradan basqa andlarla rədd edilməsindən qorxmaları ucun daha munasib bir usuldur. Allahdan qorxun və (Onu) esidin. Allah fasiq qovmu dogru yola yonəltməz

[109] Allah peygəmbərləri toplayacagı gun (qiyamət gunu) belə buyuracaq: “(Ummətlərinizi Mənim əmrimə tabe olmaga də’vət etdiyiniz zaman) sizə nə cavab verildi?” Onlar isə (təvazokarlıq edib): “Biz hec bir sey bilmirik. Həqiqətən, qeybləri (gorunməyənləri) bilən ancaq Sənsən! – deyə cavab verəcəklər

[110] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, o gun (qiyamət gunu) Allah (Isaya) belə buyuracaq: “Ya Məryəm oglu Isa! Sənə və anana ne’mətimi yadına sal. O zaman səni muqəddəs ruhla quvvətləndirmisdim. Sən besikdə olanda da, yetkin cagında da adamlarla danısırdın. Sənə kitabı (yazıb-oxumagı), hikməti, Tovratı və Incili oyrətmisdim. O zaman sən Mənim iznimlə palcıqdan qusa bənzər bir sey duzəldib ona ufururdun, o da Mənim iznimlə qus olurdu. Sən Mənim iznimlə anadangəlmə kora cə cuzamlı xəstəyə səfa verir və Mənim iznimlə oluləri (qəbirdən cıxardıb) dirildirdin. Sən Israil ogullarına acıq-askar mo’cuzələr gətirdiyin zaman Mən (onların bəlasını) səndən dəf etmisdim (səni oldurmək istədikdə onlara mane olmusdum). Onlardan kufrə batanlar isə belə demisdilər: “Bu, acıq-aydın sehrdən basqa bir sey deyildir!”

[111] Xatırla ki, o zaman həvarilərə (Isanın on iki əshabəsinə): “Mənə və peygəmbərimə iman gətirin!” – deyə əmr etmisdim. Onlar isə: “Bizim (Sənə və peygəmbərinə) itaətkar kəslər olmagımıza sahid ol!” – deyə cavab vermisdilər

[112] Onu da xatırla ki, o zaman həvarilər demisdilər: “Ya Məryəm oglu Isa! Rəbbin bizə goydən (yeməklə dolu) bir sufrə gondərə bilərmi? O (Isa):” Əgər mo’minsinizsə, Allahdan qorxun!” – demisdi

[113] (Həvarilər) demisdilər: “Biz istəyirik ki, ondan yeyək, urəklərimiz sakit olsun, sənin bizə dogru dediyini bilək və ona (sufrənin goydən enməsi mo’cuzəsini gorməklə sənin peygəmbərliyinin həqiqiliyinə) sahidlik edənlərdən olaq”

[114] Məryəm oglu Isa dedi: “Ya Allah, ey bizim Rəbbimiz! Bizə goydən bir sufrə nazil et ki, o bizim həm birincimiz, həm də axırıncımız (həm bizim, həm də bizdən sonra gələnlər) ucun bir bayram və Səndən (Sənin qudrətindən) bir mo’cuzə olsun. Bizə ruzi ver ki, Sən ruzi verənlərin ən yaxsısısan!”

[115] Allah buyurdu: “Mən onu sizə, əlbəttə, nazil edərəm. Lakin ondan sonra sizlərdən kim kufrə dusərsə, ona aləmlərdə olanlardan (bəsər ovladından, zəmanə əhlindən) hec kəsə verməyəcəyim bir əzab verərəm!”

[116] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, o zaman (qiyamət gunu) Allah belə buyuracaq: “Ya Məryəm oglu Isa! Sənmi insanlara: “Allahla yanası, məni və anamı da ozunuzə tanrı bilin!” – demisdin? “(Isa cavabında) deyəcək:” Sən pak və muqəddəssən! Haqqım catmayan bir seyi demək mənə yarasmaz. Əgər bunu mən demis olsaydım, Sən onu mutləq bilərdin. Sən mənim urəyimdə olan hər seyi bilirsən, mən isə Sənin zatından ola bilmərəm. Subhəsiz ki, qeybləri bilən ancaq Sənsən

[117] Mən onlara yalnız Sənin mənə etdiyin əmri catdırıb belə demisəm: “Mənim də, sizin də Rəbbiniz olan Allaha ibadət edin!” Nə qədər ki, onların arasında idim, onlara sahid mən idim (onları belə nalayiq hərəkətlər etməyə qoymurdum). Sən məni (goyə qaldırıb dərgahına) qəbul etdikdən sonra onlara nəzarətci Ozun oldun. Yalnız Sən hər seyə sahidsən

[118] Əgər onlara əzab versən, subhə yoxdur ki, onlar Sənin qullarındır. Əgər onları bagıslasan, yenə subhə yoxdur ki, Sən yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibisən” (Istədiyin bəndəyə əzab verməyə, istədiyini bagıslamaga və hər hansı bir məsələni həkimanə həll etməyə qadir olan ancaq Sənsən)

[119] Allah buyurdu: “Bu (qiyamət gunu) elə bir gundur ki, duz danısanlara duzlukləri fayda verər. Onları (agacları) altından caylar axan cənnətlər gozləyir. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Allah onlardan, onlar da Allahdan razıdırlar. Bu, (mo’minlər ucun) boyuk qurtulusdur (ugurdur)!”

[120] Goylərin, yerin və onlarda olan hər seyin hokmu Allaha məxsusdur. Allah hər seyə qadirdir

[1] Goyləri və yeri (yoxdan) xəlq edən, zulmətləri və nuru yaradan Allaha həmd (sukur və tə’rif) olsun! (Bu qudrəti gordukdən) sonra kafir olanlar yenə (butləri) oz Rəbbinə tay tuturlar

[2] Sizi palcıqdan yaradan, sonra da (sizin ucun) bir əcəl (olum vaxtı) muəyyən edən Odur. (Allahın) yanında mə’lum bir əcəl də (butun olulərin diriləcəyi qiyamət gunu) vardır. (Butun bunlardan) sonra siz yenə də subhə edirsiniz

[3] Goylərdə də, yerdə də (ibadətə layiq olan) yalnız O Allahdır! Sizin gizlində də, askarda da nəyiniz varsa, tutdugunuz (butun) əməlləri də O bilir

[4] Onlara (Məkkə musriklərinə) Rəbbinin ayələrindən elə bir ayə gəlməz ki, onlardan uz cevirməsinlər

[5] Onlara haqq olan (Qur’an) gəldiyi zaman onu yalan hesab etdilər. (Musriklərin) məsxərəyə qoyduqlarının (Qur’anın musəlmanların qalib gələcəyi, musriklərin məglub olacagı və axirətdə siddətli əzab gorəcəkləri barəsindəki) xəbərləri onlara gəlib catacaq

[6] Məgər ozlərindən əvvəl necə-necə nəsilləri (ummətləri) məhv etdiyimizi gormədilərmi? Onlara yer uzundə sizə (məkkəlilərə) vermədiyimiz imkanlar (quvvət və sərvət) vermisdik. Goydən onlara bol yagıs gondərmis, (evlərin, saraylarının və bagcalarının) altından caylar axıtmısdıq. Biz onları gunahlarına gorə məhv etdik və onlardan sonra basqa yeni bir nəsil (ummətlər) yaratdıq

[7] (Ya Rəsulum!) Əgər sənə kagız uzərində (yazılı) bir kitab nazil etsəydik və onlar əlləri ilə ona toxunmus olsaydılar belə, kafirlər yenə də: “Bu, acıq-aydın bir sehrdir”, - deyərdilər

[8] Onlar dedilər: “Məgər ona (Həzrəti–Muhəmmədə peygəmbərliyinin həqiqi olmasını təsdiq edən) bir mələk endirilməli deyildimi?” Əgər Biz bir mələk gondərsəydik, is bitmis olar (iman gətirməyəcəkləri ucun onlar məhv edilər) və (tovbə etmək ucun) onlara bir an belə mohlət verilməzdi

[9] Əgər Biz onu (peygəmbəri) mələk etsəydik (və ya kafirlərə mələklərdən bir peygəmbər gondərsəydik), yenə də onu bir insan qiyafəsində gondərər və onları (gondərilənin mələk deyil, ozləri kimi bir adam olması barəsində) bir daha dusdukləri subhəyə salardıq

[10] Əlbəttə, səndən əvvəlki peygəmbərlər də məsxərəyə qoyulmusdular. Lakin məsxərəyə qoyanları məsxərəyə qoyduqlarının ozu məhv etdi

[11] (Ya Rəsulum!) De: “Yer uzunu dolasın və sonra gorun ki, (peygəmbərlərə) yalancı deyənlərin aqibəti necə oldu?”

[12] De: “Goylərdə və yerlərdə olanlar kimindir?” De: “Allahındır!” O Oz- Ozunə rəhmli olmagı yazmısdır. (Bəndələrinə qarsı rəhmli olmagı Ozu ucun əzəldən O Muəyyən etmisdir). Olacagına hec bir subhə edilməyən qiyamət gununə sizi O toplayacaqdır. Ozlərinə zərər vuranlar, əlbəttə, iman gətirməzlər

[13] Gecədə və gunduzdə movcud olan hər bir sey Onundur. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

[14] (Ya Rəsulum!) De: “Mən goyləri və yeri yaradan, hamısını bəsləyib Ozu bəslənməyən (hamını yedirdib Ozu yeməkdən uzaq olan) Allahdan basqasını ozumə Rəbbmi edərəm?!” De: “Mənə ilk musəlman olmaq əmr edildi və musriklərdən olma!” (deyə buyuruldu)

[15] De: “Əgər mən Rəbbimə asi olsam, boyuk gunun (qiyamət gununun) əzabından qorxaram”

[16] O gun kim əzabdan qurtulsa, subhəsiz ki, (Allah) ona mərhəmət əta etmisdir. Bu isə acıq-aydın qurtulusdur (ugurdur)

[17] Əgər Allah sənə bir sıxıntı versə, (səni ondan) Allahdan basqa hec kəs qurtara bilməz. Əgər (Allah) sənə bir xeyir yetirsə (hec kəs Ona mane ola bilməz). Cunki O, hər seyə qadirdir

[18] O Oz qulları uzərində hakimi-mutləqdir. O, hikmət sahibidir, (hər seydən) xəbərdardır

[19] De: “Sahidlik baxımından nə daha boyukdur? Mənimlə sizin aranızda Allah sahiddir. Bu Qur’an mənə sizi və ona (gələcəkdə) yetisəcək kimsələri (qiyamətə qədər) xəbərdarlıq edib qorxutmagım ucun vəhy olundu. Məgər siz Allahla yanası basqa tanrılar olduguna sahidlik edirsiniz?” De “O, tək bir Tanrıdır. Mən sizin Ona sərik qosduqlarınızdan (butlərdən) tamamilə kənaram!”

[20] Kitab verilmis səxslər onu (Muhəmməd peygəmbəri) oz ogullarını tanıdıqları kimi tanıyırlar. Ozlərinə zərər edənlər, əlbəttə, iman gətirməzlər

[21] Allaha iftira yaxan və Onun ayələrini yalan hesab edən kəsdən daha zalım kim ola bilər?! Subhəsiz ki, zalımlar nicat tapmazlar

[22] O gun (qiyamət gunu) onların hamısını (bir yerə) toplayacaq, sonra (Allaha) sərik qosanlara deyəcəyik: “(Tanrı olduqlarını) iddia etdiyiniz sərikləriniz (butləriniz) haradadır

[23] Onların: “Rəbbimiz Allaha and olsun ki, biz musrik deyildik!” deməkdən basqa hec bir carələri qalmayacaq

[24] Gor onlar ozlərinə qarsı necə yalan deyirlər. Ozlərindən uydurub duzəltdikləri butlər də onlardan qeyb olacaq

[25] (Musriklərin) icərisində səni dinləyənlər də vardır. Lakin (musəlmanlara qarsı dusmən hərəkətlərinə gorə) onu (Qur’anı) basa dusməsinlər deyə, onların urəklərinə pərdə cəkdik, qulaqlarına da karlıq (agırlıq) verdik. Onlar hər hansı bir mo’cuzə gorsələr, yenə də ona inanmazlar. Hətta yanına gəldikdə səninlə hocətləsərlər. Kafir olanlar isə:” Bu, qədimlərin əfsanələrindən (nagıllardan) basqa bir sey deyildir!, - deyərlər

[26] (Musriklər ozlərinə uyanları Qur’anı) dinləməyi qadagan edər, ozləri də onlardan uzaq durarlar. Onlar (basqalarını deyil), yalnız ozlərini həlak edər, lakin (bunun) fərqinə varmazlar

[27] (Ya Rəsulum!) Gətirilib od ustundə saxlandıqları zaman sən onların: “Kas ki, biz dunyaya qaytarılıb Rəbbimizin ayələrini yalan hesab etməyəydik və mo’minlərdən olaydıq!” – demələrini gorəydin

[28] Xeyr, əvvəlcə (urəklərində) gizlətdikləri (kufr, nifaq və cirkin əməllər) onların qabagına cıxdı. Əgər geri qaytarılsaydılar, yenə də onlar qadagan olunduqları seyə (kufr və gunaha) əl qatardılar. Onlar, subhəsiz ki, yalancıdırlar

[29] (Əgər onlar dunyaya qaytarılsaydılar) yenə də: “Həyat yalnız bu dunyadakı həyatımızdan ibarətdir. Bizlər bir daha dirilən deyilik!” – deyərdilər

[30] Sən onları (sorgu-sual ucun) Rəbbinin huzurunda saxlandıqları zaman gorəydin! Allah onlara (mələklər vasitəsilə) belə buyuracaq: “Bu, (oləndən sonra dirilmək, sorgu-sual) haqq deyilmi? Onlar:” Bəli, Rəbbimizə and olsun (ki, bu, haqdır!)” – deyə cavab verəcəklər. (Allah) buyuracaq: “Elə isə etdiyiniz kufrlərə gorə dadın əzabı!”

[31] Allahın huzurunda duracaqlarını inkar edən kimsələr, həqiqətən, ziyana ugramıslar. Belə ki, saat (qiyamət vaxtı) qəflətən baslarının ustunu aldıgı zaman onlar gunahlarını dallarında dasıyaraq deyəcəklər: “Dunyadakı təqsirlərimizə gorə vay halımıza!” Bir baxın, dasıdıqları sey (gunah yuku) necə də pisdir

[32] Dunya həyatı oyun və əyləncədən basqa bir sey deyildir. Axirət yurdu muttəqilər ucun daha xeyirlidir. Məgər dərk etmirsiniz

[33] Bilirik ki, onların (Qur’an barəsində) dedikləri soz səni cox kədərləndirir. Həqiqətdə isə onlar səni yalancı hesab etmirlər (urəklərində sənin həqiqi peygəmbər oldugunu yaxsı bilirlər). Ancaq o zalımlar (musriklər) Allahın ayələrini inadla inkar edirlər

[34] Səndən əvvəl də peygəmbərlər təkzibə mə’ruz qalmısdılar. Lakin onlar təkzib olunduqları və əziyyət verildikləri seylərə dozdulər. Nəhayət, Bizim koməyimiz onlara yetdi. Allahın sozlərini (peygəmbərlərə verdiyi və’dləri) dəyisə biləcək hec bir kimsə yoxdur! Dogrudan da, peygəmbərlərə aid xəbərlərin bə’zisi sənə gəlib catdı

[35] Onların (haqq dindən) uz dondərməsi sənə agır gəlirsə, yerdə (yerin dibinə gedən) bir lagım və ya goyə cıxacaq bir nərdivan tapıb onlara (Bizim sənə verdiyimizdən daha yaxsı) bir mo’cuzə gətirə bilərsənsə, durma gətir! (Allah sənə bu qudrəti verməmisdir, hətta gətirsən belə, yenə onu sehr hesab edəcəklər). Allah istəsəydi, onları yıgıb dogru yola salardı. Elə isə (Allahın insanların zorla deyil, konullu surətdə iman gətirmək istədiyini) bilməyənlərdən olma

[36] (Sənin də’vətini) ancaq cani-dildən esidənlər qəbul edər. Oluləri də Allah dirildər. Sonra onlar Allahın huzuruna qaytarılar

[37] (Məkkə musrikləri) dedilər: “Məgər ona (Peygəmbərə) Rəbbindən bir mo’cuzə endirilməli deyildimi?” De: “Allah mo’cuzə endirməyə qadirdir. Lakin onların coxu (belə bir mo’cuzə gondərildikdə onu inkar edəcəkləri təqdirdə baslarına gələcək musibət və fəlakəti) bilməz

[38] Yerdə gəzən elə bir heyvan, qanadları (iki qanadı) ilə ucan elə bir qus yoxdur ki, sizin kimi ummətlər olmasın. (Onlar da sizin kimi bir zumrədir. Allah onlara da ruzi vermis, əcəllərini əvvəlcədən muəyyənləsdirmisdir. Onlar da oz qabiliyyətlərinə gorə Allahın vəhdaniyyətini mədh edib, sə’ninə tə’rif deyirlər). Biz Kitabda (Qur’anda) hec bir seyi nəzərdən qacırmadıq (əskiltmədik). Sonra onlar (butun canlılar, butun məxluqat) Rəbbinin huzuruna cəm ediləcəkdir

[39] Ayələrimizi təkzib edənlər zulmət icində (kufr və cəhalətdə) qalmıs karlar və lallardır. Allah istədiyini (haqq yoldan) azdırar, istədiyini isə duz yola yonəldər

[40] (Musriklərə) de: “Mənə deyə bilərsinizmi? Sizə Allahın əzabı gəlsə və ya qiyamət basınızın ustunu alsa, Allahdan basqasına dua edib yalvaracaqsınızmı? Əgər dogrudanısanlarsınızsa (deyin gorək)!”

[41] Xeyr, yalnız Ona (Allaha) dua edib yalvaracaqsınız. O əgər istəsə, yalvardıgınız bəlanı aradan qaldırar, siz də Ona sərik qosdugunuz butlərinizi unudarsınız. (Buna gorə də basınıza bir bəla gəlməmisdən əvvəl Allaha ibadət edin. Ona hec bir sərik qosmayın)

[42] Səndən əvvəl də ummətləri (peygəmbərləri yalancı hesab etdikləri ucun) musibət və fəlakətə ducar etdik ki, (Allaha) yalvarsınlar

[43] Barı, əzabımız onların baslarının ustunu alanda yalvaraydılar. Lakin (inadları uzundən) qəlbləri sərtləsdi və Seytan da onlara etdikləri əməlləri suslu gostərdi

[44] (Kafirlərə) edilmis xəbərdarlıgı unutduqları zaman (kufrlərini daha da artırmaq məqsədilə) hər seyin (butun ne’mətlərin) qapılarını onların uzunə acdıq. (Kafirlər) ozlərinə verilən ne’mətlərə sevindikləri vaxt onları qəflətən yaxaladıq və onlar (hər seydən) məhrum oldular

[45] Artıq o zalım tayfanın koku kəsildi. Həmd olsun aləmlərin Rəbbi Allaha

[46] (Ya Rəsulum!) De: “Bir deyin gorum, əgər Allah sizin qulaqlarınızı və gozlərinizi əlinizdən alsa, urəklərinizə mohur vursa, onları sizə Allahdan qeyri hansı tanrı qaytara bilər?” Gor Biz ayələrimizi onlara necə izah edirik, sonra onlar ondan gor necə uz dondərirlər

[47] De: “Bir deyin gorum, əgər Allahın əzabı sizə qəflətən və ya askar gəlsə, zalım tayfadan basqası həlak edilərmi?”

[48] Biz peygəmbərləri ancaq mujdə verənlər və (əzabla) qorxudanlar sifətilə gondərdik. Iman gətirib yaxsı islər gorənlərin hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[49] Ayələrimizi təkzib edənlərə isə qazandıqları gunahlara gorə əzab uz verəcəkdir

[50] De: “Mən sizə demirəm ki, mənim yanımda Allahın xəzinələri vardır. Mən qeybi bilmirəm və sizə də demirəm ki, mən mələyəm. Mən yalnız ozumə gələn vəhyə tabe oluram”. De: “Kor gorənlə bir olarmı? Məgər dusunmursunuz?”

[51] Rəbbinin huzuruna cəm ediləcəklərindən qorxanları onunla (Qur’anla) xəbərdar et. Onların Allahdan basqa hec bir hamisi və havadarı yoxdur. Bəlkə də, onlar (bununla) pis əməllərdən cəkinsinlər

[52] (Ya Rəsulum!) Rəbbinin camalını (rizasını) diləyərək səhər-axsam Ona dua edənləri yanından qovma. Onların əməllərini sənə, sənin əməllərinin isə onlara hec bir dəxli yoxdur. Buna gorə də (onları qovsan) zalımlardan olarsan

[53] Beləliklə, onları (insanları) bir-birilə imtahana cəkdik ki, onlar desinlər: “Əcəba, Allahın aramızda lutfunu gorub bəxs etdiyi kimsələr bunlarmıdır? Məgər Allah sukur edənləri daha yaxsı tanıyan deyildirmi?”

[54] Ayələrimizə iman gətirənlər yanına gəldikdə onlara de: “Sizə salam olsun! Rəbbiniz Ozu-Ozunə rəhmli olmagı yazmısdır (bəndələrinə qarsı rəhmli olmagı əzəldən Ozu Ozu ucun muəyyən etmisdir) ki, sizlərdən hər kəs pis is gorsə, sonra tovbə edib duzəlsə (Allah onun gunahından kecər). Subhəsiz ki, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir!”

[55] Biz ayələrimizi belə mufəssəl izah edirik ki, gunahkarların yolu acıq-aydın bilinsin

[56] (Ya Rəsulum) De: “Sizin Allahdan qeyri tapındıgınız butlərə ibadət etmək mənə qadagan edilmisdir”. De: “Mən sizin nəfsinizin istəklərinə əsla uymaram. Belə ola biləcəyi təqdirdə mən (haqq yoldan) azar və dogru yola yonəlmislərdən olmaram!”

[57] De: “Mən Rəbbimdən acıq-aydın bir dəlilə (Qur’ana) istinad edirəm. Siz isə onu yalan hesab etdiniz. Sizin tələm-tələsik istədiyiniz (ilahi əzab) məndə (mənim əlimdə) deyildir. Hokm ancaq Allahındır. Haqqı yalnız O bəyan edər. O (haqla batili) ayırd edənlərin ən yaxsısıdır!”

[58] De: “Əgər tə’cili istədiyiniz (əzab) mənim əlimdə olsaydı, is mənimlə sizin aranızda əlbəttə, bitmis olardı (sizi dərhal məhv edərdim), Allah zalımları daha yaxsı tanıyandır!”

[59] Qeybin acarları (Allahın) yanındadır. Onları ancaq O (Allah) bilir. (Allah) suda və quruda nə varsa bilir. Yerə dusən elə bir yarpaq yoxdur ki, (Allah) onu bilməsin. Yerin zulmətləri icində elə bir toxum, (kainatda) yas-quru elə bir sey yoxdur ki, acıq-aydın kitabda (lovhi-məhfuzda) olmasın

[60] Sizi gecələr yuxuya daldıran (bu minvalla sizi bir nov olum halına salıb hiss-həyacandan məhrum edən), gunduz isə nə etdiyinizi (nə qazandıgınızı) bilən Odur. Sonra O sizi gunduz (yuxudan) oyandırır ki, muəyyən olunmus vaxt (əcəl) gəlib yetissin. Sonra onun huzuruna qayıdacaqsınız və sonra da O sizə etdiyiniz əməllər barəsində xəbər verəcəkdir

[61] (Allah) Oz bəndələri uzərində hakimi-mutləqdir. O sizə (yaxsı və pis əməllərinizi yazan, sizi Seytandan qoruyan) gozətci mələklər gondərir. Nəhayət, birinizin əcəli gəlib catdıqda onun canını (gondərdiyimiz) mələklər alar. Onlar (oz vəzifələrində) hec bir əyər-əskikliyə yol verməzlər

[62] Sonra insanlar Allahın – ozlərinin həqiqi ixtiyar sahibinin huzuruna qaytarılar. Bilin ki, hokm Onundur (Allahındır) və O, ən tez haqq-hesab cəkəndir

[63] (Ya Rəsulum!) De: “Gizlində (Allaha) dua edib:” Əgər bizi suyun və qurunun zulmətindən qurtarsan, əlbəttə, sukur edənlərdən olarıq”, - deyə yalvardıgınız zaman sizləri bunlardan xilas edən kimdir?”

[64] De: “Sizi ondan xilas edən və hər bir qəmdən qurtaran Allahdır. (Butun bunlardan) sonra siz yenə də (Ona) sərik qosursunuz?”

[65] De: “Allah basınızın ustundən və ayaqlarınızın altından (goydən və yerdən) sizə əzab gondərməyə, sizi dəstələr halında qarısdırmaga və birinizə digərinizin zorunu daddırmaga qadirdir!” Gor ayələrimizi onlara nə cur izah edirik ki, bəlkə, basa dussunlər

[66] (Ya Rəsulum!) Sənin camaatın onu (Qur’anı), haqq oldugu halda, yalan hesab etdi. (Onlara) de: “Mən sizin vəkiliniz deyiləm!”

[67] Hər bir xəbərin (Qur’anda sizə xəbər verdiyim əzabın Allah tərəfindən təqdir olunmus) muəyyən bir vaxtı vardır və siz (onu) biləcəksiniz

[68] (Ya Rəsulum!) Ayələrimizi istehza edənləri gorduyun zaman onlar sohbəti dəyisənə qədər onlardan uz cevir. Əgər Seytan (bu qadagan əmrini) sənə unutdursa, xatırlayandan sonra o zalım tayfa ilə bərabər oturma

[69] Muttəqilərə onların (iman gətirməyənlərin) əməllərindən hec bir gunah gəlməz. Lakin bu, bir oyuddur ki, bəlkə, (kafirlər onun tə’sirilə) pis əməllərdən cəkinsinlər

[70] Dinlərini oyun və əyləncə sayanları, dunya həyatının məgrur etdiyi (və ya aldatdıgı) səxsləri bosla getsinlər. (Onlara Qur’anı) xatırlat ki, hec kəs qazandıgı əmələ gorə ozunu həlaka ducar etməsin. Allahdan basqa onun nə bir dostu var, nə də bir səfaətcisi (havadarı). O, hər hansı bir fidyəni versə belə, qəbul olunmaz. Onlar edikləri əməllərə gorə əzaba ducar olanlardır. Onları kufr etdiklərinə gorə qaynar su (cəhənnəm ickisi həmim) və siddətli əzab gozləyir

[71] De: “Biz Allahı qoyub bizə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilməyən butlərəmi tapınacaq və Allah bizi duzgun yola yonəltdikdən sonra yer uzundə sasqın dolasarkən seytanların azdırdıgı adam kimi geriyəmi (kufrə) dondəriləcəyik? Halbuki dostları onu: “Bizə tərəf gəl!” – deyərək haqq yola cagırırdılar! De: “Allahın hidayəti (islam dini) dogru yoldur. Bizə aləmlərin Rəbbinə təslim olmaq əmr edilmis

[72] Həmcinin: “Namaz qılın, Allahdan qorxun, huzuruna toplanacagınız məhz Odur!” (deyə buyurulmusdur)”

[73] Goyləri və yeri haqq olaraq yaradan Odur. Onun: “Ol!” deyəcəyi gun (hər sey) dərhal olar. Onun sozu haqdır. Surun (Israfilin surunun) calınacagı gun hokm Onundur. Qeybi və askarı bilən də Odur. O, hikmət sahibidir, (hər seydən) xəbərdardır

[74] (Ya Rəsulum) Xatırla ki, bir zaman Ibrahim atası Azərə demisdi: “Sən butləri tanrılarmı qəbul edirsən? Mən səni və sənin tayfanı acıq-aydın zəlalət icində gorurəm!”

[75] Beləcə, Ibrahimə goylərin və yerin mulkunu (səltənətini, oradakı qəribəlikləri və gozəllikləri, onların Allah qudrəti ilə yaradılmasını) gostərdik ki, tam qənaətlə inananlardan olsun

[76] Gecə qaranlıgı (onu) burudukdə o, bir ulduz gorub: “Bu mənim Rəbbimdir!” dedi. (Ulduz) batdıqda isə: “Mən batanları sevmirəm”, soylədi

[77] (Sonra) dogan ayı gorub: “Bu mənim Rəbbimdir!” – dedi. (Ay) batdıqda isə: “Dogrudan da, əgər Rəbbim məni dogru yola yonəltməsəydi, mən zəlalətə dusənlərdən olardım”, - soylədi

[78] (Daha sonra) dogan gunəsi gorub: “Bu mənim Rəbbimdir, bu, daha boyukdur!” – dedi. (Gunəs) batdıqda isə dedi: “Ey camaatım, mən, həqiqətən, sizin Allaha sərik qosduqlarınızdan (butlərdən, səma cismlərindən) uzagam

[79] Mən, həqiqətən, batildən haqqa tapınaraq (donərək) uzumu goyləri və yeri yaradana cevirdim. Mən (Allaha) sərik qosanlardan deyiləm!”

[80] Tayfası onunla (Ibrahimlə) mubahisəyə girisdi. (Ibrahim) dedi: “Allah məni dogru yola saldıgı halda, siz Onun barəsində mənimlə mubahisə edirsiniz? Rəbbimin istədiyi hər hansı bir sey (bəla, musibət) istisna olmaqla, mən sizin Ona sərik qosdugunuz butlərdən qorxmuram. (Onlar mənə hec bir sey edə bilməzlər). Rəbbim hər seyi elmlə (Oz əzəli elmi ilə) ehtiva etmisdir. Məgər dusunub ibrət almırsınız

[81] Allahın sizə (ibadət edilməsi barədə) hec bir dəlil endirmədiyi butləri Ona sərik qosmaqdan qorxmadıgınız halda, mən niyə sizin qosdugunuz səriklərdən qorxmalıyam? Əgər bilirsinizsə, (deyin gorək) bu iki dəstədən hansı (qiyamət əzabından) əmin olmaga daha layiqdir

[82] Iman gətirib imanlarını zulmə qatısdırmayanlar əmin-amanlıqdadırlar. Haqq yola yonəlmislər də onlardır

[83] Bu bizim Ibrahimə oz tayfasına qarsı verdiyimiz dəlildir. Biz istədiyimiz səxsi dərəcə-dərəcə yuksəldərik. Subhəsiz ki, Rəbbin hikmət sahibi, elm sahibidir

[84] Biz Ishaqı və Yə’qubu Ona əta etdik. Onların hər birini hidayətə (peygəmbərliyə) catdırdıq. Bundan əvvəl Nuhu və onun nəslindən olan Davudu, Suleymanı, Əyyubu, Yusifi, Musanı və Harunu da hidayətə qovusdurmusduq. Biz yaxsı is gorənləri (yaxsılıq edənləri) belə mukafatlandırırıq

[85] Zəkəriyyanı, Yəhyanı, Isanı, Ilyası da (hidayətə catdırdıq). Onların hamısı əməlisalehlərdən idi

[86] Biz, həmcinin Ismaili, Əlyəsə’i, Yunisi və Lutu da (hidayətə qovusdurduq) və onları aləmlərdən (ozləri ilə bir dovrdə yasayan butun insanlardan) ustun tutduq

[87] Biz onların atalarından, nəsillərindən və qardaslarından da (bir qismini hidayətə catdırdıq), onları secdik və duz yola yonəltdik

[88] Bu, Allahın haqq yoludur. Bəndələrindən istədiyini ona yonəldir. Əgər onlar (Allaha) sərik qossaydılar, etdikləri əməllər puca cıxardı

[89] Onlar Bizim kitab, hokm və peygəmbərlik verdiyimiz kimsələrdir. Əgər (indi) bunlar (Qureys musrikləri və basqa kafirlər) bu dəlilləri dansalar, Biz onlara həmin dəlilləri inkar etməyən bir tayfanı muvəkkil edərik (onların yerinə dəlillərimizi inkar etməyəcək bir zumrə gətirərik)

[90] Onlar (adları cəkilən peygəmbərlər) Allahın dogru yola yonəltdiyi kimsələrdir. Sən də onların haqq yolunu tutub get. De: “Mən bunun (islam dinin təbligi) muqabilində sizdən bir əvəz istəmirəm. Bu (Qur’an) aləmlər (butun bəsəriyyət) ucun yalnız bir moizədir (oyud-nəsihətdir)”

[91] Onlar (yəhudilər): “Allah hec bir bəsərə bir sey (Qur’an) nazil etməmisdir”, - deməklə Allahı layiqincə qiymətləndirmədilər. De: “Musanın insanlara bir nur və hidayət olaraq gətirdiyi kitabı (Tovratı) kim nazil etmisdir? Siz onu vərəqlərə yazıb gostərir, bir coxunu da gizlədirsiniz. (Əslində) siz (Qur’an vasitəsilə) ozunuzun və atalarınızın bilmədiklərini oyrənmis olursunuz. (Ya Rəsulum!) Sən: “Allah!” deyib cagır, sonra da onları burax ki, dusdukləri bataqlıqda oynaya-oynaya qalsınlar. (Ozlərinin dedi-qodularında, pis islərində və yaramaz əqidələrində davam etsinlər)

[92] Bu (Qur’an) da mubarək (xeyir-bərəkəti daim, faydası cox), ozundən əvvəlkiləri təsdiq edən bir kitabdır ki, onu sənə Məkkə əhlini və ətrafındakı insanları (Allahın əzabı ilə) qorxutmaq ucun nazil etmisik. Axirətə iman gətirənlər ona da iman gətirər, namazlarını da qoruyub saxlayarlar (vaxtlı-vaxtında qilarlar)

[93] Allaha iftira yaxan, ozunə hec bir vəhy olunmadıgı halda: “Mənə də vəhy olunmusdur, mən də Allahın nazil etdiyi (Qur’an) kimi bir kitab endirəcəyəm”, - deyən səxsdən daha zalım kim ola bilər? Kas sən zalımları olum əzabı icində cabalayan, mələklərin də (bu zaman) əllərini uzadıb: “Cıxarın canlarınızı! Siz bu gun Allaha qarsı nahaq sozlər danısdıgınıza və Onun ayələrinə təkəbbur gostərdiyinizə gorə alcaldıcı bir əzabla cəzalandırılacaqsınız!” – dediklərini gorəydin

[94] Siz Bizim huzurumuza ilk dəfə sizi yaratdıgımız kimi tək-tənha, ozu də sizə verdiyimiz (var-dovləti, əhli-əyalı) arxanızda (dunyada) qoyub gəlmisiniz. Artıq sizin (vaxtı ilə) oz aranızda Allahın sərikləri iddia etdiyiniz səfaətcilərinizi gormuruk. Artıq aranızdakı (rabitə) qırılmıs və (Allaha sərik) iddia etdikləriniz (butlər) də sizdən (uzaqlasıb) qeyb olmusdur

[95] Subhəsiz ki, toxumu da, cəyirdəyi də cucərdib catladan, oludən diri, diridən də olu cıxardan (olu yumurtadan diri toyuq, diri toyuqdan olu yumurta yaradan) Allahdır. Budur Allah! Axı siz Ondan (haqq olan Allahdan) nə cur dondərilirsiniz

[96] (Gecənin zulmətindən) səhəri yarıb cıxaran, gecəni bir istirahət vaxtı, gunəsi və ayı (vaxt ucun) bir olcu vasitəsi edən də Odur. (Butun) bunlar yenilməz quvvət sahibi, (hər seyi) bilən Allahın təqdiridir (əzəli hokmudur)

[97] Suyun və qurunun zulmətində (yolunuzu) duz getmək ucun ulduzları sizin ucun yaradan da Odur. Biz bu ayələri anlayan bir camaat ucun bu cur ətraflı izah etdik

[98] Sizi tək bir nəfərdən (Adəmdəm) yaradan da Odur. (Sizin ucun) bir qərar yeri (ana bətni, ata beli və ya yer uzu), bir də bir əmanət yeri (qəbir) vardır. Biz ayələrimizi anlayan bir camaat ucun belə mufəssəl bəyan etdik

[99] Goydən su (yagıs) endirən Odur. Biz onunla hər bir bitkini yetisdirdik, yasıl fidanlar goyərtdik, onlardan bir-birinə sarmasmıs (sunbul olmus) dənələr cıxartdıq. Biz xurma agacından, onun tumurcugundan bir-birinə sarmasmıs salxımlar yetisdirdik. (Biz, həmcinin) uzum bagları, bir-birinə bənzəyən və bənzəməyən zeytun və nar yetisdirdik. (Onlardan hər birinin) bar verdiyi vaxt meyvəsinə və onun yetisməsinə baxın. Subhəsiz ki, bunda (Allahın Oz qudrəti ilə yaratdıgı bu seylərdə) iman gətirən bir camaat ucun (Rəbbinizin varlıgını subut edən) dəlillər vardır

[100] Cinləri (Allah) yaratdıgı halda, (kafirlər və cahillər) onları Allaha sərik qosdular, (nəyə inandıqlarını, nə danısdıqlarını) bilmədən (ozlərindən) Onun ucun ogullar və qızlar uydurub duzəltdilər. Allah isə onların Ona aid etdikləri sifətlərdən uzaqdır (pakdır) və yuksəksə durur

[101] O, goyləri və yeri (yoxdan) var edəndir. Allahın necə ovladı ola bilər ki, Onun hec bir yoldası (zovcəsi) yoxdur. Hər seyi O yaratmısdır. O, hər seyi biləndir

[102] O Allah Rəbbinizdir! Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Hər seyi yaran Odur. Buna gorə də yalnız Ona ibadət edin. O, hər seyə vəkildir

[103] Gozlər Onu (gorub) dərk etməz. O, gozləri dərk edər. O, lətifdir (cismlikdən uzaqdır), (hər seydən) xəbərdardır

[104] Rəbbinizdən sizə parlaq dəlillər gəlmisdir. Kim (onları) gorsə, oz lehinə, kim gorməsə, oz əleyhinədir. Mən sizə nəzarətcı deyiləm. (Mənim vəzifəm ancaq dini təblig etməkdir)

[105] Biz ayələrimizi belə acıqlayırıq ki, onlar (sənin peygəmbərliyini inkar edənlər): “Sən dərs almısan (bunları basqalarından oyrənmisən)”, - desinlər və Biz də onu (Qur’anı) bilən (elm və bilik sahibi olan) bir camaata izah edək. (Kafirlər Allahın birliyini, qudrət və əzəmətini inkar etməklə daha siddətli əzaba layiq olsunlar, mo’minlər isə onları təsdiq etdikləri ucun daha cox savab qazansınlar)

[106] (Ya Rəsulum!) Rəbbindən sənə vəhy edilənə (Qur’ana) tabe ol. (Sən yəqin bilirsən ki) Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Musriklərdən isə uz cevir

[107] Əgər Allah istəsəydi, onlar musrik olmazdılar. Biz səni onların uzərində gozətci qoymamısıq və sən onların vəkili də deyilsən

[108] Allahdan basqalarına tapınanları soyməyin. Yoxsa onlar da (Allaha qarsı hormət və ehtiram) bilmədikləri uzundən Allahı dusməncəsinə soyərlər. Beləcə, hər bir ummətə oz əməllərini gozəl gostərdik. (Mo’minlərə Allah rizasına gordukləri isləri gozəl gostərdiyimiz kimi, kafirlərə də cirkin əməllərini yaxsı gostərdik). Sonra onlar Rəbbinin huzuruna qayıdacaqlar. (Allah isə) onlara etdikləri əməllər barəsində xəbər verəcəkdir

[109] (Məkkə musrikləri) Allaha urəkdən and icdilər ki, əgər onlara bir ayə gəlsə, ona mutləq inanacaqlar. (Onlara) de: “Ayələr ancaq Allahın yanındadır. (Ey musriklərin imana gəlməsini istəyən musəlmanlar!) Siz nədən bilirsiniz ki, onlara (istədikləri) ayə (mo’cuzə) gəldikdə yenə də iman gətirməyəcəklər!”

[110] Biz onların urəklərini və gozlərini əvvəlcə ona (Qur’ana və ya gondərdiyimiz hər hansı ayəyə) iman gətirmədikləri kimi tərsinə cevirər və onları oz azgınlıqları icində sasqın bir vəziyyətdə qoyarıq

[111] Əgər Biz (istədikləri kimi) mələkləri onlara gondərsəydik, olulər onlara danıssaydı və hər seyi dəstə-dəstə toplayıb onların qarsısına qoysaydıq belə, Allah istəmədikcə, onlar iman gətirməzdilər. Lakin onların əksəriyyəti (bunu) bilməz

[112] Beləcə, Biz hər peygəmbər ucun insan və cin seytanlarından dusmənlər yaratdıq. Onlar (biri digərini) aldatmaq məqsədilə bir-birinə təmtəraqlı (zahirən gozəl, daxilən cirkin) sozlər təlqin edərlər. Əgər Rəbbin istəsəydi, onlar bunu etməzdilər. Onları uydurduqları yalanlarla birlikdə bosla getsinlər

[113] (Insanlardan və cinlərdən olan seytanlar bu təmtəraqlı sozləri) axirətə inanmayanların urəkləri onlara meyl etsin, onlar ondan (həmin sozlərdən) xoslansınlar və gordukləri cirkin isləri bir daha gorsunlər (deyə, təlqin edərlər)

[114] Allah sizə Kitabı (Qur’anı) mufəssəl surətdə nazil etdiyi halda, mən (haqq ilə batili ayırd etmək ucun) Ondan basqasınımı ozumə hakim istəməliyəm?! Kitab verilmis səxslər Qur’anın sənin Rəbbindən haqq olaraq nazil edildiyini bilirlər. Sən subhəyə dusənlərdən olma

[115] (Ya Rəsulum!) Rəbbinin sozu duzgun və ədalətli səkildə tamam oldu. Onun sozlərini dəyisdirə biləcək bir kimsə yoxdur. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

[116] Əgər yer uzundə olanların coxuna itaət etsən, onlar səni Allahın yolundan azdırarlar. Onlar ancaq zənnə uyar və ancaq yalan danısarlar

[117] Subhəsiz ki, yolundan azanları ən yaxsı tanıyan Rəbbindir. Haqq yola yonələnləri də ən yaxsı bilən Odur

[118] Əgər siz Allahın ayələrinə inanan kimsələrsinizsə, ustundə Onun adı cəkilmis (bismillah deyilərək kəsilmis) heyvanları yeyin

[119] Sizə nə olub ki, ustundə Allahın adı cəkilmis (heyvanların) ətindən yeməyəsiniz? Halbuki məcburiyyət qarsısında (yeməli) oldugunuz seylər istisna edilməklə, sizə haram buyurduqların artıq O (Allah) mufəssəl səkildə sizə bildirmisdir. Subhəsiz ki, coxları (səriəti) bilmədiklərindən nəfslərinin istəklərinə uyaraq (xalqı) duz yoldan azdırarlar. Rəbbin həddi asanları ən yaxsı tanıyandır

[120] Gunahın askarından da, gizlisindən də əl cəkin! Gunah qazananlar etdikləri əməllərə gorə cəzalandırılacaqlar

[121] Ustundə Allahın adı cəkilməmis heyvanların ətindən yeməyin. Bu, subhəsiz ki, gunahdır. Həqiqətən, seytanlar oz dostlarına sizinlə mucadilə etmək ucun (cirkin fikirlər və yaramaz əqidələr) təlqin edirlər. Əgər onlara itaət etsəniz, subhəsiz ki, siz də musrik olarsınız

[122] Hec (kufrlə) olu olub diriltdiyimiz, sonra insanlar arasında gəzmək ucun ozunə bir nur (islam dini) verdiyimiz kəs zulmət icində qalıb oradan cıxa bilməyən kimsə kimi ola bilərmi? Etdikləri əməllər kafirlərə belə gozəl gostərildi

[123] Beləliklə, hər bir obanın gunahkarlarını oranın bascıları tə’yin etdik ki, onlar (gunahlarını, bunun nəticəsində də axirətdə əzablarını daha da artırmaq ucun) orada bacardıqları qədər məkrlə məsgul olsunlar. Onlar yalnız ozlərinə qarsı məkr edərlər, lakin (bunun) fərqinə varmazlar

[124] Onlara bir ayə gəldiyi zaman: “Allahın peygəmbərlərinə verildiyinin (nubuvvətin, mo’cuzələrin) misli bizə verilməyincə biz iman gətirməyəcəyik!” – deyərlər. Allah peygəmbərliyi hara (kimə) gondərəcəyini Ozu daha yaxsı bilir. Gunahkarlar Allahın huzurunda etdikləri məkrlərə gorə zillətə və siddətli əzaba ducar olacaqlar

[125] Allah kimi duz yola yonəltmək istəsə, onun koksunu islam (dini) ucun acıb genisləndirər, kimi azdırmaq istəsə, onun urəyini daraldıb sıxıntıya salar. O, sanki (sıxıntının siddətindən) goyə cıxar. Allah iman gətirməyənlərə pisliyi belə edər

[126] Bu, Rəbbinin dogru yoludur. Biz ayələrimizi dusunub anlayan bir camaat ucun artıq mufəssəl izah etmisik

[127] Onları Rəbinin yanında əmin-amanlıq yurdu (Cənnət) gozləyir. Allah onların gorduyu isləri himayə edəndir (və ya gordukləri yaxsı islərə gorə Allah onların dostudur)

[128] (Allah insanları və cinləri) toplayacagı gun (qiyamət gunu) belə buyuracaq: “Ey cin tayfası, artıq insanların bir coxunu yoldan cıxartdınız”. Onların (cinlərin) insanlardan olan dostları deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Biz bir-birimizdən bəhrələndik (seytanlar bir sıra batil seyləri insanlara gozəl gostərdikləri ucun insanlar onlardan faydalandıqlarını zənn edərlər. Cinlər, seytanlar isə insanları ozlərinə tabe edə bildikləri ucun onlardan oz qərəzli məqsədləri naminə istifadə edərlər) və bizim ucun muəyyən etdiyin əcəlimiz gəlib catdı!” (Allah) buyuracaq: “Sizin dusəcəyiniz yer atəsdir. Allahın istədiyi (vaxt və ya sonradan islamı qəbul edib nicat tapan kimsələr) istisna olmaqla, siz orada həmisəlik qalacaqsınız!” Subhəsiz ki, Rəbbin hikmət, elm sahibidir

[129] Beləliklə, qazandıqlarına (qazandıqları gunahlara) gorə zalımların bə’zisini digərinin arxasına taxaraq (və ya pis isləri bir yerdə gordukləri ucun qiyamət gununun əzabından onları bir-birinə belə yaxınlasdırarıq)

[130] Ey cin və insan tayfası! Məgər sizə oz icərinizdən ayələrimi soyləyən və bu gununuzun gəlib catacagı barədə sizə xəbərdarlıq edən peygəmbərlər gəlmədimi? Onlar deyəcəklər: “Biz oz əleyhimizə sahidik!” (Peygəmbərlər bizə pis islərimiz barədə xəbərdarlıq etsələr də, biz onlara qarsı cıxıb gunah isləməkdə davam etdik. Biz indi hər cəzaya layiqik). Dunya həyatı onları aldatdı və onlar kafir olduqları barədə oz əleyhlərinə səhadət verdilər

[131] Bu, (peygəmbərləri gondərmək) ona gorədir ki, Rəbbin məmləkətlərin əhalisini, onlar qafil ola-ola (ozlərinə peygəmbər gəlmədiyi ucun dini vəzifələrini bilməyib icra etmədikləri halda) zulmlə məhv etməyi ozunə rəva bilməz

[132] Hər kəs ucun etdiyi əməllərə gorə dərəcələr (muxtəlif mukafatlar və cəzalar) vardır. Rəbbin onların nə etdiklərindən qafil deyildir

[133] Rəbbin hec bir seyə (hec bir bəndənin ibadətinə) mohtac deyildir, mərhəmət sahibidir. Istəsə, sizə basqa bir qovmun nəslindən (zurriyyətindən) gətirdiyi kimi, sizi də məhv edib yerinizə dilədiyini gətirər

[134] Sizə və’d edilən (qiyamət gunu), subhəsiz ki, gələcəkdir. Siz onun qarsısını ala bilməzsiniz

[135] (Ya Rəsulum! Qureys kafirlərinə) de: “Ey camaatım, əlinizdən gələni edin. Mən də (oz vəzifəmi) yerinə yetirirəm. Axirət yurdunun (gozəl) aqibətinin kimə nəsib olacagını biləcəksiniz. Subhəsiz ki, zalımlar nicat tapmayacaqlar

[136] (Musriklər) Allah ucun Onun yaratdıgı əkindən və davardan pay ayırıb oz (batil) inanclarına gorə: “Bu, Allahın və bu da (Allaha) sərik qosdugumuz butlərin!” – dedilər. Onların butləri ucun ayrılmıs hissə Allaha catmaz, Allah ucun ayrılmıs hissə isə butlərə catardı. Onların verdikləri hokm necə də pisdir

[137] Beləcə, (onların seytanlardan və cinlərdən ibarət olan) ortaqları musriklərin bir coxuna onları məhv etmək və dinlərinə qarmaqarısıqlıq salmaq məqsədilə ovladlarını oldurməyi yaxsı bir is kimi gostərdilər. Əgər Allah istəsəydi, bunu etməzdilər. (Ya Rəsulum!) Onları da, uydurduqları yalanları da baslı-basına burax

[138] (Musriklər) oz (batil) iddialarına əsasən: “Bu davarlar və əkinlər haramdır, onları bizim istədiklərimizdən (butlərə xidmət edən kisilərdən) basqa hec kəs yeyə bilməz. Bunlar da minilməsi qadagan edilmis heyvanlardır”,- dedilər. Elə heyvanlar da vardır ki, (onları kəsərkən) Allahın adını cəkməzlər. (Musriklər) butun bunları (Allahın əmri deyə) Allaha iftira yaxaraq edərlər. Yaxdıqları iftiraya gorə (Allah) onların cəzalarını verəcəkdir

[139] (Musriklər) həmcinin: “Bu heyvanların qarınlarındakı balalar yalnız kisilərə məxsusdur (halaldır), onlar qadınlarımıza haram edilmisdir”,- dedilər. Əgər (bala) olu dogularsa, (kisilər və qadınlar) ona (onu yeməyə) ortaqdırlar. (Allah) onlara (bu yalan) vəsflərinin (dəyərləndirmələrinin) cəzasını verəcəkdir. Subhəsiz ki, O, hikmət, elm sahibidir

[140] Səfehlik uzundən anlamadan oz usaqlarını oldurən və Allahın onlara verdiyi ruzini (muqəddəs saydıqları heyvanları) Allaha iftira yaxaraq haram edənlər, subhəsiz ki, ziyana ugramıslar. Həqiqətən, onlar (haqq yoldan) azmıs, dogru yolu tapa bilməmislər

[141] Yer uzunə sərilmis və sərilməmis bag-bagatı (bostanları və bagları), dadları muxtəlif xurmanı və taxılı, bir-birinə həm bənzəyən, həm də bənzəməyən zeytunu və narı yaradan Odur. (Onların hər biri) bar verdiyi zaman barından yeyin, yıgım gunu haqqını (zəkatını, sədəqəsini) odəyin, lakin israf etməyin. (Allah) israf edənləri sevməz

[142] Yuk dasıyan və (yunlarından) dosək duzəldilən heyvanları da (yaradan Odur). Allahın sizə verdiyi ruzilərdən yeyin və Seytana uymayın. Subhəsiz ki, o sizin acıq-askar dusməninizdir

[143] (Allah o heyvanları) səkkiz cift yaratdı: (erkək və disi olmaq uzrə) bir cut qoyun və bir cut keci. De: “(Allah) iki erkəyi, yoxsa iki disini, yaxud da iki disinin qarınlarındakı (muxtəlif cinsli) balaları haram etdi? Əgər (Allahın nəyi halal, nəyi haram buyurdugunu bildiyinizi) dogru deyirsinizsə, bir elmə əsaslanaraq (bu haqda) mənə xəbər verin!”

[144] (Həmcinin erkək və disi olmaqla) bir cut dəvə və bir cut inək. De: “(Allah) iki erkəyi, yoxsa iki disini, yaxud da iki (muxtəlif cinsli) disinin qarınlarındakı balaları haram buyurdu? Yoxsa Allah bunu (iddia etdiyinizi) sizə tovsiyə etdiyi zaman (orada) sahid idiniz? Hec bir biliyi olmadan insanları (haqq yoldan) azdırmaq ucun Allaha qarsı yalan uyduran səxsdən daha zalım kim ola bilər? Həqiqətən, Allah zalım tayfanı dogru yola salmaz

[145] (Ya Rəsulum!) De: “Mənə gələn vəhylər icərisində murdar olduqları ucun olu heyvan, axar qan, donuz əti və ya Allahdan basqasının adı ilə (bismillah deyilmədən) gunah olaraq kəsilmis heyvanlar istisna olmaqla, hər hansı bir kəsin yediyi yeməklər icərisində haram buyurulan bir sey gormurəm. Bununla yanası, hər kəs məcburiyyət qarsısında qalsa, həddi asmadan, zəruri ehtiyacını odəyəcək qədər (bunlardan yesə, Allah ona cəza verməz)”. Cunki sənin Rəbbin, həqiqətən, bagıslayandır, rəhm edəndir

[146] Yəhudilərə dırnaqlı heyvanların hamısını haram etdik. Inək və qoyunun bellərinə və ya bagırsaqlarına yapısan, yaxud sumuklərinə qarısan yaglar mustəsna olmaqla, onların piylərini də yəhudilərə haram buyurduq. Həddi asdıqlarına gorə onları belə cəzalandırdıq. Subhəsiz ki, Biz sozundə dogru olanlarıq

[147] Əgər onlar səni yalancı hesab etsələr, de: “Rəbbiniz boyuk mərhəmət sahibidir. Onun gunahkar bir tayfaya (verəcəyi) əzabın da qarsısı alına bilməz!”

[148] Musriklər belə deyəcəklər: “Əgər Allah istəsəydi, nə biz, nə də atalarımız musrik olar və nə də biz bir seyi haram edə bilərdik. Onlardan əvvəlkilər də (oz peygəmbərlərini) belə təkzib etmisdilər. Nəhayət, əzabımızı daddılar. (Onlara) de: “Bizim qarsımıza cıxara biləcək bir elminiz varmı? Siz yalnız zənnə qapılır və yalan uydurursunuz!”

[149] De: “Tutarlı dəlil yalnız Allaha məxsusdur. Əgər O istəsəydi, sizin hamınızı dogru yola yonəldərdi”

[150] De: “Bunu (haram saydıqlarınızı) Allah haram buyurmusdur deyə, səhadət verəcək sahidlərinizi gətirin!” Sayəd onlar (yalandan) sahidlik etsələr, sən onlarla birlikdə sahidlik etmə, ayələrimizi yalan hesab edənlərin və axirətə inanmayanların nəfslərinin istəklərinə uyma. Onlar (butləri) oz Rəbbinə tay tutarlar

[151] (Ya Rəsulum!) De: “Gəlin Rəbbinizin sizə nələri haram etdiyini deyim: Ona hec bir sərik qosmayın; ata-anaya yaxsılıq edin; kasıblıq uzundən usaqlarınızı oldurməyin. Sizin də, onların da ruzisini Biz veririk. Acıq və gizlin pis islərə yaxın dusməyin. Allahın (qətlini) haram buyurdugu cana qıymayın (musəlman və ya əhli-zimməni haqsız yerə oldurməyin). (Allah) bunları sizə tovsiyə etmisdir ki, bəlkə, dusunub anlayasınız

[152] Yetimin malına, xeyirxah məqsəd (onu qoruyub saxlamaq, coxaltmaq) istisna olmaqla, həddi-buluga catana qədər yaxın dusməyin. Olcudə və cəkidə duz olun. Biz hər kəsi yalnız quvvəsi yetdiyi qədər yukləyirik. Soz soylədiyiniz zaman (lehinə və ya əleyhinə danısdıgınız adam) qohumunuz olsa belə, ədalətli olun. Allah qarsısındakı əhdi (dini vəzifələrinizi, andlarınızı) yerinə yetirin. (Allah) bunları sizə tovsiyə etmisdir ki, bəlkə, dusunub oyud-nəsihət qəbul edəsiniz

[153] Bu, subhəsiz ki, Mənim dogru yolumdur. Onu tutub gedin. Sizi (Allahın) yolundan sapdıracaq yollara uymayın. (Allah) sizə bunları tovsiyə etdi ki, pis əməllərdən cəkinəsiniz!”

[154] Sonra Biz yaxsı islər gorən kimsəyə - Musaya (bəxs etdiyimiz ne’məti) tamamlamaq, hər seyi ətraflı izah etmək ucun ona bir hidayət və (ilahi) mərhəmət olaraq kitabı (Tovratı) verdik ki, bəlkə, yəhudilər (bununla) oz Rəbbinə qovusacaqlarına (Onun huzuruna gedəcəklərinə) inansınlar

[155] Bu nazil etdiyimiz (Qur’an) mubarək bir kitabdır. Ona tabe olun və Allahdan qorxun ki, bəlkə, sizə rəhm edilsin

[156] Biz onu sizin: “Bizdən əvvəl kitab ancaq iki tayfaya (yəhudilərə və xacpərəstlərə) nazil edilmisdir. Biz onların oxuduqlarından xəbərsizik”,- deməməyiniz

[157] Və ya: “Əgər bizə də kitab nazil edilsəydi, onlardan daha artıq duz yolda olardıq”, - soyləməməyiniz ucun (gondərdik). Artıq Rəbbinizdən sizə acıq-askar bir dəlil, hidayət və mərhəmət gəlmisdir. Allahın ayələrini yalan hesab edib onlardan uz cevirəndən daha zalım kim ola bilər?! Ayələrimizdən uz cevirənləri uz cevirdiklərinə gorə ən pis cəza ilə cazalandıracagıq

[158] (Məkkə musrikləri) ozlərinə yalnız mələklərin, yoxsa Rəbbinin (əzabının), yaxud da Rəbbinin bə’zi qiyamət əlamətlərinin gəlməsinimi gozləyirlər? (Ya Rəsulum!) Rəbbinin bə’zi qiyamət əlamətləri gələcəyi gun əvvəlcə iman gətirməmis və ya imanından bir xeyir qazanmamıs səxsə (sonrakı) imanı hec bir fayda verməz. De: “Gozləyin, dogrusu, biz də gozləyirik!”

[159] (Ya Rəsulum!) Subhəsiz ki, sənin firqə-firqə olub dinini parcalayanlarla hec bir əlaqən yoxdur. Onların isi Allaha qalmısdır. (Allah) sonra (qiyamətdə) onlara nə etdiklərini bildirəcəkdir

[160] Kim yaxsı bir is gorərsə, ona həmin isin on qat əvəzi (savabı) verilər. Kim pis bir is gorərsə, ona həmin isin misli qədər cəza verilər. Onlara haqsızlıq edilməz

[161] (Ya Rəsulum) De: “Subhəsiz, Rəbbin məni dogru yola, həqiqi (duzgun) dinə, batildən haqqa tapınan və musriklərdən olmayan Ibrahimin dininə yonəltdi!”

[162] De: “Mənim namazım da, ibadətim də, həyatım və olumum də aləmlərin Rəbbi Allah ucundur

[163] Onun hec bir səriki yoxdur. Mənə belə buyurulmusdur və mən ilk musəlmanam!”

[164] De: “Allah hər seyin Rəbbi oldugu halda, hec mən Ondan basqa Rəbbmi istərəm? “Hər kəsin qazandıgı gunah ancaq ozunə aiddir. Hec bir gunahkar basqasının gunahını dasımaz. Axır donusunuz Rəbbinizədir. O zaman (Allah) sizə aranızda ixtilaf doguran məsələlər barəsində xəbər verəcəkdir

[165] (Ey insanlar!) Verdiyiniz ne’mətlərlə sınamaq ucun sizi yer uzunun varisləri tə’yin edən, dərəcələrə gorə birinizi digərinizdən ustun edən Odur. (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, sənin Rəbbin (kafirlərə, musriklərə, Onun birliyini inkar edənlərə) tezliklə cəza verən və subhəsiz ki, (mo’minləri) bagıslayan, (onlara) rəhm edəndir

[1] Əlif, Lam, Mim, Sad

[2] Bu, (kafirləri cəhənnəm əzabı ilə) qorxutmaq və mo’minlərə oyud-nəsihət vermək ucun sənə nazil edilən Kitabdır. (Ya Rəsulum!) Ondan (onun təbligindən) otru urəyində bir sıxıntı olmasın

[3] Rəbbinizdən sizə nazil edilənə (Qur’ana) tabe olun. Allahı qoyub basqa dostlara uymayın. Siz oyud-nəsihətə olduqca az qulaq asırsınız

[4] Biz necə-necə məmləkətləri (onların əhalisini) məhv etdik. Əzabımız onlara (Lut peygəmbərin qovmunə) gecə (yatarkən), yaxud (Sueyb peygəmbərin qovmunə) gunun gunorta cagı (istirahət edərkən) gəldi

[5] Əzabımıza ducar olduqları zaman onların: “Biz həqiqətən, zalım olmusuq!” – deməkdən basqa hec bir sozləri olmamısdır

[6] (Ozlərinə) peygəmbər gondərilən ummətləri (peygəmbərlərə tabe olub-olmadıqları barədə) sorgu-suala cəkəcək, gondərilən peygəmbərləri də (dinimizi onlara təblig edib-etməmələri haqqında) sorgu-sual edəcəyik

[7] Sonra da onlara (nə etdiklərini) bildiyimiz ucun (hamısını bir-bir) soyləyəcəyik. Axı Biz qaib deyildik (onların yanındaydıq)

[8] O gun (qiyamət gunu) cəki (əməllərin tərəzidə cəkilməsi) haqdır. Tərəziləri agır gələnlər (yaxsı əməlləri pis əməllərindən cox olanlar) nicat tapanlardır

[9] Tərəziləri yungul gələnlər (pis əməlləri yaxsı əməllərindən cox olanlar) isə ayələrimizə haqsızlıq etdiklərindən ozlərinə zərər eləyənlərdir

[10] Sizi yer uzundə yerləsdirdik və orada sizin ucun dolanacaq vasitələri yaratdıq. Siz isə olduqca az sukur edənlərsiniz

[11] Sizi (babanız Adəmi) yaratdıq, sonra sizə surət verdik və mələklərə: “Adəmə səcdə edin!” – dedik. Iblisdən basqa hamısı səcdə etdi. O, səcdə olanlardan olmadı

[12] (Allah iblisə): “Mən sənə əmr edəndə sənə səcdə etməyə nə mane oldu?” – deyə buyurdu. (Iblis:) “Mən ondan daha yaxsıyam (ustunəm), cunki Sən məni oddan, onu isə palcıqdan yaratdın!” – dedi

[13] (Allah) buyurdu: “Oradan (Cənnətdən) asagı en. Orada sənə (Allahın əmrinə) təkəbbur gostərmək yarasmaz. (Oradan) cıx, cunki sən alcaqlardansan!”

[14] (Iblis) dedi: “Mənə qiyamətə qədər mohlət ver!”

[15] (Allah) buyurdu: “Sən mohlət verilənlərdənsən!”

[16] (Iblis) dedi: “Sən məni (Adəmə səcdə etmədiyimə gorə) azdırıb yoldan cıxartdıgın ucun mən də Sənin duz yolunun ustundə oturub insanlara (Sənə ibadət və itaət etməyə) mane olacam

[17] Sonra onların yanına qarsılarından və arxalarından, saglarından və sollarından gələcəyəm (soxulacagam) və Sən onların əksəriyyətini sukur edən gorməyəcəksən!”

[18] (Allah) buyurdu: “Oradan (Cənnətdən) rusvay olmus və (mərhəmətimdən) kənar edilmis (qovulmus) halda cıx. Onlardan (insanlardan) hər kim sənə uysa, (cəzasını alacaq). Əlbəttə, Cəhənnəmi sizin hamınızla dolduracagam

[19] Ey Adəm! Sən zovcənlə birlikdə Cənnətdə sakin ol. Hər ikiniz istədiyiniz yerdən (cənnət meyvələrini dərib) yeyin, ancaq bu agaca (bugdaya və ya uzum tənəyinə) yaxınlasmayın, yoxsa (ozunuzə) zulm edənlərdən olarsınız!”

[20] Seytan (Adəmin və Həvvanın) ortulu ayıb (ovrət) yerlərini ozlərinə gostərmək məqsədilə onlara vəsvəsə verib dedi: “Rəbbiniz sizə bu agacı yalnız mələk olmamagınız və ya (Cənnətdə) əbədi qalmamagınız ucun qadagan etmisdir!”

[21] Həm də onlara: “Mən, əlbəttə, sizin xeyirxah məsləhətcilərinizdənəm”,- deyə and icdi

[22] Beləliklə, (Seytan) onları batil sozlərlə aldatdı (onları aldadaraq uca yerlərdən, yuksək mərtəbələrdən asagı endirdi). (Adəm və Həvva) agacın meyvəsindən daddıqda ayıb yerləri (gozlərinə) gorundu. Onlar Cənnət (agaclarının) yarpaqlarından (dərib) ayıb yerlərinin ustunu ortməyə basladılar. Rəbbi onlara muraciət edib buyurdu: “Məgər sizə bu agacı (agaca yaxınlasmagı) qadagan etməmisdimmi? Seytan sizin acıq-askar dusməninizdir, deməmisdimmi?”

[23] (Adəm və Həvva) “Ey Rəbbimiz! Biz ozumuzə zulm etdik. Əgər bizi bagıslamasan, rəhm etməsən, biz, subhəsiz ki, ziyana ugrayanlardan olarıq!” – dedilər

[24] (Allah) buyurdu: “Bir-birinizə dusmən olaraq (Cənnətdən yer uzunə) enin! Yerdə sizin ucun bir muddət (əcəliniz catana qədər) sıgınacaq və dolanacaq (yasayıs vasitələri) vardır”

[25] (Allah) buyurdu: “Orada yasayacaq, orada oləcək və oradan (dirilib) cıxarılacaqsınız!”

[26] Ey Adəm ogulları! Sizə ayıb yerlərinizi ortəcək bir geyim və bir də bəzəkli libas (və ya mal-dovlət) nazil etdik. Lakin təqva libası daha yaxsıdır (xeyirlidir). Bu, Allahın ayələrindəndir ki, bəlkə, (onunla) oyud-nəsihətə qulaq asasınız

[27] Ey Adəm ogulları! Ayıb yerlərini ozlərinə gostərmək ucun libaslarını soyundurub valideyninizi (Adəm və Həvvanı) Cənnətdən qovdurdugu kimi, Seytan sizi də aldadıb yoldan cıxartmasın. Subhəsiz ki, o (Seytan) və onun camaatı sizləri sizin onları gorə bilmədiyiniz yerlərdən gorurlər. Biz seytanları iman gətirməyənlərin (kafirlərin) dostları etdik

[28] (Seytanla dost olanlar) ədəbsizlik (butpərəstlik adəti uzrə Kə’bəni cılpaq təvaf) etdikləri zaman: “Atalarımızı belə gorduk. Bunu bizə Allah əmr etmisdir”,- deyirlər. (Ya Peygəmbərim!) De: “Allah ədəbsizlik (yaramaz islər) əmr etməz. Allaha qarsı bilmədiyiniz seyimi deyirsiniz?”

[29] De: “Rəbbim ədaləti əmr etdi. Hər səcdədə (namaz vaxtı) uzunuzu (butlərə deyil, Ona tərəf və ya qibləyə) tutun. (Allah) dini yalnız Ona məxsus edərək ibadət edin. Sizi (yoxdan) yaratdıgı kimi, yenə Onun huzuruna qayıdacaqsınız

[30] (Allah) insanların bir qismini dogru yola yonəltdi, onların bir qismi isə (haqq yoldan) azmaga layiq goruldu. Cunki onlar Allahı qoyub seytanları ozlərinə havadar tutmusdular və ozlərinin dogru yolda olduqlarını guman edirlər

[31] Ey Adəm ogulları! Hər bir ibadət vaxtı (namaz qılarkən, məscidə gedərkən və ya təvaf edərkən) gozəl libaslarınızı geyin, yeyin-icin, lakin israf etməyin, cunki (Allah) israf edənləri sevməz

[32] (Ya Peygəmbərim!) De: “Allahın Oz bəndələri ucun yaratdıgı zinəti və təmiz (halal) ruziləri kim haram buyurmusdur?” De: “Bunlar dunyaya iman gətirənlər ucundur (lakin kafirlər də onlardan istifadə edə bilərlər), qiyamət gunundə (axirətdə) isə yalnız mo’minlərə məxsusdur”. Biz ayələrimizi anlayıb-bilən bir tayfaya belə ətraflı izah edirik

[33] De: “Rəbbim yalnız askar və gizli alcaq isləri (zana etmək, lut gəzmək və s.), hər cur gunahı, haqsız zulmu, Allahın haqqında hec bir dəlil nazil etmədiyi hər hansı bir seyi Ona sərik qosmagınızı və Allaha qarsı bilmədiyiniz seyləri deməyinizi haram buyurmusdur

[34] Hər bir ummətin (əzəldən muəyyən edilmis) əcəl vaxtı (olum, tənəzzul və ya əzaba ducar olma cagı) vardır. Onların əcəli gəlib catdıqda bircə saat belə (ondan) nə geri qalar, nə də irəli kecə bilərlər!”

[35] Ey Adəm ogulları! Sizə icərinizdən peygəmbərlər gəlib ayələrimi soyləyən zaman Allahdan qorxaraq pis islərdən cəkinib ozlərini islah edən səxslərin hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[36] Ayələrimizi yalan hesab edib onlara təkəbburlə yanasanlar isə cəhənnəmlikdirlər və onlar orada əbədi qalacaqlar

[37] Allaha iftira yaxan, Onun ayələrini yalan hesab edən kimsədən daha zalım kim ola bilər? Kitabda (lovhi-məhfuzda) yazılmıs qismətləri onlara catacaqdır. Nəhayət, elcilərimiz (gondərdiyimiz mələklər) canlarını almaq ucun yanlarına gəldikdə: “Allahdan basqa ibadət etdiyiniz butləriniz haradadır?” – deyincə: “Onlar bizi qoyub qacdılar!” – deyə cavab verəcək və oz əleyhlərinə, kafir olduqlarına sahidlik edəcəklər

[38] (Allah qiyamət gunu onlara) buyuracaq: “Sizdən əvvəl gəlib-getmis (kafir) cin və insan tayfaları ilə birlikdə Cəhənnəmə girin!” Hər tayfa girdikcə (ozundən əvvəlki) dindasına və tayfadasına (onu dogru yoldan azdırdıgı ucun) lə’nət oxuyacaq. Nəhayət, hamısı birlikdə orada (Cəhənnəmdə) toplandıgı zaman sonra gələnlər (tabe olanlar) əvvəl gələnlər (tabe olduqları) barəsində deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bizi azdıran bunlardır. Bunlara ikiqat cəhənnəm əzabı ver! (Allah) buyuracaq: “Hər birinizi ikiqat əzab gozləyir, lakin siz bilmirsiniz!”

[39] Əvvəl gələnlər isə sonrakılara: “Sizin bizdən hec bir ustunluyunuz yoxdur. (Biz sizi gunah islərə məcbur etmədiyimiz, əksinə, siz onları konullu surətdə gorduyunuz ucun hər ikimiz eyni əzaba ducar olmalıyıq). Buna gorə də qazandıgınız gunahların cəzası olaraq dadın əzabı! – deyəcəklər

[40] Ayələrimizi yalan hesab edənlərə və onlara təkəbburlə yanasanlara goyun qapıları acılmaz (əməlləri, duaları qəbul olunmaz, ruhları goyə qalxmaz) və dəvə iynənin gozundən kecməyənə qədər onlar da Cənnətə daxil ola bilməzlər. Biz gunahkarlara (musriklərə və kafirlərə) belə cəza veririk

[41] Onlar ucun Cəhənnəmdən (cəhənnəm odundan) dosək və ustlərinə ortmək ucun (atəsdən) yorgan vardır. Biz zalımları belə cəzalandırırıq

[42] Iman gətirib yaxsı islər gorənlər isə - Biz hec kəsi quvvəsi yetdiyindən artıq yukləmərik – cənnətlikdirlər, onlar orada əbədi qalacaqlar

[43] Biz onların (cənnət əhlinin) urəklərindəki kin-kudurəti cəkib cıxardarıq. Onların (qaldıqları yerin) altından caylar axar. Onlar (Rəbbinin bu lutfunu gordukdə) deyərlər: “Bizi bura gətirib cıxaran Allaha həmd olsun! Əgər Allah bizi dogru yola yonəltməsəydi, biz ozumuzə dogru yolu tapa bilməzdik. Həqiqətən, Rəbbimizin peygəmbərləri haqqı gətirmisdilər!” Onlara: “Etdiyiniz əməllərə gorə varisi oldugunuz Cənnət budur!” – deyə muraciət ediləcəkdir

[44] Cənnət əhli cəhənnəm əhlinə muraciət edib: “Biz Rəbbimizin bizə və’d etdiyini (axirət ne’mətlərini) haqq olaraq gorduk. Siz də Rəbbinizin sizə və’d etdiyini (cəhənnəm əzabını) gercək olaraq gordunuzmu?” – deyə sorusacaq. Onlar: “Bəli!” – deyə cavab verəcəklər. Elə bu zaman onların (hər iki dəstəsinin) arasında bir carcı (Israfil və ya cənnətdəkilərdən biri): “Allah zalımlara lə’nət eləsin!” – deyə səslənəcək

[45] O kəslər ki, insanları Allah yolundan dondərər, onu (Allah yolunu) əyri hala salmaq (əymək) istəyər və axirətdə də inkar edərlər!”

[46] Onların ikisinin (cənnət əhli ilə cəhənnəm əhlinin) arasında pərdə (səs, maneə) və Ə’raf (Cənnətlə Cəhənnəm arasındakı səddin yuksəklikləri) uzərində isə (savabları və gunahları, xeyir və sər əməlləri bərabər olan) insanlar (kisilər) vardır ki, onlar hamını (cənnətlikləri və cəhənnəmlikləri) uzundən tanıyıb cənnət əhlinə: “Sizə salam olsun!” - deyə muraciət edərlər. Bunlar (ə’raf əhli) cox istədiklərinə baxmayaraq hələ ora (Cənnətə) daxil olmamıs (lakin Ə’rafda gunahları təmizləndikdən sonra daxil olacaq) kimsələrdir

[47] Onların nəzərləri cəhənnəm əhlinə cevrildiyi zaman: “Ey Rəbbimiz! Bizi zalımlarla bir etmə!” - deyərlər

[48] Ə’raf əhli uzlərindən tanıdıqları adamlara muraciət edib: “Sizə nə yigdıgınız mal-dovlət, nə də təkəbburunuz fayda verdi”, - deyəcək

[49] (Və fagır, yoxsul mo’minləri kafirlərin boyuklərinə gostərərək:) “Allah onları Oz mərhəmətinə nail etməyəcək, -deyə and icdiyiniz kəslər bunlarmıdır?” – soyləyəcəklər. (O anda Allah həmin mo’minlərə muraciətlə belə buyuracaq:) “Cənnətə daxil olun. Sizin hec bir qorxunuz yoxdur və siz qəm-qussə gorməyəcəksiniz!”

[50] Cəhənnəm əhli cənnət əhlinə muraciət edib: “Ustumuzə bir az su tokun və ya Allahın sizə verdiyi ruzilərdən bizə bir qədər ehsan edin!” – deyəcək. Onlar isə: “Dogrusu, Allah bunları kafirlərə haram buyurmusdur!” – deyə cavab verəcəklər

[51] O kəslər ki, dinlərini oyun-oyuncaq (əyləncə) etmis və (fani) dunya həyatı onları aldatmısdı. Onlar bu gunə qovusacaqlarını unutduqları və ayələrimizi (bilə-bilə) inkar etdikləri kimi, Biz də onları bu gun unudarıq

[52] Həqiqətən, Biz onlara (Məkkə musriklərinə və kafirlərinə) elmlə mufəssəl izah etdiyimiz, inanan bir qovm ucun hidayət və mərhəmət olan (dini vəzifələrini oyrətmək ucun mukəmməl) bir Kitab (Qur’an) gətirdik

[53] Onlar (kafirlər) ancaq aqibətimi (Kitabın xəbər vediyi aqibətimi) gozləyirlər? Onun xəbər verdiyi aqibət (qiyamət) gəlib catdıgı gun əvvəllər onu unutmus olanlar deyəcəklər: “Dogrudan da, Rəbbimizin elciləri (bizə) haqqı gətirmisdilər. Indi bizdən otru səfaət edəcək bir kimsə varmı? Yaxud geri (dunyaya) qaytarıla bilərikmi ki, etdiyimiz əməllərdən basqasını edək?” Onlar ozlərinə ziyan etdilər. Uyduqları (butlər də) onlardan uzaqlasıb qeyb oldu

[54] Həqiqətən, Rəbbiniz goyləri və yeri altı gundə xəlq edən, sonra ərsi (və onun əhatə etdiyi hər seyi) yaradıb hokmu altına alan, (bir-birini) sur’ətlə tə’qib edən gunduzu gecə ilə (gecəni də gunduzlə) ortub buruyən, gunəsi, ayı və ulduzları əmrinə boyun əymis halda yaradan Allahdır. Bilin ki, yaratmaq da, əmr etmək də Ona məxsusdur. Aləmlərin Rəbbi olan Allah nə qədər ucadır (nə qədər boyukdur)

[55] Rəbbinizə yalvara-yalvara, həm də gizlicə dua edin. Subhəsiz ki, O, həddi asanları (qısqıraraq dua edənləri) sevməz

[56] Yer uzu (Peygəmbərin gəlməsi sayəsində iman və ədalətlə) duzəldikdən sonra, orada fəsad torətməyin. Ona (Allaha) həm qorxu, həm də umidlə dua edin. Həqiqətən, Allahın mərhəməti yaxsılıq edənlərə cox yaxındır

[57] Kuləkləri Oz mərhəməti onundə (yagısdan qabaq) mujdəci olaraq gondərən Odur. Belə ki, kuləklər (yagmur yuklu) agır buludları hərəkətə gətirdiyi (dasıdıgı) zaman Biz onları (buludları) olu (qurumus) bir məmləkətə tərəf qovur, ora yagmur endirir və onunla hər cur meyvə yetisdiririk. Biz oluləri də (dirildib qəbirlərindən) belə cıxaracagıq. Bəlkə, dusunub ibrət alasınız

[58] Təmiz (torpagı munbit) bir məmləkətin bitkiləri Rəbbinin iznilə (bol, vaxtında) cıxar. Pis (torpagı qeyri-munbit) bir məmləkətin bitkiləri isə yalnız cox cətinlikdə (ozu də az) yetisər. Biz ayələrimizi (ne’mətlərimizə) sukur edən bir tayfa ucun belə mufəssəl izah edirik

[59] Biz Nuhu oz tayfasına (peygəmbər) gondərdik. O dedi: “Ey camaatım! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan basqa hec bir tanrınız yoxdur. Mən (musibəti) boyuk gunun (qiyamət gununun) sizə uz verəcək əzabından qorxuram!”

[60] Tayfasının bascıları ona! “Biz səni (haqq yoldan) acıq-aydın azmıs goruruk!, - deyə cavab verdilər

[61] (Nuh) dedi: “Mən (haqq yoldan) hec azmamısam, lakin mən aləmlərin Rəbbi tərəfindən gondərilmis bir peygəmbərəm

[62] Mən sizə Rəbbimin əmrlərini təblig edir və oyud-nəsihət verirəm. Allahdan (gələn vəhy ilə) sizin bilmədiklərinizi bilirəm

[63] Yoxsa sizi (Allahın əzabı ilə) qorxutmaq, sizin də qorxmanız və (bunun nəticəsində) rəhm oluna bilinməniz ucun icərinizdən olan bir adam (peygəmbər) vasitəsilə Rəbbinizdən sizə xəbərdarlıq gəlməsinə təəccub edirsiniz?”

[64] Buna gorə onlar (Nuhu) yalancı hesab etdilər. Biz də onu və onunla birlikdə gəmidə olanları xilas etdik. Ayələrimizi təkzib edənləri isə (tufan vaxtı) qərq etdik (suda bogduq). Onlar, həqiqətən, kor bir camaat idilər

[65] Ad tayfasına da qardasları Hudu (peygəmbər gondərdik). O dedi: “Ey camaatım! Allaha ibadət edin. Sizin ondan basqa hec bir tanrınız yoxdur. Məgər (Allahın əzabından) qorxmursunuz?”

[66] (Hud) tayfasının kafir bascıları ona: “Biz səni safehlik icində gorur və yalancılardan (biri) hesab edirik!” – deyə cavab verdilər

[67] (Hud) dedi: “Ey camaatım! Mən hec də səfeh deyiləm, lakin mən aləmlərin Rəbbi tərəfindən gondərilmis bir peygəmbərəm

[68] Mən sizə Rəbbimin əmrlərini təblig edirəm. Mən sizə dogru məsləhət verənəm

[69] Yoxsa sizi (Allahın əzabı ilə) qorxutmaq (xəbərdar etmək) ucun icərinizdən olan bir adam (peygəmbər) vasitəsilə Rəbbinizdən sizə bir xəbərdarlıq gəlməsinə təəccub edirsiniz? Xatırlayın ki, Allah sizi Nuh tayfasından sonra onun yerinə gətirdi (yer uzunun varisləri etdi), sizi xilqətcə (onlardan) daha quvvətli (ustun) etdi. Allahın ne’mətlərini yada salın ki, bəlkə, nicat tapasınız!”

[70] (Hud tayfasının kafirləri) dedilər: “Sən bizə yalnız Allaha ibadət etməyimiz və atalarımızın tapındıqları butlərdən əl cəkməyimiz ucunmu gəldin? Əgər dogru danısanlardansansa, bizi qorxutdugun (bizi təhdid etdiyin əzabı) bir gətir gorək!”

[71] (Hud) onlara belə dedi: “Artıq Rəbbinizdən sizə bir əzab və qəzəb gəlməsi vacib oldu (artıq əzab və qəzəb gəldi). Sizin və atalarınızın (ozlərindən uydurub) verdiyi adlar (butlər) barəsində mənimlə mubahisəmi edirsiniz? Halbuki Allah onlar (onlara ibadət edilməsi) barədə hec bir dəlil endirməmisdir. (Allahın əzabının gəlməsini) gozləyin. Dogrusu, mən də sizinlə birlikdə gozləyənlərdənəm!”

[72] Beləliklə, onu (Hudu) və onunla birlikdə olanları (iman gətirənləri) Oz mərhəmətimizlə (əzabdan) xilas etdik. Ayələrimizi yalan hesab edib iman gətirməyənlərin isə kokunu kəsdik

[73] Səmud tayfasına da qardasları Salehi (peygəmbər gondərdik). O dedi: “Ey camaatım! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan basqa hec bir tanrınız yoxdur. Rəbbinizdən sizə acıq-aydın bir dəlil gəldi. Allahın bu disi (maya) dəvəsi sizin ucun (peygəmbərliyimi təsdiq edən) bir mo’cuzədir. Buraxın Allahın torpagında otlasın, ona pislik etməyin, yoxsa cox siddətli bir əzaba ducar olarsınız

[74] (Allahın) sizi Ad tayfasından sonra onun yerinə gətirdiyi, duzlərində qəsrlər tikdiyiniz, daglarını ovub (yonub) evlər duzəltdiyiniz yer uzundə yerləsdiyi vaxtı xatırlayın. Allahın ne’mətlərini yada salın, yer uzundə dolasıb fitnə-fəsad torətməyin!”

[75] Saleh tayfasının (iman gətirməyi) ozlərinə sıgısdırmayan təkəbburlu bascıları icərilərindən iman gətirən əlsiz-ayaqsız yoxsullara uz tutub: “Siz Salehin, dogrudan da, Rəbbi tərəfindən gondərilmis (bir peygəmbər) oldugunu bilirsinizmi?” – deyə sorusdular. Onlar: “Bəli, biz onunla gondərilən hər bir seyə (butun dini hokmlərə) inanırıq!” – deyə cavab verdilər

[76] (Təkəbbur uzundən iman gətirməyi) ozlərinə ar bilənlər: “Sizin inandıgınıza (Salehin peygəmbərliyinə) biz inanmırıq!” – dedilər

[77] Sonra o dəvəni tutub kəsdilər və (bununla da) Rəbbinin əmrini saymazyana pozub (istehza ilə): “Ey Saleh! Əgər sən (həqiqi) peygəmbərlərdənsənsə, bizi qorxutdugunu (bizi təhdid etdiyin əzabı) gətir gorək!” – dedilər

[78] Buna gorə də onları dəhsətli bir sarsıntı (yerdən zəlzələ, goydən tukurpədici bir səs) burudu, onlar oz evlərində diz ustə dusub qaldılar (bir goz qırpımında həlak oldular)

[79] (Saleh) onlardan uz dondərib belə dedi: “Ey camaatım! Mən sizə Rəbbimin əmrini (mənə lutf etdiyi peygəmbərliyi) təblig etdim və sizə oyud-nəsihət verdim. Lakin siz oyud-nəsihət verənləri sevmirsiniz!”

[80] Lutu da (peygəmbər gondərdik). Bir zaman o oz tayfasına demisdi: “Sizdən əvvəl bəsər əhlindən hec kəsin etmədiyi həyasızlıgı (kisilər arasında olan cinsi əlaqəni) sizmi edəcəksiniz

[81] Siz qadınları atıb səfvətlə kisilərin ustunə gəlirsiniz. Siz, dogrudan da, həddi asmıs bir tayfasınız!”

[82] (Lut) tayfasının (bu sozə) cavabı (istehza ilə): “Onları (Lutu və ona tabe olanları) məmləkətinizdən cıxarın, cunki onlar (həddindən ziyadə) təmiz (bu cur islərlə məsgul olmayan) adamlardır!” – deməkdən basqa bir sey olmamısdı

[83] Biz onu (Lutu) və ailəsini (həmcinin ona iman gətirənləri) xilas etdik. Yalnız ovrəti (Vailə oz gizki kufru səbəbilə) həlak oldu

[84] Onların ustunə yagıs (kibrit və atəslə yogrulmus əzab yagısı) yagdırdıq. Bir gor (Allaha asi olan, peygəmbələri inkar edən) gunahkarların axırı necə oldu

[85] Mədyən tayfasına da qardasları Sueybi (peygəmbər) gondərdik. (Sueyb) onlara belə dedi: “Ey camaatım! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan basqa hec bir tanrınız yoxdur. Artıq sizə Rəbbinizdən askar bir dəlil (mo’cuzə) gəldi. Olcudə və tərəzidə duz olun. Adamların mallarının dəyərini (və ya onların haqqını) azaltmayın. Yer uzu (peygəmbərlərin səriətləri sayəsində) duzələndən sonra orada fitnə-fəsad torətməyin. Əgər siz mo’minsinizsə, bu (dediklərim) sizin ucun xeyirlidir

[86] Hər yolun basında əyləsib Allaha iman gətirənləri qorxudaraq Onun yolundan dondərməyin, onu (Allah yolunu) əymək istəməyin. (Ey Mədyən tayfası!) Xatırlayın ki, bir zaman siz cox az idiniz, amma (Allah) sizi coxaltdı. Bir gorun fitnə-fəsad torədənlərin axırı necə oldu

[87] Əgər sizin bir qisminiz mənimlə gondərilən (dini hokmlərə) inanmıs, bir qisminiz isə inanmamıssa, Allah aramızda oz hokmunu verincəyə qədər səbr edin. Axı O, hokm verənlərin ən yaxsısıdır!”

[88] (Sueyb) tayfasının (iman gətirməyi) ozlərinə sıgısdırmayan təkəbburlu ə’yanları: “Ey Sueyb! Ya səni və səninlə birlikdə iman gətirənləri məmləkətimizdən mutləq qovacagıq, ya da siz bizim dinimizə donəcəksiniz!” – dedilər. (Sueyb) belə cavab verdi: “(Dininizə) nifrət etdiyim halda beləmi (bizi bu isə məcbur edəcəksiniz)

[89] Allah bizi sizin (batil) dininizdən xilas etdikdən sonra biz sizin dininizə donsək, (sizin butpərəst dininizin haqq oldugunu e’tiraf etməklə) Allaha qarsı yalan uydurmus olarıq. Rəbbimiz Allah istəməsə, biz əsla sizin dininizə donə bilmərik. Rəbbimiz elm ilə (Oz əzəli elmi ilə) hər seyi ehtiva etmisdir. Biz yalnız Allaha təvəkkul emisik. Ey Rəbbimiz! Bizimlə tayfamız arasında ədalətlə hokm et. Axı Sən hokm verənlərin ən yaxsısısan!”

[90] (Sueyb) tayfasının kafir ə’yanları (tabeliyində olanlara) dedilər: “Əgər (dininizi atıb) Sueybin ardınca getsəniz, subhəsiz ki, (cox boyuk) ziyana ugramıs olarsınız!”

[91] Elə bu zaman onları dəhsətli bir sarsıntı (yerdən zəlzələ, goydən tukurpədici bir səs) burudu və onlar oz evlərində diz ustə dusub qaldılar (bir goz qırpımında həlak oldular)

[92] Sueybi yalancı adlandıranlar, sanki orada (evlərində) hec bir sənlik (ne’mət) icində yasamamısdılar. Sueybi təkzib edənlərin ozləri ziyana ugrayanlar oldular

[93] (Sueyb) onlardan uz dondərib dedi: “Ey camaatım! Mən sizə Rəbbimin əmrlərini təblig etdim və oyud-nəsihət verdim. Indi kafir bir tayfadan otru necə yas tutum?”

[94] Biz hansı bir məmləkətə peygəmbər gondərdiksə, onun əhalisini (peygəmbərləri tanımadıqları ucun bir muddət) musibətə və bəlaya (xəstəlik, yoxsulluq, qıtlıq, aclıq və s.) saldıq ki, bəlkə, (gunahlarını basa dusərək Allaha) yalvarıb-yaxarsınlar

[95] Sonra sıxıntını (bəlanı, pisliyi) firəvanlıqla əvəz etdik. Beləliklə, onlar artıb coxaldılar və dedilər: “Atalarımıza da belə yaxsı-yaman gunlər uz vermisdi”. Elə bu an onları ozləri də bilmədən, qəflətən (əzabla) yaxaladıq

[96] Əgər o məmləkətlərin əhalisi iman gətirib (pis əməllərdən) cəkinsəydilər, sozsuz ki, onların baslarına goydən və yerdən bərəkət yagdırardıq (goyun və yerin bərəkət qapılarını onların uzunə acardıq). Lakin onlar (oz peygəmbərlərini) yalancı hesab etdilər, Biz də onları qazandıqlarına (qazandıqları gunahlara) gorə məhv etdik

[97] Məgər o məmləkətlərin əhalisi əzabımızın onlara gecə yatarkən gəlməyəcəyinə əmin idilərmi

[98] Və ya o məmləkətlərin əhalisi əzabımızın onlara gunduz oynayıb əylənərkən gəlməyəcəyinə arxayın idilərmi

[99] Yaxud (o məmləkətlərin əhalisi) Allahın onları dolasdırıb bəla toruna salmayacagına (naz-ne’mət icində yasadıqları halda qəflətən onlara əzab gondərməyəcəyinə) əmin idilərmi? Allahın (bu yolla) dolasdırıb bəla toruna salmayacagına ozlərinə zərər eləyənlərdən basqa hec kəs arxayın ola bilməz

[100] Yer uzunun (qədim) sakinlərindən sonra ona varis olanlara (onların yerinə gələnlərə) aydın olmadımı ki, əgər Biz istəsəydik, onları da gunahlarına gorə musibətlərə ducar edər, urəklərini mohurləyərdik (dusuncə və təfəkkur qabiliyyətindən məhrum edərdik) və onlar da (oyud-nəsihət) esıtməzdilər

[101] (Ya Rəsulum!) O məmləkətlərin bə’zi xəbərlərini (əhvalatlarını) sənə soylədik. Peygəmbərləri onlara acıq-askar dəlillər (mo’cuzələr) gətirmisdilər. (Həmin məmləkətlərin əhalisi) əvvəlcə yalan hesab etdiklərinə (mo’cuzələrə, dəlillərə) yenə də inanmadılar. Allah kafirlərin urəklərini belə mohurləyər

[102] Onların əksəriyyətində əhdə vəfa gormədik. (Əksinə) onların əksəriyyətini (Allahın itaətindən cıxmıs, Onun əmrlərini pozmus) gunahkar kəslər gorduk

[103] Onlardan sonra Musanı mo’cuzələrimizlə Fir’ona və onun ə’yanlarına (peygəmbər) gondərdik. Onlar (həmin mo’cuzələri) inkar etdilər. Bir gor fəsad torədənlərin axırı necə oldu

[104] Musa dedi: “Ey Fir’on! Mən aləmlərin Rəbbi tərəfindən gondərilmis bir peygəmbərəm

[105] Mən Allah barəsində yalnız haqqı deməyə borcluyam. Mən sizə Rəbbinizdən acıq-askar bir dəlil (mo’cuzə) gətirmisəm. Indi (kolə etdiyin) Israil ogullarını mənimlə bərabər (babalarının vətəni olan Sama) gondər!”

[106] (Fir’on Musaya) dedi: “Əgər mo’cuzə ilə gəlmisənsə və dogru deyirsənsə, onu gətir gostər!”

[107] (Fir’on bunu deyən kimi) Musa əsasını (yerə atdı) və o, dərhal (hamının gozunə) askar gorunən bir əjdaha oldu

[108] (Sonra) əlini (qoltugunun altından və ya cibindən) cıxartdı və o, bir anda baxanlara nur kəsildi

[109] Fir’on tayfasının ə’yanları dedilər: “Subhəsiz ki, bu cox bilikli bir sehrbazdır

[110] O sizi yurdunuzdan cıxartmaq istəyir!” (Fir’on da:) “Elə isə tədbiriniz nədir?” - (deyə sorusdu)

[111] Onlar dedilər: “Onu (Musanı) qardası (Harun) ilə birlikdə saxla və səhərlərə (sehrbazları) yıgan adamlar gondər ki

[112] Nə qədər bilikli sehrbaz varsa, hamısını tutub gətirsinlər!”

[113] Sehrbazlar Fir’onun yanına gəlib dedilər: “Əgər biz (Musaya) ustun gəlsək, yəqin ki, bizə bir mukafat veriləcək!”

[114] (Fir’on:)” Bəli subhəsiz ki, siz (mənə) ən yaxın adamlardan olacaqsınız!” – deyə cavab verdi

[115] Sehrbazlar dedilər: “Ya Musa! Ya sən (əvvəlcə əsanı yerə) at, ya da biz (əlimizdəkiləri) ataq!”

[116] (Musa:) “Siz atın” – dedi. Onlar (əllərindəkiləri və əsaları yerə) atdıqda, adamların gozlərini baglayıb (sehrləyib) onları qorxutdular və boyuk bir sehr gostərdilər

[117] Biz də Musaya: “Əsanı tulla!” – deyə vəhy etdik. Bir də (baxıb gordulər ki) əsa onların uydurub duzəltdikləri butun seyləri udur

[118] Artıq haqq zahir, olanların uydurub duzəltdikləri yalanlar isə batil oldu

[119] (Sehrbazlar) orada məglub edildilər və xar olaraq geri dondulər

[120] Onlar (hamı birlikdə) səcdəyə qapanıb

[121] Dedilər: “Biz iman gətirdik aləmlərin Rəbbinə

[122] Musanın və Harunun Rəbbinə!”

[123] Fir’on (onlara) dedi: “Mən sizə izin vermədən əvvəl siz ona iman gətirdiniz?” Bu (sizin Musa ilə birlikdə gorduyunuz islər), subhəsiz ki, əhalisini cıxartmaq (qibtiləri qovub Misiri ələ kecirmək) məqsədilə səhərdə qurdugunuz (gizli) bir hiylədir. (Gorduyunuz islərə gorə basınıza nə oyun acacagımı) biləcəksiniz

[124] Əl-ayagınızı carpaz kəsdirəcək, sonra isə hamınızı carmıxa cəkdirəcəyəm!”

[125] (Sehrbazlar) belə cavab verdilər: “Subhə yoxdur ki, biz Rəbbimizin huzuruna donəcəyik! (Bizi olumlə qorxuda bilməzsən)

[126] Sənin bizdən intiqam almagın isə ancaq Rəbbimizin mo’cuzələri gələn kimi bizim onlara iman gətirməyimizə gorədir. Ey Rəbbimiz! Bizə (bolluca) səbir əta et və bizi musəlman olaraq oldur!”

[127] Fir’on tayfasının ə’yan-əsrafı dedi: “Musanı və tayfasını fitnə-fəsad torətmək, həm səni, həm də sənin tanrılarını atıb getmək ucunmu buraxacaqsan?” (Fir’on onlara) belə cavab verdi: “Biz onların ogullarını (erkəklərini) oldurəcək, qadınlarını isə (bizə xidmət etmək ucun) diri saxlayacagıq. Biz onlara, mutləq, qələbə calacagıq! (Onlar əvvəlki kimi yenə əlimizin altında olacaqlar!)”

[128] Musa oz tayfasına: “Allahdan komək diləyin və səbr edin. Yer uzu Allahındır. Bəndələrindən istədiyini onun varisi edər. Aqibət (dunyada zəfər, axirətdə yuksək məqamlar) muttəqilərindir!” - dedi

[129] (Musaya iman gətirənlər) dedilər: “Sən bizə peygəmbər gəlməmisdən əvvəl də, sonra da biz əziyyət cəkdik!” (Musa onlara belə) cavab verdi: “Bəlkə də, Rəbbiniz dusməninizi məhv edib sizi yer uzunun varisləri edəcək, sonra isə nə etdiyinizə (ozunuzu necə apardıgınıza) baxacaq!”

[130] Biz Fir’on əhlini (illərlə) qıtlıga, quraqlıga və məhsul catısmazlıgına mə’ruz qoyduq ki, bəlkə, dusunub ibrət alsınlar

[131] Onlara bolluq qismət oldugu zaman: “Bu bizim (haqqımızdır)!” – deyər, bir pislik uz verdikdə isə bunu (bir ugursuzluq, nəhslik kimi) Musadan və yanındakılardan gorərdilər. Agah olun ki, onların basına gələn ugursuzluq (nəhslik) Allahdandır, lakin onların əksəriyyəti (bunu) bilməz

[132] (Fir’on adamları Musaya) dedilər: “Sən bizi ovsunlamaq ucun nə mo’cuzə gətirsən də, yenə sənə iman gətirən deyilik!”

[133] Biz ayrı-ayrı mo’cuzələr uzrə onlara tufan, (əkinlərinə) cəyirtkə və həsərat, (evlərinə, yeməklərinə) qurbaga və (cesmələrinə, kəhrizlərinə) qan gondərdik. Onlar yenə də (iman gətirməyi) ozlərinə sıgısdırmayıb kafir bir tayfa oldular

[134] Onlara əzab gəldikdə dedilər: “Ya Musa! (Allahın sənin dualarını qəbul etmək və peygəmbərlik vermək barəsində) səninlə olan əhdi hormətinə bizim ucun Rəbbinə dua et. Əgər bu əzabı bizdən gotursə, biz, hokmən, sənə iman gətirəcək və Israil ogullarını səninlə birlikdə (istədikləri yerə) gondərəcəyik”

[135] Elə ki, əzabı bir muddətə onlardan goturduk, dərhal (əhdi) pozdular

[136] Biz də ayələrimizi yalan hesab edib onlardan qafil olduqları (onlara e’tinasız yanasdıqları) ucun (Fir’on əhlindən) intiqam alaraq onları dənizdə batırdıq

[137] Zəif (həsr) gorunən o tayfanı (Israil ogullarını) yer uzunun daim xeyir-bərəkət verdiyiniz sərq tərəflərinə (Sam diyarına) varis etdik. (Musibətlərə, fəlakətlərə) səbr etdiklərinə gorə Rəbbinin Israil ovladına verdiyi gozəl sozlər (və’dlər) tam yerinə yetdi. Fir’onun və onun camaatının qurduqları (imarətləri) və ucaltdıqlarını (qəsrləri, kasanələri) isə viran qoyduq

[138] Biz Israil ogullarını dənizdən kecirtdik, (sonra) onlar oz butlərinə tapınan bir tayfaya ugradılar. (Israil ogulları) dedilər: “Ya Musa! Bizə onların sitayis etdikləri butlər kimi bir but duzəlt!” (Musa belə) cavab verdi: “Siz, dogrudan da, cahil bir tayfasınız

[139] Subhəsiz ki, bunların tapındıqları butlər məhvə məhkumdur, etdikləri əməllər isə pucdur!”

[140] (Musa yenə) dedi: “Allah sizi aləmlərə (dovrunuzdəki butun insanlara) ustun etdiyi halda, hec mən sizin ucun Allahdan basqa bir tanrı istərəmmi?!”

[141] (Ey Israil ovladı!) Yadınıza salın ki, sizi Fir’on əhlinin əlindən qurtardıq. Onlar sizə siddətli əzab verir, ogullarınızı oldurur, qadınlarınızı isə (ozlərinə xidmət etmək ucun) diri saxlayırdılar. Bu sizin ucun Rəbbiniz tərəfindən boyuk bir sınaq idi

[142] Musa ilə otuz gecə (oruc tutub dua edəcəyi, bunun muqabilində ona Tovratı nazil edəcəyimiz və ozu ilə danısacagımız) barədə və’dələsdik, sonra ona daha bir on gun də əlavə etdik. Beləliklə, Rəbbinin (ibadət ucun) tə’yin etdiyi muddət tam qırx gecə (gun) oldu. Musa qardası Haruna dedi: “Sən tayfam icində mənim xəlifəm ol, (camaatı) islah etməyə calıs və (yer uzundə) fitnə-fəsad torədənlərin yolu ilə getmə!”

[143] Musa tə’yin etdiyimiz vaxtda (Tur-i Sinaya) gəldikdə Rəbbi onunla (arada hec bir vasitə olmadan) danısdı. (Musa:) “Ey Rəbbim! Ozunu (camalını) mənə gostər. Sənə baxım!” – dedi. Allah: “Sən Məni əsla gorə bilməzsən. Lakin (bu) daga bax. Əgər o yerində dura bilsə, sən də Məni gorə bilərsən”, - buyurdu. Rəbbi daga təcəlli etdikdə (Allahın nuru daga sacıldıqda) onu parca-parca etdi. Musa da bayılıb dusdu. Ayılandan sonra isə: “Sən paksan, muqəddəssən! (Butun eyib və noqsanlardan uzaqsan!) Sənə (bu isimdən otru) tovbə etdim. Mən (Israil ogullarından Səni gorməyin mumkun olmadıgına) iman gətirənlərin birincisiyəm!” – dedi

[144] (Allah) belə buyurdu: “Ya Musa! Mən Oz risalətlərimdə (Tovratın lovhələrini nazil etməklə) və (səninlə arada hec bir vasitə olmadan) danısmagımla (dovrundəki butun) insanlardan səni secib ustun tutdum. Indi sən verdiyimi al və (bu ne’mətlərə gorə) sukur edənlərdən ol!”

[145] Biz onun ucun lovhələrdən hər seydən, moizə və təfsilata dair hər seyi yazdıq. (Və belə buyurduq:) “Bundn mohkəm yapıs və ummətinə də onun ən gozəl (savabı cox olan) hokmlərindən yapısmagı (onlara əməl etməyi) əmr et. (Axirətdə) sizə fasiqlərin yurdunu (Cəhənnəmi) gostərəcəyəm

[146] Yer uzundə haqsız yerə (layiq olmadıqları halda) təkəbburluk edənləri ayələrimi anlamaqdan yayındıracagam (mane olacagam). Onlar nə mo’cuzə gorsələr, ona inanmazlar. Onlar haqq yolu gorsələr, onu qəbul etməz, azgınlıq yolunu gorsələr, onu ozlərinə yol secərlər. Bunun səbəbi isə onların ayələrimizi yalan hesab etmələri və ondan qafil olmalarıdır

[147] Ayələrimizi və axirətə qovusmagı dogru hesab etməyənlərin (butun) əməlləri puca cıxdı. Onlar ancaq oz əməllərinin cəzasını cəkəcəklər!”

[148] (Tur dagına gedən) Musanın ardınca tayfası oz bəzək-duzək seylərindən (canlıymıs kimi) boyurtusu olan bir buzov heykəli duzəltdilər. Məgər (buzovun) onlarla danısmadıgını, onlara bir yol gostərə bilmədiyini gormədilərmi? (Bununla belə) ona (buzova) tapınıb (ozlərinə) zulm eləyən oldular

[149] Elə ki (pesmancılıqdan basları) əlləri arasına dusdu və haqq yoldan azmıs olduqlarını gordulər, (əməllərindən cox mə’yus olub) dedilər: “Əgər Rəbbimiz bizə rəhm etməsə və bizi bagıslamasa, mutləq ziyana ugrayanlardan olacagıq!”

[150] Musa qəzəbli və kədərli halda tayfasının yanına donərkən onlara dedi: “Məndən sonra mənə nə pis xələf oldunuz! (Nə pis islər gordunuz!) Rəbbinizin əmrini (əzabını) tezləsdirməkmi istədiniz?” (Musa) qəzəbindən (əlindəki Tovrat) lovhələrini yerə atdı, qardasının basından (sac-saqqalından) yapısıb ozunə tərəf cəkməyə basladı. (Harun) dedi: “Ey anam oglu! Bu tayfa məni zəif bilib az qaldı ki, oldurə. Mənimlə belə rəftar etməklə dusmənləri sevindirmə! Məni zalımlarla bərabər tutma!”

[151] (Musa) dedi: “Ey Rəbbim! Məni də, qardasımı da bagısla. Bizi Oz mərhəmətin altına al. Sən rəhm edənlərin ən rəhmlisisən!”

[152] Subhəsiz ki, buzovu (tanrı) qəbul edənlərə Rəbbindən bir qəzəb yetisəcək və onlar dunyada zillətə ducar olacaqlar! Biz (Allaha) iftira yaxanları belə cəzalandırırıq

[153] Pis əməllər etdikdən sonra tovbə edib iman gətirənlərə gəldikdə isə, Rəbbin tovbədən sonra (onları) bagıslayandır, rəhm edəndir

[154] Musanın qəzəbi yatanda lovhələri goturdu. Onların birində: “Rəbbindən qorxanlar dogru yola və mərhəmətə nail olacaqlar!” - (deyə yazılmısdı)

[155] Musa Bizim (Sina dagında) tə’yin etdiyimiz vaxt ucun oz tayfasından yetmis (mo’təbər) adam secmisdi. Onları sarsıntı yaxalayanda (ildırım vuranda Musa) dedi: “Ey Rəbbim! Əgər istəsəydin, bundan qabaq onları da, məni də məhv edərdin. Aramızdakı səfehlərin torətdiyi gunahlar uzundən bizi məhvmi edəcəksən? Bu (bas verən islər) Sənin sınagından basqa bir sey deyildir. Sən onunla (bu sınaqla) istədiyini zəlalətə ducar edər, istədiyini dogra yola salarsan. Sən bizim hamimizsən (ixtiyar sahibimizsən). Bizi bagısla və rəhm et. Axı sən bagıslayanların ən yaxsısısan

[156] Bizə bu dunyada da yaxsılıq yaz. (Dunyada yaxsı əməllər, axirətdə Cənnət qismət elə). Biz (tovbə edib bagıslanmagımızı diləyərək). Sənə tərəf (huzuruna) donduk!” (Allah) buyurdu: “Istədiyimi əzabıma ducar edərəm. Mərhəmətim hər seyi ehtiva etmisdi. Onu Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərə, zəkat verənlədə, ayələrimizə iman gətirənlərə yazacagam

[157] O kəslər ki, əllərindəki Tovratda və Incildə (adını, vəsfini və əlamətlərini) yazılmıs gordukləri rəsula–ummi (hec kəsin yanında oxuyub elm oyrənməmis və ya məkkəli) peygəmbərə tabe olurlar. (O Peygəmbər) onlara yaxsı islər gorməyi buyurar, pis isləri qadagan edər, təmiz (pak) ne’mətləri halal, murdar (napak) seyləri haram edər, onların agır yukunu yungulləsdirər və ustlərindəki buxovları acar (səriətin cətin hokmlərini goturər). Ona (o Peygəmbərə) iman gətirən, yardım gostərən və onunla (Qur’anın) ardınca gedənlər məhz onlar nicat tapanlardır!”

[158] (Ya Rəsulum!) De: “Ey insanlar! Mən Allahın sizin hamınıza gondərilmis peygəmbəriyəm. (O Allah ki) goylərin və yerin hokmu Onundur, Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. O dirildir və oldurur. Buna gorə də Allah, eləcə də Onun Allaha və Allahın sozlərinə (ayələrinə, nazil etdiyi kitablara) inanan və ummi peygəmbər olan Rəsuluna iman gətirin və ona tabe olun ki, dogru yolu tapa biləsiniz!”

[159] Musa umməti arasında bir dəstə də vardır ki, onlar (insanları) haqq yola aparır və haqqı rəhbər tutaraq (onlar arasında) ədalətlə hokm edirdilər

[160] Biz onları (Israil ogullarını) on iki qəbiləyə - ummətə bolduk. Camaatı (Tih səhrasında) ondan (Musadan icməyə) su istədiyi zaman ona: “Əsanı dasa vur!” – deyə vəhy etdik. (Əsanı dasa vuran kimi) ondan on iki cesmə qaynayıb axmaga basladı. Hər qəbilə ozunun su icəcəyi yeri bildi. Biz buludları onların ustundə kolgəlik etdik, onlara qudrət halvası və bildircin endirdik. Onlara: “Sizə ruzi olaraq verdiyimiz pak ne’mətlərdən yeyin!” dedik. Onlar (nasukur olmaqla, əmrlərimizi yerinə yetirməməklə) Bizə deyil, ancaq ozlərinə zulm edirdilər

[161] (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, o zaman onlara (yəhudilərə) belə deyilmisdi: “Bu səhərdə (Qudsdə) sakin olun, ondan (onun meyvələrindən) istədiyiniz yerdə yeyin, “hittə” (“bizi bagısla”) deyin və qapıdan (Beytulmuqəddəsin qapısından) səcdə edərək daxil olun ki, gunahlarınızı bagıslayaq. Biz yaxsı islər gorənlərin mukafatını artıracagıq!”

[162] Lakin (Israil ogullarından Allahın əmrlərini yerinə yetirməməklə) ozlərinə zulm edənlər onlara deyilən sozu dəyisdirib basqa səklə saldılar. Etdikləri haqsızlıga gorə Biz də onlara goydən əzab gondərdik

[163] (Ey Peygəmbərim!) Onlardan (yəhudilərdən) dəniz kənarında yerləsən qəsəbə haqqında xəbər al. O zaman onlar sənbə gunu (balıq ovlamaqla Allahın əmrini pozub) həddi asırdılar. O vaxt sənbə gunu (isləmək, ov etmək qadagan edildiyi, ibadətlə məsgul olmaq buyuruldugu ucun ucun) balıqlar (hər tərəfdən suyun uzərində gorunub) dəstə-dəstə onlara tərəf axısır, sənbədən basqa gunlərdə isə gəlmirdi. Itaətdən cıxdıqları (gunah islədikləri) ucun Biz onları belə imtahana cəkirdik

[164] Onlardan (dəniz kənarındakı qəsəbədə yasayan Israil ogullarından) bir dəstə: “Allahın məhv edəcəyi və ya siddətli əzab verəcəyi bir tayfaya nə ucun oyud–nəsihət verirsiniz?” – dediyi zaman, (nəsihət verənlər) onlara cavab olaraq: “(Insanları yaxsı islərə sovq etmək, pis islərdən cəkindirmək bizə vacib oldugundan) bu, Rəbbiniz qarsısında uzrxahlıq etmək ucundur. Bəlkə, onlar (bu oyud-nəsihətdən nəticə cıxarıb) pis əməllərdən cəkinsinlər!” – dedilər

[165] Onlar (balıq ovlayanlar) ozlərinə verilən oyudu unutduqları zaman Biz də (onları) pislikdən cəkindirinlərə nicat verdik, zulm edənləri isə itaətdən cıxdıqları, gunah iclədikləri ucun siddətli bir əzabla məhv etdik

[166] Qadagan olunduqları isə (balıq ovuna) saymazyana munasibət bəslədikləri vaxt onlara: “Həqir (zəlil) meymunlar olun!” – deyə əmr etdik

[167] (Ey Rəsulum!) O zaman Rəbbin onlara (yəhudilərə) qiyamət gununədək siddətli əzab verəcək kimsələr gondərəcəyini xəbər vermisdi. Həqiqətən, Rəbbin (gunahkarlara) tezliklə əzab verəndir. Sozsuz ki, O, həm də (tovbəkarları) bagıslayandır, rəhm edəndir

[168] (Yəhudiləri) yer uzundə (ayrı-ayrı) dəstələrə parcaladıq. Icərilərində əməlisaleh olanlar da, olmayanlar da var idi. Onları yaxsı-yamanla imtahan etdik ki, bəlkə, (haqq yola) donsunlər

[169] Onlardan sonra yerlərinə kitaba (Tovrata) sahib olan xələflər kecdilər. Onlar fani dunya malını alıb deyirdilər: “Biz (Allah tərəfindən) bagıslanacagıq!” Onlara bunun misli qədər (kimi) daha bir haram gəlsəydi, onu da alardılar. Məgər Allaha dair yalnız haqqı demək barədə kitabda (Tovratda) onlardan əhd alınmamısdımı?! Halbuki orada (kitabda) olanları oxuyub oyrənmisdilər. Axirət evi Allahdan qorxanlar ucun daha xeyirlidir. Məgər dərk etmirsiniz

[170] Kitabdan (mohkəm) yapısanlar, (vaxtlı-vaxtında, lazımınca) namaz qılanlar (bilsinlər ki) Biz əməlisalehlərin mukafatını zay etmirik

[171] Bir zaman dagı (Tur dagını) yerindən qoparıb onların (Israil ogullarının) bası ustunə kolgəlik (tavan) kimi qaldırmısdıq və onlar da elə guman etmisdilər ki, dag ustlərinə dusəcək. Onlara: “Sizə verdiyimizdən (Tovratdan) mohkəm yapısın, orada olanları yada salın ki, bəlkə, pis əməllərdən cəkinəsiniz!” – demisdik

[172] (Ey Peygəmbərim!) Xatırla ki, bir zaman Rəbbin Adəm ogullarının bellərindən (gələcək) nəsillərini cıxardıb onların ozlərinə (bir-birinə) sahid tutaraq: “Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi?” – sorusmus, onlar da: “Bəli, Rəbbimizsən!” – deyə cavab vermisdilər. (Belə bir sahidliyin səbəbi) qiyamət gunu: “Biz bundan qafil idik”

[173] Və ya: “Atalarımız daha əvvəl (Allaha) sərik qosmusdular, bis də onlardan sonra gələn bir nəsil idik (onların izi ilə getdik). Məgər biz batilə uyanların (haqq yoldan sapanların) torətdikləri əməllərə gorə məhv edəcəksən?” – deməməniz ucundur

[174] Biz ayələrimizi belə ətraflı izah edirik ki, onlar, bəlkə, (batildən haqqa, kufrdən imana) donələr

[175] (Ya Rəsulum!) Onlara (yəhudilərə) ayələrimizi verdiyimiz kimsənin xəbərini də soylə (oxu). O, (ayələrimizi inkar edib) imandan dondu. Seytan onu ozunə tabe etdi və o, (haqq yoldan) azanlardan oldu

[176] Əgər Biz istəsəydik, onu (həmin ayələrlə) ucaldardıq. Lakin o, yerə (dunyaya) meyl edib nəfsinin istəklərinə uydu. O elə bir kopəyə bənzəyir ki, ustunə cumsan da dilini cıxardıb ləhləyər, cummasan da (Onun ucun hec bir fərqi yoxdur). Bu, ayələrimizi yalan hesab edənlər barəsində cəkilən məsəldir. (Ey Peygəmbərim!) Bu əhvalatları (yəhudilərə) soylə ki, bəlkə, (lazımınca) dusunsunlər

[177] Ayələrimizi yalan hesab edib ozlərinə zulm edənlər barəsində cəkilən məsəl necə də pisdir

[178] Allahın dogru yola yonəltdiyi kimsə kimsə dogru yoldadır. Onun (haqq yolundan) sapdırdıgı kimsələr isə ziyana ugrayanlardır

[179] Biz cinlərdən və insanlardan bir coxunu Cəhənnəm ucun yaratdıq. Onların qəlbləri vardır, lakin onunla (Allahın birliyini subut edən dəlilləri, ozlərinin dini borc və vəzifələrini) anlamazlar. Onların gozləri vardır, lakin onunla (Allahın mo’cuzələrini) gorməzlər. Onların qulaqları vardır, lakin onunla (oyud-nəsihət) esitməzlər. Onlar heyvan kimidirlər, bəlkə də, (ondan) daha cox zəlalətdədirlər. Qafil olanlar da məhz onlardır

[180] Ən gozəl adlar (əsmayi-husna) Allahındır. Onu bu adlarla cagırıb dua edin. Onun adları barəsində kufr edənləri (əziz sozundən Uzza, Allah sozundən əl-Lat, mənnan sozundən Mənat kimi adlar duzəldib haqq yoldan azanları) tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar

[181] Yaratdıqlarımız icərisində bir zumrə də vardır ki, onlar insanları haqq yola aparır, (haqqı rəhbər tutaraq onlar arasında) ədalətlə hokm edirlər

[182] Ayələrimizi yalan hesab edənləri haradan oldugunu ozləri də bilmədən tədriclə məhvə yaxınlasdıracagıq! (dərəcə-dərəcə asagı endirəcəyik)

[183] Mən onlara mohlət verirəm. Lakin dolasdırıb bəla toruna salmagım da (naz-ne’mət icində yasadıqları halda gozlənilmədən onları əzabla yaxalamagım da), sozsuz ki, cox agırdır

[184] Məgər (islamı qəbul etməli olan kəslər) dusunmurlərmi ki, onların yoldasında (Peygəmbərdə) hər bir cununluq (dəlilik) əsər-əlaməti yoxdur? O ancaq (kafirlərə Allahın əzabı gələcəyini) acıq-aydın xəbər verib qorxudandır

[185] Məgər onlar goylərin və yerin mulkunə (Allahın goylərdəki və yerdəki səltənətinə, qudrətinə), Allahın yaratmıs oldugu hər seyə, əcəllərinin yaxınlasması ehtimalına diqqət yetirib dusunmurlərmi? Artıq buna (bu Qur’ana) inanmadıqdan sonra hansı kəlama inanacaqlar

[186] Allah kimi dogru yoldan sapdırsa, ona yol gostərən olmaz. (Allah) onları oz azgınlıqları icində sasqın bir vəziyyətdə qoyar

[187] (Ya Rəsulum!) Səndən saat (qiyamət gunu) haqqında sorusarlar ki, nə vaxt qopacaq? De: “O ancaq Rəbbimə mə’lumdur. (Qiyamətin) qopacagı vaxtı Allahdan basqa hec kəs bilə bilməz. Goylərdə və yerdə (Allahdan qeyri) bir kimsənin onu bilməsi cətindir. O sizlərə ancaq qəflətən gələr!” Sən onun haqqında bir sey bilirsənmis kimi onlar (səndən) israrla sorusarlar. De: “O ancaq Allah dərgahında mə’lumdur, lakin insanların əksəriyyəti (bunu) bilməz!”

[188] De: “Mən Allahın istədiyindən basqa ozumə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilərəm. Əgər qeybi bilsəydim, sozsuz ki, (ozum ucun) daha cox xeyir tədaruk edərdim (savab qazanmaq ucun dunyada daha cox yaxsı islər gorərdim) və mənə pislik də toxunmazdı. Mən iman gətirən bir tayfanı (pis əməlləri muqabilində Allahın əzabı ilə) ancaq qorxudan və (yaxsı əməlləri muqabilində isə Cənnətlə) mujdələyənəm!”

[189] Sizi tək bir nəfərdən (Adəmdən) xəlq edən və onunla unsiyyət etmək (sakit, rahat olmaq) ucun ozundən (qabırgasından) zovcəsini (Həvvanı) yaradan Odur. (Adəm) zovcəsi ilə yaxınlıq etdikdə o, (Həvva) yungul bir yuklə yukləndi (hamilə oldu) və (bir muddət həmin yuku) dasıdı (onunla oturub-durdu). (Həvva) agırlasdıgı vaxt onların hər ikisi Allaha dua edib: “Əgər bizə saleh (saglam, agıllı, hər seyi yerli-yerində) bir usaq versən, (bu ne’mətə gorə Sənə) sukur edənlərdən olarıq!” – dedi

[190] Allah onlara saleh ovlad verdikdə (Adəm və Həvvadan qeyri valideynlər) ozlərinə verdiyi (usagın adı) ilə əlaqədar Allaha bir para səriklər qosmaga basladılar. Allah isə Ona qosulan səriklərdən ucadır! (Onun hec bir səriki yoxdur)

[191] Məgər (bu Adəm ovladı) hec bir sey yaratmaga qadir olmayıb ozləri yaradılanımı (butlərimi Allaha) sərik qosarlar

[192] Halbuki bu butlər nə onlara (musriklərə), nə də ozlərinə bir komək edə bilər

[193] Siz onları (musrikləri və ya butləri) dogru yola də’vət etsəniz, sizə tabe olmazlar. Istər onları də’vət edin, istər susun – birdir (onlar ucun hec bir əhəmiyyəti yoxdur)

[194] Allahdan basqa ibadət etdiyiniz butlər də sizin kimi bəndələrdir. Əgər (bu butlərin sizə bir komək edə biləcəyi barəsindəki iddianızda) dogrusunuzsa, haydı, cagırın onları, sizə cavab versinlər

[195] Məgər onların yeriyən ayaqları, ya tutan əlləri, ya gorən gozləri, yaxud esidən qulaqları var?! De: “Haydı, cagırın səriklərinizi, mənim barəmdə istədiyiniz hiyləni qurun və mənə hec mohlət də verməyin

[196] Subhəsiz ki, mənim hamim Kitabı (Qur’anı) nazil edən Allahdır. O, əməlisalehlərə himayədarlıq edər

[197] Sizin Ondan basqa tapındıqlarınız isə nə sizə, nə də ozlərinə bir koməklik edə bilər!”

[198] Əgər siz onları (butləri və ya musrikləri) sizə dogru yol gostərməyə cagırsanız, esitməzlər. (Ya Rəsulum!) Sən onları sənə baxan gorərsən, halbuki onlar gorməzlər

[199] Sən bagıslama yolunu tut, yaxsı islər gorməyi əmr et və cahillərdən uz dondər

[200] Əgər sənə Seytandan (bu əmr olundugun isləri yerinə yetirməmək məqsədilə) bir vəsvəsə gəlsə (fəsad toxunsa), Allaha sıgın. Subhəsiz ki, Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[201] Allahdan qorxanlara Seytandan bir vəsvəsə (zərər) toxundugu zaman onlar (Allahın əzabını, lutfunu və mərhəmətini) xatırlayıb dusunərlər və dərhal (gozləri acılıb) gorən olarlar

[202] (Kafirlərin qardasları olan seytanlar) oz qardaslarını azgınlıga surukləyər, sonra da (o kafirlər azgınlıga qursanıb ondan) əl cəkməzlər (və ya Seytanların yaxalarından əl cəkməzlər)

[203] (Ya Peygəmbərim!) Sən onlara (Məkkə musriklərinə) bir ayə gətirmədiyin zaman (sənə ayə nazil olmayanda): “Məgər sən onu oz tərəfindən uydurub duzəltməli deyildin? – deyə sorusarlar. De: “Mən ancaq Rəbbimdən mənə vəhy edilənlərə tabe oluram. Bu (Qur’an, vəhylər) Rəbbiniz tərəfindən (gondərilmis) askar dəlillərdir, həm də iman gətirən bir tayfa ucun hidayət və mərhəmətdir

[204] Qur’an oxunan zaman onu dinləyin və susun ki, (onun sayəsində) sizə rəhm olunsun

[205] Səhər-axsam yalvararaq, qorxaraq, səsini qaldırmadan urəyində Rəbbini yad et və qafillərdən olma

[206] Rəbbinin yanında olanlar (Allaha yaxın olan mələklər) Ona ibadət etməyi ozlərinə ar bilməzlər. Onu pak, muqəddəs tutub sə’ninə tə’riflər deyər və ancaq Ona səcdəyə qapanarlar

[1] (Ya Peygəmbərim!) Səndən (muharibədə əldə edilmis) qənimətlər (onların kimə catması) haqqında sorusarlar. De: “Qənimətlər Allahın və Peygəmbərinindir (onun bolunməsi Allaha və Peygəmbərinə aiddir). Buna gorə də əgər (həqiqi) mo’minsinizsə, Allahdan qorxun, aranızdakı munasibətləri duzəldin, Allaha və Onun Peygəmbərinə itaət edin

[2] Mo’minlər yalnız o kəslərdir ki, Allah adı cəkiləndə (Onun heybət və əzəmətindən) urəkləri qorxudan titrəyər, Allahın ayələri oxundugu zaman həmin ayələr onların imanlarını daha da artırar, onlar ancaq oz Rəbbinə təvəkkul edər

[3] (Vaxtlı-vaxtında, lazımınca) namaz qılar və verdiyimiz ruzidən (Allah yolunda) sərf edərlər

[4] Onlar həqiqi mo’minlərdir. Onların oz Rəbbi yanında dərəcələri vardır. Onları (qiyamət gunu) bagıslanma və (Cənnətdə) tukənməz (gozəl, minnətsiz) ruzi gozləyir

[5] (Qənimətlərin bolusdurulməsi usulundan bə’zilərinin narazı qalması) mo’minlərdən bir dəstənin (Bədr vurusuna getmək) xosuna gəlmədiyi halda, Rəbbinin səni haqq (cihad) ugrunda oz evindən cıxartmasına bənzər! (Bə’zi mo’minlər musəlmanların sayca az, quvvətcə zəif olduqları ucun Bədr muharibəsinə getməyi Peygəmbər əleyhissəlama məsləhət gorməmis, ozləri də orada istirak etmək istəməmisdilər. Lakin Peygəmbər onların sozunə baxmayıb yaxın əshabələri ilə vurusa yollanmıs və dusməni məglub edərək xeyli qənimət əldə etmisdi. Qənimətin bolunməsi haqqında curbəcur təkliflər irəli surulmus, nəhayət Peygəmbər bu barədə oz fikrini demisdi. Bu fikir əvvəlcə bə’zilərinin xosuna gəlməmis, sonra onun duzgunluyu basa dusulub hamılıqla qəbul edilmisdi. Beləliklə, hər iki halda – həm muharibəyə getməkdə, həm də qənimətlərin bolunməsi usulunda Peygəmbər əleyhissəlamın haqlı oldugu subuta yetmisdi)

[6] Gozləri baxa-baxa olumə suruklənirlərmis kimi, haqq (Bədr vurusunun vacib olması) bəlli olduqdan sonra belə, onlar yenə də bu barədə səninlə mubahisə edirdilər

[7] O zaman Allah sizə iki dəstədən birinin (Samdan qayıdan karvanın və ya Məkkədən cıxıb onların koməyinə gələn Qureys əsgərlərinin) sizin olmasını və’d edirdi. Siz silahsız (quvvətsiz) karvanın sizin olmasını arzu edirdiniz. Allah isə Oz sozləri (bu barədə nazil etdiyi ayə) ilə haqqı (islamı) bərqərar etmək və kafirlərin kokunu kəsmək istəyirdi

[8] (Allah bununla) gunahkarların xosuna gəlməsə də, haqqı (islamı) bərqərar etmək və batili (kufru) yox etmək istəyirdi

[9] O zaman siz (dua edərək) Rəbbinizdən komək diləyirdiniz. (Allah:) “Mən sizin imdadınıza bir-birinin ardınca gələn min mələklə cataram!” – deyə duanızı qəbul buyurmusdu

[10] Allah bu koməyi sizə yalnız sizin ucun bir musdə və urəkləriniz sakit olsun deyə etmisdi. Qələbə yalnız Allahdandır. Allah yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[11] O vaxt (Bədr vurusunda) Oz tərəfindən (koməyindən) arxayınlıq əlaməti olaraq, Allah sizi xəfif bir uyguya daldırmıs, sizi (cirkdən-pasdan) təmizləmək (və ya dəstəmaz almaq), Seytanın vəsvəsəsini sizdən cıxartmaq, urəklərinizi (qələbəyə inamla) doldurmaq və (quma batmasın deyə) ayaqlarınızın altını mohkəm etmək ucun goydən ustunuzə yagıs yagdırmısdı

[12] (Ya Peygəmbərim!) Xatırla ki, o zaman Rəbbin mələklərə belə vəhy edirdi: “Mən də sizinləyəm. Mo’minlərə quvvət (mətanət) verin. Mən kafirlərin urəklərinə qorxu salacagam. Onların boyunlarını vurun, butun barmaqlarını (əl-ayaqlarını) dograyın!”

[13] Bu onların Allaha və Onun Peygəmbərinə qarsı cıxmalarına gorədir. Kim Allaha və Onun Peygəmbərinə qarsı cıxsa, (bilsin ki) Allah (ona) siddətli əzab verər

[14] Hələ ki, bunu (dunyadakı bu əzabı) dadın. Kafirləri ustəlik cəhənnəm əzabı da gozləyir

[15] Ey iman gətirənlər! Kafirlərlə bir yerə toplasdıqları vaxt rastlassanız, donub onlardan qacmayın

[16] (Dusməni aldatmaq məqsədilə yalandan ozunuzu qacan kimi gostərib) təkrar doyus ucun bir tərəfə cəkilən və ya (komək məqsədilə musəlmanlardan ibarət) basqa bir dəstəyə qosulan istisna edilməklə, kim belə bir gundə dusmənə arxa cevirib qacarsa, sozsuz ki, Allahın qəzəbinə ugramıs olar. Onun məskəni Cəhənnəmdir. Ora nə pis donus yeridir

[17] (Ey mo’minlər Bədrdə) onları (kafirləri) siz oldurmədiniz, Allah oldurdu. (Ya Peygəmbərim! Dusmənlərin gozunə bir ovuc torpar) atdıgın zaman sən atmadın, Allah atdı. Allah bununla mo’minləri (qənimət əldə etmək və zəfər calmaq ucun) yaxsı bir imtahandan kecirtdi. Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[18] Bu (hadisələr) biq həqiqətdir. Allah, sozsuz ki, kafirlərin hiyləsini zəiflədəndir

[19] (Ey musriklər!) Əgər siz (Kə’bənin ortuklərinə yapısıb dua edərək) qələbə istəyirsinizsə, artıq sizə zəfər (mo’minlərin qələbəsilə Allahın əleyhinizə olan hokmu) gəldi. Əgər (kufrdən və Peygəmbərə qarsı muharibə aparmaqdan) əl cəksəniz, bu sizin xeyrinizə olar. Yox, əgər təkrar (muharibəyə) qayıtsanız, Biz də qayıdarıq. Dəstəniz nə qədər cox olsa da, sizdən hec bir seyi (Allahın bəlasını, əzabını) dəf edə bilməz. Allah, həqiqətən, mo’minlərlədir

[20] Ey iman gətirənlər! Allaha və Onun Peygəmbərinə itaət edin, (Qur’anı, oradakı oyud-nəsihətləri) esitdiyiniz halda, ondan uz dondərməyin

[21] Esitmədikləri (urəkləri ilə təsdiq etmədikləri) halda (dilləri ilə): “Esitdik!” deyənlər (munafiqlər) kimi olmayın

[22] Allah yanında (yer uzundə) gəzən canlıların ən pisi (haqqı) dərk etməyən karlar və lallardır

[23] Əgər Allah (əzəldən) onlarda bir xeyir (olacagını) bilsəydi, (haqq sozu) onlara esitdirərdi. Onlar esitməsəydilər belə, yenə də (haqdan inadla) uz cevirərək donub gedərdilər

[24] Ey iman gətirənlər! Peygəmbər sizi, sizləri dirildəcək bir seyə (imana, haqqa) də’vət etdiyi zaman Allahın və Onun Peygəmbərinin də’vətini qəbul edin. Bilin ki, Allah insanla onun qəlbi arasına girər (insanın butun varlıgına hakim olar; Allah urəklərdən kecən hər seyi bilir, butun urəklərin ixtiyarı da Onun əlindədir) və siz axırda Onun huzuruna cəm ediləcəksiniz

[25] Sizdən təkcə zalımlara toxunmayacaq (pis əməllərin muqabilində hamıya uz verə biləcək) bəladan qorxun. Bilin ki, Allah (Onun əmrlərini pozanlara) siddətli əzab verəndir

[26] (Ey muhacirlər!) Xatırlayın ki, bir zaman siz yer uzundə (Məkkədə) az idiniz; zəif (aciz) sayılırdınız, (buna gorə də) adamların (kafirlərin) sizi ələ kecirməsindən qorxurdunuz. (Belə bir vaxtda Allah) sizə (Mədinədə) sıgınacaq verdi, (Bədrdə) sizə koməklik gostərib mudafiə etdi və təmiz (halal qənimətlərdən) ruzi verdi ki, bəlkə, sukur edəsiniz

[27] Ey iman gətirənlər! Bilə-bilə Allaha, Peygəmbərə (Onun Peygəmbərinə) və aranızdakı əmanətlərə xəyanət etməyin! (Allahın əmrlərinə, Peygəmbərin səriətinə, dini vəzifələrinizə və borclarınıza sadiq olun)

[28] Bilin ki, mal-dovlətiniz və ovladınız sizin ucun (Allah qarsısında) ancaq bir imtahandır. Ən boyuk mukafat isə məhz Allah yanındadır

[29] Ey iman gətirənlər! Əgər Allahdan qorxsanız, O sizə haqla-nahaqı ayırd edən (bir nur) verər (dunyada və axirətdə cıxıs yolu gostərər), gunahlarınızın ustunu ortub sizi bagıslayar. Allah boyul lutf (mərhəmət) sahibidir

[30] (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, bir zaman kafirlər səni həbs etmək və ya oldurmək, yaxud da (Məkkədən) cıxardıb qovmaq ucun (Darunnədvədə) sənə qarsı hiylə qururdular. Allah da (onların bu hiyləsinə qarsı) tədbir tokdu. Allah tədbir tokənlərin ən yaxsısıdır

[31] Ayələrimiz onlara oxundugu zaman: “Esitdik: istəsək, biz də bunu bənzərini deyə bilərik. Bu, qədimlərin əfsanələrindən (uydurmalarından) basqa bir sey deyildir!” – soyləyərlər

[32] Bir zaman da: “Ya Allah! Əgər bu (Qur’an) Sənin tərəfindən gəlmis haqdırsa, onda basımıza goydən das yagdır və ya bizə siddətli bir əzab gondər!” – demisdilər

[33] Halbuki sən onların arasında ola-ola Allah (sənə hormət əlaməti olaraq) onlara əzab verən deyildir. (Tovbə edib) bagıslanmalarını diləyərkən də Allah onlara əzab verməz

[34] Lakin onlar (musriklər) Məscidulhəramın sahibləri (və ya ona xidmət etməyə layiq) olmadıqları halda, (mo’minlərə onu təvaf etməyə) mane olduqda Allah nə ucun onlara əzab verməsin! Onun sahibləri (və ya Allahın dostları) yalnız Allahdan qorxub pis əməllərdən (kufrdən, sirkdən, butpərəstlikdən) cəkinənlərdir. Lakin onların (musriklərin) əksəriyyəti bunu bilməz

[35] Onlar Beytullahın (Kə’bənin) yanındakı namazı (duaları) fit verib əl calmaqdan basqa bir sey deyildir. (Ey musriklər!) Etdiyiniz kufrə gorə indi dadın əzabı

[36] Kufr edənlər oz mallarını (insanları) Allah yolundan dondərmək (islamı qəbul etməyə mane olmaq) ucun sərf edərlər. Onlar mallarını sərf edəcək, lakin sonra (məqsədlərinə cata bilmədiklərinə gorə) pesman olacaq, axırda da məglub ediləcəklər. Kafirlər Cəhənnəm tərəfə suruklənəcəklər ki

[37] Allah (orada) murdarı (kafiri) pakdan (mo’mindən) ayırd etsin, sonra murdarları bir-birinin ustunə yıgıb hamısını bir yerə toplasın və Cəhənnəmə atsın. Bunlar ozlərinə zərər eləyənlərdir

[38] (Ya Rəsulum!) Kafir olanlara de: “Əgər onlar (oz kufrlərindən, Peygəmbərə və mo’minlərə qarsı muharibədən) əl cəksələr, kecmisdəki gunahları bagıslanar. Yox, əgər yenə (yaramaz islərə, doyusməyə) qayıtsalar, əvvəlkilərin (kecmis ummətlərin) basına gələnlər onların da basına gələr

[39] (Yer uzundə) fitnə (sirk) qalmayıb, butun din (ibadət) yalnız Allaha məxsus olanadək onlarla vurusun. Əgər (Allaha sərik qosmaga) son qoysalar (bilsinlər ki), Allah onların nə etdiklərini gorəndir (bunun əvəzində mukafatlarını verəcəkdir)

[40] Əgər onlar (sizdən) uz dondərsələr (sizinlə ədavətə son qoymasalar, iman gətirməkdən, itaət etməkdən boyun qacırsalar), bilin ki, Allah sizin havadarınızdır. O ən gozəl havadar, ən yaxsı imdada catandır

[41] (Ey mo’minlər!) Əgər siz Allaha və haqla batilin ayırd edildiyi gun – iki dəstənin bir-birilə qarsılasdıgı gun (Bədr gunu) bəndəmizə (Muhəmmədə) nazil etdiyimizə (ayələrə) iman gətirmisinizsə, bilin ki, ələ kecirdiyiniz hər hansı qənimətin besdə biri Allahın, Peygəmbərin, onun qohum-əqrəbasının, yetimlərin, yoxsulların və musafirlərindir (pulu qurtarıb yolda qalan yolcularındır). Allah hər seyə qadirdir

[42] O zaman (Bədr gunu) siz vadinin (Mədinəyə) ən yaxın tərəfində, onlar (dusmənləriniz) isə ən uzaq tərəfindən idilər. Karvan sizdən asagıda (sahilə yaxın gozəl, sulu bir yerdə) durmusdu. Əgər siz (onlarla vurusmaq ucun muəyyən bir vaxtda uz-uzə gəlmək haqqında) və’dələssəydiniz, (onların cox olmasından və sizi oldurməsindən qorxaraq) tə’yin etdiyiniz vaxt barəsində aranıza ixtilaf dusərdi. Lakin Allah olacaq isi (mo’minlərin qələbəsini, kafirlərin məglubiyyətini) yerinə yetirmək ucun belə etdi ki, həlak olan askar bir mo’cuzə ilə (dəlillə) həlak olsun, sag qalan da askar bir mo’cuzə ilə sag qalsın. Həqiqətən, Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[43] O zaman Allah ro’yanda sənə onları (dusmənləri) az gostərirdi.. Əgər onları sənə cox gostərsəydi, mutləq qorxar və doyus barəsində bir-birinizlə cənə-bogaz olardınız. Lakin Allah sizi (dusmənin təhlukəsindən) salamat qurtardı. O, həqiqətən, urəklərdə olanları biləndir

[44] (Dusmənlə) uz-uzə gəldiyiniz zaman Allah olacaq isi yerinə yetirmək məqsədilə onları sizin gozunuzdə (sayca) az gostərir, sizi də onların gozundə azaldırdı. Butun islər axırda Allaha qayıdacaqdır. (Zəfər də, məglubiyyət də sayın coxlugu ilə deyil, Allahın iradəsi ilədir)

[45] Ey iman gətirənlər! Bir dəstə (kafir dəstəsi) ilə uz-uzə gəldikdə mohkəm olun və Allahı cox yada salın ki, nicat tapasınız

[46] Allah və Onun Peygəmbərinə itaət edin. Bir-birinizlə cəkisməyin, yoxsa qorxub zəifləyər və gucdən dusərsiniz. Səbr edin, cunki Allah səbr edənlərlədir

[47] (Ey mo’minlər!) Yurdlarından təkəbburlə, ozlərini camaata gostərmək ucun cıxanlar və (insanları) Allah yolundan dondərənlər (Məkkə musrikləri) kimi olmayın. Allah onların nə etdiklərindən xəbərdardır

[48] O zaman (Bədr gunu) Seytan onlara oz əməllərini gozəl gostərib demisdi: “Bu gun insanlar icərisində sizə qalib gələ biləcək bir kimsə yoxdur. Mən də sizin (pənahınız) dadınıza catanam!” Lakin iki dəstə uz-uzə gəldiyi zaman donub qacaraq: “Mənim sizinlə hec bir əlaqəm yoxdur. Mən sizin gormədiklərinizi (mo’minlərin koməyinə gələn mələkləri) gorurəm. Mən Allahdan qorxuram. Allah (Ona asi olanlara) siddətli əzab verəndir!” – demisdi

[49] O zaman munafiqlər və urəklərində mərəz (e’tiqad zəifliyi və islama qarsı səkk-subhə) olanlar: “Bunları (musəlmanları) oz dinləri aldatdı!” – deyirdilər. Lakin Allaha təvəkkul edən (qalib olar). Cunki Allah, həqiqətən, yenilməz quvvət sahibidir, hikmət sahibidir

[50] (Ya Rəsulum!) Kas sən kafirləri mələklər onların uzunə və yanlarına vura-vura: “Dadın atəsin əzabını!” – deyib canlarını alanda gorəydin

[51] Bu (əzab) sizin oz əllərinizlə qazandıgınız (əllərinizin torətdiyi) gunahlara gorədir. Yoxsa Allah bəndələrinə əsla zulm edən deyildir

[52] Eynilə Fir’on nəslinin və onlardan əvvəlkilərin hərəkətləri kimi. Onlar Allahın ayələrini yalan hesab etdilər, Allah da onları gunahlarına gorə yox etdi. Həqiqətən, Allah yenilməz quvvət sahibidir, cəzası da cox siddətlidir

[53] (Kafirlərə verilən) bu əzab ona gorədir ki, bir tayfa ozunə bəxs edilən ne’məti (nasukurluk uzundən kufrə) dəyisməyincə, Allah da ona əta etdiyi ne’məti dəyisən (pisliyə cevirən) deyildir. Həqiqətən, Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir! (Həmin tayfalar Allahın ne’mətlərinə sukur etmək əvəzinə Ona asi olduqlarına, itaəti kufrlə əvəz etdiklərinə, peygəmbərlərə qarsı dusmən munasibət bəslədiklərinə gorə Allah da onlara verdiyi ne’mətini qəzəbə, etdiyi yaxsılıgı pisliyə cevirib hamısını əzaba ducar etdi)

[54] Eynilə Fir’on nəslinin və onlardan əvvəlkilərin hərəkətləri kimi. Onlar Rəbbinin ayələrini yalan hesab etdilər, Biz də onları gunahlarına gorə məhv etdik. Fir’on nəslini (dənizdə) batırdıq. Onların hamısı zalım idi

[55] Allah yanında (yer uzundə) gəzən (yuruyən) canlıların ən pisi kufr edənlərdir. Onlar artıq iman gətirməzlər

[56] Onlar (sənə qarsı muharibə etməmək barədə) əhd bagladıgın kimsələrdir ki, (onu bagladıqdan) sonra hər dəfə əhdlərini pozar və Allahdan da qorxmazlar

[57] Əhdi pozanları muharibədə yaxalasan (ələ kecirtsən), onlar ilə (onlara tutacagın divanla, verəcəyin cəza ilə) arxalarında olan kimsələri də (qorxudub) dagıt ki, onlar (bundan) ibrət alsınlar (bir daha əhdi pozmaga cur’ət etməsinlər)

[58] Əgər (əhd bagladıgın) bir tayfanın sənə xəyanət edə biləcəyindən qorxsan, (doyusə baslamazdan əvvəl) onlarla olan əhdini pozdugunu acıq-aydın (mərdi-mərdanə) ozlərinə e’lan et. Cunki Allah xainləri sevməz

[59] (Bədr muharibəsində qacıb) canlarını qurtaran kafirlər əsla elə zənn etməsinlər ki, (əzabımızdan) xilas olmuslar. Onlar (Allahı ozlərinə əzab verməkdən) aciz edə bilməzlər! (Allahın əzabından qacıb qurtara bilməzlər)

[60] (Ey mo’minlər) Allahın dusmənini və oz dusməninizi, onlardan basqa sizin bilmədiyiniz, lakin Allahın bildiyi dusmənləri (munafiqləri) qorxutmaq ucun kafirlərə qarsı bacardıgınız qədər quvvə və (cihad ucun bəslənilən) doyus atları tədaruk edin. Allah yolunda nə xərcləsəniz, onun əvəzi artıqlaması ilə odənilər və sizə hec bir haqsızlıq edilməz

[61] Əgər onlar sulhə (barısıga) meyl etsələr, sən də sulhə meyl et və Allaha bel bagla. Həqiqətən, O (Allah hamınızın sozlərini) esidəndir, (niyyətlərinizi) biləndir

[62] Əgər onlar səni aldatmaq istəsələr, (qorxma və bil ki, onların sərindən və məkrindən qorumaga) sənə təkcə Allah kifayətdir. (O Allah ki) səni Oz koməyilə və mo’minlərlə mudafiə edib mohkəmlətdi

[63] Və onların (birini dusmən Ovs və Xəzrəc qəbilələrindən olan ənsarın) urəklərini (ulfətlə, dostluqla) birləsdirdi. Əgər sən yer uzundə nə varsa, hamısını xərcləsəydin belə, yenə də onların urəklərini birləsdirə bilməzdin. Lakin Allah onları birləsdirdi, cunki O, yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[64] Ya Peygəmbər! Sənə və sənin ardınca gedən mo’minlərə təkcə Allah bəs edər

[65] Ya Peygəmbər! Mo’minləri doyusə həvəsləndir (təsviq et). Icərinizdə iyirmi səbirli kisi olsa, iki yuz kafirə, yuz səbirli kisi olsa, min kafirə qalib gələr. Cunki onlar (həqiqətən, Allahın mo’minlərə olan koməyini) anlamayan bir tayfadır

[66] (Ey mo’minlər!) Indi Allah (yukunuzu) yungulləsdirdi. Cunki O sizdə bir zəiflik oldugunu bilirdi. Artıq aranızda yuz səbirli kisi olsa, iki yuz nəfərə (kafirə), min kisi olsa, iki min nəfərə Allahın iznilə qələbə calar. Allah səbr edənlərlədir

[67] Hec bir peygəmbərə yer uzundə (kufrun kokunu kəsmək ucun bacardıgı qədər cox kafir) oldurməyənə qədər əsirləri ozunə mal etmək (onları oldurməyib fidyə muqabilində azad etmək) yaramaz. (Ey mo’minlər!) Siz (fidyə almaqla) puc dunya malını istəyirsiniz, Allah isə (sizin) axirəti qazanmagınızı istəyir. Allah yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[68] Əgər əvvəlcə (bu barədə) Allahdan bir hokm olsaydı (lovhi-məhfuzda qənimətlərin və əsirlərin halal olması haqqında yazılmasaydı), aldıgınız (fidyə) muqabilində sizə siddətli bir əzab uz verərdi (toxunardı)

[69] Əldə etdiyiniz qənimətləri halal və təmiz olaraq (halallıq və nuscanlıqla) yeyin. Allahdan qorxun. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[70] Ya Peygəmbər! Əlinizdə olan əsirlərə de: “Əgər Allah (Oz əzəli elmi ilə) urəklərinizdə bir yaxsılıq oldugunu bilsə, sizə sizdən alınandan (fidyədən) daha yaxsısını verər və sizi bagıslayar. Axı Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[71] Əgər əsirlər sənə xəyanət etmək istəsələr, (bilsinlər ki) bundan (Bədr vurusundan) əvvəl Allaha xəyanət etmisdilər. Allah (sənə Bədrdə olanlardan intiqam almaga) imkan verdi. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[72] Iman gətirib hicrət edənlər, Allah yolunda malları və canları ilə cihad edənlər (muhacirlər) və (Peygəmbərlə muhacirlərə) sıgınacaq verib komək istəyənlər (ənsar) – məhz onlar bir-birinə dostdurlar (varisdirlər). Iman gətirib hicrət etməyənlərə gəldikdə isə, onlar hicrət etməyənə qədər sizin hec bir seydə onlara varisliyiniz yoxdur (onların dostlugundan sizə hec bir mənfəət və ya qohum olsanız belə, aranızda hec bir varislik yoxdur). Lakin əgər onlar din yolunda (kafirlərə qarsı) sizdən komək istəsələr, aranızda sazis olan bir tayfa əleyhinə yardım istisna olmaqla, onlara komək gostərmək sizə vacibdir. Allah nə etdiklərinizi gorəndir

[73] Kafirlər də bir-birinin dostlarıdır (koməkciləridir). Əgər siz bunları (yuxarıda sizə buyurulanları) etməsəniz, yer uzundə boyuk bir fitnə-fəsad olar (islam zəifləyər, kufr isə artıb quvvətlənər)

[74] Iman gətirib (Məkkədən Mədinəyə) kocənlər, Allah yolunda cihad edənlər (muhacirlər) və (Peygəmbərlə muhacirlərə) sıgınacaq verib komək edənlər (ənsar) – məhz onlar həqiqi mo’minlərdir. Onları (axirətdə) bagıslanma və tukənməz (gozəl, minnətsiz) ruzi gozləyir

[75] Sonradan (Hudeybiyyə sazisindən sonra, Məkkənin fəthindən əvvəl) iman gətirib hicrət edənlər və sizinlə bərabər doyusənlər (cihad edənlər) də sizdəndirlər. Qohumlar Allahın Kitabında (lovhi-məhfuzda və ya Qur’anda irs, varislik baxımından) bir-birinə daha uygundurlar (yaxındırlar). Həqiqətən, Allah hər seyi biləndir! (Məkkənin fəthinə qədər muhacirlər və ənsar qohumluq əlaqələrindən asılı olmayaraq bir-birinin varisi hesab edilirdilər. Məkkənin fəthindən sonra bu hokm ləgv olunub varislik huququ yalnız qohumlara aid edildi)

[1] Allahdan və Onun Peygəmbərindən sazis bagladıgımız musriklərə (onlarla olan əhdlərinin pozulması, əlaqələrin kəsilməsi barədə) bir xəbərdarlıq

[2] (Ey musriklər!) Yer uzundə dord ay sərbəst gəzib dolasın və bilin ki, siz Allahı aciz qoya bilməzsiniz (Allahın əzabından qacıb canınızı qurtara bilməzsiniz). Allah kafirləri (dunyada və axirətdə) rusvay edəcəkdir

[3] Allahdan və Onun Peygəmbərindən boyuk həcc gunu (zulhiccə ayında vacib, fərz olan həcc; qurban bayramı və ya Ərəfə gunu) insanlara bir bildiris! Allahın və Onun Peygəmbərinin musriklərlə hec bir əlaqəsi yoxdur. Əgər (kufrdən və sirkdən) tovbə etsəniz, bu sizin ucun xeyirli olar. Əgər (imandan) uz dondərsəniz, bilin ki, Allahın əzabından qacıb canınızı qurtara bilməzsiniz. (Ey Peygəmbərim!) Kafir olanları siddətli bir əzabla mujdələ

[4] Muqavilə baglandıqdan sonra sizə qarsi bir naqislik etməmis (onun sərtlərini pozmamıs) və sizin əleyhinizə hec kəsə yardım gostərməmis musriklər istisnadır. Onlarla əhdinizə axıra qədər (muddəti bitənədək) vəfa edin. Subhəsiz ki, Allah muttəqiləri (əhdi nahaq yerə pozmaqdan cəkinənləri) sevər

[5] Haram aylar (onlara mohlət verilmis zulhiccə, məhərrəm, səfər və rəbiuləvvəl ayları) cıxınca musrikləri harada gorsəniz, oldurun, yaxalayıb əsir alın, həbs (muhasirə) edin və butun yollarını – kecidlərini tutun. Lakin əgər tovbə etsələr, namaz qılıb zəkat versələr, onları sərbəst buraxın (isiniz olmasın). Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[6] Əgər (basqına ugrayan) musriklərdən biri səndən aman istəsə, ona aman ver ki, Allah kəlamını (Qur’anı) dinləsin. Sonra (islamı qəbul etmədiyi təqdirdə) onu əmin oldugu (musriklərin yasadıgı) yerə catdır. Cunki onlar (haqqı) bilməyən bir tayfadır

[7] Məscidulhəramın yanında (Hudeybiyyədə) muqavilə bagladıgınız kəslər (Bəni–Zəmirə və Kinanə qəbilələri) istisna olmaqla, musriklərin Allah və Onun Peygəmbəri yanında necə əhdi ola bilər?! Onlar sizinlə dogru-duzgun davrandıqca (əhdi pozmadıqca) siz də onlarla dogru-duzgun dolanın. Həqiqətən, Allah muttəqiləri (xəyanətdən, əhdi pozmaqdan cəkinənləri) sevər

[8] Necə ola bilər ki, onlar sizə qalib gəlsələr, nə bir anda, nə də bir əhdə əməl edərlər? Onlar urələri istəmədikləri halda, sozdə sizi razı salmaga calısarlar. Onların əksəriyyəti (Allaha asi olan, itaətdən cıxan, əhdi pozan) fasiqlərdir

[9] Onlar (musriklər və ya onlara yardım edən yəhudilər) Allahın ayələrini ucuz qiymətə satdılar, sonra da (insanları) Onun yolundan dondərdilər (islamı qəbul etməyə mane oldular). Həqiqətən, onların gordukləri is necə də pisdir

[10] Onlar bir mo’min barəsində nə bir anda, nə də bir əhdə əməl edərlər. Onlar (gunah etməklə) həddi asanlardır

[11] Əgər tovbə etsələr, namaz qılıb zəkat versələr, onlar sizin din qardaslarınızdır. Biz ayələrimizi anlayıb bilən bir tayfa ucun belə ətraflı izah edirik

[12] Əgər əhd bagladıqdan sonra andlarını pozsalar və dininizi yamanlayıb təhqir etsələr, (sozlərinin ustundə durmayan) kufr bascıları ilə vurusun. Onların həqiqətdə andları (əhdləri) yoxdur (onlar ucun hec bir andın, əhdin əhəmiyyəti yoxdur). Bəlkə, (bu yaramaz islərdən) əl cəkələr

[13] (Ey mo’minlər!) Məgər siz andlarınızı (əhdlərini) pozan, Peygəmbəri (oz yurdundan) cıxardıb qovmaq niyyətində olan, ustəlik sizinlə doyusə də birinci baslayan bir tayfa ilə vurusmayacaqsınzmı? Məgər onlardan qorxursunuz? Əgər (həqiqi) mo’minlərsinizsə, bilin ki, əslində qorxmalı oldugunuz məhz Allahdır

[14] Onlarla vurusun ki, Allah sizin əlinizlə onlara əzab versin, onları rusvay etsin, sizə onların uzərində qələbə caldırıb mo’minlərin urəklərini fərəhləndirsin

[15] Və onların (musriklərin əlindən əziyyət cəkən musəlmanların) qəlblərindən qəzəbi silib aparsın. Allah istədiyi kəsin tovbəsini qəbul edər. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[16] Yoxsa elə guman edirsiniz ki, Allah icərinizdə cihad edənləri, Allahdan, Onun Peygəmbərindən və mo’minlərdən basqasını ozlərinə dost tutanları ayırd etməmis siz sərbəst buraxılacaqsınız? Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır

[17] Musriklər kufr etdikləri barədə oz-ozlərinə sahid olduqları halda, Allahın məscidlərini tə’mir etmək onlara layiq olmaz. Onların əməlləri puca cıxmısdır. Onlar Cəhənnəmdə (atəsdə əbədi qalacaqlar)

[18] Allahın məscidlərini yalnız Allaha və qiyamət gununə iman gətirən, namaz qılıb zəkat verən və Allahdan basqa hec kəsdən qorxmayanlar tə’mir edə bilərlər (yalnız bu qəbildən olan səxslərin əməlləri Allah dərgahında qəbul olunar). Məhz onlar dogru yolu tapa bilənlərdən ola bilərlər

[19] (Ey musriklər!) Məgər siz hacılara su verməyi və Məscidulhəramı tə’mir etməyi Allaha və qiyamət gununə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərdə eynimi tutursunuz? Onlar Allah yanında eyni olmazlar. Allah zalım tayfanı dogru yola yonəltməz

[20] Iman gətirib hicrət edənləri, Allah yolunda malları və canları ilə vurusanları Allah yanında ən yuksək dərəcələr gozləyir. Onlar nicat tapanlardır (xeyrə qovusanlardır)

[21] Rəbbi onları Ozundən bir mərhəmət (bagıslanma), razılıq və icərisində onlar ucun tukənməz ne’mətlər olan cənnətlərlə mujdələr

[22] Onlar orada əbədi qalacaqlar. Boyuk mukafat, həqiqətən, Allah yanındadır

[23] Ey iman gətirənlər! Əgər atalarınız və qardaslarınız kufru imandan ustun tuturlarsa, onları ozunuzə dost bilməyin. Sizdən onları dost tutanlar ozlərinə zulm etmis olarlar

[24] (Ya Rəsulum!) De: “Əgər atalarınız, ogullarınız, qardaslarınız, ovrətləriniz, qəbiləniz (qohumlarınız), qazandıgınız mallar, kasad olmasından qorxdugunuz ticarət, xosunuza gələn məskənklər sizə Allahdan, Onun Peygəmbərindən və Allah yolunda cihaddan daha əzizdirsə, Allahın əmri (əzabı) gəlincəyə qədər gozləyin. Allah fasiqləri dogru yola yonəltməz

[25] Allah sizə bir cox yerlərdə, həmcinin Huneyn (vurusu) gunundə komək etdi. O gun cox olmagınız xosunuza gəlsə də, bir faydası olmadı, gen dunya sizə dar oldu (yer uzu genisliyinə baxmayaraq sizə dar gəldi), sonra donub qacdınız

[26] Sonra da Allah Oz Peygəmbərinə və mo’minlərə arxayınlıq nazil etdi, (koməyinizə mələklərdən ibarət) gormədiyiniz əsgərlər endirdi və kafirləri əzaba ducar etdi. Bu, kafirlərin cəzasıdır

[27] Bundan (bu əzabdan) sonra Allah yenə də istədiyinin tovbəsini qəbul edər. Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[28] Ey iman gətirənlər! Musriklər (batinləri xəbis, e’tiqadları puc və iyrənc olduguna, su basına cıxdıqdan sonra yuyunmadıqlarına, dəstəmaz almadıqlarına və cənabət quslu etmədiklərinə gorə), dogrudan da, murdardırlar. Ozlərinin bu ilindən (hicrətin doqquzuncu ilindən) sonra Məscidulhərama yaxınlasmasınlar. Əgər yoxsulluqdan (ehtiyacdan) qorxursunuzsa, (bilin ki) əgər Allah istəsə, oz ne’mətindən (verib) sizi mutləq dovlətli edəcəkdir. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[29] Kitab əhlindən Allaha və qiyamət gununə iman gətirməyən, Allahın və Peygəmbərinin haram buyurduqlarının haram bilməyən və haqq dini (islamı) qəbul etməyənlərlə zəlil vəziyyətə dusub oz əlləri ilə cizyə verincəyə qədər vurusun

[30] Yəhudilər: “Uzeyr Allahın ogludur”, xacpərəstlər də: “Məsih (Isa) Allahın ogludur”, - dedilər. Onların agzında gəzən bu (bos) sozlər daha oncə kufr edənlərin (“mələklər Allahın qızlarıdır” - deyənlərin) sozlərinə bənzəyir. Allah onları oldursun! (Allah onlara lə’nət eləsin!) Necə də (yalana uyub haqdan) dondərilirlər

[31] Onlar Allahı qoyub alimlərini və rahiblərini, Məryəm oglu Məsihi ozlərinə tanrılar (rəbblər) qəbul etdilər. Halbuki onlar ancaq bir olan Allaha ibadət etmək əmr olunmusdu. Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Allah pak və muqəddəsdir. Ona sərik qosulan butlərlə hec bir əlaqəsi yoxdur! (Allah musriklərin Ona sərik qosduqları butlərdən uzaqdır)

[32] Onlar Allahın nurunu (dəlillərini, islam dinini, Qur’anı) agızları (batil sozləri) ilə sondurmək istəyirlər. Allah isə kafirlərin xosuna gəlməsə də, ancaq oz nurunu (dinini) tamamlamaq istər

[33] Musriklərin xosuna gəlməsə də, onu (islamı) butun dinlərin fovqundə (butun dinlərdən ustun) etmək ucun Oz Peygəmbərini dogru yolla və haqq dinlə gondərən Odur

[34] Ey iman gətirənlər! (Yəhudi) alimlərindən və (xacpərəst) rahiblərindən coxu insanların mallarını haqsızlıqla yeyir və (onları) Allah yolundan dondərirlər. (Ya Rəsulum!) Qızıl-gumus yıgıb onu Allah yolunda xərcləməyənləri siddətli bir əzabla mujdələ

[35] O gun (qiyamət gunu) yıgdıqları qızıl-gumus cəhənnəm atəsində qızdırılıb alınlarına, boyurlərinə və kurəklərinə dag basılacaq (və onlara): “Bu sizin ozunuz ucun yıgıb saxladıgınız mallardır. Yıgdıgınız mal-dovlətin (əzabını, acısını) dadın!” - (deyiləcəkdir)

[36] Həqiqətən, Allah yanında ayların sayı goyləri və yeri yaratdıgı gundən bəri Allahın Kitabında on ikidir. Onların dordu (rəcəb, zulqə’də, zulhiccə və məhərrəm) haram aylardır. Bu, dogru dindir (Ibrahim və Ismailin gətirdikləri dinin dogru hesabı və hokmudur). Ona gorə də həmin aylarda ozunuzə zulm etməyin. Musriklərin hamısı sizinlə vurusduqları kimi, siz də onlarla vurusun və bilin ki, Allah muttəqilərlədir

[37] Həqiqətən, (haram ayları) gecikdirmək (məsələn, rəcəbi sə’bana və ya zulqə’də, zulhiccə və məhərrəmi gecikdirib səfərə, yaxud basqa bir aya saxlamaq) ancaq kufru artırmaqdır ki, bununla kafir olanlar (dogru yoldan) azdırılarlar. Onlar Allahın haram etdiyi ayların sayını duzəltmək, Allahın haram buyurdugunu halal etmək məqsədilə onu (gecikdirilən ayı) bir il halal, bir il haram sayarlar. (Ayları gecikdirmək, yerlərini dəyisdirmək və qəməri ilə daha bir ay əlavə etməklə haram olan bir ayı bə’zən halal, halal olan bir ayı da bə’zən haram hesab edərlər). Pis əməlləri onlara gozəl gorunmusdur. Allah kafir qovmu dogru yola yonəltməz

[38] Ey iman gətirənlər! Sizə nə oldu ki, “Allah yolunda doyusə cıxın!” – deyildikdə yerə yapısıb qaldınız. Yoxsa axirətdən vaz kecib dunya həyatına razı oldunuz? Halbuki dunya malı axirət yanında (axirətlə muqayisədə) yalnız cuz’i bir seydir

[39] Əgər (sizə əmr olunan bu doyusə) cıxmasanız, Allah sizə siddətli bir əzab verər və sizi basqa bir tayfa ilə əvəz edər (yerinizə basqa bir tayfa gətirər). Siz isə Ona (doyusə cıxmamagınızla Allaha və Peygəmbərinə) hec bir zərər verə bilməzsiniz. Allah hər seyə qadirdir

[40] (Ey mo’minlər!) Əgər siz ona (Peygəmbərə) komək etməsəniz, Allah ona komək gostərmis olar. Necə ki, kafirlər onu (Məkkədən) iki nəfərdən biri (ikinin ikincisi) olaraq cıxartdıqları, hər ikisi magarada oldugu və oz dostuna (Əbu Bəkrə): “Qəm yemə, Allah bizimlədir!” –dediyi zaman (gostərmisdi). O vaxt Allah ona bir arxayınlıq (rahatlıq) nazil etmis, onu sizin gormədiyiniz (mələklərdən ibarət) əsgərlərlə mudafiə etmis, kafirlərin sozunu alcaltmısdı. Yalnız Allahın sozu (kəlmeyi-səhadət) ucadır. Allah yenilməz quvvət, hikmət sahibidir

[41] (Ey mo’minlər!) Agırlı-yungullu (qocalı-cavanlı, atlı-piyada, guclu-gucsuz, dovlətli-kasıb) hamınız cihada cıxıb malınız və canınızla Allah yolunda vurusun! Bilsəniz bu sizin ucun nə qədər xeyirlidir

[42] Əgər o (də’vət olunduqları yurus), asan əldə edilən mənfəət (dunya malı, yaxud qənimət) və orta (mənzilli) bir səfər olsaydı, onlar mutləq sənin ardınca gedərdilər. Lakin yorucu (məsəqqətli) məsafə (Təbuk səfəri) onlara uzaq gəldi. Bununla belə, onlar: “Əgər gucumuz catsaydı, biz də sizinlə bərabər səfərə cıxardıq”,- deyə Allaha and icəcəklər. Onlar (yalandan Allaha and icməklə) ozlərini həlak edirlər. Allah isə onların yalancı olduqlarını bilir

[43] Allah səni bagıslasın! (Allah səni əfv etdi). Dogru danısanlar sənə bəlli olmadan, yalancıları tanımadan əvvəl nə ucun onlara (cihadda istirak etməməyə) izin verdin

[44] Allaha və axirət gununə iman gətirənlər malları və canları ilə cihad etmək barəsində səndən izin istəməzlər (o saat cihada cıxarlar). Allah muttəqiləri tanıyandır

[45] Səndən (cihada cıxmamaq ucun) izin istəyənlər ancaq Allaha, axirət gununə iman gətirməyənlər və urəkləri səkk-subhəyə dusənlərdir. Onlar oz subhələrində tərəddud edib durarlar

[46] Əgər onlar (munafiqlər cihada) cıxmaq istəsəydilər, ona hazırlıq gorərdilər. Lakin onların davranısı Allaha xos gəlmədi, buna gorə də (cihada cıxmaqlarına) mane oldu. Onlara: “(Evdə) oturanlara (qocalar, zəiflər, qadınlar və usaqlarla bərabər) siz də oturun!” - deyildi

[47] Əgər (munafiqlər) sizinlə birlikdə (cihada) cıxsaydılar, yalnız icinizdə pozuntunu (fəsadı) artırar və sizi fitnəyə ugratmaq ucun aranıza soxulardılar. Icinizdə onlara qulaq asanlar da vardır. Allah zalımları tanıyandır

[48] Onlar əvvəl də (Uhud doyusundə) fitnə torətmək istəmis və sənin ucun bir para isləri alt-ust etmisdilər. Nəhayət, onlar istəmədikləri halda, haqq gəldi və Allahın əmri zahir oldu

[49] Onlardan (munafiqlərdən): “Mənə (doyusə getməməyə) izin ver, məni fitnəyə salma!” – deyənlər də var. Bilin ki, onlar (ozləri) fitnəyə dusmuslər. Subhəsiz ki, Cəhənnəm kafirləri buruyəcəkdir

[50] Sənə bir yaxsılıq (zəfər, qənimət) nəsib olsa, onların halı pis olar. Sənə bir musibət uz versə: “Biz tədbirimizi qabaqcadan gormusuk!” deyər və sevincək halda donub gedərlər

[51] De: “Allahın bizim ucun (lovhi-məhfuzda) yazdıgından basqa bizə hec bir sey uz verməz. O bizim ixtiyar sahibimizdir. Buna gorə də mo’minlər yalnız Allaha təvəkkul etsinlər!”

[52] De: “Biz Allahın Ozu tərəfindən və ya bizim əlimizlə sizi əzaba ducar etməsini gozlədiyimiz halda, siz bizlərə ancaq iki yaxsı isdən (zəfər calmaqdan və səhid olmaqdan) birinin gəlməsinimi gozləyirsiniz? Dogrusu, biz də sizinlə birlikdə gozləməkdəyik”

[53] (Munafiqlərə) de: “Istər konul xoslugu ilə, istər zorla (mallarınızı) xərcləyin. Onsuz da (Allah dərgahında) sizdən qəbul olunmayacaq. Cunki siz fasiq bir tayfasınız

[54] Onların xərclədiklərinin qəbul olunmasına mane olan yalnız Allahı və Onun Peygəmbərini inkar etmələri, namaza tənbəl-tənbəl gəlmələri və istəməyə-istəməyə xərcləmələridir

[55] (Ya Peygəmbərim! Munafiqlərin) nə malları, nə də ogul-usagı səni təəccubləndirməsin. Allah onlarla ancaq munafiqlərə dunyada əzab vermək, kafir olduqları halda, canlarını almaq istər

[56] (Munafiqlər) sizdən olmaya-olmaya mutləq sizdən olduqları barədə Allaha and icərlər. Lakin onlar (əslində sizin onları oldurmənizdən ehtiyat edən, buna gorə də zahirən ozlərini musəlman kimi gostərən) qorxaq bir zumrədir

[57] Əgər onlar bir sıgınacaq və ya (gizlənmək ucun) magara, yaxud girməyə bir desik (yer) tapsaydılar, tələsik ora uz tutardılar

[58] Onlardan (munafiqlərdən) sədəqələr (onların bolunməsi) barəsində sənə eyib tutanlar da var. Əgər (sədəqədən) onlara bir sey verilsə, razı qalar, verilməsə, dərhal qəzəblənərlər

[59] Kas munafiqlər Allahın və Peygəmbərinin onlara verdiklərindən razı qalıb: “Allah bizə kifayətdir. Allah bizə Oz ne’mətindən bəxs edəcək, Peygəmbəri də (sədəqədən). Biz, həqiqətən, Allaha urəkdən baglananlarıq!” – deyəydilər

[60] Sədəqələr (zəkatlar) Allah tərəfindən muəyyən edilmis bir fərz (vacib əməl) olaraq ancaq yoxsullara, (ehtiyacı olan, lakin utandıgından əl acıb dilənməyən) minskinlərə, zəkatı yıgıb paylayanlara, urəkləri (musəlmanlıga) isinisib baglanmaqda olanlara (iman gətirib hələ kamil mo’min olmayanlara), azad ediləcək kolələrə (və ya boynuna kəffarə dusub verə bilməyənlərə), həmcınin (borcu odəməyə imkanı olmayan) borclulara, Allah yolunda cihad edənlərə və yolculara (pulu qurtardıgı ucun yolda qalan, vətəninə qayıda bilməyən musafirlərə) məxsusdur. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[61] (Munafiqlər icində) Peygəmbəri incidib: “O (hamını dinləyən, hər sozu esidib inanan) bir qulaqdır”,- deyənlər də var. De: “O qulaq sizin ucun bir ne’mətdir. Allaha da inanır, mo’minlərə də. O sizdən iman gətirənlər ucun rəhmətdir. Allahın Rəsuluna əzab verənləri isə siddətli bir əzab gozləyir!”

[62] (Ey mo’minlər!) Onlar sizin razılıgınızı qazanmaq ucun (munafiq olmadıqları barədə) Allaha and icirlər. Əgər onlar mo’mindirlərsə, (bilsinlər ki) Allahın və Onun Peygəmbərinin razılıgını qazanmaq daha vacibdir

[63] Məgər bilmirlərmi ki, Allaha və Onun Peygəmbərinə qarsı cıxanı icində əbədi qalacagı cəhənnəm atəsi gozləyir. Bu isə cox boyuk rusvaycılıqdır

[64] Munafiqlər urəklərində olanları xəbər verəcək bir surənin nazil edilməsindən cəkinirlər. De: “Siz istehza etməyinizdə olun. Allah qorxub cəkindiyiniz seyi uzə cıxaracaqdır!”

[65] (Ya Rəsulum!) Onlardan (Təbuk doyusunə gedərkən səni laga qoyan munafiqlərdən nə ucun belə etdiklərini) sorussan: “Biz ancaq sohbət edib zarafatlasırdıq (əylənirdik)”,- deyə cavab verərlər. De: “Allaha, Onun ayələrinə və Peygəmbərinə istehzamı edirsiniz

[66] (Əbəs yerə) uzr istəməyin. Siz iman gətirdikdən sonra (daxilinizdəki ikiuzluluyu biruzə verməklə, Allahın əmrlərini unutmaqla) artıq kafir oldunuz. Aranızda bir qismini (tovbə edəcəyinə gorə) bagıslasaq da, digər qismini gunahkar oldugu ucun əzaba ducar edəcəyik

[67] Munafiq kisilərlə munafiq qadınlar (ikiuzlulukdə) bir-birinin eynidirlər. Onlar (insanlara) pis islər gorməyi əmr edər, yaxsı isləri qadagan edərlər. Hələ əlləri də bərkdir (xəsisdirlər). Onlar Allahı unutdular, Allah da onları unutdu. Həqiqətən, munafiqlər (Allahın itaətindən cıxmıs) fasiqlərdir

[68] Allah munafiq kisilərə, munafiq qadınlara və kafirlərə icində əbədi qalacaqları cəhənnəm odu və’d etmisdir. (Atəs, əzab) onlara kifayətdir. Allah onlara lə’nət elədi (mərhəmətindən qovdu). Onları daimi bir əzab gozləyir

[69] (Ey munafiqlər!) Siz ozunuzdən əvvəlkilər kimisiniz. Hələ onlar sizdən daha quvvətli (mohkəm), mal-dovlət, ovlad baxımından daha artıq idilər. Onlar (dunyadakı) qismətlərindən həzz alıb bəhrələndilər. Siz də ozunuzdən əvvəlkilər kimi (dunyadakı) qismətinizdən ləzzət alıb bəhrələndiniz. Siz də onlar kimi (yalan bataqlıgına) yuvarlandınız. Onların əməlləri dunyada da, axirətdə də puca cıxmısdır. Onlar ozlərinə zərər eləyənlərdir

[70] Məgər onlara ozlərindən əvvəlki Nuh, Ad, Səmud tayfasının, Ibrahim qovmunun, Mədyən əhalisinin və Mo’təfikilərin (səhərləri alt-ust olmus Lut tayfasının) xəbəri gəlib catmadımı? Peygəmbərləri onlara askar mo’cuzələrlə gəlmisdilər. Allah onlara zulm edən deyildi, lakin onlar ozlərinə zulm etdilər

[71] Mo’min kisilərlə mo’min qadınlar bir-birinə dostdurlar (hayandırlar). Onlar (insanlara) yaxsı islər gorməyi əmr edər, pis isləri yasaq edər, namaz qılıb zəkat verər, Allaha və Peygəmbərinə itaət edərlər. Allah, əlbəttə ki, onlara rəhm edəcəkdir. Allah, həqiqətən, yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[72] Allah mo’min kisilərə və qadınlara (agacları) altından caylar axan cənnətlər və Ədn cənnətlərində gozəl məskənlər və’d buyurmusdur. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Allahdan olan bir razılıq isə (bunların hamısından) daha boyukdur. Bu, boyuk qurtulusdur (ugurdur)

[73] Ya Peygəmbər! Kafirlərə və munafiqlərə qarsı vurus! (Kafirləri qılıncla, munafiqləri isə dəlil-subutla, sozlə məhv et!) Onlarla sərt davran! Onların məskəni Cəhənnəmdir. Ora nə pis yerdir

[74] (Munafiqlər) Allaha and icirlər ki, (Peygəmbər haqqında nalayiq sozlər) deməyiblər. (And olsun ki) onlar kufr sozunu demis, islamı (zahirən) qəbul etdikdən sonra kafir olmus, muvəffəq ola bilmədikləri bir isə (Təbuk doyusundən qayıdarkən Peygəmbərə qarsı hazırladıqları sui-qəsdə) girismisdilər. (Munafiqlərin Peygəmbərə və mo’minlərə qarsı) kin-kudurət bəsləmələrinin səbəbi yalnız Allahın və Peygəmbərinin Oz ne’mətləri ilə onları varlandırmasıdır. Bununla belə, əgər (ikiuzluluklərindən və digər yaramaz əməllərindən) tovbə etsələr, onlar ucun xeyirli olar. Yox, əgər (imandan) uz dondərsələr, Allah onları dunyada və axirətdə siddətli bir əzaba mubtəla edər. Yer uzundə onların nə bir dostu, nə də bir imdada yetəni var

[75] (Munafiqlərin) bə’zisi də Allahla belə əhd etmisdir: “Əgər Allah bizə Oz ne’mətindən (mal-dovlət) bəxs etsə, biz mutləq sədəqə (həmin malın zəkatını) verəcək və sozsuz ki, əməlisalehlərdən olacagıq”

[76] (Allah) Oz ne’mətindən onlara (istədiklərini) ehsan buyurduqda xəsislik etdilər və (əhdə vəfa etməyib itaətdən də) uz dondərdilər. Onlar elə zatən donukdurlər

[77] (Allaha) verdikləri və’də xilaf cıxdıqlarına, yalan danısdıqlarına gorə Allah da onların urəyinə qarsılasacaqları gunə (qiyamət gununə) qədər (davam edəcək) nifaq saldı

[78] Məgər (o munafiqlər) bilmirdilər ki, Allah onların (urəklərindəki) sirlərini də bilir, gizli danısıqlarını da. Və Allah qeybləri (gizli seyləri) cox gozəl biləndir

[79] Konullu surətdə (bollu) sədəqə verən mo’minlərə tə’nə edənləri və guc-bəla ilə əllərinə dusəni təsədduq edən kəsləri məsxərəyə qoyanları Allah Ozu məsxərəyə qoyacaqdır. Onlar siddətli bir əzaba ducar olacaqlar

[80] (Ya Peygəmbərim!) Onlar (o munafiqlər) ucun istər bagıslanma dilə, istər diləmə; onlar ucun yetmis dəfə bagıslanma diləsəndə, yenə Allah onları bagıslamayacaq. Bu onların Allahı və Onun Peygəmbərini inkar etmələrinə gorədir. Allah fasiq tayfanı dogru yola yonəltməz

[81] (Təbuk doyusundə istirak etməyib) arxada qalanlar (munafiqlər) Allahın Rəsuluna qarsı cıxaraq (evdə) oturub qalmalarına sevindilər, Allah yolunda malları və canları ilə cihad etmək istəmədilər və (mo’minlərə): “Bu istidə doyusə cıxmayın!” – dedilər. (Ya Peygəmbərim!) De: “Cəhənnəm odu daha istidir!” Kas biləydilər

[82] Qazandıqlarının (qazandıqları gunahların) cəzası (əvəzi) olaraq az gulub cox aglasınlar

[83] Əgər (Təbuk doyusundən sonra) Allah səni (Mədinədə qalıb cihada cıxmayan munafiqlərdən) bir dəstənin yanına qaytarsa və onlar səndən (doyusə cıxmaq ucun) izin istəsələr, de: “Mənimlə əsla (cihada) cıxmayacaq, mənimlə birlikdə hec vaxt hec bir dusmənə qarsı doyusməyəcəksiniz. Cunki əvvəlcə (evdə) oturmaga razı oldunuz. Indi də arxada qalanlarla (qadınlar və usaqlarla) birlikdə (evdə) oturun!”

[84] Onlardan (munafiqlərdən) olən hec bir kəsə hec vaxt namaz qılma, qəbrinin basında durma. Cunki onlar Allahı, Onun Peygəmbərini dandılar və fasiq olaraq oldulər

[85] Onların nə mal-dovləti, nə də ogul-usagı səni heyrətə salmasın. Allah bununla onlara (munafiqlərə) ancaq dunyada əzab vermək və kafir olduqları halda, canlarının (cətinliklə) cıxmasını istər

[86] “Allaha iman gətirin, Onun Peygəmbəri ilə birlikdə vurusun!” – deyən bir surə nazil edildiyi zaman aralarında sərvət sahibi olanlar səndən izin istəyib: “Qoy biz də (doyusə cıxmayıb evdə) oturanlarla bir yerdə qalaq!” – deyərlər

[87] Onlar arxada qalanlarla (qadınlar, usaqlar və xəstələrlə) bir yerdə qalmagı ozlərinə rəva bildilər. Onların urəkləri mohurlənmisdir, buna gorə də (Allahın oyud-nəsihətini, cihadın savabını, ondan boyun qacırmagın rəzalətini) anlamazlar

[88] Lakin Peygəmbər və onunla birlikdə olan mo’minlər malları və canları ilə cihad etdilər (vurusdular). Butun ne’mətlər məhz onlarındır, nicat tapanlar da məhz onlardır

[89] Allah onlar ucun əbədi qalacaqları, (agacları) altından caylar axan cənnətlət hazırlamısdır. Bu, boyuk qurtulusdur (ugurdur)

[90] Bədəvilərdən (Təbuk doyusunə getməmək ucun) izin almaga uzrxahlar gəldi. Allaha və Onun Peygəmbərinə yalan soyləyənlər isə (uzr belə istəməyib evlərində) oturdular. Onlardan kafir olanlara siddətli bir əzab uz verəcəkdir

[91] Allaha və Onun Peygəmbərinə sadiq qalmaq (hec bir pisliyə meyl etməmək) sərtilə, acizlərə (qocalara və anadan gəlmə zəiflərə), xəstələtə və (cihad yolunda) sərf etməyə bir sey tapa bilməyənlərə (cihadda oz xərcini tə’min etməyə qadir olmayanlara doyusə getməməkdə) hec bir gunah yoxdur. Yaxsı islər gorənləri də (uzrlu səbəbə gorə evdə qaldıqda) məzəmmət etməyə hec bir əsas (luzum) yoxdur. Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[92] (Doyusə getməyə minikdən otru) yanına gəldikdə: “Sizin minməyiniz ucun bir heyvan tapmıram”,- deyərkən (cihad yolunda) sərf etməyə bir sey tapa bilmədikləri ucun kədərdən gozlərindən yas axa-axa geri donənlərdə hec bir gunah yoxdur

[93] Ancaq varlı olduqları halda (doyusə getməmək ucun) səndən izin istəyənlər məzəmmətə layiqdirlər. Onlar (cihada getməyib) arxada qalanlarla (qadınlar və usaqlarla) bir yerdə qalmaga razı oldular. Allah onların urəklərini (qazandıqları gunaha gorə) mohurləmisdir. Buna gorə də onlar (baslarına gələcək musibəti) bilməzlər

[94] (Doyusdən geri donub) yanlarına qayıtdıgınız zaman onlar sizdən uzr istəyərlər. (Onlara) belə de: “(Əbəs yerə) uzr istəməyin, onsuzda sizə inanmayacagıq. Allah əhvalınızdan bizi xəbərdar etmisdir. (Bundan belə) əməlinizi Allah da gorəcək, Onun Peygəmbəri də”. Sonra qeybi və askarı bilənin (Allahın) huzuruna qaytarılacaqsınız, O da sizə nə etdiklərinizi xəbər verəcəkdir

[95] Yanlarına qayıtdıgınız zaman onlardan vaz kecməniz (onları məzəmmət etməməniz) ucun (yalandan) Allaha and icəcəklər. Siz də onlardan vaz kecin! (Qoyun qiyamət gunu əzabı daha siddətli olacaq kufr və nifaqlarında davam etsinlər!) Cunki onlar murdardırlar və qazandıqlarının (qazandıqları gunahların) cəzası olaraq dusəcəkləri yer də Cəhənnəmdir

[96] Onlardan razı olasınız deyə, qarsınızda (Allaha) and icəcəklər. Siz onlardan razı olsanız da, Allah fasiq bir tayfadan razı olmaz

[97] Bədəvilər kufr və nifaq baxımından daha pis (qəliz) və Allahın oz Peygəmbərinə nazil etdiyi hokmləri (cahillikləri uzundən) bilməməyə (basa dusməməyə) daha layiqdirlər. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[98] Bədəvilər icərisində elələri vardır ki, (Allah yolunda) xərclədiklərini ziyan sayar və (bundan xilas olmaq ucun) basınıza bəlalar (munasibətlər) gəlməsini gozləyərlər. (Mo’minlərə arzu etdikləri) bəla (musibət) oz baslarına gəlsin! Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[99] Bədəvilər icərisində elələri də vardır ki, Allaha, axirət gununə inanır, xərclədiklərini Allaha yaxınlıq və Peygəmbərin dualarına nail olmaq ucun vəsilə sayırlar. Bilin ki, bu onlar ucun (Allaha) yaxınlasmaga bir səbəbdir. Allah onları Oz mərhəmətinə nail edəcəkdir. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[100] (Islamı) ilk əvvəl qəbul edib (bu isdə basqalarından) irəli dusən muhacirlərə və ənsara, həmcinin yaxsı islər gorməkdə onların ardınca gedən kimsələrə gəldikdə, Allah onlardan, onlar da Allahdan razıdırlar. (Allah) onlar ucun əbədi qalacaqları, (agacları) altından caylar axan cənnətlər hazırlamısdır. Bu, boyuk qurtulusdur (ugurdur)

[101] Ətrafınızdakı bədəvilər və Mədinə əhalisi icərisində ikiuzluluyu ozlərinə adət etmis (bu isdə mahir) munafiqlər vardır. Sən onları tanımazsan, Biz isə onları tanıyırıq. Onlara iki dəfə (dunyada və qəbr evində) əzab verəcəyik. Sonra (axirətdə) isə ən boyuk əzaba ugrayacaqlar

[102] (Munafiqlərin) bir qismi də gunahlarını e’tiraf etdi. Onlar (əvvəl etdikləri) yaxsı bir əməllə (sonradan etdikləri) pis bir əməli bir-birinə qarısdırmıslar. Ola bilsin ki, Allah onların tovbələrini qəbul etsin. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[103] (Ya Rəsulum!) Onların mallarından sədəqə (zəkat) al. Bununla onları (gunahlarından) təmizləmis, pak etmis (mallarına bərəkət vermis, əməllərinin savabını artırmıs) olarsan. Onlardan otru dua et, cunki sənin duan onlar ucun bir arxayıncılıqdır (rahatlıqdır). Allah (hər seyi) esidəndir, biləndir

[104] Məgər onlar bilmirlər ki, Allah qullarından tovbə qəbul edər, sədəqə (zəkat) alar və Allah tovbələri qəbul edəndir, rəhmlidir

[105] De: “(Ey insanlar, ey tovbəkarlar! Istədiyinizi) edin. Allah, Onun Peygəmbəri və mo’minlər əməllərinizi gorəcəklər. Siz qeybi və askarı bilən Allahın huzuruna qaytarılacaqsınız, O da sizə nə etdiklərinizi xəbər verəcəkdir!”

[106] (Bədəvilərdən və Mədinə əhalisindən) doyusə getməyənlərin bir qisminin də isi Allaha qalıb. Allah ya onlara əzab verəcək, ya da tovbələrini qəbul edəcək. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[107] (Quba məscidinə və musəlmanlara) zərər vurmar, kufr etmək, mo’minlər arasına təfriqə salmaq məqsədilə, əvvəllər Allaha və Onun Peygəmbərinə qarsı muharibə edən kimsədən (gəlib onlara rəhbərlik edəcəyi təqdirdə) goz-qulaq olmaq ucun məscid duzəldən və: “Biz (bununla) yaxsılıqdan basqa bir sey istəmədik”,- deyə and icənlərin (munafiqlərin), həqiqətən, yalancı olmaları barədə Allah Ozu sahidlik edəcəkdir

[108] (Ya Rəsulum!) Orada hec vaxt namaz qılma. Ilk gundən binası təqva (Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinmək) uzərində qurulmus məscid namaz qılmagına daha layiqdir. Orada paklanmagı sevən insanlar vardır. Allah pak olanları (ozlərini cismən təmizləyənləri, mə’nəvi qusurlardan, cirkinliklərdən qorumaga calısanları) sevər

[109] Elə isə (məscid) binasını Allah qorxusu və rizası uzərində quran kəs daha yaxsıdır, yoxsa uculmaqda olan bir yerin (ucurumun) kənarında qurub onunla birlikdə cəhənnəm oduna yuvarlanan kəs?! Allah zalım tayfanı dogru yola yonəltməz

[110] Onların qurdugu bina (məscid) urəkləri parca-parca olana (olənə) qədər qəlblərində bir subhə (nigarancılıq və nifaq mənbəyi) olaraq qalacaqdır. Allah (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir

[111] Allah, subhəsiz ki, Allah yolunda vurusub oldurən və oldurulən mo’minlərin canlarını və mallarını Tovratda, Incildə və Qur’anda haqq olaraq və’d edilmis Cənnət muqabilində satın almısdır. Allahdan daha cox əhdə vəfa edən kimdir? Etdiyiniz sovdəyə gorə sevinin. Bu, boyuk qurtulusdur (ugurdur)

[112] (Onlar Allaha) tovbə, ibadət və sukur-səna edənlər, oruc tutanlar (və ya cihad ugrunda, elm təhsil etmək ucun yurdundan ayrılıb basqa yerlərə gedənlər), ruku və səcdə edənlər (namaz qılanlar), yaxsı islər gorməyi əmr edib pis isləri yasaq edənlər və Allahın hədlərini (halal-haramı) qoruyanlardır. (Ya Rəsulum!) Belə mo’minləri (Cənnətlə) mujdələ

[113] Musriklərin cəhənnəmlik olduqları (musəlmanlara) bəlli olduqdan sonra onlarla qohum olsalar belə, Peygəmbərə və iman gətirənlərə onlar ucun bagıslanma diləmək yarasmaz

[114] Ibrahimin oz atası ucun bagıslanma diləməsi isə ancaq ona verdiyi bir və’də gorə idi. Atasının Allaha dusmən olması Ibrahimə aydın olduqda o oz atasından uzaqlasdı (onunla butun əlaqələrini kəsdi). Həqiqətən, Ibrahim (Allaha cox dua edərək) yalvarıb-yaxaran və həlim xasiyyətli bir zat idi

[115] Allah bir tayfanı dogru yola yonəltdikdən sonra qorxub cəkinməli olduqları seyləri ozlərinə bildirmədən onları (haqq yolundan) sapdırmaz! Həqiqətən, Allah hər seyi (oldugu kimi, layiqincə) biləndir

[116] Həqiqətən, goylərin və yerin hokmu (mulku) Allaha məxsusdur. Dirildən də, oldurən də Odur. Sizin Allahdan basqa havadarınız və koməyə catanınız yoxdur

[117] Allah (musəlmanlardan) bir qismini urəyi (səkk-subhəyə dusub Peygəmbərdən və cihaddan) domək uzrə ikən Peygəmbərə, cətin saatda onun arxasında gedən muhacirlərə və ənsara tovbə nəsib etdi. Sonra da onların tovbələrini qəbul buyurdu (onları bagısladı). Cunki O, həqiqətən, onlara qarsı cox səfqətli, cox rəhimlidir

[118] Həmcinin (Təbuk doyusundən) geri qalmıs uc nəfərin də (tovbələrini qəbul etdi). Belə ki, dunya onlara dar olmus, urəkləri (qəm-qussədən) təngə gəlib sıxılmısdı. Onlar Allahdan (Allahın əzabından) yalnız Onun Ozunə sıgınmagın mumkun oldugunu basa dusdulər. Subhəsiz ki, Allah tovbələri qəbul edəndir, rəhmlidir

[119] Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və (imanında, sozundə, isində) dogru olanlarla olun! (Peygəmbər və onun sadiq əshabələri ilə birlikdə olun)

[120] Mədinəlilərə və onların ətrafında olan bədəvilərə (doyusdə) Allahın Peygəmbərindən geri qalmaq, ondan (ona uz verən məsəqqətlərdən) ozlərini kənara cəkmək (belə cətinliklərin ozlərinə uz verməsini istəməmək, beləliklə də, ozlərini Peygəmbərdən ustun tutmaq) yarasmaz. Cunki Allah yolunda onlara elə bir susuzluq, yorgunluq və aclıq uz verməz, kafirlərin qəzəbinə səbəb olan elə bir yerə onlar ayaq basmaz və dusməndən elə bir bəla, musibət gorməzlər ki, bunların muqabilində onlara yaxsı bir əməl yazılmamıs olsun! Həqiqətən, Allah yaxsı islər gorənlərin mukafatını zay etməz

[121] Onların sərf etdikləri elə bir az-cox xərc, (cihad zamanı Peygəmbərlə) kecdikləri elə bir vadi olmaz ki, Allah (qiyamət gunu) əməllərinin qarsılıgını daha gozəl versin deyə, əvəzində onlara (savab) yazılmamıs olsun

[122] (Ehtiyac olmadıqda) mo’minlərin hamısı birdən (cihada, doyusə) cıxmamalıdır. Barı, hər tayfadan bir dəstə (elm oyrənmək, sonra da onuu dindaslarına oyrətmək ucun) qalsın ki, camaatı (doyusdən) qayıtdıgı zaman onları (Allahın əzabı ilə) qorxutsun. Bəlkə, onlar (əldə etdikləri biliklər sayəsində yaramaz islərdən, nalayiq hərəkətlərdən) cəkinsinlər

[123] Ey iman gətirənlər! Yaxınlıgınızda olan kafirlərlə vurusun. Qoy onlar sizdən (ozlərinə qarsı) sərtlik gorsunlər. Bilin ki, Allah muttəqilərlədir

[124] Bir surə nazil edildiyi zaman onlardan (munafiqlərdən): “Bu sizin hansınızın imanını artırdı?” – deyənlər də var. Mo’minlərə gəlincə, (hər bir surə) onların imanını artırar və onlar (bu surələrin nazil olmasına) sevinərlər

[125] Qəlblərində mərəz (səkk-subhə, nifaq) olanlara gəldikdə isə, (hər bir surə) onların murdarlıgı (kufrə, nifaqı) ustunə bir murdarlıq da gətirər və onlar kafir olaraq olərlər

[126] Munafiqlər ildə bir-iki dəfə bəlaya giriftar olduqlarını gormurlərmi? Bununla belə, yenə tovbə edib ibrət almırlar

[127] (Munafiqlərin yaramaz islərindən, qəbahətlərindən xəbər verən) bir surə nazil edildiyi zaman bir-birinə baxıb: “(Musəlmanlardan) sizi gorən varmı?” – deyə sorusur, (gorən yoxdursa) donub aradan cıxırlar. Onlar (haqqı) anlamaz bir tayfa olduqları ucun Allah da urəklərini (imandan, xeyirdən) dondərmisdir

[128] (Ey ummətim!) Sizə ozunuzdən bir peygəmbər gəldi ki, sizin əziyyətə (məsəqqətə) dusməyiniz ona agır gəlir, o sizdən (sizin iman gətirməyinizdən) otru təsnədir, mo’minlərlə səfqətli, mərhəmətlidir

[129] (Ya Peygəmbərim!) Əgər onlar (sənə iman gətirməkdən, əmrlərinə itaət etməkdən) uz dondərsələr, de: “Mənə təkcə Allah yetər. Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Ona təvəkkul etdim mən. O, boyuk ərsin sahibidir! (O, butun kainatın xaliqi və ixtiyar sahibidir)

[1] Əlif, Lam, Ra. Bunlar hikmətlə dolu Kitabın (Qur’anın) ayələridir

[2] Icərilərindən bir adama: “Insanları (Allahın əzabı ilə) qorxut, iman gətirənləri (yaxsı əməllərinə gorə) Rəbbi yanında gozəl mukafat gozlədiyi ilə mujdələ!” – deyə vəhy etməyimiz xalqa təəccublu gəldimi ki, kafirlər: “Bu, həqiqətən, acıq-askar bir sehrbazdır!” dedilər

[3] Rəbbiniz goyləri və yeri altı gundə xəlq edən, sonra ərsi yaradıb hokmu altına alan (ərsə uz tutan), hər isi yerinə qoyan (səhmana salan) Allahdır. Onun izni olmadan hec bir səfaət edən ola bilməz. Bu, Rəbbiniz olan Allahdır. Ona ibadət edin. Məgər oyud-nəsihət qəbul etməyəcəksiniz

[4] Hamınızın (axır) donusu Onadır. Bu, Allahın haqq olan və’didir. (Hamınız Onun huzuruna qayıdacaqsınız). O, insanları (məxluqu) yoxdan yaradır, sonra iman gətirib yaxsı islər gorənləri ədalətlə mukafatlandırmaq ucun (qiyamət gunu) yenidən dirildir. Kafirləri etdikləri kufrlərə gorə qaynar su (cəhənnəm ickisi həmim) və siddətli bir əzab gozləyir

[5] Gunəsi isıqlı (parlaq), ayı nurlu edən, illərin sayını və hesabı biləsiniz deyə, ay ucun mənzillər muəyyən edən məhz Odur. Allah bunları ancaq haqq olaraq yaratdı. O, ayələrini anlayıb bilən bir tayfa ucun belə mufəssəl izah edər

[6] Gecə ilə gunduzun bir-birinin ardınca gəlməsində, Allahın goylərdə və yerdə yaratdıqlarında Allahdan qorxan bir tayfa ucun (Onun birliyini və qudrətini subut edən) dəlillər vardır

[7] Bizimlə qarsılasacaqlarına (qiyamət gunu dirilib huzurumuzda duracaqlarına, cəzamıza yetisəcəklərinə) umid etməyənlərin, (axirətdən vaz kecərək) dunyanı bəyənib ona bel baglayanların və ayələrimizdən qafil olanların

[8] Məhz onların qazandıqları gunahlara gorə dusəcəkləri yer Cəhənnəmdir

[9] Iman gətirib yaxsı islər gorənlərin Rəbbi iman gətirdiklərinə gorə hidayətə (Cənnətə) qovusdurar. (Bol ne’mətli) Nəim cənnətlərində onların (qəsrləri, koskləri) altından caylar axar. [Və ya Rəbbi onlara imanları muqabilində (agacları) altından caylar axan Nəim cənnətlərinə yol gostərər

[10] Onların oradakı (mo’minlərin Cənnətdəki) duası: “Pərvərdigara! Sən paksan, muqəddəssən!”, orada salamlasması: “Salam!” duası: “Həmd olsun aləmlərin Rəbbi Allaha!” sozləridir

[11] Əgər Allah insanlara, xeyri tezliklə istədikləri kimi, səri də o teliklə versəydi, subhəsiz ki, əcəlləri coxdan tamam olmusdu. (Allah insanların yaxsı dualarını tez qəbul etdiyi kimi, qəzəbli halda etdikləri bəd duaları da dərhal qəbul buyursaydı, onlar coxdan məhv olub gedərdilər. Allah bəndələrinə əzab verməkdə tələsməz, ozlərini islah edib pis əməllərdən cəkinmək ucun mohlət verər). Bizimlə qarsılasacaqlarına umid etməyənləri oz azgınlıqları icərisində sasqın bir vəziyyətdə qoyarıq

[12] Insana bir sıxıntı (xəstəlik, yoxsulluq, bəla) uz verən zaman uzananda da, oturanda da, ayaq ustə duranda da Bizə dua edər. Lakin onu sıxıntıdan qurtardıqda ondan otru (əvvəlcə) Bizə hec dua etməmis kimi cıxıb gedər. (Allaha sukur etməyi də unudub yaramaz islərində davam edər). Həddi asanlara etdikləri əməllər beləcə yaxsı gostərildi

[13] Sizdən əvvəl necə-necə nəsilləri (ummətləri) peygəmbərləri ozlərinə acıq-askar mo’cuzələr gətirdikləri halda (onlara) zulm etdikləri və iman gətirəsi olmadıqları ucun məhv etdik. Biz gunahkarları belə cəzalandırırıq

[14] Onların ardınca yer uzunun varisləri sizi tə’yin etdik ki, gorək ozunuzu necə aparacaqsınız

[15] (Musriklərə) ayələrimiz acıq-aydın oxundugu zaman (qiyamət gunu haqq–hesab ucun) Bizimlə qarsılasacaqlarına umid etməyənlər: “Bundan ayrı bir Qur’an gətir və ya onu dəyisdir!” – deyərlər. Onlara de: “Mən onu ozbasına (istədiyim kimi) dəyisə bilmərəm. Mən ancaq mənə gələn vəhyə tabe oluram. Əgər Rəbbimə asi olsan, (musibəti) boyuk gunun (qiyamət gununun) əzabından qorxuram”

[16] De: “Əgər Allah istəsəydi, mən onu sizə oxutmazdım və Allah da onu sizə bildirməzdi. Mən ondan (Qur’an nazil ediləndən) qabaq sizin aranızda (qırx il) omur surmusəm. (Bu muddət ərzində məni dogru danısan bir adam kimi tanıyırsınız. Qırx yasından sonra mən sizə necə yalan deyə bilərəm?) Məgər (Qur’anın mənim sozlərim deyil, məhz Allah kəlamı oldugunu) dərk etmirsinizmi?”

[17] Allaha iftira yaxan, Onun ayələrini yalan hesab edən adamdan daha zalım kim ola bilər? Gunahkarlar nicat tapa bilməzlər

[18] Onlar Allahı qoyub ozlərinə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilən butlərə ibadət edir və: “Bunlar Allah yanında bizdən otru səfaət edənlərdir!” – deyirlər. De: “Allaha goylərdə və yerdə (Ozunə sərik) bilmədiyi bir seyimi xəbər verirsiniz? Allah Ozunə sərik qosulan butlərdən uzaqdır və ucadır!”

[19] Insanlar (əvvəlcə) ancaq tək bir ummət idilər (eyni bir dində idilər). Sonra (aralarında ixtilaf dusduyu ucun) ayrıldılar. Əgər Rəbbin tərədindən oncə bir soz (ilahi hokm, təqdir) olmasaydı (sorgu-sual və cəza qiyamətə saxlanılmasaydı), ixtilafda olduqları məsələlər barəsində aralarında dərhal hokm verilmisdi

[20] Musriklər: “Barı, Peygəmbərə (bizə dediklərinizin dogru oldugunu bilməyimiz ucun) Rəbbi tərəfindən bir mo’cuzə nazil ediləydi!” – deyirlər. Onlara belə cavab ver: “Qeyb (aləmi) ancaq Allaha məxsusdur. Elə isə (Allahın əzabını gozləyin). Dogrusu, mən də sizinlə birlikdə gozləyləyənlərdənəm!”

[21] Insanların basına gələn bir musibətdən sonra onlara bir mərhəmət (asudəlik) dadızdırsaq, (ayələrimiz barəsində) dərhal hiylə qurmaga girisərlər. De: “Allah daha tədbirlidir”. Subhəsiz ki, elcilərimiz (mələklər) qurdugunuz hiylələri (əməl dəftərinizə) yazırlar

[22] Sizi suda və quruda gəzdirən Odur. Siz gəmidə oldugunuz, gəmilər gozəl bir kulək vasitəsilə icərisində olanları apardıgı, onlar da sevindikləri vaxt birdən fırtına qopub dalgalar hər tərəfdən gəmilərin uzərinə hucum etdikdə və musafirlər dalgaların onları buruduyunu (həlak edəcəyini) basa dusdukdə siqdi-urəkdən Allahın dininə sarılaraq Ona belə dua edərlər: “Əgər bizi bu təhlukədən qurtarsan, Sənə sukur edənlərdən olarıq!”

[23] Onları xilas edincə yer uzundə haqsız yerə zulm etməyə, azgınlıga baslayarlar. Ey insanlar! Etdiyiniz zulm, haqsızlıq fani dunya malı kimi oz əleyhinizədir. Sonra huzurumuza qayıdacaqsınız, Biz də nə etdiklərinizi sizə xəbər verəcəyik

[24] Həqiqətən, (ne’mətləri, cah-cəlalı ilə fəxr etdiyiniz) dunya həyatı goydən endirdiyimiz yagmura bənzər ki, onunla yer uzundə insanların və heyvanların yeyəcəyi bitkilər yetisib (əlvan cicəklər və muxtəlif meyvələrlə) bir-birinə qatısar. Nəhayət, yer uzu bəzəklənib susləndiyi və sakinləri də (onun məhsulunu, meyvəsini) yıgmaga qadır olduqlarını zənn etdikləri vaxt gecə, yaxud gunduz əmrimiz (bəlamız) gələr və Biz onu, dunən uzərində bol məhsul olmamıs kimi, (yolunub) bicilmis bir hala gətirərik. Biz ayələrimizi dusunən bir ummət ucun belə ətraflı izah edirik

[25] Allah (bəndələrini) əmin-amanlıq yurduna (Cənnətə) cagırır və istədiyini dogru yola salır

[26] Yaxsı islər gorənləri Cənnət və daha artıq mukafat (Allah rizası) gozləyir. Onların uzunə nə bir toz (ləkə), nə də bir zillət qonar. Onlar cənnətlikdirlər və orada əbədi qalacaqlar

[27] Gunah qazananlara gunahları qədər cəza verilər. Onları zillət basar (buruyər). Onları Allahdan (Allahın əzabından) hec kəs qurtara bilməz. Onların uzu, sanki gecənin zulmət parcaları ilə ortulmusdur. Onlar cəhənnəmlikdirlər, ozləri də orada əbədi qalacaqlar

[28] O gun onların hamısını (haqq-hesab cəkmək ucun bir yerə) yıgacaq, sonra musrikləri: “Siz də, Allaha qosdugunuz sərikləriniz (butləriniz) də yerinizdə durun!” – deyəcək və onları (bir-birindən, yaxud basqalarından) ayıracagıq. Sərikləri (butlər) dilə gəlib deyəcəklər: “Siz bizə ibadət etmirdiniz”

[29] Sizinlə bizə aramızda təkcə Allahın sahid olması yetər. Biz (esitməz, gorməz və duymaz oldugumuz ucun) sizin bizə ibadət etməyinizdən xəbərsiz idik!”

[30] Orada hər kəs əvvəlcə gorduyu is barəsində xəbər (hesabat) verəcək və həqiqi ixtiyar sahibi olan Allahın huzuruna qaytarılacaqdır. (Musriklərin) uydurub duzəltdikləri butlər isə onlardan (uzaqlasıb) qeyb olacaqlar

[31] (Ya Rəsulum!) De: “Sizə goydən və yerdən kim ruzi verir? Qulaqlara və gozlərə sahib olan (onları yaradan) kimdir? Oludən diri, diridən olu cıxardan kimdir? Hər isi duzub qosan (səhmana salan) kimdir? Onlar: “Allahdır!” – deyəcəklər. De: “Bəs onda Allahdan qorxmursunuz?”

[32] O sizin həqiqi Rəbbiniz olan Allahdır. Artıq haqdan sonra zəlalətdən basqa nə qalır?! Belə isə (haqdan) necə dondərilirsiniz?”

[33] (Allahın itaətindən cıxmıs) fasiqlərin iman gətirməyəcəkləri barədə Rəbbinin sozu (hokmu) belə kercək oldu. (Və ya: fasiqlər iman gətirməyəcəkləri ucun Rəbbinin hokmu-cəzası onlara belə vacib oldu)

[34] (Ya Rəsulum!) De: “Allaha qosdugunuz səriklər isərisində məxluqu (insanları) yoxdan yaradan, sonra onu (oldurub qiyamət gunu haqq-hesab ucun yenidən həyata) qaytara bilən bir kəs varmı?” De: “Allah məxluqu yoxdan yaradır, (oldukdən) sonra onu (yenidən dirildib əvvəlki halına) qaytarır. Elə isə (haqdan) necə dondərilirsiniz?”

[35] De: “Sərikləriniz icərisində (insanları) haqq yola yonəldə bilən bir kimsə varmı?” (Sənə cavab verə bilməyən musriklərə) de: “Allah (insanları) haqq yola yonəldir. Belə olduqda dogru yola yonəldən kəs arxasınca gedilməyə daha cox layiqdir, yoxsa dogru yol gostərilmədikcə ozu onu tapa bilməyən kəs? Sizə nə olub? Necə muhakimə yurudursunuz?”

[36] Onların əksəriyyəti ancaq zənnə uyar, zənn isə əsla həqiqət ola bilməz. Allah nələr etməkdə oldugunuzu biləndir

[37] Bu Qur’an Allahdan basqasına yalandan aid edilə bilməz. (O ancaq Allahdandır, basqası tərəfindən uydurula bilməz). Lakin o ozundən əvvəlkiləri (Tovratı və Incili) təsdiq edən kitabı (lovhi-məhfuzdakı hokmləri) ətraflı izah edər. Onun aləmlərin Rəbbi tərəfindən nazil edilməsinə hec bir subhə yoxdur

[38] Yoxsa: “(Peygəmbər) onu ozundən uydurdu!” – deyirlər. De: “Əgər dogru deyirsinizsə, ona (Qur’ana) bənzər bir surə gətirin və Allahdan basqa, kimə gucunuz catırsa, onu da (koməyə) cagırın!”

[39] Xeyir, o kafirlər elmini qavraya bilmədikləri və hələ yozumu (musriklərə, kafirlərə və’d edilmis əzab) onlara gəlib catmamıs Qur’anı yalan hesab etdilər. Onlardan əvvəlkilər də (Allahın əmrlərini, ilahi kitabları, oz peygəmbərlərini) təkzib etmisdilər. Bir gor zalımların axırı necə oldu

[40] (Kafirlər) icərisində ona (Qur’ana) inanan da var, inanmayan da. Rəbbin fitnə-fəsad to’rədənləri daha yaxsı tanıyandır

[41] Əgər səni yalancı hesab etsələr, de: “Mənim əməlim mənə, sizin əməliniz isə sizə aiddir. Mənim etdiyim əməllərin sizə, sizin etdiyiniz əməllərin mənə hec bir dəxli yoxdur!”

[42] Onların icərisində (Qur’an oxuyarkən) səni dinləyənlər (lakin onu qəbul etməyənlər) də vardır. (Onun) aglıkəsməz, anlamaz karlara sənmi esitdirə bilcəksən

[43] Onların icərisində sənə baxanlar da (peygəmbərliyini təsdiq edənlər, mo’cuzələri gorənlər də) vardır. Bəsirəti olmayan korlara dogru yolu sənmi gostərə biləcəksən

[44] Həqiqətən, Allah insanlara zərrəcə zulm etməz, lakin insanlar ozləri ozlərinə zulm edərlər

[45] (Allah musrikləri) gunduz bir saat belə (dunyada) olmamıslar kimi, bir yerə toplayacagı gun (qiyamət gunu) onlar bir-birini tanıyacaqlar. Allahla qarsılasacaqlarını yalan hesab edənlər, sozsuz ki, ziyana ugrayacaqlar. Onlar hec dogru yolda da deyildilər

[46] (Ya Rəsulum! Kafirlərə) və’d etdiyimiz əzabın bir qismini sənə (dunyada) gostərsək də, yaxud (ondan əvvəl) səni axirətə qovusdursaq (canını alsaq) da, bil ki, onların axır donusu Bizədir. Allah onların nə etdiklərinə sahiddir

[47] Hər ummətin bir peygəmbəri vardır. Onlara peygəmbər gəldiyi zaman aralarında ədalətlə hokm olunar və onlara zulm edilməz

[48] (Kafirlər:) “Əgər dogru danısırsınızsa, (bir xəbər verin gorək) bu və’d etdiyiniz qiyamət (və ya əzab) nə vaxt olacaq?” – deyə sorusarlar

[49] (Ya Rəsulum!) De: “Allahın istədiyindən basqa, mən ozumə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilərəm. Hər ummətin (əzəldən muəyyən olunmus) bir əcəl vaxtı (omrunun sona catma, məhv olma, tənəzzulə ugrama, əzaba, musibətə ducar olma cagı) vardır. Onların əcəli gəlib catdıqda (ondan) bircə saat belə nə geri qalar, nə də irəli kecərlər”

[50] De: “Bir deyin gorək. Əgər (Allahın) əzabı sizə gecə, yaxud gunduz gəlsə (nə edərsiniz)! Gunahkarlar buna (əzabın gəlməsinə) niyə tələsirlər

[51] O əzab gəldikdən sonramı ona inanacaqsınız? Indimi? Halbuki siz onun tez gəlməsini istəyirsiniz!”

[52] Sonra zulm edənlərə: “Dadın əbədi əzabı. Siz ancaq qazandıgınız gunahlara gorə cəzalandırılırsınız!” – deyiləcək

[53] (Ya Peygəmbərim!) Səndən: “O (bizi qorxutdugun əzab və ya qiyamət gunu) dogrudurmu?” – deyə xəbər alacaqlar. Onlara belə cavab ver: “Rəbbimə and olsun ki, o dogrudur. Siz ondan canınızı qurtara bilməzsiniz!”

[54] Əgər zulm etmis bir səxs yer uzundə olan hər seyə sahib olsaydı, onu (Allahın əzabından qurtarmaq ucun) fidyə verərdi. Onlar əzabı gordukləri zaman icin-icin pesman olarlar. Insanlar arasında ədalətlə hokm olunar, onlara zulm edilməz. (Birinin gunahı o birinin boynuna qoyulmaz və hec kəsə gunahından artıq cəza verilməz)

[55] Bilin ki, goylərdə və yerdə nə varsa, hamısı Allahındır. Xəbəriniz olsun ki, Allahın və’di haqdır, lakin (kafirlərin) əksəriyyəti (bunu) bilməz

[56] Dirildən də, oldurən də Odur. Məhz Onun huzuruna qaytarılacaqsınız

[57] (Ey insanlar!) Sizə Rəbbinizdən bir oyud-nəsihət, urəklərdə olana (cəhalətə, səkk-subhəyə, nifaqa) bir səfa, mo’minlərə hidayət və mərhəmət (Qur’an) gəlmisdir

[58] (Ya Rəsulum!) De: “Allahın ne’məti və mərhəməti ilə - ancaq onunla sevinsinlər. Bu onların yıgdıqlarından (fani dunya malından) daha xeyirlidir!”

[59] De: “Allahın sizə ruzi olaraq (goydən) nə endirdiyini gordunuzmu ki, onun bir qismini haram, bir qismini isə halal etdiniz?” De: “(Bunu deməyə) Allah Ozu sizə izin verdi, yoxsa Allaha iftira yaxırsınız?”

[60] Allaha iftira yaxanların qiyamət gunu barəsindəki zənləri nədən ibarətdir? (Onlara əzab verilməyəcəyinimi guman edirlər?) Allah insanlara qarsı mərhəmətlidir, lakin onların əksəriyyəti (Allahın ne’mətlərinə və mərhəmətinə) sukur etməz

[61] (Ya Peygəmbərim!) Sən nə is gorsən, Qur’andan nə oxusan, (ummətinlə birlikdə) nə is gorsəniz, onlara daldıgınız (onları etdiyiniz) zaman Biz sizə sahid olarıq. Yerdə və goydə zərrə qədər bir sey sənin Rəbbindən gizli qalmaz. Ondan daha boyuk, daha kicik elə bir sey də yoxdur ki, acıq-aydın kitabda (lovhi-məhfuzda) olmasın

[62] Bilin ki, Allahın dostlarının hec bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qussə gorməzlər

[63] O kəslər ki, iman gətirmis və pis əməllərdən cəkinmislər

[64] Onlara dunyada da, axirətdə də mujdə vardır. Allahın sozləri (verdiyi və’dlər) hec vaxt dəyisməz. Bu, boyuk qurtulusdur (ugurdur)

[65] (Ya Peygəmbərim!) Onların (kafirlərin bos, mə’nasız) sozləri səni kədərləndirməsin. Yenilməz izzət (quvvət) butovlukdə yalnız Allaha məxsusdur. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

[66] Bilin ki, goylərdə və yerdə kim (nə) varsa (mələklər, cinlər, insanlar – butun canlılar, butun məxluqat) hamısı Allahındır (Allahın quludur). Allahdan basqasına tapınanlar həqiqətdə Allaha qosduqları səriklərə tabe olmazlar (cunki əslində hec kəs Allaha sərik olmaga layiq deyildir və ola bilməz). Onlar ancaq zənnə uyar və yalandan basqa bir sey deməzlər

[67] Gecəni dincəlməyiniz ucun (qaranlıq), gunduzu (calısıb ruzi qazanmagınız ucun) isıqlı edən Odur. Həqiqətən, bunda (Allah kəlamını) esidənlər ucun (ibrətamiz) dəlillər vardır

[68] (Musriklər:) “Allah Ozunə ovlad goturdu!” dedilər. Allah pak və muqəddəsdir. O, (ovlada, usaga) mohtac deyildir. Goylərdə və yerdə nə varsa, hamısı Onundur. Bu haqda (Allahın Ozunə ovlad goturməsi barədə) sizin əlinizdə hec bir dəlil yoxdur. Allaha qarsı bilmədiyiniz seyimi deyirsiniz

[69] (Ya Rəsulum!) De: “Allaha qarsı yalan uyduranlar, sozsuz ki, nicat tapmazlar!”

[70] (Onlar ucun) dunyada bir qədər dolanacaq, mənfəət vardır. Sonra huzurumuza qayıdacaqlar, ondan sonra kufr etdiklərinə gorə onlara cox siddətli bir əzab daddıracagıq

[71] (Ya Rəsulum!) Musriklərə Nuhun xəbərini soylə. Bir zaman o oz ummətinə belə demisdi: “Ey ummətim! Əgər aranızda qalmagım və Allahın ayələri ilə oyud-nəsihət verməyim sizə agır gəlirsə, mən (sizin mənə qarsı butun pis niyyətlərinizdən) Allaha təvəkkul edirəm. Səriklərinizlə birlikdə (mənim barəmdə) nə edəcəyinizi qərarlasdırın. Gorəcəyiniz is gizli qalmasın (onu mənə də bildirir), sonra mənə hec mohlət də verməyib haqqımda istədiyinizi edin (istədiyiniz hokmu cıxarın)

[72] Əgər siz (mənim oyud-nəsihətimdən, də’vətimdən) uz cevirsəniz, (bilin ki) mən (bunun muqabilində) sizdən hec bir mukafat istəmirəm. Məni mukafatlandırmaq yalnız Allaha aiddir. Mənə musəlmanlardan (ozunu Allaha təslim edənlərdən) olmaq əmr edilmisdir!”

[73] Onlar yenə də Nuhu yalancı hesab etdilər. Biz Nuha və onunla birlikdə gəmidə olanlara nicat verdik, onları (yer uzunə) varislər (xələflər) etdik. Ayələrimizi yalan hesab edənləri isə suda batırıb bogduq. Bir gor (əzabla) qorxudulanların (lakin yola gəlməyənlərin) axırı necə oldu

[74] Nuhun ardınca oz ummətlərinə peygəmbərlər gondərdik. Onlar (oz ummətlərinə) acıq-askar mo’cuzələr gətirmisdilər. Bunlar isə oncə (peygəmbər gəlməzdən əvvəl) yalan hesab etdikləri seylərə iman gətirmədilər. Biz (kufr etməklə, gunah isləməklə) həddi asanların urəklərini belə mohurləyirik

[75] Onlardan sonra Musanı və Harunu Fir’ona və camaatına acıq mo’cuzələrlə peygəmbər gondərdik. Lakin onlar (iman gətirməyi) ozlərinə sıgısdırmadılar və gunahkar bir tayfa oldular

[76] Onlara Bizim tərəfimizdən haqq gəldikdə: “Bu, askar bir sehrdir!” – dedilər

[77] Musa onlara belə dedi: “Məgər sizə haqq gəldiyi zaman onun barəsində beləmi deyirsiniz? Bu sehrdirmi? Sehrbazlar (dunyada və axirətdə) nicat tapmazlar!”

[78] Onlar (Musaya və Haruna): “Bizi atalarımızın tapındıgı dindən dondərmək, ozunuz də yer uzundə boyukluk etmək ucunmu gəldiniz? Biz sizə iman gətirən deyilik!” – dedilər

[79] Fir’on: “Nə qədər bilikli sehrbaz varsa, gətirin!” – dedi

[80] Sehrbazlar gəldikdə Musa: “Nə atacaqsınızsa, atın (istədiyiniz əsaları və kəndirləri yerə atın!)” – dedi

[81] Onlar (əllərindəkini yerə) atdıqda Musa dedi: “Sizin etdiyiniz (gətirdiyiniz) hər sey sehrdir. Allah, sozsuz ki, onu batil edəcəkdir. Allah fitnə-fəsad torədənləri sevməz

[82] Gunahkarlar istəməsələr də, Allah sozləri (əmr və hokmləri) ilə haqqı gercəkləsdirəcək (bərqərar edəcəkdir)!”

[83] Fir’onun və ə’yanlarının bəlası qorxusundan Musaya oz qovmundən (və ya Fir’on camaatından) yalnız kicik bir dəstə (nəsil) iman gətirdi. Cunki Fir’on o yerdə hakim idi. O, (kufr və azgınlıq etməkdə) həddi asmısdı

[84] Musa dedi: “Ey qovmum! Əgər Allaha iman gətirmisinizsə və təslim olmusunuzsa, Ona təvəkkul edin!”

[85] Onlar dedilər: “Biz yalnız Allaha təvəkul etdik. Ey Rəbbimiz! Bizi zalım tayfanın fitnəsinə ugratma! Zalim tayfanın əlində sınaga cəkmə

[86] Və bizi oz mərhəmətinlə kafirlərin əlindən qurtar!”

[87] Musaya və qardasına: “Camaatınız ucun Misirdə evlər tikdirib onları qiblə (namazgah) edin, namaz qılın və mo’minləri (zəfərlə, Cənnətlə) mujdələyin!” – deyə vəhy etdik

[88] Musa dedi: “Ey Rəbbimiz! Sən Fir’ona və ə’yan-əsrafına dunyada zinət və mal-dovlət ehsan etdin! Ey Rəbbimiz! (Bu sərvəti onlara bəndələrini) Sənin (haqq) yolundan azdırmaq ucun verdin? Ey Rəbbimiz! Onların mal-dovlətini məhv et və urəklərini mohurlə (sərtləsdir) ki, siddətli əzabı gorməyincə iman gətirməsinlər!”

[89] (Allah) buyurdu: “Hər ikinizin duasını qəbul etdim. Siz (oz də’vətinizdə və təbliginizdə) sabitqədəm olun və cahillərin yoluna uymayın

[90] Israil ogullarını dənizdən (sag-salamat) kecirtdik. Fir’on və əsgərləri zalımcasına və dusməncəsinə onların arxasınca dusdulər. (Fir’on) batacagı anda: “Israil ogullarının inandıqlarılarından basqa tanrı olmadıgına iman gətirdim. Mən artıq (Ona) təslim olanlardanam!” – dedi

[91] Indimi? (Butun var-dovlətin, hakimiyyətin əlindən cıxdıqdan sonramı iman gətirirsən?) Halbuki əvvəlcə (Allaha) qarsı cıxmıs və fitnə-fəsad torədənlərdən olmusdun

[92] Səndən sonrakılara bir ibrət olsun deyə, bu gun səni xilas edəcəyik (sənin cansız bədənini sahilə atacagıq). Həqiqətən, insanların coxusu ayələrimizdən qafildir

[93] Israil ogullarına (Misirdə və Samda) cox gozəl bir yerdə təmiz (halal) ruzi verdik. Onlar ozlərinə bir elm (Qur’an) gələnə qədər ixtilafda olmadılar. (Yəhudilər Tovratda Muhəmməd peygəmbər haqqında oxumusdular, onun əlamətlərini bilir və gələcəyinə inanırdılar. Lakin Qur’an nazil olduqda həsədləri uzundən əksəriyyəti onun peygəmbərliyini inkar etdi). Qiyamət gunu (Ya Rəsulum!) Rəbbin ixtilafda olduqları məsələlər barəsində aralarında hokm verəcəkdir

[94] (Ya Peygəmbərim!) Əgər sənə nazil etdiyimizə subhə edirsənsə, (bu haqda) səndən əvvəl kitab (Tovrat) oxuyanlardan (Abdullah ibn Salam kimi kitab əhlindən) sorus. Haqq sənə, sozsuz ki, Rəbbindən gəlmisdir. Subhə edənlərdən olma

[95] Allahın ayələrini təkzib edənlərdən də olma, yoxsa ziyana ugrayanlardan olarsan

[96] Həqiqətən, əleyhinə sənin Rəbbinin sozu gercəklənmis olanlar iman gətirməzlər

[97] Onlara hər hansı bir ayə gəlsə, siddətli əzabı gorməyincə (inanmazlar)

[98] Əzab gəlməkdə ikən Yunisin ummətindən basqa iman gətirib imanı ozlərinə fayda verə bilən bir məmləkət əhli vardırmı? (Yunisin umməti) iman gətirən zaman onları dunyadakı rusvaycılıq əzabından qurtardıq və onlara bir muddət (omurlərinin axırınadək) gun-guzəran verdik

[99] Əgər Rəbbin istəsəydi, yer uzundə olanların hamısı iman gətirərdi. Insanları iman gətirməyə sənmi məcbur edəcəksən?! (Bu sənin isin deyildir. Sənin vəzifən ancaq islamı təblig etməkdir)

[100] Hec kəs Allahın izni olmadan iman gətirə bilməz (buna gorə də əbəs yerə ozunu yorma). Allah (Ozunun oyud-nəsihətlərini, hokmlərini) anlamayanları əzaba (kəsafətə) ducar edər

[101] De: “Bir gor goylərdə və yerdə (Allahın birliyini və qudrətini subut edən) nələr var. Lakin iman gətirməyən bir tayfaya ayələr və (Allahın əzabı ilə qorxudan) peygəmbərlər hec bir fayda verməz

[102] Onlar ancaq ozlərindən əvvəl gəlib-gedənlərin gunləri (baslarına gələn musibətlər) kimi bir gun gozləyirlər!” De: “Gozləyin, dogrusu, mən də sizinlə birlikdə gozləyənlərdənəm!”

[103] Sonra peygəmbərlərimizi və iman gətirənləri xilas edərik. Mo’minləri (verdiyimiz və’də əməl edərək) belə xilas etmək Bizə vacibdir

[104] De: “Ey insanlar! (Ey Məkkə musrikləri!) Əgər mənim dinim bardəsində subhəyə dusmusunuzsə, (bilin ki) mən Allahı qoyub tapındıgınız basqa butlərə ibadət etmirəm. Ancaq sizin canınızı alacaq Allaha ibadət edirəm. Mənə mo’minlərdən olmaq əmr edilmisdir”

[105] Və: “Batildən haqqa tapınaraq uzunu islam dininə cevir, musriklərdən olma

[106] Allahdan basqa, sənə nə bir xeyir, nə də zərər verə bilən seylərə (tanrılara və butlərə) ibadət etmə! Əgər belə etsən, subhəsiz ki, ozunə zulm edənlərdən olarsan!, - deyə buyurulmusdur

[107] Əgər Allah sənə bir zərər toxundursa (sıxıntı versə), onu Ozundən basqa (səndən) hec kəs sovusdura bilməz. Əgər Allah sənə bir xeyir diləsə, hec kəs Onun ne’mətini (lutfunu) geri qaytara bilməz. Allah onu bəndələrindən istədiyinə nəsib edər. O, bagıslayandır, rəhm edəndir

[108] (Ya Rəsulum!) De: “Ey insanlar! Artıq Rəbbinizdən sizə haqq (Qur’an və Peygəmbər) gəlmisdir. Dogru yolu tutan ozunə savab, dogru yoldan azan isə ozunə gunah qazanar. Mən sizə zamin deyiləm!”

[109] Sənə nə vəhy gəlirsə, ona tabe ol. Allah hokm (zəfər hokmunu) verənə qədər səbr et. O, hokm verənlərin ən yaxsısıdır

[1] Əlif, Lam, Ra! Bu, ayələri himət sahibi, (hər seydən) agah olan (Allah) tərəfindən təsbit olunmus, sonra da mufəssəl izah edilmis bir Kitabdır ki

[2] Siz Allahdan basqasına ibadət etməyəsiniz. Mən sizi Allah tərəfindən (Cəhənnəmlə) qorxudan və (Cənnətlə) mujdələyənəm

[3] Və Rəbbinizdən bagıslanmagınızı diləyəsiniz. Sonra Ona tovbə edin ki, muəyyən bir muddət (omrunuzun sonunadək) sizə yaxsı gun-guzəran versin və hər bir əməl sahibinə (əməlinin) mukafatını ehsan buyursun. Əgər (imandan, mənim də’vətimdən, oyud-nəsihətimdən) uz dondərsəniz, bilin ki, mən (musibəti) boyuk gunun (qiyamət gununun) sizə uz verəcək əzabından qorxuram

[4] Siz məhz Allahın huzuruna qayıdacaqsınız. O, hər seyə qadirdir

[5] Bilin ki, (kafirlər və munafiqlər) Allahdan gizlənmək (kufrlərini, ikiuzluluklərini Peygəmbərdən və mo’minlərdən gizlətmək) məqsədilə ikiqat olarlar (sinələrini bukərlər). Xəbərdar olun ki, onlar libaslarına burundukdə belə, Allah onların gizli saxladıqları və askar etdikləri hər seyi (butun gizli və askar əməllərini) bilir. Allah urəklərdə olanları biləndir

[6] Yer uzundə yasayan elə bir canlı yoxdur ki, Allah onun ruzisini verməsin. Allah onların (ata belindəki, ana bətnindəki və ya dunyadakı) sıgınacaqlarını da, əmanət qoyulacaq (olub dəfn ediləcək) yerlərini də bilir. (Bunların) hamısı acıq-askar kitabdadır (lovhi-məhfuzdadır)

[7] Ərsi su uzərində ikən hansınızın daha gozəl əməl (itaət) sahibi olacagını sınayıb bilmək ucun goyləri və yeri altı gundə yaradan Odur. (Ya Peygəmbərim!) Əgər desən ki: “Siz oləndən sonra, həqiqətən, dirildiləcəksiniz!”, kafir olanlar: “Bu, acıq-askar sehrdən (yalandan) basqa bir sey deyildir!” – deyə cavab verərlər

[8] Əgər onlara gələcək əzabı az bir muddət yubatsaq, sozsuz ki, (istehza ilə): “Bu əzabı gecikdirən (ona mane olan) nədir?” – deyəcəklər. Bilin ki, əzab onlara gələcəyi gun dəf olunmaz. Məsxərəyə qoyduqları əzab onları məhv edər

[9] Əgər insana Ozumuzdən bir ne’mət (mərhəmət) daddırsaq, sonra da onu geri alsaq, subhəsiz ki, o, mə’yus (umidsiz) və nankor olar

[10] Əgər basına gələn bir musibətdən sonra, ona firavanlıq, səadət nəsib etsək, mutləq: “Artıq fəlakətlər məndən sovusdu” - deyər və sozsuz ki, sevinib oyunər

[11] Səbr edənlər və yaxsı islər gorənlər mustəsnadır. Məhz onları (gunahlardan) bagıslanma və boyuk bir mukafat gozləyir

[12] (Ya Rəsulum!) Musriklərin: “Hec olmasa, (Peygəmbərliyinin dogrulugunu təsdiq etmək ucun) ona bir xəzinə endiriləydi və ya onunla birlikdə bir mələk gələydi!” – deməklərindən dolayı, bəlkə də, sənə gələn vəhyin bir hissəsini tərk etməli (bə’zi ayələri dərhal təblig etməyib tə’xirə salmalı) olacaqsan və (bə’zən) buna gorə urəyin qısılacaq! Sən ancaq (musrikləri və kafirləri Allahın əzabı ilə) qorxudan bir peygəmbərsən. Allah isə hər seyə vəkildir

[13] Yoxsa (musriklər): “Onu (Qur’anı) ozundən uydurdu!” - deyirlər. (Onlara) de: “Əgər dogru deyirsinizsə, onun kimi ozunuzdən on surə uydurub gətirin və (bu isdə) Allahdan basqa, kimi bacarırsınızsa, onu da koməyə cagırın

[14] Yox, əgər (koməyə cagırdıqlarınız) sizə cavab verməsələr, bilin ki, o ancaq Allahın elmi ilə nazil olmusdur. Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur! (Butun bunlardan sonra) islamı qəbul etməzmisiniz

[15] Kim (axirətdən vaz kecib) dunyanı və onun bərbəzəyini istəyirsə, Biz ona əməllərinin əvəzini (saglamlıq, sərvət, ovlad, gozəl yasayıs) elə orada (dunyada) verərik. Onların dunyadakı mukafatları əsla azaldılmaz. (Dunyada yaxsı islər gorub e’tiqadı olmayan səxsə axirətdə dunyəvi əməlləri hec bir fayda verməz. Cunki Allah ona dunyadakı yaxsı əməllərinin əvəzini elə dunyanın ozundə verər)

[16] Belələrini axirətdə atəsdən (cəhənnəm odundan) basqa hec bir payı yoxdur. Onların dunyada gordukləri islər puc olar və butun əməlləri bosa cıxar

[17] Məgər Rəbbindən acıq-aydın bir dəlilə (Qurana) istinad edən, ardınca Allahdan bir sahid (Cəbrail) gələn, ondan da əvvəl Musanın (oz umməti ucun) bir rəhbər və mərhmət olan kitabının (Tovratın) təsdiq etdiyi kimsə (dunyaya meyl edənlər, ona bel baglayanlar kimi ola bilərmi)?! Bunlar (bu dəlilləri təsdiq edən musəlmanlar) Qur’ana inanırlar. (Ya Rəsulum!) Qur’anı inkar edən zumrənin (butun musriklərin və kafirlərin) və’d olundugu yer Cəhənnəmdir. Artıq sən də onun barəsində subhəyə dusmə. O sənin Rəbbindən (gələn) haqdır, lakin insanların (Məkkə əhlinin) əksəriyyəti (buna) inanmaz

[18] Allaha iftira yaxandan (oz sozunu yalandan Allaha aid edəndən) daha zalım kim ola bilər? Onlar Allahın huzuruna gətirilər, sahidlər (mələklər, peygəmbərlər, butun məxluqat, yaxud insanın oz bədəninin uzvləri) belə deyərlər: “Bunlar Rəbbi barəsində yalan soyləyənlərdir!” Bilin ki, zalımlar Allahın lə’nətinə gələcəklər

[19] O kəslər ki, (insanları) Allah yolundan dondərir, onu (yolu) əymək istəyirlər – onlar, məhz onlar axirəti inkar edənlərdir

[20] Onlar yer uzundə (Allahı) aciz qoya (Allahın əzabından qacıb canlarını qurtara) bilməzlər. Allahdan basqa onların koməyinə cata bilən də (əzabdan xilas etməyə qadir olan da) yoxdur. Onları ikiqat əzab gozləyir. Onlar (haqqı) esidə bilməz və (onu) gorməzlər

[21] Onlar ozlərinə zərər eləyənlərdir. Yalandan uydurduqları butlər də onlardan uzaqlasıb qeyb olacaqlar

[22] Subhəsiz ki, axirətdə də ən cox ziyana ugrayanlar onlardır

[23] Iman gətirib yaxsı islər gorənlər və umidlərini Rəbbinə baglayanlar isə cənnətlikdirlər. Onlar orada əbədi qalacaqlar

[24] Bu iki tayfanın (kafirlərin və mo’minlərin) vəziyyəti korla karın, gorənlə esidənin vəziyyəti kimidir. Onlar eyni ola bilərlərmi?! Məgər ibrət almırsınız

[25] Həqiqətən, Biz Nuhu oz tayfasına peygəmbər gondərdik. Nuh dedi: “Mən sizi (Allahın əzabı ilə) acıq-askar qorxudan bir peygəmbərəm

[26] Allahdan basqasına ibadət etməyin. Mən (cəzası) siddətli (agrılı-acılı) gunun (qiyamət gununun) sizə uz verəcək əzabından qorxuram!”

[27] (Nuh) tayfasının kafir ə’yan-əsrafı dedilər: “Biz səni ancaq ozumuz kimi (adi) bir insan sayır, elə ilk baxısda yalnız icimizdəki səfillərin (cutcu, pinəci, dəmirci, dərzi və i. a.) sənə uydugunu goruruk. Eyni zamanda sizin bizdən (hec bir seydə) ustun oldugunuzu da gormuruk. Əksinə, biz sizi yalancı hesab edirik!”

[28] (Nuh) dedi: “Ey camaatım! Bir deyin gorək. Əgər mən Rəbbimdən acıq-aydın bir dəlilə (mo’cuzəyə) istinad etsəm, Rəbbim mənə Ozundən bir mərhəmət (peygəmbərlik) bəxs etsə və o sizə gizli qalsa (sizin bəsirətsiz gozunuz onu gorməyə qadir olmasa), istəmədiyiniz halda, biz sizi ona (iman gətirməyə) məcburmu edə bilərik

[29] Ey camaatım! Mən peygəmbərliyi təblig etməyə gorə sizdən bir mal, mukafat istəmirəm. Mənim mukafatım ancaq Allaha aiddir. Mən iman gətirənləri qovan deyiləm. Onlar (qiyamət gunu) oz Rəbbi ilə qarsılasacaqlar. Lakin mən sizi cahil bir tayfa gorurəm

[30] Ey camaatım! Əgər mən onları qovsam, (bu hərəkətimə gorə) məni Allahın əzabından kim qurtara bilər? Məgər (səhv etdiyinizi) dusunmursunuz

[31] Mən sizə demirəm ki, Allahın xəzinələri məndədir. Mən qeybi də bilmirəm. Mən demirəm ki, mələyəm. Mən eyni zamanda sizin xor baxdıgınız kəslərə (iman gətirən yoxsullara) Allahın hec bir xeyir verməyəcəyini də demirəm. Onların urələrində olanı (hamıdan yaxsı) Allah bilir. (Əgər mən iman gətirənləri qovsam və bu sozləri desəm), onda subhəsiz ki, zalımlardan olaram!”

[32] Onlar dedilər: “Ey Nuh! Bizimlə cənə-bogaz olub cox mubahisə etdin. Əgər dogru danısanlardansansa, bizi təhdid etdiyin əzabı gətir gorək!”

[33] (Nuh) belə cavab verdi: “Onu istəsə, ancaq Allah sizə gətirər və siz əsla Allahı aciz buraxa (Allahın əzabından qacıb canınızı qurtara) bilməzsiniz

[34] Əgər Allah sizi (haqq yoldan) sapdırmaq (və ya məhv etmək) istəyirsə, mən sizə nəsihət vermək istəsəm də, hec bir faydası olmaz. O sizin Rəbbinizdir və siz Onun huzuruna qaytarılacaqsınız!”

[35] Yoxsa (Məkkə musrikləri): “O (Muhəmməd) onu (Qur’anı və ya Nuha dair xəbərləri) ozundən uydurdu!” – deyirlər. Onlara belə cavab ver: “Əgər mən onu ozumdən uydururamsa, gunahı mənim boynumadır. Mən isə sizin torətdiyiniz gunahlardan uzagam!”

[36] Nuha belə vəhy olundu: “Əvvəlcə iman gətirənlədrən basqa, tayfandan daha hec kəs iman gətirməyəcək. Onların etdikləri əməllərə gorə kədərlənmə! (Biz tezliklə onları məhv edər, səni kafirlərin zulmundən qurtararıq)

[37] Nəzarətimiz altında və vəhyimiz uzrə (sənə oyrədəcəyimiz kimi) gəmini duzəlt, zulm edənlər barəsində mənə muraciət etmə (onların bagıslanmalarını Məndən xahis etmə). Cunki onlar suda bogulacaqlar!”

[38] (Nuh) gəmini duzəldir, ummətinin ə’yan-əsrafı isə yanından otub-kecdikcə onu məsxərəyə qoyurdular. (Nuh) onlara deyirdi: “Əgər (indi) siz bizi məsxərəyə qoyursunuzsa, biz də (Allahın əzabı gəldikdə) sizi siz bizi məsxərəyə qoydugunuz kimi məsxərəyə qoyacagıq

[39] Onda rusvayedici əzabın kimə gələcəyini və kimin əbədi əzaba ducar olacagını biləcəksiniz!”

[40] Nəhayət, (onları məhv etmək barəsində) əmrimiz gəldiyi və təndir qaynadıgı (təndirdən və ya yer uzundən, yaxud gəminin qazanından su qaynayıb dasdıgı) zaman (Nuha) dedik: “Hər heyvandan biri erkək, biri disi olmaqla bir cut, həmcinin əleyhinə (olumunə) əvvəlcədən hokm verilmis səxslər istisna olmaqla, qalan ailə uzvlərini və iman gətirənləri gəmiyə mindir!” Əslində onunla birlikdə (tayfasından) cox az adam iman gətirmisdi

[41] Nuh dedi: “Gəmiyə minin! Onun (uzub) getməsi də, dayanması da Allahın adı ilədir. Həqiqətən, Rəbbim bagıslayandır, rəhm edəndir!”

[42] Gəmi onları daglar kimi (yuksək) dalgaların ici ilə apardıgı zaman Nuh (gəmidən) aralı olan oglunu (Kən’anı) haraylayıb dedi: “Oglum! Bizimlə birlikdə gəmiyə min, kafirlərdən olma!”

[43] (Oglu ona) belə cavab verdi: “Mən bir daga sıgınaram, o da məni sudan qoruyar”. Nuh dedi: “Allahın rəhm etdiklərindən basqa, bu gun hec kəs (insanları) Onun əzabından qoruya bilməz!” Nəhayət, dalga ata ilə ogulun arasına girib onları bir-birindən ayırdı və o da suda bogulanlardan oldu

[44] (Allahdan bir əmr olaraq:) “Ey yer! Suyunu ud! Ey goy! (Yagısını) saxla (acıl)!” – deyildi. Su cəkildi. Is bitdi (Nuha iman gətirməyənlərin məhv edilməsi barədə Allahın əmri yerinə yetdi). Gəmi Cudi dagı uzərində oturdu və: “Zalımlar məhv (Allahın mərhəmətindən uzaq) olsun!” – deyildi

[45] Nuh Rəbbinə (dua ilə) muraciət edib dedi: “Ey Rəbbim! Oglum (Kən’an) mənim ailə uzvlərimdəndir. Sənin və’din, sozsuz ki, haqdır. Sən hakimlərin hakimisən!”

[46] (Allah) buyurdu: “Ey Nuh! O sənin ailəndən deyildir. Cunki o (kufr etməklə) pis bir is gormusdur. (Və ya sənin Məndən onu xilas etmək xahisin yaxsı is deyildir). Elə isə bilmədiyin bir seyi Məndən istəmə. Sənə cahillərdən olmamagı tovsiyə edirəm (məsləhət gorurəm)”

[47] (Nuh) dedi: “Ey Rəbbim! Bilmədiyim bir seyi Səndən istəməkdən (belə bir isə cur’ət etməkdən) Sənə sıgınıram. Əgər məni bagıslamasan, rəhm etməsən, ziyana ugrayanlardan olaram!”

[48] (Sonra) belə deyildi: “Ey Nuh! Sənə və səninlə birlikdə (gəmidə) olan camaatdan torənəcək (mo’min) ummətlərə Bizdən əmin-amanlıq və bərəkətlər bəxs edilməklə (gəmidən) en. (Gələcəkdə sizin nəsildən olub kufr edəcək) bə’zi ummətlərə də (dunyada) dolanısıq verəcək, sonra isə (axirətdə) onları siddətli bir əzaba ducar edəcəyik!”

[49] Bunlar (bu əhvalatlar) sənə vəhy etdiyimiz (vəhylə bildirdiyimiz) qeyb xəbərlərindəndir. Bundan qabaq onları nə sən, nə də ummətin bilirdi. (Ya Peygəmbərim! Musriklərin və kafirlərin əzab-əziyyətinə) səbr et. Həqiqətən, (gozəl) aqibət muttəqilərindir

[50] Ad tayfasına da qardasları Hudu (peygəmbər gondərdik). O dedi: “Ey camaatım! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan basqa hec bir tanrınız yoxudr. Siz isə (Allaha sərik qosmaqla) yalnız iftiracısınız

[51] Ey camaatım! Mən buna (peygəmbərliyi təblig etməyə) gorə sizdən hec bir mukafat istəmirəm. Mənim mukafatım yalnız məni yaradana aiddir. Məgər dərk etmirsiniz

[52] Ey camaatım! Rəbbinizdən bagıslanmanızı diləyin. Sonra Ona tovbə edin ki, goydən sizə bollu (peydərpey) yagıs gondərsin, quvvətinizin ustunə bir quvvət də artırsın. (Mənim də’vətimdən və imandan) gunahkar olaraq uz cevirməyin!”

[53] Onlar da dedilər: “Ey Hud! Sən bizə acıq-askar bir mo’cuzə gətirmədin. Sənin sozunlə tanrılarımızı tərk edən deyilik. Biz sənə inanmırıq

[54] Biz ancaq bunu deyirik ki, bə’zi tanrılarımız (onlara tapınmagımızı qadagan etdiyinə gorə) sənə sədəmə (xətər) toxundurmusdur (ona gorə də agzına gələni danısırsan)”. (Hud) belə cavab verdi: “Allahı sahid tuturam və siz də sahid olun ki, mən sizin (Rəbbinizə) qosdugunuz səriklərdən uzagam

[55] Bircə Ondan (Allahdan) basqa! (Yalnız Ona ibadət edirəm). Indi hamılıqla mənə qarsı nə hiylə qurursunuzsa, qurun və mənə hec mohlət də verməyin

[56] Mən ozumun və sizin Rəbbiniz olan Allaha təvəkkul etdim. (Yer uzundə) elə bir canlı yoxdur ki, onun ixtiyarı (Allahın) əlində olmasın. Həqiqətən, Rəbbim duz yoldadır! (Ədalət sahibidir. Hər kəsin cəzasını oz əməli muqabilində verir. Hec kəsin haqqını tapdalayıb mukafatını azaltmır. Mo’minə Cənnət, kafirə isə Cəhənnəm qismət edir)

[57] Əgər (imandan) uz cevirsəniz, bilin ki, mən (Allahın mənə lutf etdiyi peygəmbərliyi, buyurdugu hokmləri) sizə təblig etdim. Rəbbim yerinizə basqa bir ummət gətirər və siz (Ona) hec bir zərər yetirə bilməzsiniz. Həqiqətən, Rəbbim hər seyi hifz edəndir!”

[58] (Hud tayfasının məhvi barəsində) əmrimiz gəldikdə Bizdən bir mərhəmət olaraq Hudu və onunla birlikdə iman gətirənləri xilas etdik və onları siddətli əzabdan qurtardıq

[59] Bu da Ad tayfasıdır! Onlar Rəbbinin ayələrini inkar etdilər, Onun Peygəmbərlərinə qarsı cıxdılar (peygəmbərlərin hamısı tovhid, təkallahlılıq təblig etdiklərinə gorə bir peygəmbərə qarsı cıxan kimsə butun peygəmbərlərə qarsı cıxmıs olur), baslarının ustundə duran hər bir inadkar boyuyun əmrinə tabe oldular

[60] Və, beləliklə, dunyada da, qiyamət gunundə də lə’nətə ugradılar. Bilin ki, Hud tayfası Rəbbini inkar etmisdi. Xəbəriniz olsun ki, Hudun tayfası Ad (Allahın mərhəmətindən) kənar (uzaq) oldu. (Ərəb tarixində iki Ad tayfasının adı cəkilir. Biri Hudun tayfası Ad, digəri isə Adul–Irəmdir ki, ona Zatul–Imad da deyilir. Onları bir-birindən fərqləndirmək ucun burada birinci Ad qəbiləsi Hud qovmu adlandırılır)

[61] Səmud qovmunə də qardasları Salehi (peygəmbər gondərdik). O dedi: “Ey camaatım! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan basqa hec bir tanrınız yoxdur. O sizi (atanız Adəmi) yerdən (torpaqdan) yaradıb orada sakin etdi (və ya uzun omur verdi). (Allahdan) bagıslanmagınızı diləyin, sonra da Ona tovbə edin. Həqiqətən, Rəbbim (Oz elmi, qudrəti, mərhəməti ilə yaratdıqlarına) yaxındır, (duaları) qəbul edəndir!”

[62] Onlar dedilər: “Ey Saleh! Sən bundan əvvəl icərimizdə (boyuyumuz, agsaqqalımız olmaga) umid edilən bir adam idin. Indi atalarımızın ibadət etdiyinə (butlərə, tanrılara) ibadət etməyi bizə qadaganmı edirsən? Dogrusu, biz sənin bizləri də’vət etdiyin (tovhid) barədə səkk-subhə icindəyik”

[63] (Saleh onlara) belə cavab verdi: “Ey camaatım! Bir deyin gorək. Əgər mənim Rəbbimdən askar bir mo’cuzə olsa, O mənə Ozundən bir mərhəmət (peygəmbərlik) lutf etsə, mən də Ona asi olsam, məni Allahın əzabından kim qurtara bilər? Siz mənə ziyandan basqa bir sey artırmayacaqsınız

[64] Ey camaatım! Allahın bu disi (maya) dəvəsi sizin ucun bir mo’cuzədir. Qoyun Allahın torpagında otlasın, ona bir pislik etməyin, yoxsa siddətli bir əzaba ducar olarsınız!”

[65] Onlar (dəvəni) tutub (ayaqlarından) kəsdilər. (Saleh də onlara) dedi: “Daha uc gun yurdunuzda yasayıb kef cəkin. Bu elə bir və’ddir (sozdur) ki, yalan cıxmaz!”

[66] (Saleh tayfasının məhvi barəsində) əmrimiz gəldikdə Bizdən bir mərhəmət olaraq Salehi və onunla birlikdə iman gətirənləri xilas etdik və o gunun rusvaycılıgından qurtardıq. Həqiqətən, Rəbin yenilməz qudrət sahibi, quvvət sahibidir

[67] O zulm edənləri qorxunc (tukurpədici) bir səs burudu və evlərində diz ustə cokub qaldılar (bir goz qırpımında həlak oldular)

[68] Sanki onlar hec yasamamısdılar. Bilin ki, Səmud tayfası Rəbbini inkar etmisdi. Xəbəriniz olsun ki, Səmud tayfası (Allahın mərhəmətindən) kənar (uzaq) oldu

[69] Həqiqətən, elcilərimiz (mələklər) Ibrahimə mujdə (Ishaqın anadan olacagı xəbərini) gətirib: “Salam!” – dedilər. (Ibrahim də:) “Salam!” – deyə cavab verdi və dərhal (gedib onlara) qızarmıs bir buzov gətirdi

[70] (Ibrahim qonaqların) əllərinin yeməyə uzanmadıqlarını gordukdə onların bu hərəkəti xosuna gəlmədi və qorxuya dusdu. Onlar dedilər: “Qorxma (biz Allahın mələkləriyik), biz Lut tayfasına (onu məhv etmək ucun) gondərilmisik!”

[71] (Ibrahimin) arvadı (Sara pərdə arxasında) durmusdu (və ya qonaqlara qulluq edirdi). O (bu sozləri esidib Lut tayfasının basına gələcək musibətdən qafil olduguna sevinərək və ya qoca yasında oglu olacagına təəccublənərək) guldu. Bundan sonra Biz onu Ishaqla, Ishaqın da ardınca Yə’qubla (Ishaqın, ondan sonra Yə’qubun dunyaya gələcəyi ilə) mujdələdik

[72] (Ibrahimin arvadı) dedi: “Vay halıma! Mən qoca bir qarı, bu ərim də ixtiyar bir kisi oldugu halda, mən necə doga bilərəm?! Bu cox təəccublu bir seydir!”

[73] (Mələklər ona) dedilər: “Allahın əmrinə (əmr etdiyi bir seyə) təəccubmu edirsən? Ey ev əhli! Allahın bərəkəti və mərhəməti ustunuzdə olsun. Allah tə’riflənib sukur olunmaga, oyulub mədh edilməyə layiqdir!” (Allahın butun isləri bəyənilmisdir. O, tukənməz və əvəzsiz ne’mət, ehsan və kərəm sahibidir)

[74] Ibrahimin qorxusu cəkildikdə və ona (Ishaqın dogulacagı haqqında) mujdə gəldikdə Lut tayfası barəsində Bizimlə (mələklərimizlə) mubahisə etməyə basladı. (Əzabın onlardan dəf edilməsini istədi)

[75] Həqiqətən, Ibrahim həlim xasiyyətli, (həmisə dua edərək) yalvarıb-yaxaran və ozunu tamamilə (Allaha) təslim etmis bir zat idi. (Ibrahimin mələklərlə mubahisəsi onun bu yuksək keyfiyyətlərindən irəli gəlirdi)

[76] (Mələklər dedilər:) “Ey Ibrahim! Bundan (bu mubahisədən) əl cək, Rəbbinin əmri artıq gəlmisdir. Onlara mutləq qarsısıalınmaz bir əzab gələcəkdir

[77] Elcilərimiz (mələklər) Lutun yanına gəldikləri zaman (tayfası bu gozəl qonaqlara bir pislik yetirər deyə) əndisəyə dusdu, urəyi sıxıldı və: “Bu, cox cətin (basabəlalı) bir gundur!” – dedi

[78] Tayfası (qonaq gəldiyini bilən) tələsik (Lutun) yanına gəldi. Onlar (Lutun yanına gəlməzdən və mələkləri gorməzdən) əvvəl də pis islər gorurdulər. (Lut onlara) dedi: “Ey qovmum! Bunlar (balalarım və ya ummətimin qadınları) mənim qızlarımdır (onlardan səriətə muvafiq surətdə istifadə edin). Onlar (nikah baxımından) sizin ucun daha təmizdirlər. Allahdan qorxun və (yaramaz əməllərinizlə) məni qonaqların yanında rusvay etməyin. Məgər aranızda (sizə yaxsı islər gorməyi əmr edən, pis isləri yasaq edən) aglı basında bir adam yoxdur?”

[79] Onlar dedilər: “Sənin qızlarına hec bir rəgbətimiz (və ya ehtiyacımız) olmadıgını, subhəsiz, bilirsən. Nə istədiyimizi də, yəqin ki, bilirsən!”

[80] (Lut) dedi: “Kas sizə catan bir gucum-quvvətim olaydı, yaxud mohkəm bir arxaya soykənəydim (alınmaz bir qalaya və ya guclu bir qəbiləyə pənah apara biləydim)!”

[81] (Mələklər) dedilər: “Ey Lut! Biz sənin Rəbbinin elciləriyik. Onlar əsla sənə toxuna bilməzlər. Gecənin bir vaxtında ailənlə birlikdə cıx get. Hec kəs donub geri baxmasın. Təkcə ovrətin istisnadır. Onlara toxunacaq əzab ovrətinə də toxunacaqdır. Onların (olum) vaxtı səhərdir. Səhər yaxın deyilmi?”

[82] (Lut tayfasının məhvi barəsində) əmrimiz gəldiyi zaman o yurdun altını ustunə cevirdik və uzərinə odda bismis (bir-birinə bitisik) bərk daslar yagdırdıq

[83] Onlara Rəbbinin dərgahında əlamət qoyulmus (hər das kimə dəyəcəkdisə, ustunə adı yazılmısdı). (Ya Rəsulum!) O (daslar sənin ummətin icərisində olan) zalımlardan də uzaq deyildir! (Əgər sirkdən və kufrdən tovbə edib əl cəkməsələr, onların da basına yagar)

[84] Mədyən əhlinə də qardasları Sueybi (peygəmbər gondərdik). O dedi: “Ey qovmum! Allaha ibadət edin. Sizin Ondan basqa hec bir tanrınız yoxdur. Olcunu və cəkini əskiltməyin. Mən sizi xeyir-bərəkət icində (firavan yasamaqda) gorurəm. Bununla belə (Allahın hokmlərinə riayət etməyəcəyiniz təqdirdə) sizi (hər tərəfdən) buruyəcək bir gunun əzabından qorxuram

[85] Ey qovmum! Olcudə və cəkidə duz (ədalətli) olun. Insanların hec bir seydə haqqını əskiltməyin (adamların mallarının dəyərini asagı salmayın, hər kəsin haqqı nə isə, onu da verin). Yer uzundə gəzib fitnə-fəsad torətməyin

[86] Əgər mo’minsinizsə, (bilin ki, olcudə və cəkidə duz olandan sonra) Allahın (halal olaraq) verdiyi mənfəət (dunyada və axirətdə) sizin ucun daha xeyirlidir. Mən də sizə nəzarətci deyiləm!”

[87] Onlar (istehza ilə) dedilər: “Ey Sueyb! Atalarımızın tapındıgı butləri tərk etməyimizi, mallarımızla istədiyimiz kimi hərəkət etməkdən vaz kecməyimizi sənə namazınmı (dininmi) əmr edir? Sən dogrudan da, həlim xasiyyətlisən, cox agıllısan!”

[88] (Sueyb onlara) belə cavab verdi: “Ey qovmum! Bir deyin gorək! Əgər mən Rəbbimdən askar bir mo’cuzə ilə gəlsəm və Rəbbim mənə Oz dərgahından gozəl (halal) bir ruzi versə (mən ona haram qatarammı)? (Və ya mən oz Rəbbimə asi ola bilərəmmi?) Mən sizə yasaq buyurdugum seyin əksinə gedib onu ozum etmək istəmirəm. Mən yalnız bacardıgım qədər sizi islah etmək istəyirəm. Mənim (bu isdə) muvəffəqiyyətim yalnız Allahın koməyilədir. Mən yalnız Ona təvəkkul etdim və məhz Onun huzuruna donəcəyəm

[89] Ey qovmum! Mənə qarsı olan ədavətiniz (qorxun ki) Nuh tayfasının, Hud camaatının və Saleh qovmunun basına gələnləri sizin də basınıza gətirməsin. Lut tayfası da sizdən uzaq deyildir! (Mənə qarsı dusməncilik etsəniz, onların basına gələn musibətlər, sizin də basınıza gələr)

[90] Rəbbinizdən bagıslanmagınızı diləyin və Ona tovbə edin. Həqiqətən, Rəbbim (bəndələrinə) rəhm edəndir, (onları cox) sevəndir!”

[91] Onlar dedilər: “Ey Sueyb! Dediklərinin coxunu basa dusmur və səni aramızda zəif (gucsuz) goruruk. Əgər əsirətin (dinimizə tapınan qəbilən) olmasaydı, səni dasqalaq edərdik. Yoxsa sən bizim ucun əziz (hormətli) bir adam deyilsən!”

[92] (Sueyb) dedi: “Ey qovmum! Məgər mənim əsirətim sizə Allahdan da əzizdir ki, Onu unudub saymırsınız? Həqiqətən, Rəbbim (elmi ilə) nə etdiklərinizi biləndir

[93] Ey qovmum! Əlinizdən gələni edin. Mən də etdiyimi edəcəyəm. Rusvayedici əzabın kimə gələcəyini və kimin yalancı oldugunu biləcəksiniz. (Əzabı) gozləyin. Dogrusu, mən də sizinlə birlikdə gozləyirəm!”

[94] (Sueyb tayfasının məhvi barəsində) əmriniz gəldikdə Ozumuzdən bir mərhəmət olmaqla, Sueybi və onunla birlikdə iman gətirənləri xilas etdik. O zulm edənləri isə, dəhsətli (tukurpədici) bir səs burudu və onlar oz evlərində diz ustə cokub qaldılar (bir goz qırpımında məhv oldular)

[95] Sanki onlar hec yasamamısdılar. Bilin ki, Mədyən tayfası da Səmud qovmu kimi (Allahın rəhmətindən) uzaq (kənar) oldu

[96] Biz Musanı da mo’cuzələrimizlə və acıq-askar bir (dəlillə) peygəmbər gondərdik

[97] Fir’ona və onun ə’yan-əsrafında. Onlar Fir’onun əmrinə tabe oldular. Halbuki Fir’onun əmri duzgun deyildi

[98] (Fir’on) qiyamət gunu camaatının qabagında gedib onları atəsə (Cəhənnəmə) aparacaq; Onların dusəcəkləri yer necə də pisdir

[99] Onlar burada (dunyada) da, qiyamətdə (axirətdə) də lə’nətə ducar olmuslar. Onların qisməti necə də pisdir

[100] Bu, (məhv omus) məmləkətlərin xəbərlərindəndir ki, sənə soylədik. Onların bə’zisindən əsər-əlamət qalmıs, bə’zisi isə yerlə yeksan olmusdur

[101] Biz onlara zulm etmədik. Onlar ozləri ozlərinə zulm etdilər. Allahdan qeyri ibadət etdikləri tanrılar Rəbbinin əmri gəldikdə onlara hec bir fayda vermədi (əsla əzabdan xilas edə bilmədi), əksinə, yalnız ziyanlarını artırdı

[102] Rəbbin zulmkar məmləkətləri əzabla yaxalayanda belə yaxalayar. Onun cəzası, dogrudan da, agrılı-acılıdır, sıddətlidir

[103] Butun bu deyilənlərdə axirət əzabından qorxan səxs ucun həqiqi bir ibrət dərsi vardır. Bu (butun) insanların bir yerə cəm ediləcəyi, hamının sahid olacagı bir gundur

[104] Biz onu yalnız muəyyən bir muddət ucun tə’xirə salmısıq

[105] (Qiyamət) gəldiyi gun (Allahın) izni olmadan hec kəs danısa bilməz. (O gun) insanların bir qismi bədbəxt, bir qismi isə xosbəxt olacaqdır

[106] Bədbəxt olanlar od icərisində (Cəhənnəmdə) qalacaqlar. Onların orada ah-fəryad gozləyir

[107] Rəbbinin istədiyi (tovhid və iman əhli) istisna olmaqla, onlar orada əbədi–goylər və yer durduqca qalacaqlar. Həqiqətən, Rəbbin istədiyini edəndir. (Gunahkar mo’minlər kafirlərdən fərqli olaraq bir muddət Cəhənnəmdə qalıb gunahları təmizlənəndən sonra Allahın iznilə Cənnətə daxil ediləcəklər)

[108] Xosbəxt olanlar isə Cənnətdədirlər. Onlar, Rəbbinin dilədiyindən (bə’zi kamil mo’minlərin daha yuksək mərtəbələrə - ərsi-ə’laya qalxması, bir muddət Cəhənnəmdə əylənməsi və Allahın izni ilə onlara gunahkarlardan otru səfaət etmək sərəfi nəsib olmasından) əlavə, tukənməz bir ne’mət kimi goylər və yer durduqca orada əbədi qalacaqlar

[109] Elə isə bunların (butpərəstlərin) tapındıqlarının (butlərin) batil olmasına subhə etmə. Onlar ancaq atalarının əvvəlcə ibadət etdikləri kimi (kor-koranə) ibadət edirlər. Biz onların qismətini əskiltmədən (tamam-kamal) verəcəyik

[110] Biz Musaya kitab (Tovrat) verdik və onun (Qur’anın) barəsində də ixtilaf dusdu (yəhudilərin bə’zisi isə inanmadı). Əgər Rəbbindən oncə bir soz (ilahi hokm, təqdir) olmasaydı (cəza qiyamətə saxlanılmasaydı), subhəsiz ki, (hələ dunyada ikən) isləri bitmisdi. (Ya Rəsulum!) Həqiqətən, onlar (yəhudilər və ya Məkkə musrikləri) onun (Qur’anın) barəsində də səkk-subhədədirlər

[111] Rəbbin, subhəsiz ki, onların hamısına əməllərinin cəzasını verəcəkdir. Allah onların nə etdiklərindən xəbərdardır

[112] (Ya Rəsulum!) Sənə əmr edildiyi kimi, duz (yolda) ol. Səninlə birlikdə iman gətirənlər (tovbə edib ardınca gedənlər) də duz (yolda) olsunlar. (Allahın əmrlərini pozub) həddi asmayın, cunki O sizin nə etdiklərinizi gorəndir

[113] Zulm edənlərə (rəgbət bəsləməklə, komək gostərməklə) meyl etməyin, yoxsa sizə atəs toxunar (cəhənnəmlik olarsınız). Sizin Allahdan basqa dostunuz (himayədarınız) yoxdur. Sonra sizə (dunyada da, axirətdə də Onun əzabından hec bir) komək olunmaz

[114] (Ya Rəsulum!) Namazı gunduzun iki basında (gunortadan əvvəl və sonra, yə’ni səhər, gunorta və gun batan cagı və ya gunun iki basında, yə’ni səhər-axsam) və gecənin (gunduzə yaxın) bə’zi saatlarında (axsam və gecə vaxtı) qıl. Həqiqətən, (bes vaxt namaz kimi) yaxsı əməllər pis isləri (kicik gunahları) yuyub aparar. Bu, (Allahın mukafatını və cəzasını) yada salanlara oyud-nəsihətdir (xatırlatmadır)

[115] (Musriklərin və kafirlərin əzab-əziyyətinə) səbr et. Allah yaxsı islər gorənlərin mukafatını zay etməz

[116] Barı, sizdən əvvəlki nəsillərin agıl və fəzilət (hunər) sahibləri yer uzundə fitnə-fəsad torətməyi qadagan edəydilər! Onların xilas etdiyimiz az bir qismi istisnadır. (Onlar kecmis peygəmbərlərin əshabələridir ki, insanlara yaxsı islər gorməyi əmr edər, pis isləri yasaq edərdilər.) Zalımlar isə onlara verilmis ne’mətə (dunyanın ləzzətinə) uydular və gunahkar oldular

[117] Məmləkətlərin əhalisi əməlisaleh oldugu ikən Rəbbin onları haqsız yerə məhv etməz

[118] Əgər Rəbbin, istəsəydi butun insanları (eyni dində olan) tək bir ummət edərdi. Onlar (yəhudi, xacpərəst, atəspərəst və i. a. olmaqla dinləri barəsində) hələ də ixtilafdadırlar

[119] Rəbbinin mərhəmət etdiyi kimsələr istisnadır. (Rəbbin) onları bunun ucun (belə bir ixtilafa dusduklərinə gorə xosbəxt və bədbəxt, mo’min və kafir, cənnət və cəhənnəm əhli) yaratmısdır. (Allah insanların dində ixtilafda olub-olmayacaqlarını, ozlərini necə aparacaqlarını əzəldən bildiyi ucun onların butun gələcək islərini və hərəkətlərini oz qudrət qələmi ilə lovhi-məhfuzda yazmısdır). Artıq Rəbbinin (mələklərə dediyi): “Mən Cəhənnəmi (Allahı inkar edən) butun cinlər və insanlarla dolduracagam!” - sozu tamamilə yerinə yetdi

[120] (Ya Rəsulum!) Biz peygəmbərlərin xəbərlərindən (baslarına gələnlərdən) urəyini mohkəmləndirəcək (qəlbinə quvvət verəcək) nə varsa, (hamısını) sənə nagıl edirik. Bu (surə) sənə haqq, mo’minlərə isə moizə və oyud-nəsihət olaraq gəlmisdir

[121] Iman gətirməyənlərə de: “Siz etdiyinizi (bacardıgınızı) edin, biz də etdiyimizi edəcəyik

[122] Və (ducar olacagınız əzabı) gozləyin. Biz də gozləyirik!”

[123] Goylərin və yerin qeybi Allaha məxsusdur (Onun elmindədir). Butun islər də axırda Ona (Allaha) qayıdacaqdır. (Ya Rəsulum!) Yalnız Ona ibadət et və yalnız Ona təvəkkul elə. Rəbbin nə etdiklərinizdən qafil deyildir

[1] Əlif, Lam, Ra! Bunlar acıq-aydın Kitabın (Qur’anın) ayələridir

[2] (Ey Məkkə əhli!) Biz onu ərəbcə bir Qur’an olaraq nazil etdik ki, (mə’nasını) anlayasınız

[3] (Ya Rəsulum!) Biz bu Qur’anı sənə vəhy etməklə sənin ucun ən gozəl hekayəti (qissəni) danısırıq. Hərcənd ki, sən əvəlcə (ondan) əsla xəbərdar deyildin

[4] Bir zaman Yusif atasına demisdir: “Atacan! Mən (yuxuda) on bir ulduz və Gunəslə ayı gordum. Gordum ki, onlar mənə səcdə (tə’zim) edirlər”

[5] (Atası Yə’qub) dedi: “Can ogul! Yuxunu qardaslarına danısma, yoxsa sənə bir hiylə qurarlar. Cunki Seytan insanların acıq-askar dusmənidir

[6] (Yuxuda gorduyu kimi) Rəbbin səni (basqalarından) secib ustun tutacaq, sənə yuxu yozmagı oyrədəcək, bundan əvvəl babaların Ibrahimə və Ishaqa ne’mətini tamamlayıb (peygəmbərlik) verdiyi kimi, sənə və Yə’qub nəslinə də tamamlayıb verəcək. Həqiqətən, Rəbbin (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir!”

[7] Yusifin və qardaslarının əhvalatında (bu haqda) sorusanlar ucun (necə-necə) ibrətlər vardır

[8] Bir zaman (Yusifin qardasları oz aralarında) belə demisdilər: “Biz (bir-birimizə baglı, sayca cox, guclu) bir dəstə oldugumuz halda, Yusif və onun (atabir-anabir) qardası (Bin Yamin) atamıza daha əzizdirlər. Həqiqətən, atamız acıq-askar səhv edir!”

[9] (Aralarında biri dedi:) “Yusifi oldurun və ya (uzaq) bir yerə atın ki, atanız mehrini yalnız sizə salsın. Ondan sonra isə (tovbə edib) əməlisaleh bir camaat olarsınız!”

[10] Bir basqası (Rubil və ya Səm’un) belə dedi: “Yusifi oldurməyin, onu bir quyunun dibinə atın. Əgər belə etsəniz, yol kecənlərdən biri onu goturər”

[11] Onlar dedilər: “Ata! Biz Yusifin xeyirxahları oldugumuz halda, sən nə ucun onu bizə e’tibar etmirsən

[12] Sabah onu bizimlə birlikdə (colə gəzməyə) gondər, qoy oynayıb əylənsin, gozu-konlu acılsın. Biz onu mutləq qoruyacagıq!”

[13] (Yə’qub) dedi: “Onu aparmagınız məni cox mə’yus edər (ayrılıgına dozə bilmərəm). Qorxuram ki, onu qurd yeyə, siz də xəbər tutmayasınız!”

[14] Onlar: “Biz guclu bir dəstə (on bir nəfət) ola-ola (gozumuzun qabagında) qurd onu yesə, onda biz aciz olarıq ki!” – deyə cavab verdilər

[15] (Qardasları) onu (Yusifi) goturub (colə) apararkən onu quyuya atmaq ucun sozu bir yerə qoydular. Biz (Yusifə): “Sən (bir vaxt) onlara (qardaslarına) ozlərinin bu isi barəsində hec gozləmədikləri (səni tanımadıqları) halda xəbər verəcəksən!” – deyə vəhy etdik

[16] Onlar axsamustu aglaya-aglaya atalarının yanına gəldilər

[17] Və dedilər: “Ata! Biz (at capmaq, yaxud qacısıb-otusmək və ya ox atmaqda) bir-birimizlə yarısmaq ucun (səhraya) getmisdik və Yusifi seylərimizin (libaslarımızın) yanında qoymusduq. Bir də xəbər tutduq ki, qurd onu yemisdir. Indi biz dogru danıssaq da, sən bizə inanmayacaqsan!”

[18] Onlar (Yusifin) koynəyinin ustunə yalandan bir qan (ləkəsi yaxıb) gətirmisdilər. (Yə’qub) dedi: “Xeyr (hec də dediyiniz kimi deyildir), sizin oz nəfsiniz sizi bu isə sovq etmisdir (cirkin əməlinizi sizə gozəl gostərmisdir). Mənə yalnız gozəl (tukənməz, dozumlu) səbir gərəkdir. Dediklərinizdən (Yusif barəsində dediklərinizin yalan oldugunu subut etməkdən) otru ancaq Allahdan komək diləmək lazımdır!”

[19] Nəhayət, (Mədyəndən Misirə gedən) bir dəstə musafir (karvan əhli bu yerə) gəlib sucularını (su dalınca) gondərdilər. (Sucu) qabını suya salan kimi: “Mujdə! Bu bir oglandır! – dedi. Onlar (musafirlər və ya qardasları Yusifi) satdıq bir sey (ticarət malı) kimi gizlədib saxladılar. Allah onların nələr etdiyini (Yusifin basına nə oyunlar acdıgını) biləndir

[20] (Yusifi tə’qib edən qardasları isin nə yerdə oldugunu bildikdə: “Bu bizim qacmıs koləmizdir! – deyə) onu dəyərsiz bir qiymətə - bir necə dirhəmə satdılar və (bu isdə pul qazanmaq deyil, yalnız Yusifdən xilas olmaq, onu atası Yə’qubdan ayırmaq məqsədini guddukləri ucun qardaslarını baha məbləgə satmaga) tamah gostərmədilər

[21] (Yusifi) Misirdə satın alan (padsahın Əziz ləqəbli vəziri Qitfir) oz zovcəsinə belə dedi: “Ona hormət et (yaxsı bax). Ola bilsin ki, bizə fayda versin və ya onu ogulluga goturək!” Beləliklə, Yusifi o yerdə (Misirdə) yerləsdirdik, həm də ona yuxu yozmagı oyrətdik. Allah Oz isində (əmrində) qalibdir (istədiyini edəndir), lakin insanların əksəriyyəti (bunu) bilməz

[22] (Yusif gəncliyinin) ən yetkin dovrundə (17, 18, 21, 30 yaxud 33 yasına) catdıqda ona hikmət (peygəmbərlik) və elm verdik. Biz yaxsı islər gorənləri belə mukafatlandırırıq

[23] Evində oldugu qadın (Zuleyxa Yusifi) tovlayıb yoldan cıxartmaq (onunla yaxınlıq etmək) istədi və qapıları baglayaraq: “Di gəlsənə!” – dedi. (Yusif isə:) “Mən (sənin bu hərəkətindən) Allaha sıgınıram. Axı o (sənin ərin) mənim agamdır. O mənə yaxsı baxır (və ya Allah mənim ixtiyar sahibimdir, mənə mərhəmət ehsan buyurmusdur). Həqiqətən, (agasına xəyanət etməklə, onun əhli-əyalına pis gozlə baxmaq və zina etməklə ozlərinə) zulm edənlər nicat tapmazlar!” – deyə cavab verdi

[24] Dogrudan da (qadın) ona meyl salmısdı. Əgər Rəbbinin dəlilini (xəbərdarlıgını) gorməsəydi, (Yusif də) ona meyl edərdi. Biz pisliyi və biabırcılıgı (zinanı) ondan sovusdurmaq ucun belə etdik. O, həqiqətən, Bizim sadiq bəndələrimizdəndir

[25] (Yusif canını qurtarmaq, Zuleyxa da onu yaxalayıb kamına catmaq məqsədilə) hər ikisi qapıya tərəf cumdu. (Zuleyxa) onun koynəyini arxadan cırdı. Onlar qapının agzında (qadının) agası (əri) ilə rastlasdılar. (Zuleyxa) dedi: “Sənin ailənə pislik (ovrətinlə zina) etmək istəyənin cəzası yalnız zindana salınmaq, ya da siddətli bir əzaba ducar edilməkdir!”

[26] (Yusif) dedi: “O məni tovlayıb yoldan cıxartmaq (mənimlə yaxınlıq etmək) istədi!” Bir sahid (Zuleyxanın besikdə olan korpə əmisi oglu) belə səhadət verdi: “Əgər (Yusifin) koynəyi ondən cırılmıssa, (qadın) dogru deyir, o isə yalancılardandır

[27] Yox, əgər onun koynəyi arxadan cırılıbsa, (qadın) yalan deyir, o (Yusif) isə dogrudanısanlardandır.”

[28] (Qadının əri Yusifin) koynəyinin arxadan cırıldıgını gordukdə dedi: “Bu sizin (siz qadınların) məkrlərinizdəndir. Dogrudan da, sizin məkriniz boyukdur!”

[29] Ey Yusif! Sən bu isi acıb agartma. Sən də (ey qadın) gunahına gorə (Allahdan) bagıslanmanı dilə. Cunki sən, həqiqətən, gunah edənlərdənsən

[30] Səhərdəki qadınlar dedilər: “Vəzirin ovrəti cavanı (cavan qulunu) tovlayıb yoldan cıxartmaq (onunla yaxınlıq etmək) istəyir. (Yusifin) məhəbbəti onun bagrını qan etmisdir. Biz onun acıq-askar (dogru) yoldan cıxdıgını goruruk

[31] (Zuleyxa qadınların) gizli dedi-qodularını (məkrini) esitdikdə onlara xəbər gondərib ziyafətə də’vət etdi, onlar ucun gozəl (mutəkkələrlə, xalılarla dosənmis bir otaqda ləziz təamlardan ibarət) bir məclis duzəltdi. Onların hər birinə (meyvə kəsib soymaq ucun) bir bıcaq verdi, sonra (Yusifə): “Onların qarsısına cıx!” – deyə əmr etdi. (Qadınlar Yusifi) gordukdə (gozəlliyinə heyran olub) onu həddindən artıq tə’riflədilər və (ozlərini itirib əllərindəki turuncun qabıgını soymaq əvəzinə) əllərini kəsdilər. Onlar: “Aman Allah! Bu ki, bəsər deyildir. Bu ancaq (Allah yanında) mohtərəm (əziz) olan bir mələkdir!” - dedilər

[32] (Zuleyxa qadınların ozlərinə gəldikdən sonra kəsilmis əllərinin agrısından ah-vay etdiklərini və bu hərəkətlərindən xəcalət cəkdiklərini gorub onlara) belə dedi: “Bu, (konlumu ona vermədiyimə gorə) məni qınadıgınız (oglandır). Mən onun olmaq istədim, o isə imtina etdi. (Bir daha deyirəm) əgər əmrimi yerinə yetirməsə, sozsuz ki, zindana atılacaq və zillətə dusənlərdən olacaq!”

[33] (Yusif) dedi: “Ey Rəbbim! Mənim ucun zindan bunların məni sovq etdikləri isi gorməkdən xosdur. Əgər (bu qadınların) hiyləsini məndən dəf etməsən, mən onlara meyl edər və cahillərdən olaram”

[34] Rəbbi (Yusifin) duasını qəbul buyurub (qadınların) məkrindən qurtardı. Həqiqətən, O, (hər seyi) esidəndir, biləndir

[35] (Vəzir və ailəsi Yusifin gunahsız oldugunu subut edən) dəlilləri (Yusifin koynəyinin arxadan cırılmasını, uzunun cırmaqlanmasını, qadınların turunc əvəzinə əllərini kəsməsini və i. a.) gordukləri halda, yenə də onu bir muddət (dedi-qodu kəsilənədək) zindana salmaq qərarına gəldilər. (Beləliklə, Yusif zindana atıldı)

[36] Onunla birlikdə iki cavan oglan da (padsahı zəhərləməyə cəhd gostərməkdə ittiham edilmis sah sarayının saqisi və aspazı) zindana atıldı. (Gənclər Yusifin cox gozəl yuxu yozdugunu bildikdən sonra) onlardan biri (sərab paylayan) dedi: “Mən (yuxuda) gordum ki, sərab (ucun uzum) sıxıram”. Digəri (aspaz) isə belə dedi: “Mən gordum ki, basımın ustundə corək aparıram, quslar da ondan yeyir. Gəl bu yuxunu bizə yoz. Biz, həqiqətən, sənin yaxsı adamlardan oldugunu goruruk!”

[37] (Yusif) belə cavab verdi: “Yeyəcəyiniz təam gəlməmisdən əvvəl mən onun mə’nasını (gorduyunuz yuxuların dunyada nə ilə nəticələnəcəyini və ya yeməklərin nədən ibarət olacagını) sizə xəbər verərəm. Bu, Rəbbimin mənə oyrətdiyi elmlərdəndir. Mən Allaha inanmayan və axirəti də inkar eləyən bir tayfanın dinini tərk etdim

[38] Mən ata-babalarım Ibrahim, Ishaq və Yə’qubun dininə tabe oldum. Bizə hec bir seyi Allaha sərik qosmaq yarasmaz. Bu (tovhid) Allahın bizə və (butun) insanlara bəxs etdiyi ne’mətdir, lakin insanların əksəriyyəti (Ona) sukur etməz

[39] Ey mənim iki zindan yoldasım! (Sizə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilən) ayrı-ayrı tanrılar daha yaxsıdır (ibadət olunmaga daha layiqdir), yoxsa bir olan, (hər seyə) qadir (qalib) olan Allah

[40] (Allahdan) qeyri ibadət etdikləriniz sizin və atalarınızın (ozundən uydurub) qoydugunuz (Allaha hec bir aidiyyəti olmayan) adlardan (butlərdən) basqa bir sey deyildir. Allah isə onlara (ibadət edilməsinə dair) hec bir dəlil nazil etməmisdir. Hokm ancaq Allahındır. O sizə yalnız Onun Ozunə ibadət etmənizi buyurmusdur. Dogru (həqiqi) din budur, lakin insanların coxu (bu həqiqəti) bilməz

[41] Ey iki zindan yoldasım! (Yuxularınızın mə’nasına gəldikdə) sizin biriniz yenə agasına sərab icirdəcək, digəriniz isə e’dam olunacaq, quslar da onun basından (dimdikləyib) yeyəcəklər. Haqqında sorusdugunuz is belə həll edilmisdir!” (Birinizin həbsdən azad edilməsi, o birinizin asılması barəsində fərman verilmisdir)

[42] (Yusif) bu iki nəfərdən nicat tapacagını yəqin etdiyi kimsəyə (sərabpaylayana) dedi: “Aganın yanında məni də yada sal!” Lakin Seytan ona agasının yanında (Yusifi) yada salmagı unutdurdu və buna gorə də o (Yusif) bir necə (yeddi və ya on iki) il zindanda qaldı

[43] (Bir gun) padsah (Misir padsahı) belə dedi: “Mən (yuxuda) yeddi arıq inəyin yeddi kok inəyi yediyini, həmcinin yeddi yasıl və yeddi quru sunbul (quru sunbullərin yasıl sunbullərin ustunə qalxıb bellərinə sarıldıgını) gordum. Ey ə’yanlar! Əgər yuxu yoza bilirsinizsə, mənim bu yuxumu yozun!”

[44] Onlar: “(Bu gorduklərin) qarmaqarısıq yuxulardır. Biz (belə) yuxuların yozumunu bilmirik!” – deyə cavab verdilər

[45] (Zindandakı) iki (cavan) oglandan (e’damdan) xilas olan (sərabpaylayan) bir necə muddətdən sonra (Yusifi) xatırlayıb dedi: “Mən sizə onun yozumunu xəbər verərəm. Bircə məni (zindana – Yusifin yanına) gondərin!”

[46] (Cavan oglan padsahın izniylə zindana gəlib dedi:) “Yusif! Ey dogru danısan adam, bizim ucun bir yoz gorək! Yeddi arıq inək yeddi kok inəyi yeyir. Yeddi yasıl sunbul, yeddi də quru sunbul. (Bir bunun mə’nasını mənə izah elə). Bəlkə, mən adamların yanına (duzgun cavabla) qayıda bilim; bəlkə, onlar da (bu yuxunun mə’nasını) bilsinlər!”

[47] (Yusif) belə cavab verdi: “Yeddi il adətiniz uzrə (həmisəki kimi) əkin. Yediyiniz az bir miqdar istisna olmaqla, qalan bicdiyinizi (artıq qalan məhsulu) isə sunbuldə saxlayın

[48] Sonra bunun ardınca yeddi il quraqlıq (qıtlıq) olacaq. Onda əvvəlcədən həmin illər ucun tədaruk etdiyinizi yeyər, yalnız az bir miqdar (toxumluq) saxlayarsınız

[49] Daha sonra insanların bol yagıs (bərəkət) gorəcəyi bir il gələcək. Onda da adamlar (zeytun, uzum, xurma və s. meyvələrin) sirəsini sıxacaqlar (onlardan bol-bol istifadə edib bəhrələnəcəklər)”

[50] (Bunları esidən) hokmdar: “Onu mənim yanıma gətirin!” – dedi. (Onun gondərdiyi) elci (Yusifin) yanına gəldikdə o: “Aganın yanına qayıdıb sorus ki, (Zuleyxanın məclisində) əllərini kəsən o qadınların məqsədi nə idi? Həqiqətən, Rəbbim onların məkrini biləndir!”

[51] (Padsah həmin qadınları cagırtdırıb) sorusdu: “Yusifi tovlayıb yoldan cıxartmaq istəməkdə məqsədiniz (qəsdiniz) nə idi? (Qadınlar:) “Allah eləməsin! Biz onun barəsində pis bir sey bilmirik!” – deyə cavab verdilər. Vəzirin ovrəti (Zuleyxa) dedi: “Artıq indi həqiqət bəlli oldu. Yusifi tovlayıb yoldan cıxartmaq istəyən mən idim. O, subhəsiz, dogrubdanısanlardandır!”

[52] (Yusif dedi:) “Bu (qadınlara həqiqəti e’tiraf etdirməyim) ona gorədir ki, (vəzir evdə) olmadıqda mənim ona xəyanət etmədiyimi və Allahın xainlərin hiylələrinə yol vermədiyini (onları bas tutmaga qoymadıgını) bilsin

[53] Mən ozumu təmizə cıxartmıram. Rəbbimin rəhm etdiyi kimsə istisna olmaqla, nəfs (insana) pis islər gorməyi (səhvətə uymagı) əmr edər. Həqiqətən, Rəbbim bagıslayandır, rəhm edəndir!”

[54] Padsah dedi: “(Yusifi) yanıma gətirin, onu ozumə ən yaxın (adam) edəcəyəm!” Sonra (padsah) onunla sohbət etdikdə: “Sən bu gun (bu gundən) yanımızda movqe sahibisən, e’tibarlı bir səxssən!” – dedi

[55] (Yusif) dedi: “Məni bu yerin (Misirin) xəzinələrinə mə’mur tə’yin et (Misir xəzinələrini mənə tapsır), cunki mən (ozumə e’tibar edilən mal-dovləti) qoruyanam, (isləri idarə etməyi) bilənəm!”

[56] Beləliklə, Yusifi o yerdə (Misir torpagında) movqe (ixtiyar) sahibi etdik. O, (Misirdə) istədiyini edirdi (istədiyi yerdə mənzil sala bilirdi). Biz istədiyimizə mərhəmətimizi nəsib edər, yaxsı islər gorənlərin mukafatını zay etmərik

[57] Iman gətirib (Allahdan qorxanlar) pis əməllərdən cəkinənlər ucun axirət mukafatı, əlbəttə, daha xeyirlidir

[58] (Misirə ərzaq ucun yollanan) Yusifin qardasları gəlib onun huzuruna daxil oldular. Onlar (Yusifi) tanımadıqları halda, (Yusif) onları dərhal tanıdı

[59] (Yusif) onların (ərzaq) yuklərini hazırlayıb dedi: “Atabir qardasınızı yanıma gətirin. Məgər mənim olcudə duz və qonaqpərvərlərin ən yaxsısı oldugumu gormursunuz

[60] Əgər onu yanıma gətirməsəniz, məndən bir qab (keyl) belə ərzaq gozləməyin və mənə də yaxınlasmayın!”

[61] (Yusifin qardasları) dedilər: “Ondan otru atasını yola gətirməyə calısarıq və sozsuz ki, (bunu) edərik”

[62] (Yusif) xidmətcilərinə dedi: “Onların (ərzaq əvəzinə verdikləri) mallarını da (xəlvətcə) yuklərinin icinə qoyun. Bəlkə, ailələrinə dondukdə onu (mallarının geri qaytarıldıgını) basa dussunlər və ola bilsin ki, (yenidən ərzaq almaq ucun bir daha yanımıza) qayıtsınlar!”

[63] (Yusifin) qardasları atalarının yanına dondukdə dedilər: “Ata! Bizə ərzaq (taxıl olculub) verilməsi qadagan edildi. (Əgər Bin Yamini bizimlə Misirə gondərməsən, bizə daha hec bir sey verilməyəcək). Yenidən ərzaq (taxıl olcub) almaq ucun qardasımızı bizimlə birlikdə (Misirə) gondər. Biz, əlbəttə, onu qoruyacagıq!”

[64] (Yə’qub) dedi: “Bundan əvvəl qardasını (Yusifi) sizə e’tibar etdiyim kimi, hec onu sizə e’tibar edə bilərəmmi? Allah Ozu (onu) ən yaxsı qoruyandır və rəhmlilərin ən rəhmlisidir!”

[65] Onlar yuklərini acdıqda mallarının ozlərinə qaytarldıgını gorub dedilər: “Ata! Daha nə istəyirik? Bu bizim ozumuzə qaytarılmıs mallarımızdır. Biz (onun vasitəsilə) ailəmiz’ bir daha ərzaq alıb gətirər, qardasımızı qoruyar və (ərzagımızın ustunə) bir dəvə yuku də ərzaq artırarıq. Bu (əvvəlcə gətirdiyimiz) isə az bir ərzaqdır!”

[66] (Yə’qub) dedi: “Basınıza bir bəla (olum, fəlakət) gəlməyəcəyi təqdirdə Bin Yamini (sag-salamat) qaytarıb yanıma gətirəcəyinizə dair Allaha urəkdən and icib mənə soz verməyincə onu sizinlə (Misirə) gondərməyəcəyəm!” Onlar and icib soz verdikdə (Yə’qub): “Allah dediyimizə sahiddir!” – dedi

[67] (Yə’qub) dedi: “Ogullarım! (Misirə) eyni bir qapıdan girməyin, ayrı-ayrı qapılardan daxil olun (sizə goz dəyməsin). Bununla belə, mən Allahın qəza-qədərini sizdən hec bir seylə dəf edə bilmərəm. Hokm yalnız Allahındır. Mən ancaq Ona təvəkkul etdim. Qoy təvəkkul edənlər də ancaq Ona təvəkkul etsinlər!”

[68] Onlar ataları (Yə’qubun) əmr etdiyi kimi (Misirə ayrı-ayrı qapılardan) daxil olduqda (bu) Allahın qəza-qədərini əsla onlardan dəf edə bilmədi (ozləri də bilmədən ogurluqda ittiham olundular), ancaq Yə’qubun urəyində bir diləyi (oglanlarına goz dəyməməsini) yerinə yetirmis oldu. Subhəsiz ki, Yə’qub onu (vəhylə) oyrətdiyimiz ucun bir elm sahibi idi. Lakin insanların (kafirlərin) əksəriyyəti (Allahın sevib-secdiyi zatlara vəhy, ilham yolu ilə elm oyrətməsini) bilməz

[69] Onlar Yusifin huzuruna daxil olduqları zaman (Yusif) qardasını (Bin Yamini) bagrına basıb dedi: “Mən, həqiqətən, sənin qardasınam. Onların etdikləri (basımıza gətirdikləri) islərdən kədərlənmə!”

[70] (Yusif) onların yuklərini hazırlatdıgı vaxt qardasının yukunun icinə bir su qabı (piyalə) qoydu. (Karvan yola dusdukdən) sonra (arxalarınca) bir carcı: “Ey karvan əhli! Siz, həqiqətən, ogrusunuz!” – deyə haray cəkdi

[71] (Yə’qubun oglanları arxalarınca gələnlərə tərəf) donub: “Nə itirmisiniz?” – deyə sorusdular

[72] Onlar belə cavab verdilər: “Hokmdarın (qızıl) su qabını itirmisik. Onu tapıb gətirənə (mustuluq olaraq) bir dəvə yuku ərzaq veriləcək!” (Carcı:) “Mən də buna zaminəm!” - (dedi)

[73] (Yə’qubun oglanları) dedilər: “Allaha and olsun! Siz də yəqin bilirsiniz ki, biz bu yerə (Misir torpagına) fitnə-fəsad salmaq ucun gəlməmisik və biz ogru da deyilik!”

[74] Onlar sorusdular: “Əgər yalan desəniz (yalancı cıxsanız), onun (ogrunun su qabını goturənin) cəzası nədir?”

[75] (Qardaslar:) “Onun cəzası yukundə (ogurluq sey) tapılan adamın ozudur (onun kolə edilməsidir). Biz zalımları belə cəzalandırırıq!” – deyə cavab verdilər

[76] (Yusif dogma) qardasının yukundən (qabından) əvvəl onların yuklərini axtarmaga basladı, sonra su qabını qardasının yukundən (tapıb) cıxartdı. Biz Yusifə (qardasını yanında saxlamaq ucun) belə bir tədbir oyrətdik. Yoxsa padsahın (Misir hokmdarının) dininə (səriətinə, qanunlarına) gorə, o, qardasını tutub oz yanında saxlaya bilməzdi. Allahın istədiyi isə mustəsnadır. (Yalnız Allah istədiyi ucun bu belə oldu). Biz istədiyimiz kimsəni dərəcələrlə yuksəldərik. Hər biləndən ustun bir bilən də vardır

[77] (Qardaslar) dedilər: “Əgər o (Bin Yamin) ogurlamısdırsa, bundan qabaq onun bir qardası da (Yusif də) ogurluq etmisdi.. Yusif bu sozu urəyində saxlayıb onlara acmadı və dedi: “Siz (Allah yanında ondan) daha pis bir movqedəsiniz. Allah sizin (mənə və qardasıma yalandan) aid etdiyiniz seyləri daha yaxsı bilir!”

[78] (Qardaslar) dedilər: “Ey vəzir! Bunun cox qoca bir atası vardır. Onun yerinə bizim birimizi tutub saxla. Biz sənin yaxsılıq edən adamlardan oldugunu goruruk”

[79] (Yusif) belə cavab verdi: “Allah eləməsin! Malımızı kimdə tapmısıqsa, yalnız onu tutub saxlayacagıq. Yoxsa, sozsuz ki, haqsızlıq etmis olarıq!”

[80] Onlar (Bin Yamindən) umidlərini kəsdikdə kənara cəkilib pıcıldasmaga basladılar (pıcıldasaraq kənara cəkildilər). Onların (qardasların) ən boyuyu dedi: “Məgər atanız sizi Allaha and icdirib əhd aldıgını və bundan qabaq Yusif barəsindəki təqsirinizi bilmirsiniz? Atam (evə qayıtmagıma) izin və ya Allah (qardasımın xilas olması haqqında) oz hokmunu verməyincə, mən bu yerdən (Misir torpagından) ayrılmayacagam! O (Allah) hokm verənlərin ən yaxsısıdır

[81] Atanızın yanına qayıdıb deyin: “Ata! Oglun, həqiqətən, ogurluq etdi. Biz ancaq bildiyimiz sey barəsində sahidlik edirik. (Biz Bin Yaminin ogurluq etdiyini oz gozlərimizlə gorməsək də, hər halda su qabı onun yukundən cıxdı). Biz qeybi muhafizə edən deyilik. (Bin Yamini sag-salamat qaytarıb gətirəcəyimiz barədə sənə soz verdiyimiz zaman irəlidə bir ogurluq hadisəsinin bas verəcəyini və duzgun olub-olmasa da, onun qardasımızın boynuna qoyulacagını haradan biləydik? Buna gorə də bizi uzrlu hesab et)

[82] Oldugumuz səhərdən (Misir əhalisindən) də, birlikdə gəldiyimiz karvandan da sorus. Biz, həqiqətən, dogru danısanlarıq!”

[83] (Qardaslar Yə’qubun yanına qayıdıb əhvalatı atalarına danısdıqdan sonra) o dedi: “Xeyr, sizin oz nəfsiniz sizi bu isə sovq etdi (pis əməlinizi sizə yaxsı gostərdi). (Bir dəvə yuku artıq ərzaq almaq xatirinə qardasınızı bada verdiniz. Əvvələn, Bin Yamin hec vaxt ogurluq etməz. Ikincisi, ogurluq edənin tutulub kolə edilməsi bizim səriətimizdədir. Misir hokmdarı bizim səriətimizi haradan bilir? Bunu siz ona demisiniz). (Mənə) yalnız gozəl (tukənməz, dozumlu) səbr (gərəkdir). Ola bilsin ki, Allah onların (oglanlarımın) hamısını mənə yetirsin! O, həqiqətən, (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir!”

[84] (Bu sozlərdən sonra Yə’qub) onlardan (oglanlarından) uz dondərdi. (Bin Yaminin basına gələn bu is onun yadına sevimli oglu Yusifin musibətini saldı) və: “(Heyf sənə) yazıq Yusif!” – dedi. Dərd-qəmdən (həmisə aglamaqdan Yə’qubun) gozlərinə ag gəldi. O, (butun dərdini) icində cəkirdi (oglanlarına bildirmirdi)

[85] (Oglanları Yə’quba) dedilər: “Allaha and olsun ki, sən Yusif deyə-deyə xəstələnib əldən dusəcək, ya da oləcəksən!”

[86] (Yə’qub) belə cavab verdi: “Mən dərd-sərimi yalnız Allaha ərz edirəm və Allahdan (gələn vəhy ilə) sizin bilmədiklərinizi (Yusifin vaxtilə gorduyu yuxunun cin cıxacagını, sizin və mənim ona tə’zim edəcəyimizi) bilirəm

[87] Ogullarım! Gedin Yusifdən və qardasından (Bin Yamındən) bir xəbər bilin. Allahın mərhəmətindən umidinizi kəsməyin. Allahın mərhəmətindən yalnız kafirlər umidini uzər!”

[88] (Yə’qubun ogulları Misirə gəlib Yusifin) huzuruna daxil olanda dedilər: “Ey vəzir! Bizə və ailəmizə musibət (quraqlıq, qıtlıq, aclıq) uz vermisdir. Bir az dəyərsiz malla (sənin yanına) gəlmisik. (Buna baxmayaraq, yenə də onun muqabilində) bizim ucun olcunu duz elə (bolluca ərzaq ehsan et) və bizə sədəqə ver. Həqiqətən, Allah sədəqə verənləri mukafatlandırar!”

[89] (Yusif) onlardan: “Siz cahil oldugunuz zaman Yusifə və qardasına nələr etdiklərinizi bilirsinizmi?” – deyə sorusdu

[90] Onlar: “Yoxsa sən Yusifin ozusən?!” – dedilər. O da: “Mən Yusifəm, bu da qardasımdır. Allah bizə lutf etdi. Kim Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinsə və səbr etsə, (bilsin ki) Allah yaxsı islər gorənlərin mukafatını əsla zay etməz!” – deyə cavab verdi

[91] Onlar: “Allaha and olsun ki, Allah səni bizdən ustun etmisdir. Biz isə (sənin barəndə), sozsuz ki, gunah etmisik!” – dedilər

[92] (Yusif) dedi: “Bu gun sizə (etdiklərinizə gorə) hec bir məzəmmət yoxdur. Allah sizi bagıslasın! Cunki O, rəhm edələrin ən rəhmlisidir! (Mən Allahdan sizin bagıslanmanızı diləyərəm. O da sizi bagıslayar)

[93] Bu koynəyimi goturub aparın, atamın uzunə surtun (atın), o (yenidən) gorməyə baslayar. Butun ailənizi də yıgıb yanıma gəlin!”

[94] Karvan (vətənə qayıtmaq ucun Misirdən) ayrılanda ataları (Yə’qub yanındakı ovladlarına) dedi: “Əgər məni səfeh hesab etməsəydiniz (və ya yalancı hesab edib danlamasaydınız), deyirdim ki, Yusifin ətrini alıram!”

[95] Onlar: “Allaha and olsun ki, sən yenə oz kohnə yanlıslıgında (sasqınlıgında) qalmaqdasan!” dedilər

[96] Mustuluqcu gəlib koynəyi (Yə’qubun) uzunə surtən kimi onun gozləri acıldı və o: “Məgər sizə demədimmi ki, mən Allahdan (gələn vəhy ilə) sizin bilmədiklərinizi bilirəm!” soylədi

[97] (Oglanları ona:) “Ata! Bizim ucun gunahlarımızın bagıslanmasını dilə. Biz, dogrudan da, gunahkar olmusuq!” dedilər

[98] (Yə’qub) dedi: “Mən Rəbbimdən sizin bagıslanmagınızı diləyəcəyəm. O, həqiqətən, bagıslayandır, rəhm edəndir!”

[99] (Yə’qub və ailəsi) Yusifin huzuruna daxil olduqda o, ata-anasını (analıgı olan xalasını) bagrına basıb: “Insallah (hər seydən) əmin olaraq Misirə daxil olun!” dedi

[100] (Yusif) ata-anasını taxt (oz taxtının) ustunə qaldırdı. Onlar (ata-ana və on bir qardas) hamısı (hormət əlaməti olaraq) onun qarsısında səcdəyə qapandılar. (Allah onları bir-birinə qovusdurdugu ucun sukur səcdəsi etdilər). (Yusif) dedi: “Atacan! Bu əvvəl gorduyum yuxunun yozumudur. Rəbbim onu (yuxunu) həqiqətə cevirdi. O mənə yaxsılıq etdi, cunki məni zindandan qurtardı, Seytan mənimlə qardaslarımın arasını vurduqdan sonra sizi coldən (yanıma) gətirdi (bizi bir-birimizə qovusdurdu). Həqiqətən, Rəbbim istədiyinə qarsı lutfkardır (istədiyi səxs və ya is barəsində incə tədbir sahibidir). O, dogrudan da, (hər seyi) biləndir, hikmət sahibidir!”

[101] (Yusif atası ilə bir muddət gozəl dovran surdukdən sonra Yə’qub vəfat etdi. Yusif atasını aparıb oz vətənində dəfn etdi və dunyanın hec bir e’tibarı olmadıgını gordukdə Allaha dua edərək Ondan olum diləyib dedi:) “Ey Rəbbim! Sən mənə səltənətdən (istədiyimdən də artıq) bir pay verdin. Mənə yuxu yozmagı oyrətdin. Ey goyləri və yeri yaradan! Sən dunyada da, axirətdə də mənim ixtiyar sahibimsən. Mənim canımı musəlman olaraq al və məni əməlisalehlərə qovusdur!”

[102] (Ya Rəsulum!) Bu, sənə vəhy etdiyimiz (vəhylə bildirdiyimiz) qeyb xəbərlərindəndir. Onlar (Yusifin qardasları) hiylə quraraq əlbir is gordukləri (Yusifi quyuya atdıqları) zaman sən ki onların yanında deyildin

[103] Sən (qovmunun imana gəlməsi ucun) təsnə olsan da, insanların (Məkkə musriklərinin) əksəriyyəti iman gətirən deyildir

[104] Halbuki sən bundan (islamın təbligı və imana də’vətdən) otru onlardan hec bir mukafat istəmirsən. Bu (Qur’an) isə aləmlərə yalnız bir oyud-nəsihətdir

[105] Goylərdə və yerdə (Allahın birliyini subut edən) necə-necə əlamətlər (nisanələr) vardır ki, insanlar onların yanından uzlərini cevirib kecərlər (onlara baxıb ibrət almaz, onların həqiqi mə’naları haqqında dusunməzlər)

[106] Onların əksəriyyəti ancaq sərik qosaraq Allaha inanarlar. (Allah təklikdə deyil, Ona qosduqları səriklər-butlər və tanrılarla birlikdə ibadət edərlər)

[107] Məgər (musriklər) Allahın əzabından onlara bir bəla gəlməyəcəyinə və ya qiyamətin, ozləri də bilmədən, qəflətən baslarının ustunu almayacagına əmindirlərmi

[108] (Ya Rəsulum!) De: “Bu mənim (təblig, də’vət) yolumdur. Mən və mənə tabe olan (mo’minlər) acıq-askar bir dəlillə (insanları) Allaha cagırırıq. Allah pakdır, muqəddəsdir (butun eyib və noqsanlardan xalidir, Onun hec bir səriki yoxdur). Mən isə musriklərdən deyiləm!”

[109] Səndən əvvəl də (səhra əhlindən deyil) ancaq səhər əhlindən olub ozlərinə vəhy etdiyimiz necə-necə kisilər (qadın, mələk yox, məhz kisi peygəmbərlər) gondərdik. Məgər (bu musriklər) yer uzundə gəzib dolasmırlarmı ki, ozlərindən əvvəl gəlib-gedənlərin (məhv olmus xalqların, tayfaların) aqibətinin necə oldugunu gorsunlər? Həqiqətən, axirət yurdu Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlər ucun daha xeyirlidir. Məgər dərk etmirsiniz

[110] Nəhayət, peygəmbərlər umidsizliyə qapıldıqda və ozlərinin yalancı hesab edildiklərini gordukdə (yəqin etdikdə) koməyimiz onlara yetdi, dilədiyimizə nicat verildi. Bizim əzabımız gunahkarlardan əsla dəf olunmaz

[111] (Peygəmbərlərin) hekayətlərində agıl sahibləri ucun, sozsuz ki, bir ibrət vardır. (Bu Qur’an) uydurma bir soz deyildir. Ancaq ozundən əvvəlkilərin (ilahi kitabların) təsdiqi, (Allahın bəndələrindən otru) hər bir seyin (butun hokmlərin, halal-haramın) mufəssəl izahıdır. O, iman gətirən bir tayfa ucun hidayət (dogru yolu gostərən rəhbər) və mərhəmətdir

[1] Əlif, Lam, Mim, Pa! Bunlar Kitabın (Qur’anın) ayələridir. Rəbbindən sənə nazil olan (Qur’an) haqdır, lakin insanların (Məkkə musriklərinin) əksəriyyəti (ona) inanmaz

[2] Gorduyunuz goyləri dirəksiz olaraq yuksəldən, sonra ərsi yaradıb hokmu altına alan (ərs uzərində bərqərar olan), muəyyən vaxta (dunyanın axırına – qiyamətə) qədər (səmada) dolanan Gunəsi və Ayı ram edən, butun isləri yoluna qoyan, ayələri mufəssəl izah edən məhz Allahdır. (Butun bu dəlillərdən sonra) Rəbbinizlə qarsılasacagınıza (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun huzurunda duracagınıza), bəlkə, inanasınız

[3] Yeri (insanların və basqa canlıların yasaya bilməsi ucun) dosəyən (uzadıb genəldən), orada mohkəm daglar, caylar yaradan, butun meyvələrdən (erkək-disi, yaxud sirin-acı, turs-meyxos və s. olmaqla) cut-cut yetisdirən, gecəni gunduzlə (gunduzu də gecə ilə) ortub buruyən Odur. Subhəsiz ki, bunda (butun bu deyilənlərdə) dusunən insanlar ucun (Allahın qudrətini və vəhdaniyyətini subut edən) necə-necə dəlillər vardır

[4] Yer uzundə bir-birinə yaxın (qonsu) qitələr (munbit, qeyri-munbit, sirin-soran, daglıq-aran yerlər, muxtəlif iqlimli torpaq sahələri), eyni su ilə sulanan uzum bagları, əkinlər, saxəli-saxəsiz xurma agacları vardır. Halbuki Biz yemək baxımından onların birini digərindən ustun tuturuq. Subhəsiz ki, bunda da anlayıb dərk edən insanlar ucun (Allahın qudrətinə və vəhdaniyyətinə dəlalət edən) əlamətlər vardır

[5] (Ya Rəsulum!) Əgər (musriklərə) təəccublənirsənsə, əsl təəccubləniləsi (əsl təəccub doguran sey) onların: “Biz torpaq olduqdan sonra yenidənmi yaradılacagıq?” – soyləməsidir. Onlar Rəbbini inkar edənlərdir. Boyunlarında zəncir olanlar da (boyunlarına zəncir vurulacaq kəslər də) onlardır. Onlar cəhənnəmlikdirlər, ozu də orada əbədi qalacaqlar

[6] (Musriklər) səni tələsdirib (ozlərinə) yaxsılıqdan əvvəl pislik (Allahın mərhəmətindən qabaq əzabını) istəyirlər. Halbuki onlardan oncə (Allaha asi olan tayfalar, xalqlar barəsində) bu kimi (ibrətamiz) cəzalar olub kecmisdir. Həqiqətən, Rəbbin insanların zulmunə baxmayaraq onlara qarsı mərhəmət sahibidir. Və subhəsiz ki, Rəbbinin cəzası da siddətlidir

[7] Kafir olanlar: “Məgər ona Rəbbindən bir mo’cuzə endirilməli deyildimi?” – deyirlər. Sən ancaq (insanları Allahın əzabı ilə) qorxudansan. Hər tayfanın (dogru yol gostərən) bir rəhbəri (peygəmbəri) vardır

[8] Allah hər bir disi məxluqun (bətnində) nə dasıdıgını (oglan, yaxud qız dogacagını), bətnlərin nəyi əskildib, nəyi artıracagını (qadınların bari-həmlini doqquz aydan tez, yaxud gec yerə qoyacagını, dogulacaq usagın saglam və xəstə olacagını, cox, yaxud az yasayacagını) bilir. Hər sey Onun yanında muəyyən bir olcu ilədir. (Hamının ruzisi əzəldən muəyyən edilmisdir. Hər kəsin iste’dadı, qabiliyyəti oz-ozunə artıb-əskilməz. Allahın bilmədiyi hec bir sey yoxdur)

[9] O, qeybi də, askarı da biləndir, (hər seydən) boyukdur, ucadır! (Allah eyibsizdir, noqsansızdır. Onun hec bir səriki yoxdur)

[10] Sizdən sozunu gizlədən də, onu acıq deyəndə, gecənin qoynunda gizlənən də, gunduz askar gəzib dolanan da (Allah ucun) eynidir. (Allah kimin nə etdiyini bilir. Hec bir sey Ondan gizli qalmaz)

[11] (Insan ucun) onu ondən və arxadan tə’qib edənlər (mələklər) vardır. Onu (insanı) Allahın əmri ilə qoruyurlar. Hər hansı bir tayfa oz tovrunu (nəfsində olanları) dəyismədikcə (pozmadıqca), Allah da onun tovrunu (onda olanları, onun əhvalını) dəyisməz. Əgər Allah hər hansı bir qovmə bir pislik yetirmək istəsə, onun qarsısı hec cur alına biməz və Ondan basqa onların hec bir hamisi də olmaz

[12] Sizə qorxu və umid (bir tərəfdən ildırımın verəcəyi tələfatdan qorxmaq, digər tərəfdən də yagıs istəmək) məqsədilə simsək gostərən, (yagısla yuklənmis) agır buludları yaradan da Odur

[13] Goy gurultusu Onun sə’ninə tə’riflər deyir, mələklər də (Allahın) qorxusundan (Onu oyub mədh edirlər). O, ildırımlar gondərib (kafirlər) Allah barəsində mubahisə edərkən onlarla istədiyini vurar. Allahın cəzası siddətlidir! (Allah yenilməz quvvət sahibidir)

[14] Haqq olan (qəbul edilən) dua yalnız Ona (Allaha) olan duadır. Ondan basqasına edilən dualar (Ondan qeyrisinə ibadət edənlərin duaları) qəbul olunmaz (butlər, tanrılar onların dualarını əsla esitməzlər). (Musriklərin vəziyyəti quyu ustundə duraraq) agzına su gəlmək ucun iki ovcunu acan (dili və əlləri ilə quyuya isarə edərək ovcunun su ilə dolmasını gozləyən), lakin (quyu hec bir sey anlamadıgı ucun) suyun ona yetismədiyi adamın vəziyyətinə bənzəyir. (Butlər də belədir, cunki onlar gorməz, esitməz və dərk etməzlər). Kafirlərin duası zəlalətdən (puc, mə’nasız sozlərdən) basqa bir sey deyildir

[15] Goylərdə və yerdə kim varsa, (ozləri də), kolgələri də səhər-axsam istər-istəməz Allaha səcdə edər! (Yer uzundəki mo’minlər sidqi-urəkdən, kafirlər və munafiqlər isə urəkdən istəməyərək, lakin dunyada muəyyən bir mənfəət əldə etmək xatirinə və ya kiminsə, nəyinsə qorxusundan Allaha səcdə edərlər)

[16] (Ya Rəsulum!) De: “Goylərin və yerin Rəbbi kimdir?” (Kafirlər bu sualın qarsısında aciz qaldıqda) de: “Allahdır!” De: “Belə olduqda, Onu qoyub ozlərinə nə bir xeyir, nə də bir zərər verə bilənlərimi (butləri, tanrılarımı) ozunuzə dost (hami) edirsiniz?!” De: “Hec korla gorən (kafirlə mo’min) və ya zulmətlə nur (kufrlə iman) eyni ola bilərmi?! Yoxsa onlar (musriklər) Allaha Onun yaratdıgı kimi yaradan səriklər qərar verdilər və onların nəzərincə bu yaratma bir-birinə bənzər gorundu?!” De: “Allah hər seyin xaliqidir. O birdir, qəhr edəndir (hər seyə gucu yetən, hər seyə qalib gələndir!)”

[17] Allah goydən bir yagmur endirdi, vadilər oz tutumlarına gorə onunla dolub dasdı. (Sudan əmələ gələn) sel, ustunə cıxan bir kopunu alıb apardı. (Haqq din olan islam insanlara, torpaga həyat verən suya, musriklərin e’tiqadı isə bos kopuyə bənzər). Bəzək seyləri və ya əsya (qab-qacaq) duzəltmək məqsədilə insanların od uzərində qızdırıb əritdikləri (qızıl, gumus və s. filizlərin) ustundə də buna bənzər bir kopuk vardır. Allah haqq ilə batili (sizdən otru) ayırd etmək ucun belə misallar cəkir. Kopuk hec bir sey olmadıgı ucun ucub gedər. Insanlara fayda verən bir sey isə yer uzundə qalar. Allah belə misallar cəkir

[18] Rəbbinin də’vətini qəbul edənləri (Allaha və Onun Peygəmbərinə itaət edənləri) ən gozəl ne’mət (Cənnət) gozləyir. Rəbbinin də’vətini qəbul etməyənlər isə yer uzundə olan hər seyə (butun sərvətə), ustəlik bir qədərinə də malik olsaydılar, onu (Allahın əzabından qurtarmaq ucun) fidyə verərdilər (lakin kafirlərdən hec bir fidyə qəbul olunmaz). Onları cox pis (cətin) bir haqq-hesab gozləyir (hec bir gunahları bagıslanmaz). Onların məskəni Cəhənnəmdir. O necə də pis yerdir

[19] (Ya Rəsulum!) Rəbbindən sənə nazil edilənin (Qur’anın) haqq oldugunu bilən kimsə (haqqı gorməyən) korla eyni ola bilərmi? Yalnız agıl sahibləri oyud-nəsihət qəbul edərlər

[20] O kəslər ki, Allaha (yalnız Ona ibadət edəcəkləri barədə) verdikləri və’di yerinə yetirir və əhdi pozmurlar

[21] O kəslər ki, Allahın birləsdirilməsini əmr etdiyi seyləri birləsdirir (qohumluq əlaqələrini qoruyub saxlayır, mo’minlərə hormət edir), Rəbbindən və (qiyamət gunu cəkiləcək) pis haqq-hesabdan qorxurlar

[22] Və o kəslər ki, Rəbbinin razılıgını qazanmaq ucun (bu yolda butun əziyyətlərə) səbr edir, (vaxtlı-vaxtında, lazımınca) namaz qılır, onlara verdiyimiz ruzidən (yoxsullara, ehtiyacı olanlara) gizli və askar xərcləyir, pisliyin qarsısını yaxsılıq etməklə alırlar (pisliyin əvəzində yaxsılıq edirlər) – məhz onları (gozəl) axirət yurdu

[23] Ozlərinin, həmcinin əməlisaleh ataları, ovrətləri və ovladlarının daxil olacaqları Ədn cənnətləri gozləyir. Mələklər də hər bir qapıdan (cənnət qapılarından) daxil olub (onlara)

[24] “(Dunyada Allah yolunda butun cətinliklərə) səbr etdiyinizə gorə sizə salam olsun! Axirət yurdu (Cənnət) nə gozəldir!” – deyəcəklər

[25] Allahla əhd bagladıqdan sonra onu pozanlar, Allahın birləsdirilməsini əmr etdiyi seyləri (qohumluq əlaqələrini) qıranlar, yer uzundə fitnə-fəsad torədənlər isə lə’nətə ducar olacaqlar. Onları pis yurd (Cəhənnəm, o biri dunyanın pislikləri) gozləyir

[26] Allah istədiyi bəndənin ruzisi bol da edər, azaldar da. (Məkkəlilər) dunya həyatı (bol ruzi) ilə sevindilər. Halbuki dunya həyatı (ne’məti) axirət həyatı (ne’məti) ilə muqayisədə cox cuz’i (əhəmiyyətsiz) bir seydir (dunya ne’məti muvəqqəti, axirət ne’məti isə əbədidir)

[27] Kafir olanlar: “Məgər Rəbbindən ona bir mo’cuzə endirilməli deyildimi?” – deyirlər. (Ya Rəsulum!) De: “Allah istədiyini (haqq yoldan) sapdırır. Tovbə edən (Allahın itaətinə qayıdan) səxsi isə Oz hidayətinə (Ozunun dogru yolu olan islam dininə) qovusdurur”

[28] O kəslər ki, Allaha iman gətirmis və qəlbləri Allahı zikr etməklə aram tapmısdır. Bilin ki, qəlblər (mo’minlərin urəkləri) yalnız Allahı zikr etməklə aram tapar

[29] Iman gətirib yaxsı islər gorənlərin xos halına! (Onları) gozəl bir sıgınacaq (Cənnət gozləyir)

[30] (Ya Rəsulum! Səndən əvvəl peygəmbərlər gondərdiyimiz kimi) səni də ozundən əvvəl coxlu ummətlər gəlib-getmis bir ummətə Peygəmbər gondərdik ki, onlar Rəhmanı (Allahı) inkar etdikləri halda, sənə vəhy etdiyimiz (Qur’anı) onlara oxuyasan. De: “O (Rəhman) mənim Rəbbimdir. Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. Mən ancaq Ona təvəkkul etdim. Axır donusum (və ya tovbəm) də yalnız Onadır!”

[31] Əgər Qur’anla daglar hərəkətə gətirilsə, yaxud yer parcalansa və ya olulər danıssaydılar (onlar yenə də iman gətirməzdilər). (Və ya əgər aləmdə bir kitab olsaydı və onun səbəbi ilə daglar yerindən qopardılıb hərəkətə gətirilsə, yaxud yer parcalansa və ya olulər dirilib danıssaydılar, o kitab mutləq bu Qur’an olardı). Butun islər yalnız Allahın ixtiyarındadır. Məgər iman gətirənlərə bəlli olmadımı ki, əgər Allah diləsəydi, butun insanları hidayətə (dogru yola) yonəldərdi? (Və ya mo’minlər kafirlərin iman gətirmələrindən umidlərini uzub bilmədilərmi ki, dogru yolu tutmaq da, ondan cıxmaq da Allahın əlindədir?). Kafirlərə gəldikdə Allahın və’di (Məkkənin fəthi) yerinə yetənədək etdikləri əmələ gorə onlara bir bəla uz verməkdə davam edəcək, yaxud yurdlarının yanında dayanıb duracaqdır. (Və ya: “Ya Rəsulum! Sən oz əshabən və ordunla onların yurdunun yaxınlıgında dayanıb duracaqsan”). Həqiqətən, Allah Oz və’dinə xilaf cıxmaz

[32] (Ya Rəsulum!) Səndən əvvəl gəlib-gedən peygəmbərlərə də istehza edilmisdi. Mən kafirlərə mohlət verdim, sonra isə onları (əzabla) yaxaladım. Mənim onları cəzalandırmagım necə (də dəhsətli) idi! (Bir gorəydin onlara nə dəhsətli əzab verdim)

[33] Hər bir kəsin (dunyada yaxsıdan, pisdən) nə qazandıgına nəzarət edən Allah bunu bacarmayan butlər kimidirmi?! (Əsla yox!) (Bununla belə, musriklər goturub) Allaha (curbəcur) səriklər qosdular. (Ya Rəsulum!) De: “Bunlara bir ad verin gorək! (Axı onlar kimdirlər, nəcidirlər?) Yoxsa Allaha yer uzundə (ozunə sərik) bilmədiyi bir seyimi xəbər verirsiniz? Yaxud sozun zahirinə uyub (belə həqiqətdən uzaq seyləri) deyirsiniz? Xeyr, kafirlərə oz hiylələri (iftiraları, Allaha qarsı uydurub duzəltdikləri yalanlar) gozəl gostərildi və onlar (haqq) yoldan dondərildilər. Əslində, Allahın zəlalətə saldıgı kimsəyə dogru yolu gostərən olmaz

[34] Onlar dunyada əzaba ducar olacaqlar. Axirət əzabı isə daha məsəqqətlidir. Onları Allahdan (Allahın əzabından) qurtaran olmaz

[35] Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərə (mo’minlərə) və’d edilən Cənnətin vəsfi belədir: (agacları) altından caylar axar, yeməkləri də, kolgələri də daimidir. Bu, Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərin aqibətidir. Kafirlərin aqibəti isə Cəhənnəmdir

[36] Kitab verdiklərimiz (kitab əhlinin sənə iman gətirənləri) sənə nazil etdiyimizə (Qur’ana) sevinirlər. (Yəhudilərdən və xacpərəstlərdən sənə qarsı ədavət bəsləyən) elə firqələr də vardır ki, onun (Qur’anın) bir qismini inkar edirlər. (Ya Rəsulum!) De: “Mənə Allaha ibadət etmək, Ona sərik qosmamaq əmr olunmusdur. Mən (insanları yalnız) Ona (ibadət etməyə) də’vət edirəm və mənim axır donusum də yalnız Onadır!” (Məhz Onun huzuruna qayıdacagam)

[37] (Ya Rəsulum!) Beləliklə, Biz onu (Qur’anı) ərəbcə bir hokm olaraq (insanlar arasında onunla hokm etmək ucun) nazil etdik. Əgər sənə (vəhylə) gələn elmdən (Qur’andan) sonra (kafirlərin) nəfslərinin istəklərinə (puc arzularına) uysan, səni Allahın əzabından qoruyan və qurtaran olmaz! (Və ya: Sənin Allah tərəfindən nə bir dostun, nə də bir qoruyucun olar)

[38] (Ya Rəsulum!) Biz səndə əvvəl də Peygəmbərlər gondərdik, onlara zovcələr, ovladlar verdik. Allahın izni olmadıqca hec bir peygəmbər hec bir mo’cuzə gətirə bilməz. Hər dovrun bir kitabı (lovhi-məhfuzda yazılmıs hokmu) var. (Ilahi kitablardan hər birinin oz nazil olma vaxtı var. Bunlar zamanın, dovrun tələbinə və ehtiyacına gorədir)

[39] Allah (həmin kitabdan) istədiyi seyi məhv edər, istədiyini də sabit saxlayar (bəndələrinə aid hər hansı bir hokmu ləgv edib basqası ilə dəyisər və ya onu oldugu kimi saxlayar). Kitabın əsli (lovhi-məhfuz) Onun yanındadır

[40] Onlara və’d etdiyimizin (əzabın) bir qismini sənə gostərsək də və ya (ondan qabaq) səni oldursək də (Oz dərgahımıza gotursək də, fərq etməz). Sənin vəzifən ancaq (dini) təblig etməkdir. Haqq-hesab cəkmək isə Bizə aiddir

[41] Məgər onlar (kafirlər) Bizim (hokmumuzlə, qudrətimizlə) yer uzunə gəlib onu (muxtəlif) tərəflərindən əskiltdiyimizi (musəlmanların get-gedə onların torpaqlarını fəth etdiklərini) gormurlərmi? Hokm edən Allahdır. Hec kəs Onun hokmunu dəf edə bilməz. (Allah) tezliklə haqq-hesab cəkəndir

[42] Onlardan əvvəlkilər də (ummətlər, tayfalar da Allahın peygəmbərinə qarsı) tələ qururdular. Butun hiylələrin (məkrlərin) cəzasını ancaq Allah verəcəkdir. (Allah) hər kəsin (dunyada) nə qazandıgını (butun yaxsı və pis əməllərini) bilir. Kafirlər axirət yurdunun (o dunyanın gozəl aqibətini) kimin olacagını biləcəklər

[43] (Ya Rəsulum!) Kafirlər: “Sən peygəmbər deyilsən!” – deyirlər. (Onlara) belə cavab ver: “Mənimlə sizin aranızda (dogruluguma) Allahın və kitabı bilənlərin (Tovratı, Incili bilən mo’min yəhudi və xacpərəstlərin, yaxud Qur’ana bələd olan mo’min musəlmanların və ya lovhi-məhfuzdan xəbərdar olan Cəbrailin) sahid olması yetər!”

[1] Əlif, Lam, Ra! (Ya Rəsulum! Bu Qur’an) elə bir Kitabdır ki, onu sənə insanların oz Rəbbinin izni ilə zulmətlərdən nura (kufrdən imana) – yenilməz quvvət sahibi, (hər cur) tə’rifə (sukurə) layiq olan Allahın yoluna (islam dininə) cıxartmaq ucun nazil etmisik

[2] Elə bir Allah ki, goylərdə və yerdə nə varsa, hamısı Onundur. Ducar olacaqları siddətli əzabdan otru vay kafirlərin halına

[3] O kəslər ki, dunyanı (fani dunya malını) axirətdən (axirət ne’mətlərindən) ustun tutur, (insanları) Allah yolundan dondərir (islam dinini qəbul etməyə mane olur) və o yolu əyri hala salmaq istəyirlər. Onlar (haqq yoldan) azıb uzaq dusmuslər

[4] Biz hər bir peygəmbəri yalnız oz millətinin dilində (danısan) gondərdik ki, (Allahın əmrlərini) ona izah edə bilsin. Allah istədiyi kimsəni zəlalətə salar (haqq yoldan sapdırar), istədiyini də dogru yola yonəldər. O, yenilməz quvvət sahibi, hikmət sahibidir

[5] Biz Musaya: “Tayfanın (Israil ogullarını) zulmətdən nura cıxart və Allahın (vaxtilə onlara ne’mət verdiyi) gunlərini xatırlat. Bunda cox səbir və sukur edənlər ucun, sozsuz ki, necə-necə ibrətlər var!” (deyib) onu mo’cuzələrimizlə (peygəmbər) gondərdik

[6] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, bir zaman Musa oz tayfasına belə demisdi: “Allahın sizə bəxs etdiyi ne’məti yadınıza salın, cunki O sizi Fir’on əhlinin əlindən qurtardı. Onlar sizə dəhsətli əzab verir, ogullarınızı oldurub, qadınlarınızı (ozlərinə xidmət etmək ucun) diri saxlayırdılar. Bunda Rəbbiniz tərəfindən sizin ucun boyuk bir imtahan vardır

[7] (Ey camaatım!) Yadınızı salın ki, o zaman Rəbiniz bunu bildirmisdi: “Əgər (Mənə) sukur etsəniz, sizə (olan ne’mətimi) artıracagam. Yox, əgər nankorluq etsəniz, (unutmayın ki) Mənim əzabım, həqiqətən siddətlidir!”

[8] Musa dedi: “Əgər siz və butun yer uzundə olanlar nankorluq etsəniz, (bununla Allaha hec bir zərər yetirə bilməzsiniz). Cunki Allah (hec kimə, hec nəyə) mohtac deyildir. (O, butun məxluqatı yaratdıgına gorə onsuz da oz-ozluyundə hər cur) tə’rifə (sukrə) layiqdir!”

[9] Məgər sizdən əvvəlki Nuh, Ad, Səmud tayfalarının və onlardan sonra gəlib getmis, (saylarını və təfsilatını) ancaq Allahın bildiyi ummətlərin xəbərləri sizə gəlib catmadımı? Peygəmbərləri onlara acıq-askar mo’cuzələrlə gəlmisdilər. Onlar əllərini (heyrətlərindən, qəzəblərindən ozlərinin, yaxud danısmaga imkan verməmək ucun peygəmbərlərin) agızlarına qoyub: “Biz sizinlə gondərilənlərə (mo’cuzələrə və peygəmbərliyinizə) inanmırıq və bizi də’vət etdiyiniz (din) barəsində də mohkəm bir səkk-subhə icindəyik!” – demisdilər

[10] Peygəmbərləri də (onlara) belə cavab vermisdilər: “Məgər goyləri və yeri yaradan Allaha da subhə etmək olarmı?! (Allah) gunahlarınızı bagıslamaq və sizə muəyyən bir vaxta qədər (omrunuzun sonuna kimi) mohlət vermək (sizi əzabla deyil, oz əcəlinizlə oldurmək) ucun imana də’vət edir”. Onlar demisdilər: “Siz də bizim kimi adi bir insansınız. Bizi atalarımızın ibadət etdiklərindən (butlərdən) dondərmək istəyirsiniz. (Əgər bacarırsınızsa, sizin ibadət etdiyiniz Allahın haqq, bizim tapındıgımız butlərin isə batil olmasını subut edən) acıq-askar bir dəlil gətirin!”

[11] Peygəmbərləri onlara cavab verərək demisdilər: “(Bəli) biz də sizin kimi adi bir insanıq. Lakin Allah Oz bəndələrindən dilədiyinə ne’mət (peygəmbərlik) bəxs edər. Allahın izni olmadan biz sizə hec bir dəlil (mo’cuzə) gətirə bilmərik (buna qudrətimiz catmaz). Mo’minlər yalnız Allaha təvəkkul etsinlər

[12] Allah bizə yollarımızı (iman, nicat, səadət yollarını) gostərdiyi halda, biz nə ucun Ona təvəkkul etməməliyik? (Sizi Allahın haqq yoluna də’vət etdiyimizə gorə) bizə verdiyiniz butun əziyyətlərə, əlbəttə, dozəcəyik. Təvəkkul edənlər də yalnız Allaha təvəkkul etsinlər

[13] Kufr edənlər peygəmbərlərinə dedilər: “Ya sizi yurdumuzdan cıxarıb qovacagıq, ya da mutləq dinimizə donəcəksiniz!” Rəbbi də onlara (peygəmbərlərə) belə vəhy etdi: “Biz o zalımları mutləq məhv edəcəyik

[14] Onlardan sonra da yurdlarında sizi yerləsdirəcəyik. Bu (varislik), məqamımdan (qiyamət gunu haqq-hesab ucun huzurumuza durmaqdan) və əzabımdan qorxanlara aiddir!”

[15] (Peygəmbərlər dusmənləri uzərində qələbə calmaqdan otru Allahdan) komək dilədilər. Hər bir inadkar təkəbbur sahibi (haqdan inadla uz dondərən və Allaha itaət etməyi ozlərinə sıgısdırmayan kafirlər) isə ziyana ugradı

[16] Hələ qarsıda (bunun ardınca) Cəhənnəm vardır. (Hər bir inadkar təkəbbur sahibinə orada Cəhənnəm əhlinin bədənlərindən axan) irinli-qanlı sudan icirdiləcəkdir

[17] O, irinli-qanlı suyu qurtum-qurtum icər, onu zorla udar (bogazından asagı kecirə bilməz). Ona hər tərəfdən (bədəninin hər yerindən) olum gələr, lakin olməz (ki, birdəfəlik canı qurtarsın). Hələ bunun ardınca (daha) dəhsətli bir əzab gələcəkdir

[18] Rəbbini inkar edənlərin (dunyadakı yaxsı) əməlləri fırtınalı bir gundə kuləyin sovurub apardıgı gulə bənzəyir. Onlar (dunyada) etdikləri əməllərdən hec bir fayda (savab) əldə edə bilməzlər. Budur (haqq yoldan) azıb uzaqlasmaq! (Dogru yoldan uzaq dusməyin aqibəti belədir. Bir də haqq yola qayıtmaq cətindir)

[19] (Ya Rəsulum və ya ey mo’min insan!) Məgər Allahın goyləri və yeri haqq olaraq yaratdıgını gormursənmi? Əgər (Allah) istəsə, sizi yox edib yerinizə basqa bir məxluq (insan tayfası) gətirər

[20] Bu Allah ucun hec də cətin deyildir

[21] (Qiyamət gunu) hamı Allahın huzurunda peyda olacaqdır. Zəiflər (iman gətirməyə) təkəbbur gostərənlərə (oz bascılarına) deyəcəklər: “Biz sizə tabe idik. Indi Allahın əzabını, azacıq da olsa, bizdən dəf edə bilərsinizmi?” Onlar belə cavab verəcəklər: “Əgər Allah bizə dogru yolu gostərsəydi, biz də sizə gostərərik. Indi aglayıb-sızlasaq da, səbr etsək də, fərq etməz (əzabdan xilas ola bilmərik). Bizim ucun hec bir sıgınacaq (hec bir qurtulus) yoxdur

[22] Is bitdikdə (cənnətliklər Cənnətə, cəhənnəmliklər də Cəhənnəmə daxil olduqda) Seytan (onu məzzəmət edən kafirlərə) belə deyəcək: “Allah (peygəmbərlər vasitəsilə) sizə (pis əməllərinizə gorə Cəhənnəmə dusəcəyiniz barədə) dogru və’d vermisdi. Mən də sizə (komək edəcəyim haqda) və’d vermisdim, amma sonra və’dimə xilaf cıxdım. Əslində mənim sizin uzərinizdə hec bir hokmum (sizi ozumə tabe edə biləcək hec bir qudrətim) yox idi. Lakin mən sizi (gunah islətməyə, Allaha asi olmaga) cagırdım, siz də mənə uydunuz. Indi məni yox, ozunuzu qınayın. Nə mən sizin dadınıza cata bilərəm, nə də siz mənim dadıma. Mən oncə (dunyada) sizin məni (Allaha) sərik qosmagınızı da inkar etmisdim (qə’bul etməmisdim). Həqiqətən, zalımları siddətli bir əzab gozləyir

[23] Iman gətirib yaxsı islər gorənlər isə (agacları) altından caylar axan cənnətlərə daxil ediləcəklər. Onlar Rəbbinin izni ilə orada əbədi qalacaqlar. Onların orada bir-birinə (yaxud Allahın, mələklərin onlara) gunaydınlıq verməsi: “Salam!” (demək) olacaqdır

[24] Məgər Allahın necə bir məsəl cəkdiyini gormursənmi? Xos bir soz (la ilahə illallah, Muhəmmədun rəsulullah) koku yerdə mohkəm olub budaqları goyə ucalan gozəl bir agac (xurma agacı) kimidir

[25] O (agac) Rəbbinin izni ilə bəhrəsini hər vaxt (ilin butun fəsillərində) verər. Allah insanlar ucun belə misallar cəkir ki, bəlkə, dusunub ibrət alsınlar! (Agacın koku yerdə, budaqları goydə oldugu kimi, mo’minin də imanı qəlbində sabit qalır, əməlləri isə goyə - Allah dərgahına yuksəlib ona daim savab qazandırır)

[26] Pis soz isə yerdən qopardılmıs, koku olmayan pis bir agaca bənzəyir

[27] Allah iman gətirənləri dunyada da, axirətdə də mohkəm bir sozlə (kəlmeyi-səhadətlə) sabitqədəm edər. Allah zalımları (haqq yoldan) sapdırar. Allah istədiyini edər

[28] (Ya Rəsulum!) Məgər Allahın ne’mətini kufrə dəyisənləri (Allaha nankor olan Qureys kafirlərini) və ummətini olum yurduna sovq edənləri gormursənmi

[29] Onlar Cəhənnəmə daxil olacaqlar. Ora necə də pis sıgınacaqdır

[30] Onlar (xalqı) Allah yolundan dondərmək ucun Ona (ozlərindən uydurub curbəcur) səriklər qosdular. (Ya Rəsulum! Onlara) belə de: “Hələ ki, (dunyada bir qədər) əylənib keg cəkin. Axırda məskəniniz atəs (Cəhənnəm) olacaqdır!”

[31] Iman gətirən bəndələrimə de: “(Vaxtlı-vaxtında, lazımınca) namaz qılsınlar, hec bir alıs-verisin və dostlugun mumkun olmayacagı (gunahların bagıslanması ucun hec kəsdən fidyə alınmayacagı, dostluq xatirinə hec bir guzəst edilməyəcəyi) gun (qiyamət gunu) gəlməzdən əvvəl onlara verdiyimiz ruzidən (kasıblara, ehtiyacı olanlara) gizli və askar xərcləsinlər

[32] Goyləri və yeri yaradan, goydən yagmur endirən, o yagmurla sizin ucun ruzi olaraq (curbəcur) meyvələr yetisdirən, əmri ilə dənizdə uzmək (yuklərinizi bir yerdən basqa yerə dasımaq) ucun gəmiləri sizə (sizin mənafeyinizə) tabe və cayları sizə ram edən Allahdır

[33] (Daim oz hədəqəsində, ozləri ucun muəyyən olunmus yerdə) seyr edən Gunəsi və Ayı, həmcinin gecəni və gunduzu sizin ixtiyarınıza verən Odur

[34] (Allah) sizə istədiyiniz seylərin hamısından vermisdir. Əgər Allahın ne’mətlərini sayacaq olsanız, sayıb qurtara bilməzsiniz. Həqiqətən, insan cox zalım, həm də cox nankordur. (O, Allahdan basqasına tapınmaqla ozunə zulm edər, Onun lutfunu, mərhəmətini danmaqla kufrani-ne’mət olar)

[35] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, bir zaman Ibrahim belə demisdi: “Ey Rəbbim! Bu diyarı (Məkkəni) əmin-amanlıq yurdu et. Məni və ogullarımı butlərə tapınmaqdan uzaq elə

[36] Ey Rəbbim! Onlar (butlər), həqiqətən, cox insanı (haqq yoldan) azdırıblar. Indi kim arxamca gəlsə, o, subhəsiz ki, məndəndir. Kim mənə qarsı cıxsa, (bilsin ki, tovbə edəcəyi təqdirdə) Sən (gunahları) bagıslayansan, (bəndələrinə) rəhm edənsən

[37] Ey Rəbbimiz! Mən əhli-əyalımdan bə’zisini (Ismaili və anası Hacəri) Sənin Beytulhəramının (Kə’bənin) yaxınlıgında, əkin bitməz bir vadidə (dərədə) sakin etdim. Ey Rəbbimiz! Onlar (vaxtlı-vaxtında, lazımınca) namaz qılsınlar deyə belə etdim. Elə et ki, insanların bir qisminin qəlbləri onlara (Kə’bənin ziyarətinə, əhli-əyalıma mərhəmət gostərməyə) meyl etsin. Onlara (bu yerin agaclarının) meyvələrindən ruzi ver ki, (ne’mətinə) sukur edə bilsinlər

[38] Ey Rəbbimiz! Sən bizim gizli saxladıgımız və askar etdiyimiz hər seyi (butun gizli və askar əməllərimizi) bilirsən. Yerdə də, goydə də Allahdan gizli hec bir sey qalmaz

[39] Ixtiyar cagımda mənə Ismail və Ishaqı bəxs etmis Allaha həmd olsun! Həqiqətən, Rəbbim duaları esidəndir

[40] Ey Rəbbim! Məni də, nəslimdən olanları da (vaxtlı-vaxtında, lazımınca) namaz qılan et. Ey Rəbbimiz! Duamı qəbul buyur

[41] Ey Rəbbim! Haqq-hesab cəkilən gun (qiyamət gunu) məni, ata-anamı və mo’minləri bagısla!”

[42] (Ya Rəsulum!) Allahı zalımların etdikləri əməllərdən əsla qafil sanma! (Allah) onların cəzasını yubadıb elə bir gunə saxlayar ki, həmin gun gozləri hədəqəsindən cıxar

[43] Belə ki, onlar baslarını yuxarı qaldırıb, durar, gozlərini də qırpa bilməzlər. Onların qəlbləri də bombosdur. (Urəkləri duygusuzdur, orada xeyirdən hec bir əsər-əlamət yoxdur)

[44] Insanları onlara əzab gələcəyi gunlə qorxut. O gun zalımlar: “Ey Rəbbimiz! Bizə bir az mohlət ver. Biz Sənin də’vətini qəbul edər (iman gətirər) və peygəmbərlərə tabe olarıq!” deyərlər. Bəs əvvəlcə sizə hec bir zaval toxunmayacagı barədə and icməmisdiniz

[45] Siz ozlərinə zulm edənlərin yurdlarında da sakin oldunuz, onların basına nələr gətirdiyimiz də sizə bəlli oldu. Ustəlik sizin ucun (ibrətamiz) məsəllər də cəkdik

[46] (Kafirlər Peygəmbərə və islam dininə qarsı bacardıqları qədər) hiylə qurdular. Onların hiyləsi Allah dərgahında mə’lumdur (və buna gorə də cəzalarını da alacaqlar). Onların hiyləsi ilə daglar (islam dini, onun hokmləri) yerindən oynayan deyildir! (Və ya onların hiyləsi dagları yerindən oynatsa belə, yenə də Allahın dini qarsısında acizdir)

[47] (Ya Rəsulum!) Allahın peygəmbərlərə verdiyi və’də xilaf cıxacagını sanma! Həqiqətən, Allah yenilməz quvvət sahibi, intiqam sahibidir

[48] (Yadda saxla! Qiyamət gunu) elə bir gundur ki, Yer (yer kurəsi) basqa bir yerlə, goylər də basqa goylərlə əvəz olunacaq (Yer dəyisib basqa cur yer, goylər də basqa cur goylər olacaq; onların mahiyyəti, səkli o qədər dəyisəcək ki, tanınmaz hala dusəcəklər) və onlar (butun insanlar qəbirlərindən cıxıb haqq-hesab ucun) bir olan, (hər seyə) qalib olan Allahın huzurunda duracaqlar

[49] O gun gunahkarları qandallanmıs (zəncirlə bir-birinə baglanmıs) gorəcəksən

[50] Koynəkləri qətrandan olacaq, uz-gozlərini də atəs buruyəcəkdir

[51] Allah hər kəsə (dunyada) etdiyi əməllərin cəzasını vermək ucun belə edəcəkdir! Subhəsiz ki, Allah tezliklə haqq-hesab cəkəndir

[52] Bu (Qur’an) insanlar ucun elə bir moizədir ki, onunla həm qorxsunlar, həm də Allahın tək bir tanrı oldugunu bilsinlər, həm də agıl sahibləri dusunub ibrət alsınlar

[1] Əlif, Lam, Mim, Ra! Bunlar (mukəmməl ilahi) Kitabın və acıq-aydın (mo’cuzə olan) Qur’anın ayələridir

[2] Kafirlər (qiyamət gunu), yəqin ki, musəlman olmalarını istərdilər

[3] (Ya Rəsulum!) Qoy (kafirlər) hələ (istədikləri kimi) yeyib icsinlər, (dunyadan) ləzzət alsınlar, arzuları-umidləri baslarını qatsın. (Ducar olacaqları musibəti) sonra biləcəklər

[4] Biz hec bir məmləkəti (hec bir olkənin əhalisini) əcəli (lovhi-məhfuzda onun ucun muəyyən edilmis vaxt) gəlib catmamıs məhv etmədik

[5] Hec bir ummət əcəlini nə qabaga cəkə bilər, nə də yubandıra bilər

[6] (Musriklər Peygəmbərə) belə dedilər: “Ey ozunə Kitab nazil edilən kəs! Axı sən divanəsən

[7] Əgər sən dogru danısanlardansansa (Peygəmbər oldugun barədəki iddian duzgundursə), mələkləri bizə gətirsənə!”

[8] (Allah onların cavabında buyurdu:) “Biz mələkləri yalnız haqq olaraq (peygəmbərlərə vəhy gətirmək, kafirlərə əzab vermək ucun) endiririk. O zaman onlara (kafirlərə) hec bir mohlət verilməz

[9] Subhəsiz ki, Qur’anı Biz nazil etdik və sozsuz ki, Biz də onu (hər cur təhrif və təbdildən; artırıb-əskiltmədən) qoruyub saxlayacagıq!”

[10] (Ya Rəsulum!) Biz səndən əvvəl də ummətlərə peygəmbərlər gondərmisdik

[11] Onlara elə bir peygəmbər gəlmədi ki, ona istehza etməsinlər

[12] (Əvvəlki ummətlər barəsində etdiyimiz kimi) Biz onu (kufru, istehzanı) gunahkarların (sənin qovmundən olan musriklərin) urəklərinə belə yeridirik

[13] Ozlərindən əvvəlkilərin baslarına gələnlər (musibətlər) goz qabagında oldugu (olub kecdiyi) halda, onlar (yenə də) ona (Qur’ana) inanmazlar

[14] Əgər onlara goydən bir qapı acsaq (nərdivan endirsək) və onunla durmadan yuxarı dırmassalar (goydə Allahın qudrətini və əzamətini gorsələr) yenə də (inanmayıb)

[15] “Gozumuz baglanmıs (xumarlanmıs), biz sehrlənmisik (Muhəmməd bizi ovsunlayıb gozumuzu baglamısdır)”, - deyərlər

[16] Biz səmada burclər yaratdıq, onlara baxanlar ucun (ulduzlarla) bəzədik

[17] Onları hər bir məl’un (Allahın dərgahından qovulmus, rəhmətindən kənar edilmis, dasqalaq olunmus) Seytandan qoruduq

[18] Lakin (seytanlardan) kim (mələklərin sohbətinə) xəlvəti qulaq assa, onu odlu bir axan ulduz (məs’əl) tə’qib edər (və ustunə dusub yandırar)

[19] Biz yer uzunu dosədik (orada hər seyi yerbəyer etdik), orada mohkəm dayanan daglar yerləsdirdik, hər seydən (butun meyvələrdən) muəyyən olcudə (lazım olan qədər) yetisdirdik

[20] Sizdən və sizin ruzi vermədiklərinizdən (qul, kəniz, ev heyvanları və sairədən) otru yasayıs ucun lazım olan hər sey yaratdıq. (Ruzini siz yox, Biz veririk. Onun, sadəcə olaraq ixtiyarı sizdədir)

[21] (Yerdə və goydə) elə bir sey yoxdur ki, onun xəzinələri Bizdə olmasın. Lakin Biz ondan ancaq muəyyən (lazım oldugu) qədər endiririk. (Onun nə qədər lazım olması isə yalnız Bizə mə’lumdur)

[22] Biz (buludla) yuklənmis (bitkilərə, agaclara həyat verən, onları tozlandıran) kulək gondərdik, goydən yagmur endirib sizə su verdik (icirtdik). Yoxsa onu yıgıb saxlayan (bir yerə toplayan) siz deyilsiniz! (Allah yagıs suyunu saxlayıb istədiyi vaxt, istədiyi yerə yagdırar)

[23] Həqiqətən, dirildən də, oldurən də Bizik, (hər seyə) varis olan da Biz (Sizi məhv etdikdən sonra yer uzunə sahib olub onu istədiyimizə verən də, hər sey fənaya ugradıqdan sonra əbədi qalan da Bizik)

[24] Sizdən əvvəl kimlər gəlib-gedibsə, onları da bilirik, sizdən sonra kimlər gələcəksə, onları da! (Və ya sizdən əvvəl də, sonra da iman gətirənləri bilirik)

[25] Həqiqətən, Rəbbin (qiyamət gunu haqq-hesab cəkmək ucun) onları bir yerə yıgacaq. O, hikmət sahibidir, (hər seyi) biləndir

[26] Biz insanı quru (toxunduqda saxsı kimi səs cıxaran) və qoxumus (və ya torpaqdan tədriclə dəyisib basqa səklə dusmus) qara palcıqdan yaratdıq

[27] (Cinlərin babası) can tayfası (və ya Iblisi) daha oncə (insandan əvvəl) tustusuz oddan xəlq etmisdik

[28] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, bir zaman Rəbbin mələklərə belə demisdi: “Mən quru və qoxumus (dəyisib basqa səklə dusmus) qara palcıqdan insan yaradacagam

[29] Mən ona surət verib ruhumdan ufurduyum zaman siz ona (ibadət yox, tə’zim məqsədilə) səcdə edin!”

[30] Bundan sonra mələklərin hamısı ona (tə’zim məqsədilə) səcdə etdilər

[31] Təkcə Iblisdən basqa! O, səcdə edənlərlə birlikdə olmaqdan imtina etdi

[32] (Allah buyudu:) “Ey Iblis! Sənə nə olub ki, səcdə edənlərlə birlikdə səcdə etmirsən?”

[33] (Seytan) dedi: “Sənin quru və qoxumus qara palcıqdan yaratdıgın insana səcdə etmək mənə yarasmaz!” (Adəmə səcdə etmək mənim ucun duz olmaz, cunki mən oddan yaranmısam. Od isə torpagı yandırdıgına gorə ondan ustundur)

[34] (Allah) buyurdu: “Oradan (Cənnətdən və ya səmalardan) cıx. Sən məl’unsan! (Dərgahımdan qovulmus və rəhmətimdən kənar edilmissən)

[35] Sən qiyamət gununə qədər lə’nətlənmissən!”

[36] (Iblis) dedi: “Ey Rəbbim! Insanların (qəbirlərindən qalxıb) diriləcəkləri gunə (qiyamətə) qədər mənə mohlət ver!”

[37] (Allah) buyurdu: “Sən mohlət verilənlərdənsən”

[38] Ancaq mə’lum vaxtın gununə (Israfil surunu birinci dəfə calana və butun məxluqat məhv olana) qədər

[39] (Iblis) dedi: “Ey Rəbbim! Məni azdırmagına (rəhmətindən kənar etməyinə) əvəz olaraq and icirəm ki, mən də (bunun muqabilində) onlara (pis əməllərini, gunahlarını) yer uzundə yaxsı gostərib onların hamısını yoldan cıxaracagam

[40] Yalnız Sənin sadiq bəndələrindən basqa!”

[41] (Allah) buyurdu: “Mənə gorə, bu, duz yoldur! (Və ya: Bu, sonu Mənə gəlib catacaq dogru yoldur)

[42] Sənə uyan azgınlar istisna olmaqla, bəndələrim uzərində (onları yoldan cıxarıb gunaha vadar etməyə) sənin hec bir hokmun olmaz

[43] Subhəsiz ki, Cəhənnəm onların hamısına və’d olunmus (onları gozləyən) yerdir

[44] (Cəhənnəmin) yeddi qapısı (təbəqəsi) var. Hər qapıdan muəyyən bir dəstə girər

[45] Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlər isə cənnətlərdə və bulaqlar basında olacaqlar

[46] Ora sag-salamat (saglıqla) və (hər seydən) əmin olaraq daxil olun!”

[47] Biz onların urəklərindəki kin-kudurəti cıxarıb atdıq. Onlar qardas olub taxt ustundə qarsı-qarsıya əyləsərlər

[48] Onlara orada (Cənnətdə) hec bir yorgunluq (zəhmət) uz verməz. Onlar oradan cıxan da deyillər. (Cənnətdə əbədi qalacaqlar)

[49] (Ya Rəsulum!) Qullarıma xəbər ver ki, (tovbə edəcəkləri təqdirdə) Mən, həqiqətən, bagıslayanam, rəhm edənəm

[50] Eyni zamanda da əzabım da cox siddətli əzabdır

[51] Həm də onlara Ibrahimin qonaqlarından (yanına qonaq gələn mələklərdən) xəbər ver

[52] O zaman ki, onlar onun huzuruna daxil olub: “Salam!” – dedilər. (Ibrahim də qonaqların yeməyə əl uzatmadıqlarını gorub:) “Biz, həqiqətən, sizdən qorxuruq!” – dedi

[53] Onlar: “Qorxma, biz səni cox bilikli bir ogulla (oglun olacagı ilə) mujdələyirik!” – deyə cavab verdilər

[54] (Ibrahim:) “Qocalıq məni basdıgı vaxtdamı mənə mujdə verirsiniz? Məni nə ilə mustuluqlayırsınız?” – deyə sorusdu

[55] (Mələklər:) “Biz sənə dogru xəbərlə mujdə veririk. (Allah dərgahından) umidini uzənlərdən olma!” – dedilər

[56] (Ibrahim) dedi: “(Haqq yoldan) azanlardan basqa, Rəbbinin mərhəmətindən kim umidini uzə bilər?!”

[57] “Ey elcilər! (Ey Allahın mələkləri! Bir deyin gorək) isiniz nədir?” – dedi

[58] (Mələklər) belə cavab verdilər: “Biz gunahkar bir tayfaya (əzab vermək, onları məhv etmək ucun) gondərilmisik

[59] Yalnız Lutun ailəsindən basqa! Biz, sozsuz ki, onların hamısı xilas edəcəyik

[60] Ancaq (Lutun) zovcəsi istisna olmaqla! (Allahın əmri ilə) qət etdik ki, o, (kufr etdiyinə gorə) əzaba ugrayanlardan (əzab icində qalanlardan) olacaqdır!”

[61] Elcilər (mələklər) Lutun yanına gələndə

[62] (Lut) dedi: “Siz yad adamlarsınız (mən sizi tanımıram)!”

[63] (Mələklər) belə cavab verdilər: “Xeyr, biz sənə onların (ummətindən olan kafirlərin) subhə etdikləri seyi (əzabı) gətirmisik

[64] Biz sənə (Allahdan) dogru xəbər gətirmisik. Biz, həqiqətən, dogru danısanlarıq

[65] Gecənin bir vaxtı (sonuna yaxın) ailəni yola cıxart, sən ozun də onların arxasınca get. Sizdən hec kəs donub geri baxmasın (cunki kafirlərə veriləcək dəhsətli əzabı gordukdə halınız pis olar). Sizə əmr olunan yerə gedin!”

[66] Və ona (Luta da) vəhy etdik ki, səhər cagı onların (kafirlərin) koku kəsilmis olacaq

[67] (Lutun gozəl qonaqları gəldiyini bilən) səhər əhli (sevinərək) bir-birini mustuluqlayıb (onun yanına) gəldi

[68] (Lut) dedi: “Bunlar mənim qonaqlarımdır. (Onlara hormət etmək mənim borcumdur). Məni (biabırcı hərəkətlərinizlə onların yanında) rusvay etməyin

[69] Allahdan qorxun və məni xar etməyin

[70] Onlar: “Məgər biz sənə (səhərimizə gələn) adamları (himayə etməyə etməyi, onları qonaq saxlamagı) qadagan etmədikmi?” – deyə sorusdular

[71] (Lut) dedi: “Bunlar mənim qızlarımdır. Əgər (istədiyinizi) edəcəksinizsə (buyurun, onlarla evlənin)!”

[72] (Ya Rəsulum!) Canına and olsun ki, onlar məstlikləri (kufrləri) icində sərgərdan (sasqın) vəziyyətdə durub qaldılar. (Lutun nəsihətini qəbul etmədilər)

[73] Səfəq doganda o dəhsətli (tukurpədici) səs onları burudu

[74] Onların altını-ustunu cevirdik və baslarına odda bismis gildən bərk daslar yagdırdıq

[75] Bunda (bu əzabda) dusunub-dasınanlar ucun, sozsuz ki, necə-necə ibrətlər vardır

[76] Həqiqətən, o (Lut tayfasının yasadıgı Sədum səhərinin xarabaları Qureys kafirlərinin Məkkədən Sama getdikləri) yolun ustundə hələ də durmaqdadır

[77] Bunda mo’minlər ucun, sozsuz ki, bir ibrət vardır

[78] Subhəsiz ki, Əykə əhli də (sıx mesəlikdə yasayan Sueyb tayfası da) zalım idi. (Onlar Allaha asi olmaqla ozlərinə zulm etdilər)

[79] (Goydən od gondərib) onlardan da intiqam aldıq. Hər iki səhər (Sədum və Əykənin qalıqları) acıq-askar goz qabagındadır, (Məkkə musrikləri onlara baxıb niyə ibrət almırlar)

[80] Həqiqətən, (Saleh tayfası olan) Hicr əhalisi də peygəmbərləri yalancı adlandırmısdılar

[81] Biz onlara (Hicr əhalisinə) mo’cuzələrimizi gondərdik, lakin onlardan uz cevirdilər (bu mo’cuzələrə baxıb ibrət almadılar, Allahın qudrəti, əzəməti haqqında dusunmədilər)

[82] Onlar (Allahın əzabından) salamat qurtarmaq ucun dagları yonub (ozlərinə) evlər qurudular

[83] Səhər cagı dəhsətli (tukurpədici) səs onları burudu

[84] Gordukləri tədbirlər (mohkəm evlər, qalalar tikmək; var-dovlət yıgmaq) onlara hec bir fayda vermədi (Allahın əzabını onlardan dəf edə bilmədi)

[85] Biz goyləri, yeri və onlar arasında olan hər seyi yalnız haqq-ədalətlə (hər seyi yerli-yerində, bir-birinə uygun səkildə) yaratdıq. O saat (qiyamət saatı) mutləq gələcəkdir. Sən (musriklərdən) yaxsıca uz dondər (və ya onları alicənablıqla bagısla. Allah onsuz da onların cəzasını verəcəkdir)

[86] Həqiqətən, Rəbbin (hər seyi) yaradandır, biləndir

[87] (Ya Rəsulum!) Biz sənə (hər namazda oxunub) təkrarlanan yeddi ayəni (Fatihə surəsini) və (boyuk) əzamətli Qur’anı verdik

[88] (Kafirlərin) bə’zi zumrələrinə verdiyimizə (fani dunya malına) rəgbət gozu ilə baxma (və ya gozunu dikmə, cunki bunların arxasınca kufr edənləri dəhsətli bir əzab gozləyir), onlardan (onlar iman gətirmədiklərindən) otru kədərlənmə (yaxud onlara verdiyimiz sərvətə gorə qəmgin olma, axirətdə səni daha boyuk ne’mətlər gozləyir), mo’minləri qanadın altına al (iman gətirənlərə qarsı təvazokar olub yumsaq davran və onları himayə et)

[89] Və de: “Mən, həqiqətən, (sizi Allahın əzabı ilə) acıq-askar qorxudanam!”

[90] Eynilə (Qur’anı) bolənlərə endirdiyimiz (əzab) kimi

[91] O kəslər ki, Qur’anı (muxtəlif) hissələrə boldulər! (Yəhudilər və xacpərəstlər, yaxud musriklər Qur’anın bir qisminə inanıb, digər qismini inkar edirdilər. Onların bə’zisi Qur’anı se’r, bə’zisi sehr, bə’zisi isə kahinlik əsəri adlandırırdı)

[92] (Ya Rəsulum!) Rəbbinə and olsun ki, Biz onların hamısını (butun məxluqatı) sorgu-suala cəkəcəyik

[93] (Dunyada) etdikləri əməllər barəsində. (Onlardan haqq-hesab tələb edəcək və cəzalarını da verəcəyik)

[94] (Ya Rəsulum!) Sənə əmr olunanı (Qur’anı) acıq-askar təblig et və musriklərdən uz dondər

[95] Subhəsiz ki, istehza edənlərə qarsı Biz sənə kifayət edərik

[96] O kəslər ki, Allaha basqa tanrı sərik qosdular! Onlar (baslarına gələcək musibəti, ducar olacaqları əzabı, butun bəd əməllərinin aqibətini) mutləq biləcəklər

[97] (Ya Rəsulum!) Dogrusu, Biz onların (istehzalı) sozlərindən sənin urəyinin qısıldıgını bilirik

[98] Sən isə Rəbbini tə’rifləyib sukur et (subhanallah və bihəmdihi de), səcdə edənlərlə (namaz qılanlarla) birlikdə ol

[99] Və sənə yəqin (olum) gələnədək Rəbbinə ibadət et

[1] Allahın (mo’minlərin zəfər calacagı, musriklərin və kafirlərin məhv olacagı barəsindəki) əmri mutləq gələcəkdir. Buna gorə də onu tələm-tələsik (vaxtından əvvəl) istəməyin. Allah Ona sərik qosulan butlərdən pak və ucadır. (Allah hər seyin fovqundədir. Onun hec bir səriki yoxdur)

[2] (Allah) Oz əmri ilə mələkləri (Cəbraili) vəhy ilə bəndələrindən istədiyinə gondərib belə buyurar: “Insanları (əzabımla) qorxudub (bu həqiqəti Mənim adımdan onlara) bildirin: “Məndən basqa hec bir tanrı yoxdur. Məndən qorxun!”

[3] (Allah) goyləri və yeri haqq olaraq yaratmısdır, (Allah) Ona sərik qosulan butlərdən ucadır

[4] Allah insanı nutfədən (mənidən, bir qətrə sudan) xəlq etdi. Bununla belə, o, (boyuyub yetkinlik hədinə catanda haqqı inkar, batili iqrar edib qiyamətdə diriləcəyinə inanmayaraq) birdən-birə acıq-askar bir dusmən kəsildi

[5] Davarı da (dəvə, inək, kəl, qoyun, keci və s.) O yaratdı. Bunlarda (onların yununda) sizin ucun istilik, curbəcur mənfəət (sudunu icmək; ozlərini minmək, yer surmək) vardır, həm də onlardan (onların ətindən) yeyirsiniz

[6] Onları səhər naxıra, axsam axura gətirdikdə (səhər otlamaq ucun colə gondərib axsam tovləyə qaytardıqda) baxıb zovq alırsınız (fərəhlənirsiniz)

[7] Onlar sizin yuklərinizi ozunuzu yormadan cata bilməyəcəyiniz bir olkəyə (bir yerdən basqa yerə) dasıyarlar. Həqiqətən, Rəbbin səfqətlidir, mərhəmətlidir

[8] Sizin minməyinizdən otru, həm də zinət ucun atı, qatırı və uzunqulagı (O yaratdı). (Allah) hələ sizin bilmədiyiniz necə-necə seylər (nəqliyyat, minik vasitələri və s.) də yaradacaqdır

[9] Dogru yolu (islamı) gostərmək Allaha aiddir. Ondan (haqdan) kəc olan yol (və ya haqdan kənara cıxan) da vardır. Əgər (Allah) istəsəydi, sizin hamınızı dogru yola salardı

[10] Goydən sizin ucun yagmur endirən Odur. Ondan (o sudan) siz də, icində (heyvanlarınızı) otardıgınız agaclar (və otlar) da icər (agaclar və otlar da onun vasitəsilə bitər)

[11] (Allah) onunla (o su ilə) sizin ucun əkin (taxıl, bitki), zeytun, xurma, uzum və butun (basqa) meyvələrdən yetisdirir. Dusunub-dasınanlar ucun bunda (Allahın vəhdaniyyətini subut edən) dəlillər vardır

[12] O, gecəni və gunduzu, Gunəsi və Ayı sizə ram etdi (sizin xidmətinizə verdi). Ulduzlar da Onun əmrinə boyun əymisdir. Dogrudan da, bunda agılla dusunənlər ucun ibrətlər vardır

[13] (Allah) yer uzundə yaratdıgı curbəcur seyləri (heyvanları, bitkiləri, meyvələri və s.) də sizin ixtiyarınıza verdi. Oyud-nəsihət qəbul edənlər ucun, sozsuz ki, bunda da (Allahın qudrətini, əzəmətini bildirən) əlamətlər vardır

[14] Təzə ət (balıq əti) yeməyiniz, taxdıgınız bəzək seylərini (inci, sədəf, mərcan) cıxartmagınız ucun dənizi də sizə ram edən Odur. (Ey insan! Allahın) ne’mətindən ruzi axtarmagınız ucun sən gəmilərin onu yara-yara uzub getdiyini gorursən. Bəlkə, (bundan sonra Allahahın ne’mətlərinə) sukur edəsiniz! [Və ya: Sən gəmilərin onu yara-yara uzub getdiyini gorursən. (Butun bunlar) Onun lutfunu aramanız və (kərəminə) sukur etməyiniz ucundur

[15] (Allah yer kurəsi mohkəm olsun, titrəməsin, onun hərəkəti hiss olunmasın, beləliklə də) sizi yırgalamasın deyə, yer uzundə mohkəm dayanan daglar və (istədiyiniz yerə) gedib cata biləsiniz deyə, caylar və yollar yaratdı

[16] (Yollarda dərə, təpə, cuxur kimi) əlamətlər də (muəyyən etdi). (Insanlar gecə vaxtı) yollarını (və qibləni) ulduzlar vasitəsilə taparlar

[17] Hec yaradan (Allah) yaratmayana (butlərə) bənzəyərmi?! Məgər dusunmursunuz?! (Belə bir sadə, acıq-aydın həqiqəti xatırlayıb butlərə ibadət etməyin səhv oldugunu anlamarsınız)

[18] Əgər Allahın ne’mətlərini sayacaq olsanız, sayıb qurtara bilməzsiniz. Həqiqətən, Allah bagıslayandır, rəhm edəndir

[19] Allah sizin nəyi gizli saxladıgınızı və nəyi askar etdiyinizi (urəyinizdə olanları, butun gizli və askar əməllərinizi) bilir

[20] (Musriklərin) Allahdan qeyri ibadət etdikləri (butlər) hec bir sey yarada bilməzlər, əksinə, onlar ozləri (dasdan, agacdan və sairədən) yaradılmıslar

[21] Onlar oludurlər, diri deyillər və (insanların, butun məxluqatın) nə vaxt diriləcəklərini də bilməzlər. (Elə isə onlara ibadət etmək duzgundurmu)

[22] Siz tanrınız bir olan Allahdır. Axirətə inanmayanların qəlbləri isə (Allahın qudrət və əzəmətini, vəhdaniyyətini) inkar edər. Onlar (haqqa boyun qoymagı, Allaha iman gətirməyi) ozlərinə sıgısdırmazlar

[23] Subhəsiz ki, Allah onların gizlində də, askarda da nə etdiklərini bilir. Allah təkəbbur edənləri sevməz

[24] (Musriklərdən:) “Rəbbiniz (Muhəmmədə) nə nazil etmisdir?” – deyə sorusduqda, onlar: “Qədimlərin əfsanələrini!” – deyə cavab verərlər ki

[25] Qiyamət gunu oz gunahlarına tamamılə, nadanlıqları uzundən yoldan cıxartdıqları adamların gunahlarına da qismən yuklənsinlər. Bir gorun onların dasıyacaqları (yuk) necə də pisdir

[26] Onlardan əvvəlkilər də hiylə qurmusdular. Allah onların binalarını təməlindən sarsıtdı, dərhal tavanları baslarına cokdu və hec ozləri də (hiss edib) bilmədilər ki, əzab onlara haradan gəldi

[27] Sonra qiyamət gunu (Allah) onları rusvay edəcək və: “Barələrində (mo’minlərlə) cənə-bogaz oldugunuz səriklərim haradadır?” – deyə sorusacaqdır. Elm verilmis kimsələr (peygəmbərlər və mo’minlər) isə: “Bu gun kafirlər rəzalətə və əzaba (pisliyə) ducar olacaqlar!” – deyəcəklər

[28] Mələklər (kufr etməklə, Allaha sərik qosmaqla) ozlərinə zulm edənlərin canlarını aldıqda onlar (olum qorxusundan Allahın əmrinə) təslim olub: “Biz hec bir pislik etmirdik!” – deyəcək (mələklər də onlara belə cavab verəcəklər): “Xeyr, (elə deyildir) Allah sizin nələr etdiyinizi cox yaxsı bilir

[29] Haydı, girin əbədi qalacagınız Cəhənnəmin qapılarına (təbəqələrinə). Təkəbburlulərin (Allaha iman gətirməyi ozlərinə ar bilənlərin) məskəni necə də pisdir!”

[30] Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərdən: “Rəbbiniz (oz peygəmbərinə) nə nazil etmisdir? – deyə sorusduqda isə onlar: “Xeyir (nazil etmisdir)” – deyə cavab verərlər. Bu dunyada yaxsılıq edənləri (gozəl həyat) gozləyir. Axirət yurdu (Cənnət) isə, sozsuz ki, daha yaxsıdır. Muttəqilərin yurdu necə də gozəldir

[31] Onlar (agacları) altında caylar axan Ədn cənnətlərinə daxil olacaqlar. Orada onların istədiləri hər sey vardır. Allah muttəqiləri belə mukafatlandırır

[32] O kəslər ki, mələklər onların canlarını pak olduqları halda alıb: “Sizə salam olsun! Etdiyiniz (gozəl) əməllərə gorə Cənnətə daxil olun!” – deyərlər

[33] O kafirlər (canlarını almaq ucun) yalnız mələklərin onların yanına gəlməsini, yaxud sənin Rəbbinin (əzab) əmrinin gəlib catmasınımı gozləyirlər? Onlardan əvvəlkilər də belə etmisdilər. Allah onlara zulm etmədi. Onlar ozləri ozlərinə zulm edirdilər

[34] Onlara oz əməllərinin cəzası (pisliklər) artıq yetisdi. Istehza etdikləri (əzab da) onları yaxaladı

[35] Musriklər (nadanlıqları uzundən və ya istehza məqsədilə) dedilər: “Əgər Allah istəsəydi, nə biz, nə də atalarımız Ondan basqa hec bir seyə tapınmaz, Onsuz (Allahın razılıgı, hokmu olmadan) hec bir seyi haram etməzdik”. Onlardan əvvəlkilər də belə etmisdilər. Peygəmbərlərin vəzifəsi isə yalnız acıq-askar bir təbligdir. (Peygəmbərlər hec kəsi zorla bir isə vadar etməz. Onların borcu ancaq Allahın hokmlərini insanlara təblig etmək, insanların borcu isə Allahın onlara verdiyi agıl və iradə ilə haqqı batildən ayırmaq, yaxsı islər gorub savab qazanmaqdır)

[36] Biz hər ummətə: “Allaha ibadət edin, Tagutdan cəkinin! – deyə peygəmbər gondərmisdik. Onlardan bir qismini Allah dogru yola yonəltmis, bir qismi isə (Allahın əzəli elmi ilə) haqq yoldan azmalı olmusdur. (Ey musriklər!) Yer uzundə dolasıb gorun ki, (peygəmbərləri) yalancı hesab edənlərin axırı necə oldu

[37] (Ya Rəsulum!) Sən onların dogru yola gəlməsini həddindən artıq istəsən də (bunun hec bir faydası yoxdur). Cunki Allah yoldan cıxartdıqlarını (bir daha) dogru yola salmaz. Onlara (Allahın əzabından xilas olmaqla) komək edənlər də olmaz

[38] Onlar: “Allah, olən bir kimsəni diriltməyəcəkdir!” – deyə Allaha mohkəm and icdilər. Xeyr! (Allah qiyamət gunu oluləri qəbirlərindən cıxarıb dirildəcəyi haqda) dogru və’d etmisdir. Lakin insanların əksəriyyəti (bunu) bilməz

[39] (Allah hər bir mo’mini və kafiri oləndən sonra dirildəcəkdir ki) ixtilafda olduqları məsələləri izah etsin və (qiyamət gunu olulərin diriləcəyini) inkar edənlər də ozlərinin yalancı olduqlarını bilsinlər

[40] Biz hər hansı bir seyi (yaratmaq) istədikdə ona sozumuz: “Ol!” deməkdir. O da dərhal olar

[41] Zulmə mə’ruz qaldıqdan sonra Allah ugrunda hicrət edənləri dunyada gozəl bir yerdə sakin edəcəyik. Axirət mukafatı (Cənnət) isə daha boyukdur. Kas (kafirlər və hicrətdən geri qalanlar bunu) biləydilər

[42] (O muhacirlər hər curə əziyyətə) dozənlər və yalnız Rəbbinə təvəkkul edənlərdir

[43] (Ya Rəsulum!) Biz səndən əvvəl də ozlərinə vəhy etdiyimiz ancaq kisilər (kisi peygəmbərlər) gondərmisdik. Əgər (bunu) bilmirsinizsə, zikr (kitab, elm) əhlindən sorusun! (Musriklər belə iddia edirdilər ki, peygəmbərlər bəsərdən deyil, ancaq mələklərdən ola bilər. Buna cavab olaraq bildirilir ki, insanlara gondərilən peygəmbərlər mələk yox, məhz insan, ozu də yalnız kisilərdən ibarət olmalıdır)

[44] Biz onları (peygəmbərliklərinin dogru oldugunu subut edən) acıq-askar mo’cuzələr və kitablarla gondərdik. Sənə də Qur’anı nazil etdik ki, insanlara onlara gondəriləni (hokmləri, halal-haramı) izah edəsən və bəlkə, onlar da dusunub dərk edələr

[45] (Peygəmbərlərə qarsı) pis hiylələr quranlar (pis islər duzub qosanlar) Allahın onları yerə gomməyəcəyinə, yaxud ozləri də bilmədikləri bir yerdən onlara əzabın gəlməyəcəyinə əmindirlərmi

[46] Və ya gəzib dolasarkən (səfər əsnasında) əzabın onları yaxalamasından (Allahın onları məhv etməsindən qorxmurlarmı?) Axı onlar (Allahı) aciz edə bilməzlər (Allahın əzabından qacıb canlarını qurtara bilməzlər)

[47] Yoxsa onlar tədriclə əzaba giriftar olmayacaqlarına (əmindirlər)?! Həqiqətən, Rəbbin səfqətlidir, mərhəmətlidir! (Allah bəndələrinə əzab verməkdə tələsməz)

[48] Məgər onlar Allahın yaratdıgı hər hansı bir seyə baxıb gormurlərmi ki, onların kolgələri Allaha acizanə surətdə səcdə edərək saga-sola əyilir

[49] Goylərdə və yerdə olan (butun) canlılar, hətta mələklər belə hec bir təkəbbur gostərmədən Allaha səcdə edərlər

[50] Onlar oz (baslarının) ustundə olan Rəbbindən qorxar və ozlərinə buyurulanları edərlər

[51] Allah belə buyurdu: “Iki tanrı qəbul etməyin. O (Allah) yalnız tək bir tanrıdır. Ancaq Məndən qorxun!”

[52] Goylərdə və yerdə nə varsa, hamısı Onundur! Din də (itaət və ibadət də) daim Onundur. Belə oldugu təqdirdə Allahdan basqasındanmı qorxursunuz

[53] Sizə gələn hər bir ne’mət Allahdandır. Sonra sizə bir musibət uz verdikdə Ona yalvarıb-yaxarırsınız

[54] Sonra sizi o musibətdən qurtardıgı zaman bir də gorursən ki, aranızda bir dəstə Rəbbinə sərik qosur

[55] Onlar bunu ozlərinə verdiyimiz ne’mətlərə nankorluq etmək ucun edirlər. Hələ ki (dunyada) kef cəkib ləzzət alın. (Basınıza gələcək musibəti) sonra biləcəksiniz

[56] (Musriklər) onlara verdiyimiz ruzidən hec bir sey bilməyənlərə (hec nə anlamayan butlərə) pay ayırırlar. Allaha and olsun ki, yaxdıgınız iftiralara gorə sorgu-sual ediləcəksiniz

[57] Onlar Allaha qızlar isnad edirlər/ (Mələklər Allahın qızlarıdır, deyirlər). Allaha pakdır, muqəddəsdir. (Onun ogula-qıza ehtiyacı yoxdur.) Ozlərinə gəldikdə isə istədiklərini (oglan usaqlarını) aid edirdilər

[58] Onlardan birinə qızı olması ilə mujdə verdikdə qəzəblənib uzu qapqara qaralar

[59] Verilən mujdənin pisliyi uzundən tayfasından qacıb gizlənər. (Allah bilir!) Gorəsən, onu (o korpəni) zillət icində saxlayacaq, yoxsa torpaga goməcək? (Diri-diri basdıracaq?) Bir gorun onlar necə pis muhakimə yurudurlər! (Oglanları ozlərinə goturub qızları Allaha isnad edirlər)

[60] Ən pis sifət (evlənmək ucun qadınlara ehtiyac hiss etdikləri halda, qız usaqlarını diri-diri torpaga basırmaq) axirətə inanmayanlara, ən yuksək sifət (vəhdaniyyət) isə Allaha məxsusdur. Allah yenilməz quvvət (qudrət) sahibi, hikmət sahibidir

[61] Əgər Allah insanları zulmləri uzundən cəzalandırsaydı, yer uzundə hec bir canlını sag buraxmazdı. Lakin (Allah) onlara muəyyən muddət (omurlərinin sonunadək) mohlət verər. Əcəlləri gəlib catdıqda isə (ondan) bircə saat belə nə geri qalar, nə də irəli kecə bilərlər

[62] (Musriklər) ozlərinin bəyənmədiklərini (qızları) Allaha isnad edərlər. Dilləri də: “Onları ən gozəl aqibət (Cənnət, Allah rizası) gozləyir!” - deyə yalan soylər. Subhəsiz ki, onları Cəhənnəm gozləyir. Onlar (Cəhənnəm atəsinə daxil olduqdan sonra hamı tərəfindən) tərk olunacaqlar. (Və ya onlar gundən-gunə Cəhənnəmə yaxınlasanlardır)

[63] (Ya Rəsulum!) Allaha and olsun ki, səndən əvvəl də ummətlərə peygəmbərlər gondərmisdik. Seytan onlar oz (cirkin) əməllərini xos gostərmisdi. Bu gun Seytan onların dostudur (havadarıdır). Onlar (qiyamət gunu) siddətli əzaba ducar olacaqlar

[64] Biz Kitabı (Qur’anı) sənə yalnız (musriklərə) ixtilafda olduqları (tovhid, qiyamət, qəza-qədər və s. bu kimi) məsələləri izah etmək və mo’minlərə bir hidayət və mərhəmət olsun deyə nazil etdik

[65] Allah goydən bir yagıs endirər, onunla yer uzunu oldukdən (quruduqdan) sonra dirildər. (Oyud-nəshihətə) qulaq asanlar ucun bunda bir ibrət vardır. (Allah quru torpaga həyat verə bildiyi kimi, insanları da oləndən sonra diriltməyə qadirdir)

[66] Subhəsiz ki, davarda (sagmal heyvanlarda) da sizin ucun bir ibrət vardır. Biz onların qarınlarındakı qanla ifrazat arasında olan təmiz sudu sizə icirdirik. O, icənlərin bogazından rahat kecər. (Qanın və ifrazatın dadı, qoxusu və rəngi əsla sudə qarısmaz. Əksinə, sudə elə bir tam verərik ki, o, icənlərə xos gələr)

[67] Siz xurma agaclarının meyvəsindən və uzumlərdən sərab (yaxud sirkə) və gozəl ruzi (kismis, movuc, bəhməz, quru xurma və s.) duzəldirsiniz. Subhəsiz ki, bunda da agılla dusunənlər ucun bir ibrət vardır

[68] Rəbbin bal arısına belə vəhy (təlqin) etdi: “Daglarda, agaclarda və (insanların) qurduqları cardaqlarda (evlərin damında, uzumluklərdə) ozunə evlər tik (pətəklər sal)

[69] Sonra butun meyvələrdən ye və Rəbbinin sənə gostərdiyi yolla rahat (asanlıqla) get! (Və ya: “Rəbbinin yollarını itaətlə tut!”) (O arıların) qarınlarından insanlar ucun səfa olan muxtəlif rəngli (ag, sarı, qırmızı) bal cıxar. Suhəsiz ki, bunda dusunub dərk edənlər ucun bir ibrət vardır

[70] Allah sizi yaratmısdır, sonra da (əcəliniz catanda) oldurəcəkdir. Sizin bir qisminiz omrun ən rəzil (ixtiyar) cagına (80-90 yaslarına) catdırılar ki, (vaxtilə) bildiyi hər seyi unudar. (Insan qocalıgın ən dusgun dovrundə bildiyini unudar, xasiyyətini dəyisib usaq kimi olar. Bu, əsasən, kafirlərə aiddir. Lakin Qur’an oxuyan, oruc tutub namaz qılan, sidq-urəkdən ibadət edən səxsin isə ixtiyar cagında belə, aglı basında olar, uzun omur onun qiymətini və kəramətini Allah yanında daha da artırar). Həqiqətən, Allah (hər seyi) biləndir, (hər seyə) qadirdir

[71] Allah ruzi baxımından birinizi digərinizdən ustun etmisdir. Ustun olanlar (varlılar) tabeciliyində olanları (qulları, kənizləri) oz ruzilərinə sərik etməzlər ki, bu cəhətdən bərabər olsunlar. (Və ya onlar hamısı ruziyə sərik olduqları halda, varlılar oz ruzilərini tabeciliyində olanlara verməzlər. Var-dovlət sahibləri oz ruzilərini onlara tabe olanlarla bərabər bolməyi, onları mallarına sərik etməyi ozlərinə rəva bilmədikləri halda, hər seyin xaliqi olan Allaha cansız butləri və digər tanrıları sərik qosmagı necə rəva gorurlər?) Indi onlar Allahın ne’mətlərini inkarmı edirlər

[72] Allah sizin ucun ozunuzdən (Adəm və Həvvadan, yaxud oz cinsinizdən) zovcələr yaratdı, zovcələrinizdən də sizin ucun ogullar, nəvələr əmələ gətirdi, pak (halal) ne’mətlərindən sizə ruzi verdi. Belə olduqda, onlar (musriklər) batilə inanıb Allahın ne’mətini inkarmı edirlər

[73] (Musriklər) Allahı qoyub goylərdən və yerdən onlara verəcək hec bir ruzisi olmayan və buna gucləri də catmayanlara (butlərə) ibadət edirlər

[74] (Allah qosdugunuz sərikləri, Onun yaratdıqlarını) Allaha bənzətməyin. Allah (hec bir səriki olmadıgını, hec bir məxluqun Ona bənzəmədiyini) bilir, siz isə (bu həqiqəti) bilmirsiniz

[75] Allah belə bir məsəl cəkdi: “Hec bir seyə gucu catmayan və basqasının malı olan bir qul ozunə verdiyimiz gozəl ruzidən (Allah yolunda) gizli və askar sərf edən birisi ilə (azad bir insanla) eyni ola bilərmi?! Həmd (hər cur tə’rif və sukur) yalnız Allaha məxsusdur, lakin (musriklərin) əksəriyyəti (bunu) bilməz

[76] Allah iki nəfər (Ozu ilə butlər) barəsində yenə belə bir məsəl buyurdu: (bu iki nəfərin) biri dilsizdir (laldır), hec bir seyə gucu catmaz. O oz agasına bir yukdur, onu hara yollasa, xeyirlə qayıtmaz. O hec dogru yolda olub haqq-ədaləti əmr edən (insanları ədalətli islər gorməyə sovq edən) bir kimsə kimi ola bilərmi

[77] Goylərin və yerin qeybini (gozə gorunməyən, hec kəsə bəlli olmayan məchul sirlərini) bilmək ancaq Allaha məxsusdur. Qiyamətin qopması (əmri) bir goz qırpımında, yaxud daha tez olar. Allah, həqiqətən, hər seyə qadirdir

[78] Allah sizi analarınızın bətnlərindən hec bir sey bilmədiyiniz (dərk etmədiyiniz) halda cıxartdı. Sonra sizə qulaq, goz və qəlb verdi ki, (Allahın əmrlərini esidib, qudrətini və əzəmətini gorub, vəhdaniyyətini duyub) sukur edəsiniz

[79] Məgər (musriklər) yerlə goy arasında (ucaraq Allaha) ram olmus qusları gormurlər?! Onları (havada) yalnız Allah saxlayır (butun hərəkətlərini ancaq Allah idarə edir). Həqiqətən, bunda mo’minlər ucun ibrətlər vardır

[80] Allah evlərinizi sizə məskən (yasayıb dincəlmə yeri) etdi, heyvanların dərilərindən həm koc vaxtı, həm də bir yerdə qaldıgınız zaman (dasınması) sizin ucun yungul (asan) olan evlər-cadırlar duzəltdi, onların yunundan, tukundən və qılından muəyyən vaxta qədər (omrunuzun sonuna kimi və ya onlar kohnələnədək) istifadə edəcəyiniz ev əsyası (pal-paltar, xalca-palaz) və (satlıq) mal verdi

[81] Allah yaratdıgı seylərdən (agaclardan, evlərdən, daglardan və buludlardan) sizin ucun (gunəsin hərarətindən qorunmaq məqsədilə) kolgəliklər əmələ gətirdi, sizdən otru daglarda sıgınacaqlar (magaralar, kahalar), sizi istidən (və soyuqdan) saxlayacaq (yun, kətan, pambıq) koynəklər, (sizi muharibədə) qoruyacaq zirehli geyimlər duzəltdi. Allah ne’mətini sizə belə tamamlayıb verdi ki, bəlkə, Ona itaət edəsiniz (musəlman olasınız)

[82] (Ya Rəsulum! Əgər butun bunlardan sonra musriklər) yenə də (səndən) uz dondərsələr (urəyini qısma)! Cunki sənin vəzifən ancaq (Mənim dinimi, hokmlərimi) acıq-askar təblig etməkdir

[83] Onlar Allahın ne’mətini (Muhəmməd əleyhissəlamı peygəmbər gondərməklə onlara etdiyi lutfu) bilir, lakin sonra onu (Muhəmməd əleyhissəlamın peygəmbərliyini) danırlar. Onların əksəriyyəti kafirdir

[84] Qiyamət gunu hər ummətdən bir sahid (oz peygəmbərini) gətirəcəyik. (Onlar mo’minlərin lehinə, kafirlərin əleyhinə sahidlik edəcəklər). Kafirlərə (uzrxahlıq etməyə) izin verilməyəcək, hec uzr diləmələri də istənilməyəcəkdir

[85] Zalımlar (kafirlər, musriklər) əzabı (Cəhənnəm əzabını) goruncə (yalvarıb-yaxaracaqlar), lakin (əzabları) yungulləsdirilməyəcək, (tovbə ucun) onlara bir an belə mohlət də verilməyəcəkdir

[86] Musriklər (Allaha qosduqları) səriklərini (butləri, tanrıları) gordukdə: “Ey Rəbbimiz! Bunlar bizim Səndən savayı (bizi Sənə yaxınlasdırmaq məqsədilə) ibadət etdiyimiz səriklərimizdir!” – deyəcəklər. (Butlər də) onlara: “Siz əsl yalancısınız! (Biz sizi Allahı tərk edib bizə tapınmaga də’vət etməmisdik!)” – deyə cavab verəcəklər

[87] (Musriklər) o gun (gunahlarını e’tiraf edərək) Allaha təslim olacaq, ozlərindən uydurub duzəltdikləri (butlər) də aradan cıxacaqlar

[88] Torətdikləri fitnə-fəsada gorə (insanları) Allah yolundan dondərən kafirlərin əzablarının ustunə bir əzab da artıracagıq

[89] Qiyamət gunu hər ummətə ozlərindən bir sahid (hər ummətin oz peygəmbərini) gondərəcəyik (tutacagıq). (Ya Rəsulum!) Səni də bunlara (oz ummətinə) sahid gətirəcəyik. Biz Qur’anı sənə hər seyi (dini hokmləri, halal-haramı, gunahı və savabı) izah etmək ucun, musəlmanlara (və ya Allahın vəhdaniyyətini qəbul edən butun insanlara) da bir hidayət, mərhəmət və mujdə olaraq nazil etdik

[90] Həqiqətən, Allah (Qur’anda insanlara) ədalətli olmagı, yaxsılıq etməyi, qohumlara (haqqını) verməyi (kasıb qohum-əqrabaya səriətin vacib bildiyi tərzdə əl tutmagı) buyurar, zina etməyi, pis islər gorməyi və zulm etməyi isə qadagan edir. (Allah) sizə dusunub ibrət alasınız deyə, belə oyud-nəsihət verir

[91] Əhd etdiyiniz zaman Allaha verdiyiniz əhdi yerinə yetirin. Allahı ozunuzə zamin edib mohkəm and icdikdən sonra onu pozmayın. Həqiqətən, Allah nə etdiyinizi bilir

[92] Mohkəm əyirdiyi ipliyi sonradan qıran (təzədən acıb sokən) qadın kimi olmayın. Siz bir ummət digərindən (sayca) cox oldugu ucun aranızdakı andları yalana cevirirsiniz (fitnə-fəsad aləti edirsiniz). (Bu gun bir qəbilə ilə muqavilə baglayır, sabah daha quvvətli, daha varlı bir qəbilə ilə rastlasdıqda əvvəlki ilə bagladıgınız muqaviləni pozub onunla sazisə girisiniz). Allah bununla yalnız sizi sınayır. O, qiyamət gunu ixtilafda oldugunuz (dini) məsələləri sizə izah edəcəkdir

[93] Əgər Allah istəsəydi, sizi (eynilə dində olan) tək bir ummət edərdi. (Allah) dilədiyini zəlalətə salar, dilədiyini isə dogru yola yonəldər. Sozsuz ki, etdiyiniz əməllərə gorə sorgu-sual olunacaqsınız

[94] Aralarınızdakı andlarını yalana cevirib fitnə-fəsad aləti etməyin. Yoxsa ayagınız mohkəm oldugu ikən surusər (imana gəldikdən sonra ondan xaric olarsınız) və (insanları) Allah yolundan dondərdiyinizə gorə (dunyada) əzabı dadarsınız. (Hələ axirətdə də) sizi dəhsətli bir əzab gozləyir! (Peygəmbərlə əhd bagladıqdan sonra hormət, ehtiram qazanan səxs sozundə mohkəm durmayıb əhdini pozsa, nufuzunu itirər və ozunu fəlakətə, məhvə ducar etmis olar)

[95] Allahla bagladıgınız əhdi ucuz satmayın. (Əhdi pozmadıgınıza gorə) Allah yanında olan (savab) sizin ucun (dunya mənfəətindən) daha yaxsıdır. Kas biləydiniz

[96] Sizdə olan (dunya malı) tukənər, Allah dərgahında olan (axirət ne’mətləri) isə əbədidir. (Allah yolunda əziyyətlərə) dozənləri etdikləri yaxsı əməllərin muqabilində mukafatlandıracagıq (yaxud gordukləri yaxsı islərin əvəzində onlara daha yaxsı mukafat verəcəyik)

[97] Mo’min olub yaxsı islər gorən (Allaha itaət edən) kisi və qadına (dunyada və axirətdə) xos həyat nəsib edəcək və etdikləri yaxsı əməllərə gorə mukafatlarını verəcəyik. (Və ya gordukləri yaxsı islərin muqabilində onlara daha yaxsı mukafatlarını verəcəyik)

[98] (Ya Rəsulum!) Qur’an oxumaq istədiyin zaman məl’un Seytandan Allaha sıgın! (“Əuzu billahi minəs-seytanır-rəcim” sozlərini de)

[99] Həqiqətən, iman gətirib yalnız oz Rəbbinə təvəkkul edənlərin uzərində Seytanın hec bir hokmu yoxdur

[100] Seytanın hokmu yalnız ona itaət edib Allaha sərik qosanlar uzərindədir! (Insanların Allaha sərik qosmalarının əsas səbəbi onların Seytana itaət etmələri, Seytanı ozlərinə dost, havadar secmələridir)

[101] Biz bir ayənin yerinə digər bir ayəni gətirdikdə (bir ayənin hokmunu ləgv edib onu basqası ilə əvəz etdikdə) – Allah nə nazil etdiyini (hansı hokmun bəndələri ucun daha munasib oldugunu) Ozu daha yaxsı bilir – (Kafirlər Muhəmmədə): “Sən ancaq bir iftiracısan (Allahın adından yalan uydurursan!)” – deyərlər. Xeyr! Onların əksəriyyəti (cahil oldugu ucun əsl həqiqəti, bir hokmu basqası ilə əvəz etməyin hikmətini) bilməz

[102] (Ya Rəsulum!) De: “Ruhulquds (Cəbrail) onu (Qur’anı) sənin Rəbbindən iman gətirənlərə səbat vermək, musəlmanları isə dogru yola yonəltmək və (onlara Cənnətlə) mujdə vermək ucun haqq olaraq nazil etmisdir!”

[103] Biz (musriklərin): “(Qur’anı) ona (Muhəmmədə) bir insan (ara-sıra gorub danısdıgı Cəbr ər-Rumi adlı xacpərəst bir gənc və ya Səlmani–Farsi) oyrədir!” – dediklərini də bilirik. Onların nəzərdə tutduqları adamın dili basqa dildir. Bu (Qur’anın dili) isə acıq-askar (bəlagətli, fəsahətli) ərəb dilidir! (Ərəblər ozləri Qur’anın dil, uslub gozəlliyi qarsısında heyranlıqlarını, acizliklərini gizlədə bilmədikləri halda, əcəmlər bu cur fəsahətli ərəb dilini haradan bilə bilərlər)

[104] Allahın ayələrinə inanmayanları, sozsuz ki, Allah dogru yola salmaz. Onları (axirətdə) siddətli bir əzab gozləyir

[105] Yalanı ancaq Allahın ayələrinə inanmayanlar uydururlar. Onlar əsl yalancıdırlar

[106] Qəlbi imanla sabit oldugu halda (kufr sozunu deməyə) məcbur edilən (dil ilə deyib urəyində onu təsdiq etməyən) səxs istisna olmaqla, hər kəs iman gətirdikdən sonra kufr etsə (onu agır təhlukə gozləyir). Lakin qəlbən kufrə razı olanlara (qəlbində konullu surətdə kufrə yer verənlərə) Allahın qəzəbi tutar və onlar siddətli bir əzaba ducar olarlar

[107] Bu (əzab) ona gorədir ki, onlar dunyanı (fani dunya malını) axirətdən (axirət ne’mətlərindən) ustun tutarlar. Allah kafirləri dogru yola salmaz

[108] Bunlar o kəslərdir ki, Allah onların qəlblərini, qulaqlarını və gozlərini mohurləmisdir. Onlar (Allahın kafirlər ucun hazırladıgı əzabdan) qafildirlər

[109] Subhəsiz ki, axirətdə ziyana ugrayanlar da onlardır

[110] Fitnəyə mə’ruz qaldıqdan sonra hicrət edənləri, daha sonra cihad edib (bu yolda hər cur əzab-əziyyətə) səbr edənləri isə (butun) bunlardan sonra Rəbbin, subhəsiz ki, bagıslayandır, (onlara) rəhm edəndir

[111] O gun (qiyamət gunu) hər kəs oz canının hayında olar, hər kəsə əməlinin əvəzi (cəzası) verilər və onlara hec bir haqsızlıq edilməz

[112] Allah bir səhəri (Məkkəni) misal gətirir. O səhər əmin-amanlıq və arxayınlıq icində idi. Lakin (əhalisi) Allahın ne’mətini inkar etdi, Allah da həmin səhərə (sakinlərinin) etdikləri əməllərə gorə (yeddi il) aclıq və qorxu bəlası daddırdı

[113] Onlara ozlərindən bir peygəmbər gəlmisdi. Onlar onu yalancı saydılar, buna gorə də əzab (Bədr muharibəsi) onları zulm edərkən (zulm etdikləri zaman) yaxaladı

[114] Allahın sizə verdiyi halal və pak ruzilərdən yeyin. Əgər Allaha ibadət edirsinizsə, Onun ne’mətinə sukur edin

[115] Allah sizə ancaq olu heyvanı, qanı, donuz ətini və Allahın adı cəkilmədən (bismillah deyilmədən) kəsilmis heyvanı haram buyurmusdur. (Ozgənin malına əl uzatmamaq sərtilə) basqa bir sey tapa bilməyib zəruri ehtiyacını odəyəcək qədər bunlardam yeməyə məcbur olan səxsə (gunah yazılmaz). Cunki Allah (bəndələrini) bagıslayandır, rəhm edəndir

[116] Diliniz (bizə belə əmr edildiyi deyə) yalana vərdis etdiyi ucun (dəlilsiz-subutsuz): “Bu halaldır, o haramdır!” – deməyin, cunki (bununla) Allaha iftira yaxmıs olursunuz. Allaha iftira yaxanlar (axirət əzabından) nicat tapmazlar

[117] (Onlar ucun dunyada) az bir mənfəət vardır, (axirətdə isə) onları siddətli bir əzab gozləyir

[118] Yəhudilərə haram etdiyimiz seyləri daha əvvəl sənə xəbər vermisdik. Biz (bunları haram buyurmaqla) onlara zulm etmədik. Onlar (gunah islər gorməklə) ozləri ozlərinə zulm edirdilər. (Buna gorə də Allah bir cox ne’mətləri onlara haram buyurdu)

[119] Sonra (bil ki) Rəbbin cahillikləri uzundən pis is gorən (Allaha sərik qosan), ondan sonra tovbə edib ozlərini islan edən kimsələri (əfv edər). Həqiqətən, Rəbbin (tovbədən) sonra (bəndələrini) bagıslayandır, rəhm edəndir

[120] Həqiqətən, Ibrahim Allaha mut’i, batildən haqqa tapınan bir imam (rəhbər) idi. O hec vaxt musriklərdən olmamısdı. (Və ya: Ibrahim ozu bir ummət idi. Bir ummətə xas olan butun yaxsı cəhətlət, gozəl xususiyyətlər onda cəmlənmisdi)

[121] O, (Allahın) ne’mətlərinə sukur edən idi. (Allah da) onu (sədaqətinə, səmimiliyinə gorə peygəmbərlik ucun) secmis və duz yola yonəltmisdi

[122] Biz ona dunyada gozəl ne’mət (peygəmbərlik, hamı tərəfindən sevilib hormət olunmaq) bəxs etdik. Subhəsiz ki, o, axirətdə də (ən yuksək dərəcələrə nail olacaq) salehlərdəndir

[123] Sonra (Ya Rəsulum!) sənə: “Batildən haqqa donərək musriklərdən olmayan Ibrahimin dininə tabe ol!” – deyə vəhy etdik

[124] Sənbə gunu (ibadət etmək) ancaq onun barəsində ixtilafda olanlara (ibadət və istirahət gunumuz cumə deyil, sənbə olsun deyə, mubahisə edən yəhudilərə) vacib edildi. Həqiqətən, Rəbbin qiyamət gunu ixtilafda olduqları məsələlər barəsində onların arasında hokm verəcəkdir

[125] (Ya Rəsulum!) Insanları hikmətlə (Qur’anla, tutarlı dəlillərlə), gozəl oyud-nəsihət (moizə) ilə Rəbbinin yoluna (islama) də’vət et, onlarla ən gozəl surətdə (sirin dillə, mehribanlıqla, əqli səviyyələrinə muvafiq səkildə) mubahisə et. Həqiqətən, Rəbbin yolundan azanları da, dogru yolda olanları da daha yaxsı tanıyır

[126] (Ey mo’minlər! Intiqam almaq məqsədilə birinə) cəza verəcək olsanız, sizə nə cəza verilibsə, eynilə həmin cəzanı verin. (Artıq cəza isə zulm etməkdir ki, bu da gunahdır). Əgər (onlardan intiqam almayıb) səbr etsəniz, bu, səbr edənlər ucun daha xeyirlidir. (Əfv etmək, rəhm gostərmək savab qazanmaga cox gozəl vəsilə oldugu ucun, sozsuz ki, qisas almaqdan daha ustundur)

[127] (Ya Rəsulum! Allah yolunda olan butun əzab-əziyyətə) səbr et. Sənin səbr etməyin yalnız Allahın koməyilədir. (Də’vətini qəbul etmədiklərinə, iman gətirmədiklərinə gorə) onlardan (musriklərdən) otru kədərlənmə və (səni oldurmək məqsədilə) qurdurları hiylələrə gorə də urəyini qısma

[128] Həqiqətən, Allah Ondan qorxub pis əməllərdən cəkinənlər və yaxsı islər gorənlərlədir

[1] Bə’zi ayələrimizi (qudrətimizə dəlalət edən qəribəlikləri və əcaiblikləri) gostərmək ucun bəndəsini (Peygəmbər əleyhissəlamı) bir gecə (Məkkədəki) Məscidulhəramdan ətrafını mubarək etdiyimiz (bərəkət verdiyimiz) Məsciduləqsaya (Beytulmuqəddəsə) aparan Allah pak və muqəddəsdir. O, dogrudan da, (hər seyi) esidəndir, gorəndir

[2] Biz Musaya kitab (Tovrat) verdik və: “Məndən basqa hec bir vəkil tutmayın (və ya tanrı qəbul etməyin)” – deyə, onu Israil ogullarına (haqq yolu gostərən) bir rəhbər tə’yin etdik

[3] Ey Nuhla birlikdə (gəmiyə) mindirib apardıgımız (tufandan xilas etdiyimiz) kəslərin nəsli! Həqiqətən, o (Nuh Allahın ne’mətlərinə) cox sukur edən bir bəndə idi

[4] Biz Israil ogullarına kitabda (Tovratda): “Siz yer uzundə (Zəkəriyyanı, sonra da Yəhyanı oldurməklə) iki dəfə fitnə-fəsad torədəcək və cox dikbaslıq (yaxud zulm) edəcəksiniz!” – deyə bildirdik

[5] Onlardan (o fitnə-fəsadın) birincisinin (cəza) vaxtı gələndə ustunuzə cox guclu qullarımızı (Buxtunəssəri, yaxud Calutu orduları ilə birlikdə) gondərdik. Onlar (sizi oldurmək, əsir almaq və qarət etmək ucun) evlərinizin arasında gəzib dolasırdılar (sizi tə’qib edirdilər). Bu və’d artıq yerinə yetirildi. (Siz Zəkəriyyanı oldurdunuz, onlar da sizi qətl edib, əsir alıb, yurdunuzu xaraba qoydular)

[6] (Bundan) sonra sizə onların uzərində təkrar zəfər caldırdıq, (yenidən) var-dovlət, ogul-usaq verməklə komək gostərdik və sayca sizi (əvvəl oldugunuzdan və ya dusmənlərinizdən) daha cox etdik

[7] Yaxsılıq da etsəniz, ozunuzə etmis olursunuz, pislik də! Ikinci fitnə-fəsadınızın (cəza) vaxtı gəldikdə uzunuzu qara (sizi xəcil) etmək, məscidə (Məsciduləqsaya) birinci dəfə girdikləri kimi girmək və ələ kecirtdikləri hər seyi busbutun məhv etmək ucun (fars və rum padsahlarını) ustunuzə gondərdik. (Siz Yəhyanı oldurdunuz, onlar da əvəzində sizi qətl edib, mə’bədinizi dagıdıb, yurdunuzu viran qoydular)

[8] (Tovbə edəcəyiniz təqdirdə) ola bilsin ki, Rəbbiniz sizə rəhm etsin! Əgər siz (yenidən yaramaz əməllərinizə) qayıtsanız, Biz də (sizi yenidən cəzalandırmaga) qayıdarıq. Biz Cəhənnəmi kafirlərdən otru bir zindan etdik

[9] Həqiqətən, bu Qur’an (butun bəsəriyyəti) ən dogru yola (islama) yonəldir, yaxsı islər gorən mo’minlərə boyuk bir mukafata nail olacaqları ilə mujdə verir

[10] Axirətə inanmayanlar ucun isə siddətli bir əzab hazırlamısıq

[11] Insan (ozunə) xeyir-dua etdiyi kimi, bəd dua da edər. (Adamın hirsi tutduqda ozunə, yaxud ovladına bəd dua edər. Əgər Allah həmin səxsin duasını qəbul etsə, dərhal onun ozunu, yaxud ovladını məhv etməlidir. Lakin Allah səbirlidir, bəndələrinə əzab verməkdə tələsməz). Insan (hər seydə) tələskəndir (gorduyu isin aqibətini dusunməyə hovsələsi catmaz)

[12] Biz gecə və gunduzu (qudrətimizə dəlalət edən) iki əlamət muəyyən etdik. Rəbbinizdən ruzi diləməniz, illərin sayını və hesabı (vaxt olculərini) bilməyiniz ucun gecənin əlamətini (qaranlıgı) silib (yerinə) gunduzun isıqlı (gorunən) əlamətini gətirdik. Biz (ehtiyac hiss etdiyiniz) hər seyi (Qur’anda) mufəssəl izah etdik

[13] Biz hər bir insanın əməlini oz boynundan asar və qiyamət gunu (butun əməllərini) acıq kitab kimi qarsısına qoyarıq

[14] (Və ona belə deyərik:) “Oxu, kitabını (əməl dəftərini). Bu gun sən haqq-hesab cəkməyə ozun-ozunə (ozun oz əməllərinin sahidi olmaga) kifayətsən!”

[15] Dogru yol tutan yalnız ozunə xeyir, haqq yoldan azan da ancaq ozunə zərər edər. Hec bir gunahkar basqasının gunahını dasımaz. (Hərə oz gunahına cavabdehdir). Biz, peygəmbər gondərməmis (hec bir ummətə) əzab vermərik

[16] Biz bir məmləkəti məhv etmək istədikdə (peygəmbərlərin dili ilə) onun naz-ne’mət icində yasayan bascılarına (Allaha itaət etməyi, iman gətirməyi) əmr edərik. Lakin onlar (Allaha asi olub) pis-pis islər torədərlər. Beləliklə, (o məmləkətə əzab verilməsi haqqındakı) hokm vacib olar və onu yerlə yeksan edərik

[17] Biz Nuhdan sonra necə-necə ummətləri (nəsilləri) məhv etdik. (Ya Rəsulum!) Rəbbinin oz qullarının gunahlarını bilməsi, gorməsi (onlara cəza vermək ucun) kifayət edər

[18] Hər kəs fani dunyanı istəsə, dilədiyimiz səxsə istədiyimiz ne’məti orada tezliklə verərik. Sonra isə (axirətdə) ona Cəhənnəmi məskən edərik. O, (Cəhənnəmə) qınanmıs, (Allahın mərhəmətindən) qovulmus bir vəziyyətdə daxil olar

[19] Mo’min olub axirəti istəyən və onun ugrunda (can-basla) calısanların zəhməti (Allah dərgahında) qəbul olunar

[20] Onların və bunların hər birinə Rəbbinin ne’mətindən verərik. Rəbbinin ne’məti (istər dunyada, istərsə də axirətdə hec kəsə) qadagan deyildir

[21] (Ya Peygəmbərim!) Bir gor (var-dovlət, cah-cəlal baxımından dunyada) onların birini digərindən necə ustun tutduq? Axirətdə isə (dunyadakından) daha yuksək dərəcələr, daha boyuk ustunluklər vardır

[22] Allahla yanası basqa tanrı qəbul etmə. Yoxsa xar olar, zəlil vəziyyətə dusərsən

[23] Rəbbin yalnız Ona ibadət etməyi və valideynlərə yaxsılıq etməyi (onlara yaxsı baxıb gozəl davranmagı) buyurmusdur. Əgər onların biri və ya hər ikisi sənin yanında (yasayıb) qocalıgın ən dusgun cagına yetərsə, onlara: “Uf!” belə demə, ustlərinə qısqırıb acı soz soyləmə. Onlarla xos danıs

[24] Onların hər ikisinə acıyaraq mərhəmət qanadının altına salıb: “Ey Rəbbim! Onlar məni korpəliyimdən (nəvazislə) tərbiyə edib bəslədikləri kimi, Sən də onlara rəhm et!” – de

[25] Rəbbiniz urəklərinizdə olanları (qəlblərinizin sirlərini) ən yaxsı biləndir. Əgər əməlisaleh olsanız (ata-ananıza bilmədən etdiyiniz pislikdən pesman olub tovbə etsəniz və bundan sonra onlarla yaxsı davransanız, bilin ki) Rəbbiniz, həqiqətən, tovbəkarları bagıslayandır

[26] Qohum-əqrabaya da, miskinə də, (pulu qurtarıb yolda qalan) musafirə də haqqını ver. Eyni zamanda (mal-dovlətini əbəs yerə) saga-sola da səpələmə

[27] Həqiqətən, (malını əbəs yerə) saga-sola səpələyənlər seytanların qardaslarıdır. Seytan isə Rəbbinə qarsı nankordur

[28] Əgər Rəbbindən dilədiyin bir mərhəməti (ruzini) gozləmək məqsədilə onlardan (komək gostərilməsi lazım olan səxslərdən) uz cevirməli olsan (onlara bir seylə komək etmək istəsən, lakin imkanın olmadıgı ucun bacarmasan və buna gorə də məcburiyyət qarsısında qalıb gozlərinə gorunmək istəməsən), hec olmasa, onlara (“Darıxmayın, Allah mənə ruzi bəxs edər, mən də sizə verərəm!” kimi) xos bir soz de

[29] Nə əldən cox bərk ol, nə də əlini tamamilə acıb israfcılıq et. Yoxsa həm qınanarsan, həm də pesman olarsan

[30] Həqiqətən, Rəbbin istədiyi səxsin ruzisini artırar da, azaldar da. Dogrudan da, O Oz bəndələrinin halından xəbərdardır, (hər seyi) gorəndir

[31] Yoxsulluqdan qorxub (Cahiliyyət dovrundə oldugu kimi) ovladlarınızı (xususilə, qız usaqlarını) oldurməyin. Biz onların da, sizin də ruzinizi veririk. Onları oldurmək, həqiqətən, boyuk gunahdır

[32] Zinaya da yaxın dusməyin. Cunki o, cox cirkin bir əməl və pis bir yoldur

[33] Allahın haram buyurdugu cana haqsız yerə qəsd etməyin. (Onu yalnız və yalnız boyuk bir gunah islədikdə, məsələn, iman gətirdikdən sonra kufrə dusdukdə, yaxud zinakarlıq etdikdə oldurmək olar). Haqsız yerə oldurulən məzlum bir səxsin sahibinə (və ya varisinə qatil barəsində) bir ixtiyar verdik (istəsə, qatildən qisas alar, istəsə, bagıslayar və ya qanbahası tələb edər). Lakin o da qətl etməkdə ifrata varmasın (qisas almalı olsa, yalnız qatili oldurməklə kifayətlənsin)! Cunki (səriətin bu hokmləri ilə) ona artıq komək olunmusdur

[34] Yaxsı niyyət istisna olmaqla, yetimin malına həddi-buluga catana qədər yaxın dusməyin. (Bu mala ancaq onu qorumaq, artırıb coxaltmaq və yetimin oz xeyrinə istifadə etmək məqsədilə əl vurmaq olar). Əhdə vəfa edin. Cunki (insan) əhd barəsində (qiyamət gunu) cavabdehdir. (Insan verdiyi əhdi yerinə yetirib-yetirmədiyi haqda sorgu-suala tutulacaqdır)

[35] Olcəndə olcudə duz olun, (cəkəndə) duzgun tərəzi ilə cəkin. Bu (sizin ucun) daha xeyirli və nəticə e’tibarilə daha yaxsıdır

[36] (Ey insan!) Bilmədiyin bir seyin ardınca getmə (bacarmadıgın bir isi gormə, bilmədiyin bir sozu də demə). Cunki qular, goz və urək–bunların hamısı (sahibinin etdiyi əməl, dediyi soz barəsində) sorgu-sual olunacaqdır

[37] Yer uzundə təkəbburlə gəzib dolanma. Cunki sən nə yeri yara bilər, nə də (boyca) yuksəlib daglara cata bilərsən

[38] Butun bunlar Rəbbinin dərgahında bəyənilməyən (məkruh), pis seylərdir

[39] (Ya Rəsulum!) Bunlar Rəbbinin sənə vəhy etdiyi hikmətlərdəndir. Allahla yanası basqa tanrı qəbul etmə, yoxsa qınanmıs və (Allahın mərhəmətindən) kənar edilmis bir halda Cəhənnəmə atılarsan

[40] (Ey: “Mələklər Allahın qızlarıdır!” – deyən musriklər!) Məgər Rəbbiniz oglanları sizin ucun secib, ozu ucun mələklərdən qızlarımı (ovladlıga) goturdu?! Həqiqətən, (ozunuzə rəva bilmədiyiniz seyi Allaha isnad etməklə) boyuk-boyuk danısırsınız

[41] Insanlar dusunub ibrət alsınlar deyə, Biz bu Qur’anda (Allahın vəhdaniyyət əqidəsini curbəcur dəlillərlə, muxtəlif misallarla) izah etdik. Lakin (bu izahat) onların yalnız nifrətini artırdı (islamdan daha cox uz dondərdilər)

[42] (Ya Rəsulum!) De: “Əgər Allahla yanası, (musriklərin) dedikləri kimi, tanrılar olsa idi, onlar ərs sahibinə (yaxın dusmək, yaxud onunla vurusmaq ucun) bir yol axtarardılar”

[43] Allah onların dediklərindən cox uca (pak) və cox yuksəkdir

[44] Yeddi goy, yer və onlarda olanlar (butun məxluqat) Allahı təqdis edir. Elə bir sey yoxdur ki, Allaha tə’rif deyib Ona sukur etməsin, lakin siz onların (dillərini bilmədiyiniz ucun) təqdisini anlamazsınız. (Allah) həqiqətən, həlimdir, bagıslayandır

[45] (Ya Rəsulum!) Sən Qur’an oxudugun zaman səninlə axirətə inanmayanların arasına gorunməz bir pərdə cəkərik (Onlar səni gorməz və sənə hec bir xətər yetirə bilməzlər)

[46] (Qur’anı) anlamasınlar deyə, onların qəlblərinə pərdə cəkib qulaqlarına əngəl qoyduq (kar etdik). Sən Qur’anda Rəbbini bir tək tanrı olaraq andıgın zaman onlar nifrət əlaməti olaraq arxalarını cevirib gedərlər

[47] (Sən Qur’an oxuyanda) onlar sənə qulaq asdıqları zaman nəyi dinlədiklərini və zalımların (Dərunnədvədə) oz aralarında gizli-gizli danısıb: “Siz ancaq ovsunlanmıs bir adama uyursunuz!” – dediklərini də bilirik

[48] Bir gor (musriklər) səni kimlərə bənzətdilər (sənə sair, kahin, sehrbaz, məcnun, divanə və s. dedilər)! Onlar yoldan azdılar və bir daha dogru yolu tapa bilməzlər

[49] Onlar: “Biz sur-sumuk, curuyub ovxalanmıs torpaq oldugumuz halda, dirildilib yeni məxluqmu olacagıq?” – deyirlər

[50] (Ya Rəsulum!) De: “(Istər) das olun, yaxud dəmir

[51] Və ya urəyinizdə (ozunuzu daglar, goylər kimi) boyuk bir məxluq bilin! (Yenə diriləcəksiniz!)”. Onlar deyəcəklər: “O halda bizi kim (yenidən dirildib həyata) qaytaracaqdır?” (Ya Rəsulum!) De: “Ilk dəfə sizi yoxdan yaradan (Allah)!” Onlar (istehza ilə) sənə baslarını bulayıb: “Bu nə vaxt olacaqdır?” – deyə sorusacaqlar. De: “Bəlkə də, bu yaxın zamanda!”

[52] O gun ki, Allah sizi (haqq-hesab ucun oz huzuruna) cagıracaqdır. Siz də Ona (itaətlə yanası) sukur edərək (qəbirlərinizdən) dərhal cagırısına cavab verəcəksiniz və sizə elə gələcəkdir ki, (dunyada) cox az qaldınız

[53] (Ya Rəsulum!) Bəndələrimə de: “(Danısdıqları zaman “la ilahə illallah; yərhəmukəllah; yəgfiru ləkəllah” kimi) gozəl sozlər soyləsinlər (və ya musrikləri imana də’vət edərkən onlarla xos danıssınlar!)” Seytan onların arasına fitnə-fəsad sala bilər. Həqiqətən, Seytan insanın acıq-askar dusmənidir

[54] Rəbbiniz sizi daha yaxsı tanıyar (kimin mo’min, kimin kafir oldugunu cox gozəl bilir). Istəsə, sizə rəhm edər, istəsə, əzab verər. Biz səni onlara vəkil gozdərməmisik. (Sənin vəzifən yalnız islamı təblig etməkdir)

[55] (Ya Rəsulum!) Rəbbin goylərdə və yerdə olanları (Ozunun butun yaratdıqlarını) cox gozəl tanıyır. Biz peygəmbərlərin bə’zisini digərlərindən ustun etdik və Davuda Zəbur verdik

[56] De: “(Allahdan) basqa tanrı guman etdiklərinizi (koməyə) cagırın. Onlar sizi nə mohnətdən qorumaga, nə də onu dəyisməyə (sizdən sovusdurub basqasına tərəf yonəltməyə) qadir deyillər!”

[57] Onların tapındıqları tanrıların ozlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur

[58] Elə bir məmləkət yoxdur ki, qiyamət gunundən əvvəl Biz onun əhalisini məhv etməyək və ya onu siddətli əzaba ducar etməyək. Bu, kitabda (lovhi-məhfuzda) yazılmısdır

[59] Bizə mo’cuzələr gondərməyə mane olan sey ancaq əvvəlkilərin (kecmis ummətlərin) onları yalan hesab etmələridir. Biz Səmud tayfasına acıq-askar bir mo’cuzə olaraq disi (maya) bir dəvə verdik, lakin onlar ona zulm etdilər (dəvəni tutub kəsdilər). Biz mo’cuzələri yalnız (bəndələrimizi) qorxutmaq ucun gondəririk

[60] (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, bir zaman sənə: “Rəbbin (Oz əzəli elmi və qudrəti ilə) insanları ehtiva etmisdir (onların ixtiyarı Allahın əlində oldugu ucun sənə hec bir sey edə bilməzlər!)” –demisdik. (Isra gecəsi) sənə gostərdiyimiz mənzərəni və Qur’anda lə’nətlənmis (Cəhənnəmdəki zəqqum adlı) agacı insanlar (Məkkə əhli) ucun yalnız bir imtahan etdik (gorək sənin sozunə inanacaqlar, ya yox). Biz onları qorxuduruq, lakin bu qorxutmaq onların tugyanını artırmaqdan basqa bir seyə kara gəlmir

[61] Yenə yadına sal ki, bir zaman mələklərə: “Adəmə səcdə edin!” – deyə əmr etmisdik. Iblisdən basqa hamısı səcdə etmisdi. (Iblis:) “Sənin palcıqdan yaratdıgına mən səcdə edərəmmi?!” – demisdi

[62] (Iblis) həmcinin: “(Pərvərdigara!) Bir de gorək (məni oddan, bu Adəmi torpaqdan yaratdıgın halda) nə ucun onu məndən ustun tutdun? Əgər (məni oldurməyib) qiyamət gununə qədər mənə mohlət versən, az bir qismi istisna olmaqla, onun nəslini oz hokmum altına alaram (və ya yoldan cıxarıb kokunu kəsərəm)”

[63] (Allah) buyurdu: “Cıx get! (Sənə qiyamətə qədər mohlət verdim!) Onlardan hər kəs sənə uysa, (bil ki) cəzanız Cəhənnəmdir. Ozu də tamam-kamal bir cəza

[64] Onlardan kimi bacarırsansa, səsinlə (vəsvəsənlə) yerindən oynat, atlı və piyadanı onlara qarsı səfərbər et, (onları harama, ziyana sovq etməklə) mallarına və ovladlarına ortaq ol, onlara curbəcur (yalan) və’dlər ver. Seytan (ona uyanlara) yalnız yalan və’d verər

[65] Dogrusu, Mənim (mo’min) bəndələrim uzərində sənin hec bir hokmun ola bilməz. Rəbbinin vəkil olması (sənin sərindən və vəsfəsəndən onları qoruması) kifayət edər!”

[66] Sizin ucun (bol) ne’mətindən ozunuzə ruzi axtarmaq (qazanmaq) məqsədilə dənizdə gəmiləri hərəkətə gətirən məhz Rəbbinizdir! Həqiqətən, Rəbbiniz sizə qarsı rəhmlidir

[67] Sizə dənizdə bir cətinlik (batmaq təhlukəsi) uz verdiyi zaman (Allahdan) qeyri ibadət etdiyiniz butlər qeyb olar. Lakin O sizi xilas edib quruya cıxartdıqda (itaətindən) uz dondərirsiniz. Insan nankordur

[68] Məgər (Allahın) quruda sizi yerə batırmayacagına, yaxud (goydən) basınıza das yagdırmayacagına əminsinizmi?! Sonra hec sizi qoruyan da tapılmaz (tapa bilməzsiniz)

[69] Yoxsa (Allahın) bir də sizi dənizə qaytarmayacagına, siddətli bir fırtına gondərib sizi batırmayacagına arxayınsınız? Sonra sizdən otru Bizdən intiqam alacaq (və ya Bizə qarsı sizə komək edəcək) bir kəs də tapa bilməzsiniz

[70] Biz, Adəm ovladını sərəfli və hormətli elədik, onları suda və quruda (gəmilərə, heyvanlara və basqa nəqliyyat vasitələrinə) mindirib sahib etdik, ozlərinə (curbəcur ne’mətlərdən) təmiz ruzi verdik və onları yaratdıgımız məxluqatın coxundan xeyli ustun etdik. (Insan suur, nitq qabiliyyəti, gozəl surət, boy-buxun, əllə yemək və s. bu kimi məziyyətlərinə gorə həmisə Allaha sukur edib yalnız Ona tapınmalı, Rəbbinə hec bir sərik qosmamalıdır)

[71] Bir gun (qiyamət gunu) butun insanları oz imamları (ardınca getdikləri rəhbərləri, yaxud peygəmbərləri və ya əməl dəftərləri) ilə birlikdə (huzurumuza) cagıracagıq. Əməl dəftərləri sag əllərinə verilənlər onu oxuyar (sad olarlar). Onlara tuk (xurma cərdəyinin yarıgındakı tel) qədər haqsızlıq edilməz

[72] Bu dunyada (Allahın dəlillərini, mo’cuzələrini gorməyib gozu və qəlbi) kor olan axirətdə də kor olar və (haqq) yoldan daha cox azar

[73] (Ya Rəsulum! Qur’andan) qeyri bir seyi yalandan Bizə istinad edəsən (iftira yaxasan) deyə, (musriklər) səni hardasa o sənə vəhy etdiyimizdən sapdıracaqdılar. Belə olacagı təqdirdə, səni, sozsuz ki, ozlərinə dost tutacaqdırlar

[74] Əgər Biz sənə səbat verməsəydik, yəqin ki, az da olsa, onlara uyacaqdın

[75] (Belə olacagı tədirdə) sənə həyatın və olumun ikiqat əzabını daddırardıq. Sonra Bizə qarsı ozunə bir yardım edən də tapa bilməzsən. (Hec kəs səni əzabımızdan qurtara bilməz)

[76] (Musriklər) səni oradan (Məkkədən) cıxartmaq ucun az qalmısdı ki, səni o yerdə fitnəyə salsınlar (narahat eləsinlər, dunyanı basına dar etsinlər). Əgər onlar belə etsəydilər, səndən sonra (Məkkədə) yalnız az bir muddət qala bilərdilər

[77] Səndən əvvəl gondərdiyimiz peygəmbərlər barəsindəki qayda-qanuna muvafiq olaraq. (Onların dovrundə də belə etmisdik). Sən Bizim qayda-qanunumuzda hec bir dəyisiklik tapa bilməzsən! (Səndən əvvəlki ummətlər oz peygəmbərlərinə əziyyət verib olkələrindən qovan kimi onlara əzab gondərər, hamısını məhv edərdik. Əgər Məkkə musrikləri belə etsəydilər, həmin musibət onların da basına gələcəkdi)

[78] Gunortadan (gun batmaga meyl edəndən) gecənin qaranlıgınadək namaz (gunorta, ikindi, axsam və gecə namazları) qıl. Subh namazını da qıl. Cunki subh namazı (gecə və gunduz mələkləri, həmcinin bir cox insan tərəfindən) musahidə olunur

[79] (Ya Rəsulum!) Gecənin bir vaxtı durub ancaq sənə xas olan əlavə (təhəccud) namazı qıl. Ola bilsin ki, Rəbbin səni (qiyamət gunu hamı tərəfindən) bəyənilib tə’riflənən bir məqama (axirətdə ən boyuk səfaət məqamına) gondərsin

[80] De: “Ey Rəbbim! Məni daxil edəcəyin yerə (Mədinəyə) xosluqla daxil et, məni cıxaracagın yerdən (Məkkədən) də xosluqla cıxart. Oz dərgahından mənə komək edə bilən bir dəlil ver!” (Mənə elə bir qudrət ver ki, musriklər və kafirlər həmisə onun qarsısında aciz qalsınlar)

[81] De: “Haqq (islam) gəldi, batil (sirk və kufr) yox oldu. Cunki batil (oz-ozluyundə) yoxluga (hecliyə) məhkumdur!”

[82] Biz Qur’andan mo’minlər ucun səfa və mərhəmət olan ayələr nazil edirik. O, zalımların (kafirlərin) ancaq ziyanını artırır

[83] Insana bir ne’mət (saglamlıq, var-dovlət) verdiyimiz zaman (Bizdən) uz cevirib uzaq gəzər. Ona bir pislik uz verdikdə isə mə’yus olar

[84] De: “Hərə oz qabiliyyətinə (xislətinə) gorə is gorər. Rəbbin kimin daha dogru yolda oldugunu daha yaxsı bilir!”

[85] (Ya Rəsulum!) Səndən ruh (ruhun mahiyyəti və keyfiyyəti) haqqında sorusarlar. De: “Ruh Rəbbimin əmrindədir. (Allahın əmri ilə yaradılmısdır). Sizə (bu barədə) yalnız cuz’i (az) bir bilik verilmisdir!”

[86] Əgər istəsəydik, sənə vəhy etdiyimizi (qəlbindən) cıxardıb aparardıq. Sonra Bizə qarsı ozun ucun bir mudafiəci (vəkil) də tapa bilməzdin. (Əgər Biz Qur’anı sənə unutdursaq, yenidən hec kəs onu sənin yadına sala bilməz)

[87] Lakin (bunu etməməyimiz) Rəbbinin yalnız sənə qarsı bir mərhəmətidir. Həqiqətən, Onun sənə olan ne’məti boyukdur

[88] (Ya Peygəmbərim!) De: “Əgər insanlar və cinlər bir yerə yıgısıb bu Qur’ana bənzər bir sey gətirmək ucun bir-birinə komək etsələr, yenə də ona bənzərini gətirə bilməzlər”

[89] Biz bu Qur’anda insanlar ucun hər cur məsəl cəkib (mə’nasını) onlara izah etdik. Lakin onların (Məkkə əhlinin) əksəriyyəti kufrdən basqa bir seyə razı olmadı (ne’mətimizə nankor olub yalnız kufru secdi)

[90] (Qur’anın əzəməti, fəsahət və bəlagəti qarsısında aciz qalan, lakin ozlərini sındırmayan musriklər) belə dedilər: “Bizə yerdən (Məkkədən) bir bulaq cıxarmayınca sənə iman gətirməyəcəyik

[91] Yaxud (agacları) arasında sırıl-sırıl irmaqlar axan xurma və uzum bagın olmayınca

[92] Yaxud, iddia etdiyin kimi, goyu parca-parca edib basımıza endirməyincə, yaxud Allahı və mələkləri (peygəmbərliyinin dogruluguna sahid olaraq) acıq-askar qarsımıza gətirməyincə

[93] Və ya qızıldan bir evin olmayınca, yaxud sən goyə qalxmayınca (biz sənə iman gətirməyəcəyik). Əgər bizə (səmadan) oxuyacagımız bir kitab endirməsən, goyə qalxmagına da əsla inanmayacagıq!” (Ya Rəsulum!) De: “Rəbbim pakdır, muqəddəsdir! (Allah gedib-gəlmək, enib-qalxmaq kimi məxluqata aid olan xususiyyətlərdən uzaqdır!) Mən isə yalnız peygəmbər olan bir insanam!” (Allahın izni olmayınca, hec bir peygəmbər sizin dediklərinizi yerinə yetirməyə qadir deyildir)

[94] (Qureys musrikləri kimi) insanlara dogru yolu gostərən bir rəhbər gəldiyi zaman ona iman gətirməyə mane olan sey yalnız onların: “Allah bir insanımı peygəmbər gondərdi?” – demələridir. (Musriklərin fikrincə, peygəmbər bəsərdən deyil, mələklərdən gondərilməlidir)

[95] (Ya Rəsulum!) De: “Əgər yer uzundə (siz insanlar kimi) arxayın gəzib dolasanlar mələklər olsaydı (yer uzunun əhalisi mələklərdən ibarət olsaydı), sozsuz ki, onlara bir mələk peygəmbər gondərərdik!”

[96] De: “Mənimlə sizin aranızda təkcə Allahın (peygəmbərliyimin həqiqiliyinə) sahid olması kifayət edir. Subhəsiz ki, O, bəndələrindən (bəndələrinin butun əməllərindən) xəbərdardır, (onların gizlində və askarda nələr etdiyini) gorəndir!”

[97] Allahın dogru yola saldıgı kəs dogru yoldadır. Allahın yoldan cıxartdıgı kəs ucunsə (Allahdan) basqa dostlar tapa bilməzsən. Biz qiyamət gunu onları uzu ustə surunə-surunə, kor, lal və kar kimi məhsər ayagına cəkəcəyik. Onların dusəcəkləri yer Cəhənnəmdir. Cəhənnəm odu azaldıqca onların (bədənlərinin) alovunu artıracagıq

[98] Bu, ayələrimizi inkar etdiklərinə və: “Sur-sumuk, curuyub ovxalanmıs torpaq oldugumuz halda, biz dirildilib yeni bir məxluqmu olacagıq?” – dediklərinə gorə onların cəzasıdır

[99] Məgər onlar (oləndən sonra bir daha diriləcəklərini inkar edənlər bu boyuklukdə) goyləri və yeri (yoxdan) yaradan Allahın (bu kiciklikdə) onlar kimisini (yenidən, eynilə) yaratmaga qadir oldugunu gormurlərmi?! Allah onlar ucun bir əcəl (olum, yaxud əzaba ducar olma vaxtı) muəyyən etdi ki, ona hec bir səkk-subhə yoxdur. Zalımlar (belə bir vəziyyətdə də) ancaq oz kufrlərində israr edib dururlar (kufrdən basqa bir seyə razı olmurlar)

[100] (Ya Peygəmbərim, musriklərə) de: “Əgər siz Rəbbimin rəhmət xəzinələrinə (var-dovlətinə) sahib olsaydınız, yenə də (onun) xərclənib tukənməsindən (sonra da sizə yoxulluq uz verməsindən) qorxaraq xəsislik edərdiniz. Insan (nə qədər varlı olsa da, təbiəti e’tibarilə) xəsisdir

[101] Biz Musaya doqquz askar mo’cuzə (əsa, gunəs kimi parlayan yədi-beyza, cəyirtkə və digər həsərat, qurbaga, qan, qıtlıq, dasların arasından fəvvarə verib cıxan su, dənizin yarılması və Tur dagının qaldırılıb Israil ogullarının basları ustundə saxlanılması) verdik. Israil ogullarından sorus: (Musa) onların yanına gəldikdə, Fir’on ona: “Ya Musa! Mənə elə gəlir ki, sən ovsunlanmıssan (aglın basında deyildir)”, - demisdi

[102] (Musa da) ona: “Sən bunları məhz goylərin və yerin Rəbbi tərədindən acıq-askar mo’cuzə olaraq endirildiyini, sozsuz ki, bilirsən. Mən isə, ey Fir’on, səni (kufrə dusduyunə gorə) artıq məhv olmus zənn edirəm!” – deyə cavab vermisdi

[103] (Fir’on) onları (Misir) torpagından qovub cıxartmaq istədi. Biz isə onu (Fir’onu) və onunla birlikdə olanların hamısını (suya) qərq etdik

[104] Və bundan sonra Israil ogullarına dedik: “Siz (Sam) ərazisində sakin olun. Axirət və’dəsi (qiyamət) gəlib catdıqda sizin hamınızı (sizi və Fir’on əhlini, yaxud mo’minləri və kafirləri) birlikdə (bir-birinizə qarısmıs halda məhsərə) gətirəcəyik!”

[105] Biz (Qur’anı) haqq olaraq nazil etdik, o da haqq olaraq (hec bir dəyisikliyə ugramadan) nazil oldu. Səni də yalnız (mo’minlərə Cənnətlə) mujdə verən və (kafirləri cəhənnəm əzabı ilə) qorxudan sifəti ilə gondərdik

[106] Insanlara aramla (yavas-yavas) oxuyasan deyə, Biz Qur’anı hissələrə ayırıb (ayə-ayə, surə-surə) gondərdik. Biz onu tədriclə, (iyirmi uc ilə yaxın bir muddət ərzində) nazil etdik

[107] (Ya Rəsulum, musriklərə) de: “Istər (Qur’ana) inanın, istərsə də inanmayın. Subhə yoxdur ki, ondan əvvəl elm verilmis kimsələr (ozlərinə Tovrat və Incil verilmis kitab əhli) yanlarında (Qur’an) oxundugu zaman uzustə səcdəyə qapanar

[108] Və: “Rəbbimiz pakdır, muqəddəsdir! Rəbbimizin (mo’minlərə mukafat, kafirlərə əzab veriləcəyi barəsindəki) əmri mutləq yerinə yetəcəkdir!” – deyərlər

[109] Onlar uzustə səcdəyə qapanıb aglayar, (Qur’andakı oyud-nəsihət isə) onların (Allaha) itaətini daha da artırar

[110] (Ya Rəsulum!) De: “Istər Allah, istərsə də Rəhman deyib cagırın (dua edin). Hansını desəniz (fərqi yoxdur), cunki ən gozəl adlar (əsmayi-husna) yalnız Ona məxsusdur. (Ya Peygəmbərim!) Namaz qılarkən səsini nə cox qaldır, nə də cox alcalt. Bunun (bu ikisinin) arasında orta bir yol tut

[111] Və de: “Ozunə hec bir ovlad goturməyən, mulkundə (səltənətində) hec bir səriki olmayan, zəif (aciz) olmadıgı ucun (Ona komək edəcək) hec bir dosta (hamiyə də) ehtiyacı olmayan Allaha həmd olsun!” Və Allahı (layiqincə) uca tut! (Allahı butun eyib və noqsanlardan uzaq bilib təqdis et, sə’ninə tə’riflər de)

[1] Həmd olsun O Allaha ki, Kitabı (Qur’anı mə’nasında və sozlərində) hec bir əyriliyə (yanlıslıga və ziddiyyətə) yol vermədən Oz bəndəsinə (Muhəmmədə) nazil etdi

[2] (Allah kafirləri) Oz dərgahından gələcək siddətli bir əzabla qorxutmaq, yaxsı əməllər edən mo’minlərə isə gozəl mukafata (Cənnətə) nail olacaqları ilə mujdə vermək ucun onu dogru-duzgun (qiyamətə qədər butun bəsəriyyətə haqq yolu gostərən bir nur) olaraq endirdi

[3] Onlar orada (Cənnətdə) əbədi qalacaqlar

[4] O, həm də (Qur’anı): “Allah Ozunə ovlad goturdu!” – deyənləri qorxutmaq ucun nazil etdi

[5] Bu barədə nə onların ozlərinin, nə də (təqlid etdikləri) atalarının hec bir biliyi yoxdur. Onlar cox boyuk-boyuk danısırlar. (Agızlarından cıxan soz necə də boyuk kufrdur). Onlar ancaq yalan deyirlər

[6] (Ya Rəsulum!) Yoxsa (kafirlər) bu Qur’ana inanmasalar, (səndən uz dondərib getdiklərinə gorə) arxalarınca təəssuflənib ozunu həlak edəcəksən

[7] Biz yer uzundə olanları onun (sakinləri) ucun (və ya onun ozunə məxsus) bir zinət yaratdıq ki, onlardan hansının daha gozəl əməl sahibi oldugunu yoxlayıb ayırd edək

[8] (Bu da bir həqiqətdir ki) Biz yer uzundə olan hər seyi (vaxtı gələndə) məhv edib qupquru bir torpaga dondərərik. (Fani dunyaya, onun cah-cəlalına e’tibar yoxdur. Yer uzundə olan hec bir sey əbədi deyildir. Muəyyən dovrdən sonra orada movcud olan hər sey məhv olacaqdır)

[9] (Ya Rəsulum!) Yoxsa əshabi-kəhfin və Rəqimin (magara və Rəqqim əhlinin) ayələrimizdən əcaib bir sey oldugunu guman edirsən? (Xeyr, bu Bizim qudrətimiz qarsısında adi bir isdir)

[10] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, o zaman gənclər magaraya sıgınıb: “Ey Rəbbimiz! Bizə Oz dərgahından mərhəmət bəxs et və isimizə fərəc ver! (Bizi kafirlərin bəlasından, dusmənlərin təhlukəsindən qoru, bizə ruzi verib dogru yola yonəlt!)” – demisdilər

[11] Biz onları magarada illərlə (uc yuz doqquz il) yuxuya verdik

[12] Sonra iki tayfadan (mo’minlərdən və kafirlərdən) hansının onların (magarada) qaldıqları muddəti daha duzgun hesabladıqlarını bilmək ucun onları oyatdıq

[13] (Ya Rəsulum!) Biz onların xəbərini sənə dogru soyləyirik. Onlar Rəbbinə iman gətirmis bir necə gənc idi. Biz də onların hidayətini (imanını, səbatını və bəsirətini) artırmısdıq

[14] Onlar (rum qeysəri butpərəst Diqyanusun huzurunda) durub: “Rəbbimiz goylərin və yerin Rəbbidir. Biz Ondan basqa hec bir tanrıya ibadət etməyəcəyik. Əks təqdirdə, (Allahdan basqasına tapınacagıq, - soyləsək, kufr) danısmaqda həddi asmıs (ifrata varmıs) olarıq!” – dedikləri zaman onların urəklərinə quvvət (mətanət) vermisdik

[15] Bizim bu camaat (qovmumuz) Allahdan basqa tanrılar qəbul etdi. Elə isə onlar oz tanrıları barəsində (butlərə ibadət etməyin duzgun olması haqqında) bir dəlil gətirməli deyildilərmi? Allaha qarsı yalan uydurub duzəldəndən daha zalım (ozunə zulm edən) kim ola bilər

[16] (Gənclərin bascısı, yasca boyuyu Təmlixa yoldaslarına belə demisdi:) “Onları və Allahdan basqa tapındıqları tanrıları tərk edib getdiyiniz zaman magaraya cəkilin ki, Rəbbiniz sizə Oz mərhəmətindən əta etsin və isinizdə sizin ucun fayda hazırlasın (sizə kafirlərdən nicat versin, dusmənlərdən qoruyub saxlasın)”

[17] (Ya Rəsulum! Əgər o zaman onlara baxsaydın) gunəsin dogdugu zaman onların magarasının sag tərəfinə meyl etdiyini, batdıgı zaman isə onları tərk edib sol tərəfə yonəldiyini (magaranın icinə dusub onları yandırmadıgını), onların da magaranın ortasında genis bir yerdə olduqlarını (kuləyin onları oxsadıgını və rahat nəfəs aldıqlarını) gorərdin. Bu, Allahın mo’cuzələrindəndir. Allahın dogru yola saldıgı kəs dogru yoldadır. Allahın yoldan cıxartdıgı (zəlalətə saldıgı) kimsəyə isə əsla dogru yolu gostərən bir dost (rəhbər) tapa bilməzsən

[18] (Gozləri acıq oldugu ucun) onlar yuxuda ikən sən onları oyaq sanardın. (Torpagın rutubəti bədənlərini curutməsin deyə) Biz onları saga-sola cevirirdik. Onlar iti də iki əlini (qabaq pəncələrini magaranın) astanasına uzadıb yatmısdı. Əgər sən onları (bu vəziyyətdə) gorsəydin, yəqin ki, (qorxudan) donub qacar, dəhsət səni buruyərdi

[19] (Gəncləri illərlə yatırtdıgımız kimi) beləcə də onları bir-birindən hal-əhval tutsunlar deyə, oyatdıq. Onların biri dedi: “(Magarada) nə qədər qaldınız?” Onlar: “Bir gun və ya bir gundən az!” – deyə cavab verdilər. Onlardan (bə’ziləri isə) belə dedi: “Qaldıgınız muddəti Rəbbiniz daha yaxsı bilir. Indi icərinizdən birini bu gumus pulunuzla səhərə (Tərsusa və ya Əfsusa) gondərin ki, gorsun ən təmiz təam hansıdırsa, ondan sizə ruzi (yemək alıb) gətirsin. O, cox ehtiyatlı olsun (agıllı hərəkət etsin) və sizin barənizdə hec kəsə bir xəbər (nisan) verməsin

[20] Dogrusu, onlar sizi ələ kecirsələr ya sizi dasqalaq edəcək, ya da oz dinlərinə dondərəcəklər. Belə olacagı təqdirdə, siz (nə dunyada, nə də axirətdə) nicat tapa bilməzsiniz!”

[21] (Insanları–Tərsusun əhalisini) onların halı ilə beləcə tanıs etdik ki, Allahın (məxluqatın oləndən sonra diriləcəyi haqqındakı) və’dinin dogru oldugunu və qiyamətin qopacagına əsla subhə olmadıgını bilsinlər. O zaman (Tərsusdakı mo’minlər və kafirlər) oz aralarında onların (əshabi-kəhfin) isi (və ya insanın oləndən sonra dirilib-dirilməyəcəyi, dirilmənin yalnız ruhla, yaxud ruh və bədənlə birlikdə olacagı kimi dini məsələlər) barəsində mubahisə edirlər. (Nəhayət, əshabi-kəhf oldukdən sonra kafirlər) dedilər: “Onların ustundə bir bina tikin. Rəbbi (onların olduyunu, yaxud yenidən yuxuya getdiyini və nəyə e’tiqad etdiyini) daha yaxsı bilir!” Onların (əshabi-kəhfin) haqqındakı mubahisədə qalib gələnlər (mo’minlər) isə: “Onların (məzarı) ustundə (Allaha ibadət etmək məqsədilə) bir məscid tikəcəyik!” – dedilər

[22] (Kitab əhlindən əshabi-kəhfin sayı barəsində mubahisə edənlər) sanki qaranlıq yerə das ataraq: “Onlar ucdur, dorduncusu kopəkləridir!” - deyəcəklər. Bə’ziləri: “Onlar besdir, altıncısı kopəkləridir!” – deyəcəklər. Digərləri (mo’minlər) isə: “Onlar yeddidir, səkkizincisi kopəkləridir!” – soyləyəcəklər. (Ya Rəsulum!) De: “Onların sayını Rəbbim daha yaxsı bilir. (Insanlardan isə) bunu bilən cox azdır!” (Ya Rəsulum! Əshabi-kəhf) barəsində yalnız sənə acıq-askar nazil olan ayələrə əsaslanıb onlarla mubahisə et (Qur’anda olanlarla kifayətlənib cox dərinə getmə) və (kitab əhlinin) hec birindən onlar haqqında bir sey sorusma

[23] Və hec bir sey barəsində: “Mən onu sabah edəcəyəm!” – demə

[24] Ancaq: “Insallah (əgər Allah istəsə; Allah qoysa) deyəcəyəm!” – de. (Insallah deməyi) unutdugun zaman Rəbbinin yada salıb: “Ola bilsin ki, Rəbbim məni bundan (əshabi-kəhfin əhvalatına dair xəbərlərdən) haqqa daha yaxın olan bir yola yonəltsin (peygəmbərliyimə daha cox dəlalət edən bir mo’cuzə vesin!)” – de

[25] Onlar magarada uc yuz doqquz il qaldılar. (Uc yuz il qaldılar, ustunə bir doqquz il də artırdılar)

[26] (Ya Rəsulum!) De: “Onların nə qədər qaldıqlarını Allah daha yaxsı bilir. Goylərin və yerin qeybini bilmək ancaq Ona məxsusdur. O, hər seyi necə gozəl gorur, necə də yaxsı esidir! Onların (yer və goy əhlinin) Allahdan basqa hec bir hamisi yoxdur. O, hec kəsi oz hokmunə (səltənətinə) sərik etməz!” (Cunki Allahın hec bir sərikə ehtiyacı yoxdur)

[27] Rəbbinin kitabından sənə vəhy olunanı oxu. Onun sozlərini hec kəs dəyisdirə bilməz. (Allahdan) basqa hec bir sıgınacaq tapa bilməzsən! (Pənah yalnız Allahadır)

[28] Səhər-axsam Rəbbinin rizasını diləyərək Ona ibadət edənlərlə birlikdə ozunu səbirli apar (nəfsini qoru). Fani dunyanın bər-bəzəyini arzu edib nəzərlərini onlardan (yoxsul mo’minlərdən) cevirmə. Qəlbini Bizi (Qur’anı) xatırlamaqdan qafil etdiyimiz, nəfsinin istəklərinə uyan və (hər) isində ifrata varan bir kimsəyə itaət etmə

[29] Və de: “Haqq Rəbbinizdəndir. Kim istəyir inansın, kim də istəyir inanmasın (kafir olsun). Biz zalımlar ucun elə bir atəs hazırlamısıq ki, onun pərdələri (dumanları) onları buruyəcəkdir. (Cəhənnəmin qalın divarları zalımları əhatə edəcəkdir). Onlar imdad istədikdə onlara qətran (yaxud yaradan axan irin-qan) kimi uzlərini buryan edən bir su ilə komək ediləcəkdir. O, nə pis icki, o (Cəhənnəm) necə də pis məskəndir

[30] Iman gətirib yaxsı əməllər edənlərə gəldikdə isə Biz (o cur) yaxsı islər gorənlərin mukafatını zay etmərik

[31] Onları (agacları) altından caylar axan Ədn cənnətləri gozləyir. Onlar orada taxtlara soykənərək qızıl bilərziklərlə bəzənəcək (altun qolbaqlar taxacaq), nazik və qalın ipəkdən (taftadan və qumasdan) yasıl paltarlar geyəcəklər. O, nə gozəl mukafat, o (Cənnət) necə də gozəl məkandır

[32] Onlara (biri mo’min, digəri kafir olan) iki adamı misal gətir. Onların birinə (kafirə) iki uzum bagı verib onları xurmalıqlarla əhatə əhatə etdik və aralarında əkin (zəmi) saldıq

[33] O bagların hər ikisi oz barını verdi və bu bardan hec bir sey əskilmədi. Biz də onların arasından bir irmaq axıtdıq

[34] (Bu adamın) basqa sərvəti (gəliri) də var idi. O oz (yoxsul mo’min) yoldası ilə sohbət edərkən (təkəbburlə) ona dedi: “Mən səndən daha dovlətli və əsirətcə (qəbilə, qohum-əqraba, ovlad, qulluqcu və s. cəhətdən) səndən daha quvvətliyəm!”

[35] O (kufrə dusduyu ucun) ozunə zulm edərək bagına girib dedi: “(Bu bagın) nə vaxtsa yox (məhv) olacagını guman etmirəm

[36] Qiyamətin də qopacagını zənn etmirəm. Əgər (dediyim kimi, dirilib) Rəbbimin huzuruna qaytarılsam, ozumə bundan da yaxsı bir məskən (qayıdıs yeri) taparam!”

[37] Onunla sohbət edən (momin) yoldası isə belə dedi: “Əvvəlcə səni (baban Adəmi) torpaqdan, sonra bir qətrə sudan (mənidən) yaratmıs, daha sonra səni adam səklinə (insan qiyafəsinə) salmıs Allahı inkarmı edirsən

[38] Lakin (mən inanaraq deyirəm ki) Allah mənim Rəbbimdir və mən hec kəsi Rəbbimə sərik qosmaram

[39] Bagına girdiyin zaman barı: “Masallah (Allahın istədiyi kimi oldu), quvvət (və qudrət) yalnız Allaha məxsusdur!” – deyəydin! Əgər məni ozundən daha az mal-dovlət və ovlad sahibi gorursənsə

[40] Ola bilsin ki, Rəbbim mənə sənin bagından daha yaxsısını versin və sənin bagına goydən bir bəla endirsin ki, o, hamar (suruskən, ayaq basılası mumkun olmayan, hec bir sey bitməyən qupquru) bir yer olsun

[41] Yaxud suyu (tamamilə) cəkilib getsin və bir də onu əsla axtarıb tapa bilməyəsən!”

[42] Beləliklə, (gecə goydən gələn bir ildırım vasitəsilə) onun (bagının) meyvəsi (butun var-dovləti) tələf edildi. (Səhər o kafir baga gəldiyi zaman onu bu vəziyyətdə gorub baga) qoydugu xərcə gorə (pesmancılıqdan) əllərini ovusdurmaga basladı. Bagın talvarları yerə cokub viran qalmısdı. O (qarsısındakı mənzərəyə baxaraq): “Kas Rəbbimə hec kəsi sərik qosmayaydım!” – deyirdi

[43] Allahdan basqa ona yardım edə biləcək kəslər yox idi və o da (oz-ozunə) komək edə biləcək bir halda deyildi

[44] Belə bir vəziyyətdə komək gostərmək (və ya hokm,) ancaq haqq olan Allaha məxsusdur. Mukafat verməkdə də, aqibət qismət etməkdə də ən xeyirlisi Odur

[45] (Ya Rəsulum! Səndən yoxsulları oz məclisindən qovmagı tələb edən təkəbbur sahiblərinə) bu dunyanı misal cək: (Bu dunya) goydən yagdırdıgımız yagmura bənzər. Yerdəki bitkilər onunla qarısıb (onu icib) yetisər, sonra isə donub kuləyin sovurdugu quru cor-cop (həsəm) olar. Allah hər seyə (hər seyi yaratmaga və məhv etməyə) qadirdır

[46] (Bə’zi adamların fəxr etdiyi) mal-dovlət, ogul-usaq (ogullar) bu dunyanın bər-bəzəyidir. Əbədi qalan yaxsı əməllər isə Rəbbinin yanında həm savab, həm də (Allahın mərhəmətinə) umid e’tibarilə daha xeyirlidir

[47] O gun (qiyamət gunu) dagları (yerindən qoparıb) hərəkətə gətirəcəyik. (O vaxt) yeri duzduz gorəcəksən, (mo’minləri və kafirləri) bir yerə toplayacaq, onların hec birini (kənarda) qoymayacagıq

[48] Onlar Rəbbinin huzuruna cərgə-cərgə (səf-səf) gətiriləcəklər. (Onlara belə deyiləcək:) “Siz Bizim yanımıza sizə ilk dəfə yaratdıgımız kimi (lut-uryan, mal-dovlətsiz) gəldiniz. Lakin siz elə guman edirdiniz ki, Biz sizə verdiyimiz və’di (oləndən sonra diriləcəyinizi) yerinə yetirməyəcəyik!”

[49] (Qiyamət gunu hər kəsin) əməl dəftəri qarsısına qoyulacaq. (Ya Rəsulum! O zaman) gunahkarların orada (yazılmıs) olanlardan qorxduqlarını gorəcəksən. Onlar belə deyəcəklər: “Vay halımıza! Bu necə bir kitab imis! O Bizim hec bir kicik və boyuk gunahımızı gozdən qacırmadan hamısını sayıb yazmısdır ki!” Onlar (dunyada) etdikləri butun əməllərin (oz qarsılarında) hazır durdugunu gorəcəklər. Rəbbin hec kəsə haqsızlıq etməz! (Hər kəs oz əməlinin cəzasını alacaqdır)

[50] (Ya Rəsulum!) Xatırla ki, bir zaman mələklərə “Adəmə (tə’zim məqsədilə) səcdə edin!” – demisdik. Iblisdən basqa hamısı səcdə etdi. O, cinlərdən (cin tayfasından) idi. O oz Rəbbinin əmrindən cıxdı. Onlar sizin dusməniniz oldugu halda, siz Məni qoyub onu və nəslini (ovladını ozunuzə) dostmu tutursunuz? By, zalımlar ucun necə də pis dəyis-duyusdur

[51] Mən onları nə goylərin, nə yerin yaradılısına, nə də oz yaradılıslarına sahid etmədim və Mən (insanları haqq yoldan) cıxardanları Ozumə koməkci də tutmadım

[52] O gun (qiyamət gunu Allah musriklərə) belə buyuracaq: “(Mənə ortaq olduqlarını) iddia etdiyiniz səriklərimi (sizə səfaət diləməkdən otru) cagırın! (Musriklər) oz tanrılarını (butlərini) cagıracaq, lakin onlar (musriklərə) hec bir cavab verməyəcəklər. Biz onların arasında (hamısının birlikdə məhv olacagı) bir cəhənnəm dərəsi bərqərar edərik

[53] Gunahkarlar atəsi (Cəhənnəmi) goruncə ona dusəcəklərini yəqin edəcək və oradan bas goturub qacmaga (kənara cıxmaga) bir yer tapa bilməyəcəklər

[54] Biz bu Qur’anda insanlar ucun curbəcur məsəllər cəkdik. Insan isə (butun məxluqat icərisində) ən cox mubahisə edəndir. (Haqqa boyun qoymaz, oyud-nəsihət qəbul etməyib batilə uyar)

[55] Insanlara (Məkkə musriklərinə) dogru yol gostərən bir rəhbər (peygəmbər, Allah kəlamı) gəldiyi zaman ona iman gətirməyə və Rəbbindən bagıslanmalarını diləməyə mane olan sey yalnız əvvəlkilərin basına gələnlərin (adətimiz uzrə əvvəlki ummətləri ducar etdiyimiz musibətlərin) onların da basına gəlməsini, yaxud da gozləri baxa-baxa əzabın gəlib onlara yetisməsini gozləməlidirlər

[56] Biz peygəmbərləri yalnız (mo’minlərə Cənnətlə) mujdə verənlər və (kafirləri cəhənnəm əzabı ilə) qorxudanlar (xəbərdar edənlər) olaraq gondərdik. Kafirlər isə batil (sozləri) ilə haqqı (Qur’anı) yalana cıxartmaq məqsədilə (Peygəmbərlə bos-bosuna) mubahisə aparırlar. Onlar Mənim ayələrimi və (Peygəmbər vasitəsilə) qorxudulduqları əzabı məsxərəyə qoyurlar

[57] Rəbbinin ayələri ozunə xatırlandırılarkən onlardan uz dondərən, əvvəlcə (oz əlləri ilə) etdiyi gunahları unudan (əvvəlki gunahlarından pesman olub tovbə etməyən) adamdan daha zalım kim ola bilər?! (Bu cur adamlar) onu (Qur’anı) anlamasınlar deyə, Biz onların qəlblərinə pərdə cəkib, qulaqlarına agırlıq verdik (maneə qoyduq). Sən onları dogru yola də’vət etsən belə, onlar əsla haqq yola gəlməzlər (islamı qəbul etməzlər)

[58] Rəbbin bagıslayandır, mərhəmətlidir. Əgər (Rəbbin) onları gunahlarına gorə cəzalandırmaq istəsəydi, onların əzabını sur’ətləndirərdi. Lakin onların (oz əzab) vaxtı vardır (O zaman) onlar (Allahın əzabından qacıb canlarını qurtarmaga) əsla bir yer tapa bilməzlər

[59] O məmləkətlərin əhalisini (Ad, Səmud tayfalarını) zulm etdikləri zaman məhv etdik. Biz onları məhv etmək ucun vaxt (və’də) muəyyən etmisdik

[60] (Ya Rəsulum!) Yadına sal ki, bir zaman Musa oz gənc dostuna (xidmətində olan Yusə ibn Nuna) belə demisdi: “Mən (Xızırla gorusmək ucun) iki dənizinqovusdugu yerə catmayınca və uzun muddət gəzib dolanmayınca (bu səfərdən) geri donməyəcəyəm!”

[61] Onlar iki dənizin qovusdugu yerə gəlib catdıqda (yeməyə goturdukləri) balıgı unutmusdular, balıq isə (dirilib suya atılmıs) dənizdə bir yargana tərəf uz tutmusdu

[62] Onlar (iki dənizin qovusdugu yerdən) kecib getdikləri zaman (Musa) gənc dostuna dedi: “Nahar yeməyimizi gətir. Bu səfərimiz bizi lap əldən saldı!”

[63] O isə: “Gorursənmi, biz (həmin yerdə) qayanın yanında gizləndiyimiz zaman mən balıgı unutdum. Dogrusu, onu xatırlamagı mənə yalnız Seytan unutdurdu. (Balıq dirilib) əcaib bir səkildə dənizə yollanmısdır!” – deyə cavab verdi

[64] (Musa:) “Elə istədiyimiz də (axtardıgımız da) budur!” – dedi və onlar oz ləpirlərinin izinə dusub gəldikləri yolla geri (iki dənizin qovusdugu yerə) qayıtdılar

[65] (Musa və Yusə orada) Oz dərgahımızdan mərhəmət (peygəmbərlik və vəhy, yaxud ilham və kəramət) əta etdiyimiz və Oz tərəfimizdən elm (qeybə dair bə’zi biliklər) oyrətdiyimiz bəndələrimizdən birini (Xızırı) tapdılar

[66] Musa ondan sorusdu: “Oyrədildiyin dogru yolu gostərən elmdən mənə oyrətmək sərtilə sənə tabe olummu?”

[67] (Xızır) belə cavab verdi: “Sən mənimlə bir yerdə olsan (gorəcəyim islərə) əsla dozə bilməzsən. (Sənin onlara səbrin catmaz, cunki mən batini elmlə is gorurəm. Sənin bildiyin isə ancaq zahiri elmdir. Sən peygəmbər oldugun ucun mən zahirən qadagan olunmus bir is gordukdə ona e’tiraz edib əleyhimə cıxacaqsan)

[68] Axı sən bilmədiyin (batininə, mahiyyətinə bələd olmadıgın) bir seyə necə dozə bilərsən

[69] (Musa) dedi: “Insallah, səbirli oldugumu gorəcəksən. Sənin hec bir əmrindən cıxmayacagam!”

[70] (Xızır:) “Əgər mənə tabe olacaqsansa, səbəbini sənə izah etməyincə məndən hec bir sey haqqında sorusma!” – dedi

[71] Bundan sonra onlar durub yola dusdulər. Gəmiyə mindikləri zaman (Xızır) onu desdi (gəminin bir-iki taxtasını sındırıb cıxartdı). (Musa) dedi: “Sən gəmidə olanları suya qərq etmək ucunmu gəmini desdin? Dogrusu, (gunahı) boyuk bir sey etdin (olduqca cirkin bir is gordun)”

[72] (Xızır) belə cavab verdi: “Sənə demədimmi ki, mənimlə bir yerdə olanda (gorəcəyim islərə) əsla dozə bilməzsən?”

[73] (Musa) dedi: “Unutdugum bir seyə gorə məni danlama və məni oz isimdə (sənə tabe olmaqda) cətinliyə salma!”

[74] Yenə getdilər, nəhayət, bir oglan usagı ilə rastlasdıqda (Xızır) dərhal onu oldurdu. (Musa) dedi: “(Hec bir gunah is tutmayan, buna gorə də qisasa layiq olmayan) pak (mə’sum) bir canamı qıydın? Dogrudan da, cox pis bir sey etdin (cox pis bir is gordun)”

[75] (Xızır) yenə belə cavab verdi: “Sənə demədimmi ki, mənimlə birlikdə olanda (edəcəyim əməllərə) əsla dozə bilməzsən

[76] (Musa) dedi: “Əgər bundan sonra səndən bir sey barəsində xəbər alsam, bir daha mənimlə yoldaslıq etmə. (Hərəkətlərinə e’tiraz etdiyim, səni qınadıgım ucun) sən artıq mənim tərəfimdən uzrlusən (məni atıb getməyə haqqın vardır)”

[77] Sonra yenə yola duzəlib getdilər. Axırda bir məmləkət əhlinə yetisib onlardan yeməyə bir sey istədilər. Əhali onları qonaq etmək (Musaya və Xızıra yemək vermək) istəmədi. Onlar orada yıxılmaq (uculmaq) uzrə olan bir divar gordulər. (Xızır) onu duzəltdi. (Musa) dedi: “Əgər istəsəydin, sozsuz ki, bunun muqabilində bir muzd (corək pulu) alardın...”

[78] (Xızır) dedi: “Bu artıq mənimlə sənin aranda ayrılıq vaxtıdır. (Zahirən naməqbul oldugunu gorduyun ucun) dozə bilmədiyin seylərin yozumunu (batinini, ic uzunu) sənə xəbər verəcəyəm

[79] Belə ki, gəmi dənizdə calısıb-vurusan bir dəstə yoxsula mənsub idi. Mən onu xarab etmək istədim, cunki həmin adamların arasında (yaxud qabagında) hər bir saz gəmini zorla ələ kecirən bir padsah var idi

[80] Oglana gəldikdə, onun ata-anası mo’min kimsələr idi. (Mən onun alnına baxıb gordum ki, həddi-buluga yetisəndə kafir olacaq) buna gorə də biz (onun boyuyəndə) ata-anasını da (oz arxasınca) azgınlıga və kufrə surukləməsindən qorxduq

[81] Və Rəbbinin onun əvəzində onlara daha təmiz və (ata-anasına qarsı) daha mərhəmətli olan basqa bir ovlad verməsini istədik

[82] Divara gəldikdə isə, o, səhərdə olan iki yetim oglanın idi. Altında onlara catası bir xəzinə vardı. Onların atası əməlisaleh (bir adam) idi. Rəbbin onların həddi-buluga catmalarını və Rəbbindən bir mərhəmət olaraq oz xəzinələrini tapıb cıxartmalarını istədi. (Ya Musa!) Mən bunları oz-ozumdən etmədim (yalnız Allahın əmrini yerinə yetirdim). Sənin səbr edib dozə bilmədiyin seylərin yozumu (batini mə’nası) budur!”

[83] (Ya Rəsulum!) Səndən Zulqərneyn barəsində sorusarlar. De: “Onun barəsində sizə bir hekayət (bə’zi xəbərlər) soyləyəcəyəm!”

[84] Biz onu yer uzərində mohkəmləndirib quvvətləndirdik və hər sey verdik (hər seyin yolunu ona oyrətdik)

[85] O, (məgribə catmaq ucun) yola cıxdı. (Tovbə qapısı məgribdə olduguna gorə səfərini oradan basladı)

[86] Nəhayət, gunəsin batdıgı yerə gəlib catdıqda onu qara palcıqlı bir cesmədə (lehməli bir suda) batan gordu. O, cesmənin yanında (Allahı tanımayan, kafir) bir tayfa da gordu. Biz ona belə buyurduq: “Ya Zulqərneyn! Sən onlara (imana gəlməsələr) əzab da verə bilərsən, (haqq yola də’vət edib) onlarla yaxsı rəftar da edə bilərsən!”

[87] O (Isgəndər) belə cavab verdi: “Zulm (kufr) edənə əzab verəcəyik. Sonra o, Rəbbinin huzuruna qaytarılacaq. (Rəbbi də) ona (Cəhənnəmdə) gorunməmis bir əzab verəcəkdir

[88] Iman gətirib yaxsı is gorənləri isə ən gozəl mukafat (Cənnət) gozləyir. Biz ona asan bir sey əmr edəcəyik!” (Onu Allaha yaxınlasdırmaq ucun bacardıgımız hər seyi – oruc, namaz, zəkat, cihad və s. oyrədəcək, gucu catmayan bir isi isə gorməyə vadar etməyəcəyik)

[89] Sonra o, basqa bir yola (məsriqə) tərəf uz tutub getdi

[90] Nəhayət, gunəsin cıxdıgı yerə catdıqda onu bir qovm uzərində dogan gordu ki, onlardan otru ona (gunəsə) qarsı hec bir sipər yaratmamısdıq. (Yalnız gunəsin ozu onlar ucun sipər idi)

[91] (Zulqərneynin qudrət və səltənəti, səyahəti) belə idi. Biz hələ onun yanında daha nələr oldugunu da bilirik. (Zulqərneynin qudrətini, nə qədər əsgərlə səfərə cıxdıgını Allahdan basqa hec kəs dəqiq bilməz)

[92] Daha sonra o (Zulqərneyn) basqa bir yola (cənubdan simala) uz tutub getdi

[93] Nəhayət, (sədd salmıs oldugu Azərbaycandakı, yaxud Turkustanda Yə’cud–Mə’cuc tayfaları yasayan ərazidəki) iki dag arasına gəlib catdıqda onların on tərəfindən az qala soz anlamayan (yaxud danısıqları cox cətin basa dusulən) bir tayfa gordu

[94] Onlar (tərcuməci vasitəsilə) dedilər: “Ey Zulqərneyn! Yə’cuc–Mə’cuc (tayfaları) bu ərazidə fitnə-fasad torədirlər. Bizimlə onlar arasında bir sədd cəkmək ucun sənə muəyyən məbləg (yaxud xərac) versək olarmı?”

[95] O (Zulqərneyn) dedi: “Rəbbimin mənə verdiyi (qudrət və sərvət sizin mənə verəcəyiniz məbləgdən) daha yaxsıdır. Gəlin oz quvvənizlə (bənna, fəhlə, dulgər və s.) mənə komək edin, mən də sizinlə onlar arasında mohkəm bir sədd duzəldim

[96] Mənə dəmir parcaları gətirin!” (Onlar gətirdilər). O (Zulqərneyn) iki dagın arasını (dəmir parcaları ilə doldurub) bərabərləsdirən kimi: “(Korukləri) ufurun!” – dedi. (Onlar korukləri ufurdulər). (Zulqərneyn dəmiri) od halına salınca: “Mənə ərimis mis gətirin, onun ustunə tokun!” dedi. (Dəmir və mis bir-birinə qarısdı, ərimis mis divarın dəliklərini doldurdu və beləliklə, mohkəm bir sədd əmələ gəldi)

[97] (Yə’cuc–Mə’cuc tayfaları) artıq nə (səddi) asa bildilər, nə də onu dəlib kecə bildilər

[98] O (Zulqərneyn) dedi: “Bu (sədd) Rəbbimdən bəxs edilən bir mərhəmətdir. Rəbbimin tə’yin etdiyi vaxt (qiyamətə yaxın Yə’cuc–Mə’cuc tayfalarının dunyanı buruyəcəyi zaman) gəldikdə isə (Allah) onu yerlə yeksan (dumduz) edəcəkdir. Rəbbimin və’di haqdır!” (Allahın buyurdugu hər bir sey, o cumlədən Isgəndərin səddinin dagılması, Yə’cuc–Mə’cuc tayfalarının yer uzunun hər tərəfinə səpələnməsi, orada fitnə-fəsad torətməsi, nəhayət bir cur həsərat tərəfindən məhv edilməsi mutləq bas verəcəkdir)

[99] O gun (həddindən artıq cox olduqlarına gorə) onları (yaxud butun insanları baslı-basına) buraxarıq. Belə ki, onlar dalgalar kimi bir-birinə qarısarlar (heyrət onları buruyər, ozlərini itirib nə etdiklərini bilməzlər). Sur calınan kimi onların (məxluqatın) hamısını bir yerə cəm edərik

[100] O gun Biz Cəhənnəmi (gətirib) kafirlərə əyanən gostərərik

[101] O kəslər ki, gozləri Məni anmaqdan qapalı (pərdəli) idi və esitməyə də qadir deyildilər. (Onlar Qur’anın ulviyyətini, Mənim ayələrimi, qudrətimə dəlalət edən əlamətləri gormur, oyud-nəsihətlərimi də esitmirdilər)

[102] Kafirlər Məni qoyub qullarımı (mələkləri, Uzeyiri, Isanı və basqalarını) ozlərinə dost (hami) edəcəklərinimi guman edirlər? (Xeyr, onlar bəndələrimi Mənim əzabımdan əsla qurtara bilməzlər). Biz Cəhənnəmi kafirlər ucun mənzil hazırlamısıq

[103] (Ya Rəsulum!) De: “Sizə əməlləri baxımından (axirətdə) ən cox ziyana ugrayanlar barəsində xəbər verimmi?”

[104] O kəslər ki, onların dunyadakı zəhməti bosa getmisdir. Halbuki onlar yaxsı islər gorduklərini (və bunun muqabilində mukafata nail olacaqlarını) zənn edirdilər

[105] Onlar o kəslərdir ki, Rəbbinin ayələrini və Onunla qarsılasacaqlarını (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun Onun huzurunda duracaqlarını) inkar etdilər, bununla da onların butun əməlləri puca cıxdı. Buna gorə də Biz (qiyamət gunu) onlar ucun bir das-tərəzi qurmayacagıq

[106] Kufr etdiklərinə, ayələrimi və peygəmbərlərimi məsxərəyə qoyduqlarına gorə budur onların cəzası – Cəhənnəm

[107] Iman gətirib yaxsı islər gorənlərin mənzili isə Firdovs cənnətləri olacaqdır

[108] Onlar orada (o cənnətlərdə) əbədi qalıb oradan ayrılmaq (basqa yerə getmək) istəməyəcəklər

[109] (Ya Rəsulum! Qur’anda buyuruldugu kimi, sizə cox az elm verilmisdir, soyləyən yəhudilərə) de: “Əgər Rəbbimin sozlərini yazmaq ucun dərya murəkkəb olsaydı və bir o qədər də ona əlavə etsəydik, yenə də Rəbbimin sozləri tukənmədən oncə onlar tukənərdi!”

[110] De: “Mən də sizin kimi ancaq bir insanam. Mənə vəhy olunur ki, sizin tanrınız yalnız bir olan Allahdır. Kim Rəbbi ilə qarsılasacagına (qiyamət gunu dirilib haqq-hesab ucun Allahın huzurunda duracagına) umid bəsləyirsə (yaxud qiyamətdən qorxursa), yaxsı is gorsun və Rəbbinə etdiyi ibadətə hec kəsi sərik qosmasın!”

[1] Kaf, Ha, Ya, Eyn, Sad

[2] (Ya Rəsulum!) Bu sənin Rəbbinin oz qulu Zəkəriyyaya olan mərhəmətinin xatırlanmasıdır

[3] (Zəkəriyyaya) Rəbbinə gizlicə dua edib yalvardıgı zaman

[4] Belə demisdi: “Ey Rəbbim! Artıq sumuyum sustalmıs, basım agappaq agarmısdır. Ey Rəbbim! Sənə dua etməklə hec vaxt naumid olmamısam. (Nə dua etmisəmsə, qəbul olunmusdur)

[5] Mən ozumdən sonra gələn qohum-əqrabamdan (yerimə kecəcək əmioglularımın və digər vərəsələrimin məsləkimi ləyaqətlə davam etdirməyəcəyindən) qorxuram. Zovcəm də ki, qısırdır. Buna gorə də mənə Oz dərgahından bir ogul (vəli) bəxs et ki

[6] O həm mənə, həm də Yə’qub nəslinə (onlara lutf edilmis peygəmbərliyə) varis olsun. Ey Rəbbim! Həm də elə et ki, o (oz əqidəsi, itaəti və gozəl axlaqı ilə) riza (Sənin rizanı) qazanmıs olsun!”

[7] (Allahdan belə bir nida gəldi:) “Ey Zəkəriyya! Sənə bir ogulla (oglun olacagı ilə) mujdə veririk ki, adı Yəhyadır. Biz bu adı əvvəllər hec kəsə verməmisik!”

[8] (Zəkəriyya) dedi: “Ey Rəbbim! Zovcəm dogmayan bir qadın, mən də qocalıb əldən dusmus (sumuyu sustalmıs bir kisi) ikən mənim necə oglum ola bilər?”

[9] (Allah Cəbrailin dili ilə buyurdu:)” Dediyin kimidir, lakin Rəbbin buyurdu ki, bu isi gormək Mənim ucun asandır. Necə ki, ilk əvvəl səni hec bir sey deyilkən (yoxdan) yaratmısdım!”

[10] (Zəkəriyya) dedi “Ey Rəbbim! Mənim ucun (urəyim arxayın olsun deyə, bu barədə) bir əlamət muəyyən et!” (Allah) buyurdu: “Əlamətin budur ki, sən saglam ikən uc gun-uc gecə adamlarla danısa bilməyəcəksən!”

[11] (Nəhayət, Zəkəriyyanın dili tutuldugu, ona danısmaq qadagan edildiyi ucun artıq zovcəsinin hamilə oldugunu basa dusdu və Allahın Oz əhdinə sadiq olduguna bir daha əmin olub Ona cani-dildən sukur etdi). Sonra (Zəkəriyya) mehrabdan (mə’bəddən) oz camaatının qabagına cıxıb (əli ilə) onlara belə isarə etdi: “Səhər-axsam (Allahı) təqdis edib sə’ninə tə’riflər deyin! (Və ya namaz qılın!)”

[12] (Yəhya dunyaya gəldikdən sonra ona dedik:) “Ey Yəhya! Kitabdan bərk yapıs (Tovratı mohkəm tutub onun hokmlərinə ciddi əməl et!). Biz usaq ikən ona hikmət (Allah kəlamının incəliklərini anlamaq, peygəmbərlik) verdik

[13] Biz həm də ona Oz dərgahımızdan bir mərhəmət (yaxud insanlara qarsı səfqət) və (gunahlardan) paklıq bəxs etdik. O, (cox) muttəqi idi

[14] (Yəhya) ata-anasına qarsı da olduqca itaətkar (nəvaziskar) idi: zalım, asi (dikbas) deyildi

[15] Ona doguldugu gun də, oləcəyi gun də (qiyamətdə) diriləcəyi (qəbirdən diri olaraq qaldırılacagı) gun də salam olsun! (Yəhya anadan oldugu gun Seytan sərindən, vəfat etdikdə qəbir əzabından, axirətdə isə qiyamət dəhsətindən salamat olsun)

[16] (Ya Rəsulum!) Kitabda (Qur’anda) Məryəmi də yad et. O zaman o, ailəsindən ayrılıb (evinin, yaxud Beytulmuqəddəsin) sərq tərəfində (ibadət məqsədilə xəlvət) bir yerə cəkilmisdi

[17] Və ailə uzvlərindən gizlənmək (paltarını dəyismək, yaxud yuyunub təmizlənmək) ucun pərdə tutmusdu. Biz də Oz ruhumuzu (Cəbraili Məryəmin) yanına gondərdik. Ona (Məryəmə) kamil bir insan qiyafəsində gorundu

[18] (Məryəm) dedi: “Mən səndən Rəhmana (Allaha) pənah aparıram. Əgər muttəqisənsə (mənə toxunma)!”

[19] (Cəbrail:) “Mən sənə ancaq təmiz (mə’sum) bir oglan bagıslamaq ucun Rəbbinin (gondərdiyi) elcisiyəm!” – dedi

[20] (Məryəm) dedi: “Mənim necə oglum ola bilər ki, mənə indiyədək bir insan əli belə toxunmamısdır. Mən zinakar da deyiləm!”

[21] (Cəbrail) dedi: “Elədir, lakin Rəbbin buyurdu ki, bu Mənim ucun asandır. Biz onu insanlar ucun (qudrətimizə dəlalət edən) bir mo’cuzə, (sənə və mo’minlərə isə) dərgahımızdan bir mərhəmət olaraq edəcəyik. Bu, əzəldən təqdir olunmus bir hokmdur!”

[22] (Məryəm) artıq (Cəbrailin ufurməsi ilə Isaya) hamilə oldu və onunla (bətnindəki usaqla) birlikdə uzaq bir yerə (xəlvətə) cəkildi

[23] Dogus sancısı onu bir xurma agacının govdəsinə soykənməyə məcbur etdi. (Məryəm usaq anadan olandan sonra atası bilinmədiyi ucun cahil insanların dedi-qodusuna səbəb olacagından əndisəyə dusub) dedi: “Kas ki, mən bundan əvvəl olub qurtaraydım və ya tamamilə unudulub getmis olaydım!”

[24] Dərhal (Məryəmin, yaxud xurma agacının) alt tərəfindən ona (Cəbraildən və ya dogulmaqda olan Isadan) belə bir nida gəldi: “Kədərlənmə, Rəbbin sənin ucun (ayagının) altından bir irmaq axıtdı (və ya bətnindəki usagı hormət sahibi etdi)

[25] (Qurumus) xurma agacını ozunə tərəf silkələ, ustunə təzə yetismis (xurma) tokulsun

[26] (Xurmadan və sudan) ye-ic, (belə bir usaq dogduguna gorə) gozun aydın olsun. Əgər (səndən bu usaq barəsində sorusan) bir adam gorəcək olsan, belə de: “Mən Rəhman yolunda oruc (sukut orucu) tutmagı nəzir eləmisəm, ona gorə də bu gun hec kəslə danısmayacagam!”

[27] (Məryəm) usagı goturub oz adamlarının yanına gəldi. Onlar dedilər: “Ey Məryəm! Sən cox əcaib bir seylə (atasız usaqla) gəldin! (Və ya cox cirkin bir is gordun)

[28] Ey Harunun bacısı! Atan pis kisi, anan da zinakar deyildi!”

[29] (Məryəm onun ozu ilə danısın, deyə) ona (usaga) isarə etdi. Onlar: “Besikdə olan usaqla necə danısacaq?” – dedilər

[30] (Allahdan bir mo’cuzə olaraq korpə dilə gəlib) dedi: “Mən, həqiqətən, Allahın quluyam. O mənə kitab (Incil) verdi, ozumu də peygəmbər etdi

[31] O, harada oluramsa olum, məni mubarək (həmisə hamıya xeyir verən, dini hokmləri oyrədən) etdi və mənə diri olduqca namaz qılıb zəkat verməyi tovsiyə buyurdu

[32] O, həmcinin məni anama qarsı olduqca itaətkar (nəvaziskar) etdi, (hec kəsə qarsı) zulmkar, asi (dikbas) eləmədi

[33] Doguldugum gun də, oləcəyim gun də, diriləcəyim (qəbirdən diri olaraq qaldırılacagım) gun (qiyamət gunu) də (Allahdan) mənə salam olsun!”

[34] Bu, (yəhudilərin və xacpərəstlərin barəsində) subhəyə dusdukləri Məryəm oglu Isa haqqında (Allahın buyurdugu) haqq sozdur! [Yaxud (yəhudilərin və xacpərəstlərin) barəsində səkk-subhə etdikləri Məryəm oglu Isa haqq soz olaraq budur

[35] Allaha (ozu ucun) ovlad goturmək yarasmaz. O, pakdır, muqəddəsdir. O, hər hansı bir seyi yaratmaq istədikdə ona yalnız: “Ol!” deyər, o da dərhal olar

[36] (Isa sonra belə dedi:) “Allah mənim də, sizin də Rəbbinizdir. Yalnız Ona ibadət edin. Bu, dogru yoldur!”

[37] (Xacpərəstlərdən olan) firqələr (Isa Allahdır, yaxud Allahın ogludur və s. sozlər deyərək) oz aralarında anlasılmazlıga dusdulər. Vay o boyuk gunu (qiyamət gununu) gorəcək kafirlərin halına

[38] (Sən indi onların ozlərini karlıga, korluga vurmalarına baxma!) Onlar Bizim huzurumuza gələcəkləri gun (qiyamət gunu hər seyi) elə yaxsı esidəcək, elə yaxsı gorəcəklər ki! Lakin zalımlar bu gun acıq-askar bir zəlalət icindədirlər (haqq yoldan askar azmıslar)

[39] (Ya Rəsulum!) Qəflətdə olanları və iman gətirməyənləri isin bitmis olacagı (haqq-hesab cəkilib mo’minlərin Cənnətə, kafirlərin isə Cəhənnəmə girəcəyi) pesmancılıq gunu (insanın pis əməllərinə gorə pesman olacagı, lakin bu pesmancılıgın hec bir fayda verməyəcəyi qiyamət gunu) ilə qorxut

[40] (O gun butun) yer uzunə və onun uzərində olan hər seyə yalnız biz varis olacagıq. (Bizdən basqa hec kəs və hec nə qalmayacaq). Onlar (əməllərinin cəzasını almaq ucun) Bizim huzurumuza qaytarılacaqlar

[41] (Ya Rəsulum!) Kitabda (Qur’anda) Ibrahimi də yad et (onun hekayətini də ummətinə soylə). Həqiqətən, o, busbutun dogru danısan kimsə (siddiq) – bir peygəmbər idi

[42] O, bir zaman atasına belə demisdi: “Atacan! Nə ucun esitməyən, gorməyən və sənə hec bir fayda və zərər verə bilməyən butlərə ibadət edirsən

[43] Atacan! Həqiqətən, sənə gəlməyən bir elm (peygəmbərlik) mənə gəlmisdir (sənə muyəssər olmayan bir sey mənə muyəssər olmusdur). Ardımca gəl ki, səni (Allahın buyurdugu) dogru bir yola cıxardım

[44] Atacan! Seytana ibadət etmə, həqiqətən, Seytan Rəhmana (Allaha) cox asi olmusdur

[45] Atacan! Qorxuram ki, (tovbə etməsən) Rəhmandan sənə bir əzab toxunsun və beləcə (Cəhənnəmdə) Seytana yoldas olasan!”

[46] (Atası Azər Ibrahimə) dedi: “Ya Ibrahim! Sən mənim tapındıgım tanrılardan uzmu cevirirsən? Əgər (onlara qarsı pis hərəkətlərinə) son qoymasan, səni mutləq dasqalaq edəcəyəm (yaxud səni təhqir edib acı sozlər deyəcəyəm). Bir muddət məndən uzaq ol (gozlərim səni gorməsin)!”

[47] (Ibrahim) belə cavab verdi: “Sənə salam olsun! (Allah ozu sənə rəhm etsin. Məndən sənə hec bir pislik gəlməz!) Mən Rəbbimdən sənin bagıslanmagını diləyəcəyəm. O mənə qarsı cox mehribandır (cox lutfukardır, duamı qəbul edər)

[48] Mən sizi və sizin Allahdan basqa tapındıgınız butləri tərk edib bir kənara cəkilir və oz Rəbbimə dua (ibadət) edirəm. Ola bilsin ki, mən Rəbbimə ibadət etməklə bədbəxt (Onun mərhəmətindən naumid, məhrum) olmayım. (Mənim Allaha etdiyim ibadət, sizin butlərə, tanrılara etdiyiniz ibadət kimi puca cıxmasın!)”

[49] (Ibrahim musrikləri) və onların Allahdan basqa tapındıqları butləri tərk edib (Sama) getdiyi zaman Biz ona (oglu) Ishaqla (nəvəsi) Yə’qubu bəxs etdik və onların hər ikisini peygəmbər etdik

[50] (Onların ucunu də) oz mərhəmətimizdən (ruzimizdən) ehsan buyurub tə’riflərini dillər əzbəri etdik. (Butun din sahiblərinin, mo’minlərin yanında onların ehtiramını və mərtəbəsini ucaltdıq)

[51] (Ya Rəsulum!) Kitabda (Qur’anda) Musanı da yad et! Həqiqətən o, (oz ibadətində) cox səmimi idi. O (Bizim tərəfimizdən Israil ogullarına gondərilmis) bir elci, bir peygəmbər idi

[52] Biz (Musanı) Tur dagının sag tərəfindən cagırdıq və (Allahla danısmaq ucun yalvarıb) gizli dua edərkən ozumuzə yaxınlasdırdıq

[53] Və oz mərhəmətimizdən qardası Harunu da bir peygəmbər olaraq ona bəxs etdik

[54] (Ya Rəsulum!) Kitabda (Qur’anda) Ismaili də yada sal! O oz və’dinə sadiq və (Bizim tərəfimizdən oz ummətinə gondərilmis) bir elci, bir peygəmbər idi

[55] O oz ummətinə namaz qılmagı, zəkat verməyi əmr edirdi. O, Rəbbinin rizasını qazanmısdı. (Ismailin əməli Allah dərgahında bəyənilmisdi)

[56] (Ya Rəsulum!) Kitabda (Qur’anda) Idrisi də yad et! O, həqiqətən, busbutun dogru danısan kimsə (siddiq) – bir peygəmbər idi

[57] Biz onu yuksək bir məqama (Cənnətə, yaxud dorduncu goyə) qaldırdıq

[58] Bunlar Adəmi və Nuhla gəmiyə mindirdiyimiz adamların nəslindən, Ibrahimin, Israilin (Yə’qubun) nəslindən secib haqq yola yonəltdiyimiz və Allahın ne’mət bəxs etdiyi peygəmbərlərdəndir. Onlar Rəhmanın (Allahın) ayələri ozlərinə oxundugu zaman aglayaraq səcdəyə qapanırdılar. [Idris Adəmin, Nuh Idrisin, Ibrahim Nuhun (və ya Nuhun gəmisində olanlardan birinin), Ismail, Ishaq, Yə’qub Ibrahimin nəslindən, Musa, Harun, Zəkəriyya və Isa isə Yə’qubun nəslindən olan peygəmbərlərdəndir

[59] Onlardan sonra namazı tərk edib səhvətə uyan bir nəsil gəldi. Onlar (Cəhənnəmdəki) Fəyy dərəsinə dusəcəklər. (Yaxud, onlar da oz əməllərinin cəzasını alacaqlar)

[60] Tovbə edib iman gətirən və yaxsı islər gorənlərdən basqa! Onlar hec bir zulm (haqsızlıq) gormədən Cənnətə daxil olacaqlar –

[61] Rəhmanın (Allahın) Oz bəndələrinə və’d etdiyi və onların gormədiyi Ədn cənnətlərinə. Onun və’di mutləq yerinə yetəcəkdir

[62] Onlar orada bos (laglagı) sohbətlər deyil, (mələklərdən və bir-birindən) ancaq: “Salam!” esidərlər. Ruziləri də səhər-axsam (həmisə) oradadır

[63] Bu, həmin o Cənnətdir ki, bəndələrimizdən muttəqi olanları ona varis edəcəyik

[64] (Cəbrailin bir muddət yanına gəlməməsindən xiffət cəkən Peygəmbərə Allaha yaxın olan bu əzəmətli mələk belə demisdi:) “Biz (dunyaya) yalnız sənin Rəbbinin əmri ilə enirik. Onumuzdə, arxamızda və onların arasında nə varsa ancaq Ona məxsusdur. (Kecmisə, indiyə və gələcəyə aid islər, dunya yaranandan qiyamət gununə qədər bas verəcək hər bir sey məhz Allahın iradəsinə tabedir). Rəbbin (Oz bəndələrini) unudan deyildir”. (Cəbrail Qur’anı Muhəmməd peygəmbərə oyrətməyə təhkim olunsa da, Allahın əmri olmadan yerə enib hec bir ayə gətirə bilməz. Onun yer uzunə nə vaxt enməsi, hansı ayəni gətirməsi məhz Allahın buyurugu ilədir. Allaha isə insandan fərqli olaraq unutmaq xususiyyəti yaddır. O, hec zaman bəndələrini unutmaz. Istədiyin bu və ya digər ayənin, vəhyin sənə dərhal nazil olmaması Rəbbindən basqa hec kəsin bilmədiyi muəyyən bir hikməti-ilahi ilə baglıdır. Ona gorə də belə seydən otru urəyini qısma)

[65] O, goylərin və yerin, onların arasında olan hər seyin Rəbbidir! Yalnız Ona ibadət et və Onun ibadətinə səbirli ol! Hec (Allahın ozundən basqa) Ona bənzərini (Onun adını dasıyan basqa birisini) gormusənmi? (Musriklər oz butlərinə tanrı, ilahi desələr də, hec zaman onlara Allah adını verməzlər)

[66] (Qiyaməti inkar edən) insan: “Mən oldukdən sonra (qəbirdən) dirimi cıxardılacagam?” – deyə sorusur

[67] Məgər insan ilk oncə onu hec bir sey deyilkən (yoxdan) yaratdıgımızı xatırlamırmı

[68] (Ya Rəsulum!) Rəbbinə and olsun ki, Biz onları (ozlərinə dost tutduqları) seytanlarla birlikdə yıgıb məhsərə gətirəcək, sonra onları (qorxudan ayaq ustə dura bilməyib) diz ustə cokmus halda Cəhənnəmin ətrafına duzəcəyik

[69] Sonra hər bir firqədən Rəhmana ən cox asi olanı dartıb cıxardacagıq (araya gətirəcəyik)

[70] Sonra (onlardan) Cəhənnəmə girib yanmaga ən cox layiq olanları, sozsuz ki, Biz daha yaxsı bilirik

[71] Sizdən elə bir kəs olmaz ki, oraya varid olmasın. Bu, Rəbbinin (əzəldən) buyurdugu vacib bir hokmdur. (Butun insanlar Cəhənnəmin mudhis mənzərəsini onun korpusu ustundən kecərkən oz gozləri ilə gorəcəklər. Cənnətliklər cəhənnəm odunun icindən yanmadan, sag-salamat kecəcək, cəhənnəmliklər isə ora dusub əbədi əzaba məhkum olacaqlar. Bir qism insan da muəyyən muddət orada qalıb gunahı təmizlənəcək, sonra Cənnətə qayıdacaqdır)

[72] Sonra Biz Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərə nicat verəcək, zalımları isə orada diz ustə cokmus halda saxlayacagıq

[73] Ayələrimiz ozlərinə acıq-askar oxundugu zaman kafir olanlar iman gətirənlərdən: “Bu iki tayfadan hansının (bizim, yoxsa sizin) məqamı daha yaxsı, hansının məclisi daha gozəldir?” – deyə sorusarlar

[74] Halbuki Biz onlardan əvvəl necə-necə nəsilləri məhv etdik ki, onlar mal-dovlət və simaca (bu kafirlərdən) daha ustun (daha gozəl) idilər

[75] (Ya Rəsulum!) De: “(Bizdən və sizdən) kim zəlalət icindədirsə, qoy Rəhman ona (oz zəlalətində qalmaq ucun) uzun muddət mohlət versin”. Nəhayət, və’d olunduqları ya əzabı, ya da qiyamət gununu gordukdə onlar kimin məqamının daha pis, kimin tərəfdarlarının daha zəif oldugunu biləcəklər

[76] Allah dogru yolda olanların dogrulugunu artırar. Əbədi qalan yaxsı islər isə Rəbbinin yanında savab e’tibarilə daha xeyirli, nəticə e’tibarilə daha yaxsıdır

[77] (Ya Rəsulum!) Ayələrimizi inkar edib: “(Əgər qiyamət qopsa, axirətdə) mənə mutləq mal-dovlət və ovlad veriləcəkdir!” – deyən adamı (As ibn Vaili) gordunmu

[78] Gorəsən, o, qeybə vaqif olmus, yoxsa Rəhmandan (bu barədə) soz (əhd) almısdır

[79] Xeyr, onun dediklərini (əməl dəftərinə) yazacaq, əzabını artırdıqca artıracagıq

[80] Onun dediyi seylər (mal-dovləti, ovladı) Bizə qalacaq və huzurumuza tək-tənha gələcəkdir. (Butun malını və ovladını əlindən alacagıq və o məhsərə ilk dəfə dunyaya gəldiyi kimi lut-uryan, hec kimsiz və hec nəsiz gələcəkdir)

[81] (Musriklər qiyamət gunu) onlar ucun səfaət diləsinlər (yaxud Allahın əzabını onlardan dəf etsinlər) deyə, Allahdan basqa tanrılar qəbul etdilər

[82] Xeyr, (qiyamət gunu tanrıları) onların ibadətini danacaq və onlara dusmən olacaqlar

[83] (Ya Rəsulum!) Məgər kafirlərin ustunə onları yoldan cıxarıb gunaha sovq edən seytanları gondərdiyimizi gormədinmi

[84] Elə isə onlardan otru (onların tezliklə məhv edilməsinə) tələsmə, cunki Biz onların gunlərini bir-bir sayırıq. (Qoy hələ bir az da yasayıb daha cox gunah etsinlər. Biz muəyyən muddətdən sonra onların cəzasını verəcəyik)

[85] O gun (qiyamət gunu) Biz muttəqiləri Rəhmanın huzuruna mohtərəm elcilər (sahanə qafilələrlə gələn əziz qonaqlar) kimi cəm edərik

[86] Gunahkarları isə Cəhənnəmə susuz vəziyyətdə surukləyib gətirərik

[87] Rəhmandan əhd almıs kəslər istisna olmaqla, qalanları (kafirlər) səfaət etməyə qadir olmazlar. (Yalnız iman gətirib yaxsı islər gorənlər qiyamət gunu Rəhmanın izni ilə səfaət etməyə layiqdirlər)

[88] (Musriklər:) “Rəhman ozunə ovlad goturmusdur!” – dedilər

[89] Siz, dogrudan da, olduqca pis bir sey etdiniz (cox boyuk-boyuk danısdınız)

[90] Buna gorə az qaldı ki, goylər parcalansın, yer yarılsın və daglar yerindən qopub ucsun

[91] (Musriklərin) Rəhmana ovlad isnad etdiklərinə gorə

[92] Halbuki Rəhmana ozunə ovlad goturmək yarasmaz

[93] Cunki goylərdə və yerdə olan butun məxluqatdan bir eləsi yoxdur ki, (qiyamət gunu) Rəhmanın huzuruna bir qul kimi gəlməsin

[94] And olsun ki, (Allah) onları (butun yaratdıqlarını) hesablamıs və təkrar-təkrar saymısdır

[95] Onların hamısı qiyamət gunu Onun huzuruna gələcək

[96] Həqiqətən, iman gətirib yaxsı islər gorənlər ucun Rəhman (urəklərdə) bir sevgi yaradacaq. (Allah həm ozu onları dost tutacaq, həm də onların məhəbbətini hamının, o cumlədən mo’minlərin qəlbinə salacaqdır)

[97] (Ey Muhəmməd!) Biz (Qur’anı) sənin dilinlə asan (hamıya muyəssər) etdik ki, onunla ancaq Allahdan qorxub pis əməllərdən cəkinənlərə (Cənnətlə) mujdə verəsən və inadkar bir camaatı (batil dəlillərlə mubahisə aparan Məkkə musriklərini Cəhənnəmlə) qorxudasan

[98] Biz onlardan əvvəl necə-necə nəsilləri məhv etdik. Indi hec onlardan birini gorur, yaxud onlardan bir səs-səmir esidirsənmi? (Bu musrikləri də onlar kimi məhv edib kokunu kəsəcəyik)

[1] Ta, Ha

[2] Biz Qur’anı sənə məsəqqət cəkməyin ucun nazil etmədik! (Peygəmbər ayaq ustə, barmaqlarının ucunda durub o qədər namaz qılmısdı ki, mubarək qıcları sismisdi)

[3] (Biz onu Allahın əzabından) qorxan bir kimsəyə yalnız oyud-nəsihət olaraq (gondərdik)

[4] O, yeri və uca goyləri yaradandan (Allahdan) nazil olmusdur

[5] Rəhman ərsi yaradıb hokmu altına almısdır (ərsə hakimdir)

[6] Goylərdə və yerdə, onların arasında və torpagın altında (yeddi qat yerdə) nə varsa (hamısı) Onundur

[7] (Ey insan!) Sən (dua edərkən) səsini ucaltsanda (ucaltmasan da, hec bir fərqi yoxdur). Cunki Allah sirri də, sirdən daha gizli olanı da (məxfini də) bilir. (Allah nəinki qəlblərin sirlərindən, hətta ani olaraq urəklərdən kecən gizli niyyətlərdən də xəbərdardır. Buna gorə də ozunu yorub uca səslə dua, yaxud zikr etmə. Əsas məsələ Allaha edilən ibadətin səmimiyyətidir)

[8] Allahdan basqa hec bir tanrı yoxdur. Ən gozəl adlar (əsmayi-husna) yalnız Ona məxsusdur

[9] Musanın hekayəti sənə gəlib catdımı? (Yaxud Musanın əhvalatı artıq sənə gəlib catdı)

[10] (Musa Sueybi Mədyəndə qoyub anasına və qardasına bas cəkmək ucun zovcəsi ilə birlikdə Misirə gedərkən Tur dagının qərbində yerləsən Tuva vadisində gecə vaxtı bir usagı dunyaya gəlmisdi. Onlar zil qaranlıq gecədə isıqsız qalıb yolu itirmisdilər). O zaman (Musa qarsıda) bir od gorub ailəsinə belə demisdi: “Siz (yerinizdə) durun. Mənim gozumə bir od satasdı. Bəlkə, ondan sizə bir goz gətirdim, yaxud odun yanında bir bələdci tapdım!”

[11] (Musa) odun yanına yetisdikdə belə bir nida gəldi: “Ya Musa

[12] Mən, həqiqətən, sənin Rəbbinəm. Nə’leynini cıxart, cunki sən muqəddəs vadidə - Tuvadasan

[13] Mən səni (peygəmbər) secdim. (Sənə) vəhy olunanı dinlə

[14] Mən, həqiqətən, Allaham. Məndən basqa hec bir tanrı yoxdur. Mənə ibadət et və Məni anmaq ucun namaz qıl

[15] O saat (qiyamət saatı) mutləq gələcəkdir. Mənim onu az qala acmagım gəlir ki, hər kəs etdiyi əməlin əvəzini (mukafatını, yaxud cəzasını) alsın. (Və ya: Mən onu az qala Ozumdən belə gizlədirəm; və ya: Mən onu Ozumdən basqa hamıdan gizlədirəm. Yaxud: Mən onu zorla gizlədirəm, cunki qiyamətin yaxınlasması hər addımda ozunu muxtəlif əlamətlərlə biruzə verir)

[16] Ehtiyatlı ol ki, (qiyaməti) danıb nəfsinin istəklərinə uyan bir kəs səni ona inanmaqdan yayındırmasın, yoxsa məhv olarsan

[17] Ya Musa! Sag əlindəki nədir?”

[18] (Musa) dedi: “O mənim əsamdır. Ona soykənir, onunla qoyunlarımı xəzəl silkələyirəm. O, basqa islərdə də karıma gəlir!”

[19] (Allah) buyurdu: “Ya Musa! Onu (əsanı yerə) at!”

[20] (Musa əsanı yerə) atan kimi o, dərhal bir ilan (əjdaha) olub sur’ətlə surunməyə basladı

[21] (Allah) buyurdu: “Tut onu, qorxma. Biz onu qaytarıb əvvəlki səklinə salacagıq

[22] Əlini qoltugunun altına qoy ki, əlin (oradan sənin peygəmbərliyinin həqiqiliyinə dəlalət edən) basqa bir mo’cuzə olaraq eyibsiz-qusursuz, agappaq cıxsın (gunəs suası kimi gozqamasdırıcı səfəq sacsın)

[23] Və Biz də (bununla) sənə ən boyuk mo’cuzələrimizdən (bir necəsini) gostərək

[24] (Ya Musa! Bu mo’cuzələrlə bir peygəmbər kimi) Fir’onun yanına get! O, həqiqətən, azgınlasıb həddini asmısdır (Allahlıq iddiasına dusmusdur)”

[25] (Musa) dedi: “Ey Rəbbim! (Peygəmbərliyi yerinə yerinə yetirməyə qadir olmaq, Fir’onla danısmaga cur’ət etmək və bu yolda butun məsəqqətlərə tab gətirə bilmək ucun) koksumu acıb genislət

[26] Isimi yungulləsdir

[27] Dilimdəki duyunu ac (pəltəkliyimi gotur) ki

[28] Sozumu yaxsı anlasınlar

[29] Və mənə oz ailəmdən bir vəzir (koməkci) ver –

[30] Qardasım Harunu

[31] Onunla arxamı mohkəmləndir

[32] Onu isimə ortaq et (ona da peygəmbərlik ver) ki

[33] Səni cox təqdis edib sə’ninə təriflər deyək

[34] Və Səni cox zikr edək (daim yada salıb sukr-səna edək)

[35] Sən, subhəsiz ki, Bizi gorursən!”

[36] (Allah) buyurdu: “Dilədiyin sənə verildi, ya Musa

[37] Sənə (bundan əvvəl də) bir dəfə ne’mət bəxs etmisdik

[38] Anana vəhy olunacaq seyi vəhy etdiyimiz zaman

[39] (O zaman ki, Mən anana buyurmusdum:) “(Musanı) bir sandıga qoyub caya (Nilə) at. Qoy cay onu sahilə cıxartsın və Mənə də, ona dusmən olan birisi (Fir’on) onu (sudan tapıb) gotursun”. (Ya Musa!) Gozumun qabagında boya-basa catdırılasan deyə, Oz tərəfimdən (insanların urəklərində) sənə bir sevgi yaratdım. (Mərhəmət nəzərim hec vaxt ustundən əskik olmadı. Elə etdim ki, Fir’on ozu, arvadı Asiyə və ətrafındakıların hamısı səni sevdi)

[40] O zaman bacın (sənin ardınca guya yad bir adam kimi saraya) gedib (oradakılara) deyirdi: “Sizə ona baxa biləcək (sud verəcək) birisini gostərimmi?” (Onlar razılıq verdilər, anan saraya gəldi). Artıq (salamat qalmagına gorə) gozu aydın olsun və kədərlənməsin deyə, səni anana qaytardıq. Sən (on iki yasında ikən tayfadan olan bir yəhudi ilə mubahisə edən) bir nəfəri (bir qibtini) vurub oldurdun. Sonra Biz səni (Mədyənə qacırtmaqla) o qəmdən qurtardıq. Biz səni bir cox sınaqlardan kecirtdik (curbəcur bəlalara, mohnətlərə ducar edib hamısından salamat qurtardıq). Illərlə Mədyən əhli icində (Sueybin yanında) qaldın. Sonra da muəyyən olunmus vaxta (qırx yasına) gəlib catdın, Ya Musa

[41] Və Mən səni Ozumə (peygəmbər) secdim! (Qırx yasına catan kimi sənə peygəmbərlik bəxs edib mo’cuzələrlə Fir’onun yanına gondərdim)

[42] Sən və qardasın mo’cuzələrimlə gedin və Məni zikr etməkdə zəiflik gostərməyin. (Bu sizin urəyinizə mətanət, dizinizə quvvət verər)

[43] Fir’onun yanına yollanın. O (allahlıq iddiasına dusməklə), həqiqətən, azgınlasıb həddini asmısdır

[44] Onunla yumsaq danısın. Bəlkə, oyud-nəsihət qəbul etsin, yaxud (Rəbbindən) qorxsun!”

[45] Onlar: “Ey Rəbbimiz! (Fir’onun mo’cuzə gostərməyimizə hovsələsi catmayıb) bizə siddətli cəza verməsindən və ya azgınlasaraq həddini asmasından (dikbaslıq etməsindən) qorxuruq!” – dedilər

[46] (Allah) buyurdu: “Qorxmayın, Mən də sizinləyəm, (hər seyi) esidirəm və gorurəm

[47] Onun yanına gedib deyin: “Biz ikimiz də sənin Rəbbinin peygəmbəriyik. Israil ogullarını bizimlə gondər (Sama getməklərinə mane olma) və onlara isgəncə vermə. Biz sənin yanına Rəbbindən dəlillə (mo’cuzə ilə) gəlmisik. Haqq yolu tutub gedənlərə salam olsun

[48] Bizə vəhy olundu ki, (Allahın vəhdaniyyətini və ayələrini, qiyaməti və peygəmbərləri) yalan hesab edənləri və (haqdan) uz dondərənləri (axirətdə) əzab gozləyir!”

[49] (Fir’on:) “Elədə Rəbbiniz kimdir, ya Musa?” –deyə sorusdu

[50] (Musa) belə cavab verdi: “Rəbbimiz hər seyə Oz xilqətini verən, sonra da ona dogru yolu gostərəndir!”

[51] (Fir’on) sorusdu: “Bəs əvvəlki nəsillərin halı necədir?”

[52] (Musa) belə cavab verdi: “Onlara dair bilik yalnız Rəbbimin dərgahında olan bir kitabdadır (lovhi-məhfuzdadır). Rəbbim (hec bir seydə) xəta etməz və (hec bir seyi) unutmaz!”

[53] O (boyuk Allah) ki, yer uzunu sizin ucun dosəmis (dosək etmis), orada sizin ucun yollar salmıs, goydən yagmur yagdırmısdır. Biz o yagmurla novbənov bitkilərdən cutlər yetisdirmisik

[54] (Onlardan nuscanlıqla) yeyin, həm də heyvanlarınızı otarın. Həqiqətən, bunda (gorduyumuz bu islərdə) agıl sahibləri ucun (Allahın vəhdaniyyətinə, qudrətinə dəlalət edən) əlamətlər vardır

[55] Sizi (ulu babanız Adəmi) də onda (o torpaqdan) yaratdıq. Sizi (oləndən sonra) ora qaytaracaq və (qiyamət gunu) bir daha oradan (dirildib) cıxardacagıq

[56] Biz, ayələrimizin (dəlillərimizin və mo’cuzələrimizin) hamısını ona (Fir’ona) gostərdik. Lakin (Fir’on) onları yalan sayıb (hec birini) qəbul etmədi

[57] (Fir’on) dedi: “Ya Musa! Sən sehrinlə bizi oz torpagımızdan (Misirdən) qovub cıxartmaga gəlmisən

[58] Elədə biz sənə eyni ilə onun kimi bir sehr gostərəcəyik. Bizimlə oz aranda bir vaxt tə’yin et. Nə biz, nə də sən və’dimizə xilaf cıxmayaq. Bu (ikimizə də) əlverisli bir yerdə olsun!” (Gorək kim-kimə qalib gələcək)

[59] (Musa) dedi: “Sizə verilən və’də sizin bayram gununuz və camaatın (bir yerə) toplasacagı gunorta vaxtıdır!”

[60] (Bu sohbətdən sonra) Fir’on donub getdi, nəhayət, butun hiylə (və sehr) vasitələrini (sehrbazlarını) yıgıb (və’d olunmus vaxtda həmin yerə) gəldi

[61] Musa onlara (sehrbazlara) dedi: “(Ay yazıqlar!) Vay sizin halınıza! Allaha iftira yaxmayın, yoxsa O sizi əzabla məhv edər. (Allaha) iftira yaxan naumid olar (muradına catmaz)”

[62] Onlar (bu Musa hec sehrbaza oxsamır; əgər qalib gəlsək, hec; yox əgər qalib gələ bilməsək, ona iman gətirərik, deyə) oz aralarında oz isləri barədə mubahisə edir və xəlvətcə pıcıldasırdılar

[63] Onlar (uzun-uzadı mubahisədən sonra Musadan və Harundan qorxub astaca bir-birinə) dedilər: “Bu ikisi, əlbəttə, sehrbazdır. Onlar oz sehrləri ilə sizi yurdunuzdan qovub cıxartmaq və sizin ən gozəl yolunuzu (dininizi, təriqətinizi) yox etmək (ə’yan-əsrafınızı oz tərəflərinə cəkmək) istəyirlər

[64] Ona gorə də butun hiylə (sehr) vasitələrinizi toplayın, sonra da (meydana) səf-səf gəlin. Bu gun qalib gələn nicat tapacaqdır! (Mətləbinə yetisəcəkdir!)”

[65] Onlar dedilər: “Ya Musa! (Ozun sec). Ya sən (əvvəlcə əsanı yerə) tulla, ya da biz birinci tullayaq

[66] O (Musa) dedi: “Xeyr, (əvvəlcə) siz tullayın!” (Sehrbazlar əllərindəkini yerə atan kimi) onların sehri uzundən birdən (Musaya) elə gəldi ki, onların ipləri və dəyənəkləri hərəkətə gəlib (ilan kimi qarnı ustə) surunur

[67] Musanın canına qorxu dusdu. (O qorxdu ki, camaat sehrlə mo’cuzə arasında fərq qoya bilməyib iman gətirməsin)

[68] Biz ona belə buyurduq: “Qorxma, ustun gələcək mutləq sənsən

[69] Sag əlindəki əsanı yerə tulla, onların duzub qosduqlarını (butun kəndirləri və dəyənəkləri bir anda) udsun. Onların duzəltdikləri sehrbaz hiyləsindən (əfsundan) basqa bir sey deyildir. Sehrbaz isə, hara gedirsə getsin, mətləbinə catmaz!”

[70] (Musa əsasını yerə atan kimi o bir əjdahaya donub sehrbazların iplərini, kəndirlərini və dəyənəklərini yerli-dibli uddu). Nəhayət, sehrbazlar: “Biz Harunun və Musanın Rəbbinə (rəbbul-aləminə) iman gətirdik!” – deyib səcdəyə qapandılar

[71] O (Fir’on) dedi: “Mən sizə izin verməmisdən əvvəl siz ona iman gətirdiniz, cunki o, əslində sizə sehr oyrədən boyuyunuzdur. (Hec eybi yoxdur). Mən də sizin əl-ayagınızı carpaz kəsdirib xurma agaclarının kotuklərindən asacagam. Onda hansımızın (mən Fir’onun, yoxsa Musanın Allahının) əzabının daha siddətli və daha surəkli oldugunu biləcəksiniz!”

[72] (Sehrbazlar) dedilər: “Biz hec vaxt səni bizə gələn bu acıq mo’cuzələrdən və bizi yaradandan ustun tutmayacagıq. Indi nə hokm edəcəksənsə, et. Sən ancaq bu dunyada hokm edə bilərsən

[73] Biz, həqiqətən, Rəbbimizə iman gətirdik ki, O bizi gunahlarımıza və sənin bizi məcbur etdiyin sehrə (sehrlə məsgul olmagımıza) gorə bagıslasın/ Allah (sən Fir’ondan) daha xeyirli və (Onun gunahkarlara verəcəyi əzab) daha baqidir!”

[74] Kim Rəbbinin huzuruna gunahkar kimi gələrsə, onu Cəhənnəm (cəhənnəm əzabı) gozləyir. O, orada nə olər, nə də yasayar. (Cəhənnəm əhli nə olu kimi olu, nə də diri kimi diridir, əbədi əzaba ducar olub bir gun gorməz)

[75] Kim (Rəbbinin huzuruna) yaxsı əməllər etmis bir mo’min kimi olaraq gələrsə, belələrini ən yuksək dərəcələr gozləyir –

[76] Əbədi qalacaqları, (agacları) altından caylar axan Ədn cənnətləri. Bu, (gunahlardan) pak olanların (təmizlənənlərin) mukafatıdır

[77] (Izzət və cəlalıma) and olsun ki, Biz Musaya belə vəhy etdik: “Qullarımla gecə yola cıx, (əsanı suya vurmaqla) onlar ucun dənizdə quru bir yol ac. (Fir’onun) sizə yetisməsindən qorxma, (suya qərq olmaqdan da) əndisəyə dusmə!”

[78] Fir’on oz ordusu ilə onları tə’qib etdi, daniz də (sahə qalxan dalgaları ilə) onları (onun əsgərlərini) culgayıb qərq etdi, ozu də necə

[79] Fir’on (mənəm sizin ən boyuk rəbbiniz, deyərək) oz tayfasını yoldan cıxartdı və (onları) dogru yola aparmadı

[80] Ey israil ogulları! Sizi dusməninizdən (Fir’onun əlindən) xilas etdik. (Tovratın nazil olması ucun) sizə Tur dagının sag tərəfini və’d buyurduq. Sizə (goydən) qudrət halvası və bildircin endirdik

[81] Sizə verdiyimiz ruzilərin təmizindən (halalından) yeyin, lakin bunda həddi asmayın (israfcılıq, xəsislik və nankorluq etməyin, ehtiyacı olana sər’i qayda uzrə komək gostərin), yoxsa qəzəbimə ducar olarsınız. Qəzəbimə ducar olan isə mutləq ucuruma dusub bədbəxt (cəhənnəmlik) olar

[82] Subhəsiz ki, Mən həm də tovbə edib iman gətirəni yaxsı islər gorub, sonra da dogru yolu tutanı cox bagıslayanam

[83] (Allah buyurdu:) “Ya Musa! Səni oz camaatından (Tur dagına getdiyin yetmis kisidən) ayırıb (bu məqama) tələsdirən nə idi?”

[84] (Musa) belə cavab verdi: “Onlar da arxamca gəlirlər. Ey Rəbbim! Məndən razı qalasan deyə, huzuruna tələsdim!”

[85] (Allah:) “Səndən sonra ummətini imtahana cəkdik. Samiri onları yoldan cıxartdı (buzova sitayis etdilər)”, - deyə buyurdu

[86] Musa qəzəbli, kədərli halda camaatının yanına qayıdıb dedi: “Ey ummətim! Məgər Rəbbiniz (Tovratı nazil etmək, kecmis gunahlarınızı bagıslamaq, goydən qudrət halvası və bildircin endirmək haqqında) sizə gozəl bir və’d verməmisdimi? Yoxsa (mənim sizdən ayrılmagımdan) uzun bir muddət kecdi? (Nə tez hər seyi unudub nankor oldunuz?) Yaxud Rəbbinizdən sizə bir qəzəb gəlməsini istəyib mənə verdiyiniz və’də xilaf cıxdınız?”

[87] Onlar dedilər: “Biz sənə verdiyimiz və’də oz ixtiyarımızla xilaf cıxmadıq. Amma biz (Fir’on) tayfasının (bir bayram gunu əmanət olaraq aldıgımız) zinətlərindən ibarət agır bir yuklə yuklənmisdik. Onları (“əmanətə xəyanət haramdır”-deyərək gunahdan qurtulmaq məqsədilə oda) atdıq. Samiri də bizim kimi (ozundə olan bəzək seylərini oda) atdı”

[88] (Oda atılmıs qızıl-gumus əridikdən sonra Samiri cuxurun icində) onlara boyurən bir buzov heykəli (duzəldib) cıxartdı. (Samiri və onun yoldan cıxartdıgı bir necə kisi) dedilər: “(Ey Israil ogulları!) Bu sizin tanrınızdır. Musanın da tanrısı budur, lakin unutmusdur”. (Musa heykəli itirmis, onu axtarıb tapmaqdan otru Tur dagına getmisdir)

[89] (Məgər bu cansız heykələ sitayis edənlər) buzovun onların hec bir sozunə cavab verə bilmədiyini və onlara nə bir zərər, nə də bir xeyir verməyə qadir olmadıgını gormurdulərmi?! (Nə boyuk cəhalət)

[90] Harun isə bundan (Musa Tur dagından qayıtmamısdan) əvvəl onlara belə demisdi: “Ey ummətim! Siz bununla (hansınızın əqidəcə mohkəm, hansınızın səkkak oldugunu ayırd etmək məqsədilə Allah tərəfindən) yalnız imtahana cəkildiniz. Sizin Rəbbiniz, subhəsiz ki, Rəhmandır. Mənə tabe olub əmrimə itaət edin!”

[91] Onlar: “Musa (Tur dagından) qayıdıb yanımıza gələnə qədər bu buzova sitayis etməkdən əl cəkməyəcəyik!” – deyə cavab vermisdilər

[92] (Musa ummətinin yanına qayıtdıqdan sonra) dedi: “Ya Harun! Onların (haqq yoldan) azdıqlarını gorduyun zaman sənə nə mane oldu ki

[93] (Mo’minləri də goturub) arxamca gəlmədin? (Mənə bu barədə hec bir xəbər vermədin, yaxud mənim yolumla gedərək butə tapınanları danlayıb onlara qarsı hiddətlənmədin?) Əmrimə asimi oldun? (Allahdan basqasına ibadət edənlərlə bir yerdə yasamagı ozunə nə cur rəva bildin?)”

[94] (Harun) belə cavab verdi: “Ey anam oglu! Sacımdan, saqqalımdan tutma. (Saqqalımı, basıma yolma). Dogrusu, sənin: “Israil ogulları arasına ayrılıq saldın, sozumə baxmadın!” – deyəcəyindən qorxdum

[95] (Musa:) “Ey Samiri! Sənin (bu pis, əcaib isi gorməkdə) məqsədin nə idi?” – deyə sorusdu

[96] (Samiri) belə cavab verdi: “Mən (Israil ogularının) gormədiklərini (Cəbraili) gordum (yaxud bilmədiklərini bildim). Mən o Rəsulun (Allah elcisinin) ləpirindən (Cəbrailin atının ayagı dəydiyi yerdən) bir ovuc torpaq goturdum və onu (caladakı od icində əriyən bəzək seylərinə) atdım (o da donub boyurən bir buzov oldu). Beləcə, oz nəfsim məni bu isə sovq etdi”. (Nəfsim bu isi mənə xos gostərdi, mən də ona uydun)

[97] (Musa) dedi: “Cıx get burdan. Həyatın boyu (cəza olaraq): “Bir kəs mənə toxunmasın (mən də bir kəsə toxunmayım)!” – deməli olacaqsan. (Hec kəs səni dindirməyəcək, sufrəsinə buraxmayacaq, səninlə alıs-veris etməyəcək. Hec kəslə unsiyyət etməyib tamamailə təcrid olunmus bir vəziyyətdə yasayacaqsan. Dəhsət səni buruyəcək). Hələ səni əsla qacıb canını qurtara bilməyəcəyin daha bir və’də (qiyamət gunu) gozləyir. Indi tapınıb durdugun tanrına (butunə) bax. Biz onu yandıracaq, sonra da (kulunu) dənizə atacagıq

[98] Sizin tanriniz ancaq O Allahdır ki, Ondan basqa hec bir tanrı yoxdur. O, elm (Oz əzəli elmi) ilə hər seyi ehtiva etmisdir!”

[99] (Ya Rəsulum!) Kecmisin xəbərlərinin (olub kecənlərin) bir qismini sənə belə nəql edirik. Sənə Oz dərgahımızdan (insanların dusunub dasınması, ibrət alması ucun) Qur’an da vermisik

[100] Hər kəs ondan uz dondərsə, subhəsiz ki, qiyamət gunu agır bir gunaha yuklənəcəkdir

[101] Belələri (o gunah yukunun) altında (yuku ilə birlikdə Cəhənnəm əzabında) əbədi qalacaqlar. Qiyamət gunu onların dasıyacagı yuk necə də pisdir

[102] Surun (ikinci dəfə) calınacagı və gunahkarları (qorxudan, yaxud susuzluqadan) gozləri gom-goy goyərmis (və ya gozləri kor olmus, uzləri qapqara qaralmıs) halda məhsərə gətirəcəyimiz gun

[103] Onlar oz aralarında pıcıldasıb bir-birinə: “(Dunyada) cəmi on gun qaldınız!” deyəcəklər

[104] Biz onların nə danısacaqlarını da yaxsı bilirik. Onların ən agıllısı: “(Dunyada) cəmisi bir gun qaldınız!” – deyəcək

[105] (Ya Rəsulum!) Səndən daglar (qiyamət gunu dagların nə cur olacagı) haqqında sorusarlar. De: “Rəbbim onları ovxalayıb havaya sovuracaq

[106] Dumduz (hamar) bir yer edəcək (hec bir sey bitməyən qupquru torpaq halına salacaq)

[107] Və sən orada hec bir enis-yoxus (əyrilik, kələkoturluk) gorməyəcəksən!”

[108] O gun insanlar (qəbirlərindən qalxıb) hec bir basqa tərəfə meyl etmədən carcının (hamını məhsərə cagıran Israfilin) ardınca gedəcəklər. Rəhmanın (əzəməti, heybəti) qarsısında səslər kəsiləcək, yalnız pıcıltı esidəcəksən

[109] O gun Rəhmanın izin verdiyi və soz danısmagına razı oldugu kəslərdən basqa hec kimin səfaəti fayda verməz

[110] (Rəbbin) onların kecmisini də, gələcəyini də bilir. (Allah insanların nə etdiklərini, nə edəcəklərini, qazanacaqları savabları və gunahları, dunyada və axirətdə aqibətlərinin necə olacagını Oz əzəli elmi ilə bilir). Onların elmi isə Onu (Allahın zatını) əhatə edib qavraya bilməz

[111] (O gun) uzlər (butun insanlar) əzəli, əbədi olan (məxluqatın hər isini yoluna qoyan, onları dolandıran) Allaha təslim olub zəlil bir gorkəm alar. Zulmə (gunaha) yuklənən (Allaha sərik qosan, kufr edən) ziyana dusub mətləbinə yetisməz (umidsizliyə ugrayar)

[112] Mo’min olub yaxsı islər gorən kəs isə nə zulmə mə’ruz qalmaqdan, nə də (mukafatının) əskilməsindən qorxar

[113] (Ya Rəsulum!) Biz onu (sənə gondərilən ilahi Kitabı) ərəbcə Qur’an olaraq nazil etdik. Biz orada (kafirlərə əzab veriləcəyinə dair) təhdidləri (curbəcur misallarla) təkrar-təkrar izah etdik ki, bəlkə, onlar pis əməllərindən cəkinsinlər, yaxud (onu oyud-nəsihətlərindən) ibrət alsınlar! (Qur’an onlara oyud-nəsihət versin)

[114] Həqiqi hokmdar olan Allah (hər seydən) ucadır! (Musriklərin Ona aid etdikləri sifətlərdən uzaqdır!) Həm də (ey Peygəmbərim! Cəbrail tərəfindən) sənə tamam-kamal vəhy olunmadan əvvəl Qur’anı oxumaga tələsmə və: “Ey Rəbbim! Mənim elmimi artır!” – de

[115] Dogrusu, bundan əvvəl Adəmə də (Seytana uymamagı) tovsiyə etmisdik. Lakin o (tovsiyəmizi) unutdu və Biz onda (əhdi qorumaga) əzm (səbat) gormədik

[116] Bir zaman mələklərə: “Adəmə (tə’zim, hormət məqsədilə) səcdə edin!” – deyə buyurmusduq. Iblisdən basqa hamısı səcdə etdi. O, (səcdədən) boyun qacırtdı

[117] Biz də belə dedik: “Ey Adəm! Bu (Iblis) sənin də, ovrətinin də dusmənidir. (Ehtiyatlı olun ki) sizi (tovlayıb) Cənnətdən cıxartmasın, yoxsa (ey Adəm!) məsəqqətə dusub bədbəxt olarsan! (Gecə-gunduz əziyyət cəkib oz əlinin zəhməti ilə yasamaga məcbur olarsan)

[118] Həqiqətən, sən orada (Cənnətdə) acmaq nədir, cılpaq olmaq nədir bilməzsən

[119] Sən orada susamaq nədir, gunəsin hərarətindən əziyyət cəkmək nədir, onu da bilməzsən!”

[120] (Allahın butun bu xəbərdarlıgından sonra) Seytan ona (Adəmə) vəsvəsə edib (pıcıldayıb) belə dedi: “Ey Adəm! Sənə (meyvəsindən yeyəcəyin təqdirdə hec vaxt olməyəcəyin və həmisə Cənnətdə yasayacagın) əbədiyyət agacını və kohnəlib xarab olmayacaq (fənaya ugramayacaq) bir mulku gostərimmi?”

[121] (Adəm və Həvva) ondan (həmin agacın meyvəsindən) yedilər və dərhal hər ikisinin ayıb yerləri gorundu. Onlar (lut bədənlərinə) cənnət agaclarının yarpaqlarından yapısdırmaga basladılar. Beləliklə, Adəm Rəbbinin əmrindən cıxdı, amma mətləbinə yetmədi. (Adəm Rəbbinə asi oldu və yoldan cıxdı. Qadagan olunmus agacın meyvəsindən yemək hec də onu Cənnətdə əbədi qalmaq arzusuna catdırmadı, əksinə, Həvva ilə birlikdə yer uzunə endirildi)

[122] Sonra Rəbbi (tovbə etdirməklə) onu secdi (Ozunə yaxınlasdırdı), tovbəsini qəbul buyurdu və dogru yola muvəffəq etdi

[123] (Allah Adəmə və Həvvaya) belə buyurdu: “Bir-birinizə (siz Iblisə və nəslinə, Iblis də sizə və nəslinizə) dusmən kəsilərək hamınız oradan (Cənnətdən yerə) enin. Məndən sizə dogru yolu gostərən bir rəhbər (kitab, yaxud peygəmbər) gəldiyi zaman hər kəs Mənim haqq yolumu tutub getsə, nə (dunyada) yolunu azar, nə də (axirətdə) bədbəxt olar

[124] Hər kəs Mənim oyud-nəsihətimdən (Qur’andan) uz dondərsə, guzəranı daralar (yaxud qəbir evində siddətli əzaba ducar olar) və Biz qiyamət gunu onu məhsərə kor olaraq gətirərik!”

[125] O belə deyər: “Ey Rəbbim! Nə ucun məni məhsərə kor olaraq gətirdin, halbuki mən (dunyada hər seyi) gorurdum!”

[126] (Allah) buyurar: “Elədir, amma sənə ayələrimiz (mo’cuzələrimiz, qudrətimizə dəlalət edən əlamətlər) gəldi, sən isə (ozunu gorməməzliyə vurub) onları unutdun (iman gətirmədin). Bu gun eləcə də sən unudulacaqsan!”

[127] Biz (Allaha sərik qosmaqla, kufr etməklə) həddi asanları və Rəbbinin ayələrinə iman gətirməyənləri də belə cəzalandırırıq. Axirət əzabı isə, subhəsiz ki, daha siddətli, daha surəklidir

[128] Məgər (kafirlərə) bəlli olmadımı ki, Biz onlardan əvvəl (indi) məskənlərində gəzib dolandıqları necə-necə nəsilləri məhv etdik? Həqiqətən, bunda (kecmis ummətlərin giriftar oldugu musibət və fəlakətlərdə) agıl sahibləri ucun ibrətlər vardır

[129] Əgər Rəbbindən (bu ummətin əzabının axirətə saxlanılması haqda) oncə bir soz (hokm) və (lovhi-məhfuzda bu kafirlərin əzabı ucun əzəldən) muəyyən edilmis bir vaxt olmasaydı, subhəsiz ki, (dunyada tezliklə) onlara da (belə bir əzab) verilməsi lazım gələrdi

[130] (Ya Rəsulum! Elədə Məkkə musriklərinin) dediklərinə səbr et. Gunəs dogmamısdan və batmamısdan əvvəl Rəbbinə sukur edib sə’ninə tə’riflər de (subh və əsr namazlarını qıl), gecənin bir və’dəsində (axsam və gecə saatlarında) və gunorta radələrində də Rəbbini oyub təqdis et (sam, gecə və gunorta namazlarını qıl) ki, (bunun muqabilində Allahın səni boyuk savaba, yuksək dərəcələrə, yaxud ummətin ucun səfaətə nail etməsindən) razı (xoshal) olasan

[131] (Kafirlərin) bə’zi zumrələrini sınamaq ucun onlara dunya həyatının zinəti olaraq verdiyimiz mal-dovlətə rəgbət gozu ilə baxma! (Gozunu dikmə!) Rəbbinin ruzisi (bərəkəti) həm daha xeyirli, həm də daha baqidir (surəklidir, əbədidir)

[132] Əhlinə (əhli-beytə və ummətinə) namaz qılmagı əmr et, ozun də ona (namaza) səbirlə davam et (yaxud məisət cətinliklərinə doz). Biz səndən ruzi istəmirik, (əksinə) sənə ruzi verən Bizik. (Gozəl) aqibət təqva sahiblərinindir (muttəqilərindir)

[133] (Kafirlər) dedilər: “Nə ucun o (Muhəmməd) Rəbbindən bizə (həqiqi peygəmbər olmasına dəlalət edən) bir mo’cuzə gətirmir?” Məgər (Qur’anda) onlara əvvəlki (ilahi) kitablarda (kecmis ummətlərin həyatına, kufrləri uzundən ducar olduqları musibətlərə dair) olanların bəyanı (yaxud acıq-askar dəlili) gəlmədimi

[134] Əgər Biz onları (Məkkə musriklərini) bundan (Peygəmbər və Qur’an gəlməzdən) əvvəl əzabla məhv etsəydik, (qiyamət gunu) mutləq belə deyəcəkdilər: “Ey Rəbbimiz! Nə ucun zəlil və rusvay olmazdan əvvəl bizə bir peygəmbər gondərmədin ki, Sənin ayələrinə (hokmlərinə) tabe olaydıq

[135] (Ya Rəsulum!) De: “Hamı (axirət) gozləməkdədir, siz də gozləyin. (Qiyamət gunu) dogru yol sahiblərinin kimlər (biz, yoxsa siz) oldugunu və kimin haqq yolu tapdıgını (hidayətə yetisdiyini) biləcəksiniz!”

[1] Insanların haqq-hesab vaxtı (qiyamət gunu) yaxınlasdı, onlar isə hələ də qəflət icindədirlər və (qiyamətə inanmaqdan) uz dondərirlər. (Qiyamət insanlar ucun nə qədər uzaq isə, Allahın dərgahında bir o qədər yaxındır. Fani dunyaya, san-sohrətə olan meyl, varlanmaq həvəsi insanların basını elə qatmısdır ki, qiyamət gunu barəsində əsla fikirləsmirlər)

[2] Rəbbindən onlara (bir-birinin ardınca) elə bir yeni xəbərdarlıq (oyud-nəsihət) gəlməz ki, onu məsxərəyə qoyub dinləməsinlər

[3] Qəlbləri qəflət icində olaraq (ona qulaq asmasınlar). Zalımlar oz aralarında gizli pıcıldasıb (bir-birinə): “Bu (Muhəmməd) sizin kimi ancaq adi bir insandır. (Onun gətirdiyi Qur’an sehrdən, cadudan basqa bir sey deyildir). Gozunuz gorə-gorə sehrəmi uyursunuz?” – dedilər

[4] (Peygəmbər Məkkə musriklərinə) belə dedi: “Rəbbim goydə və yerdə (soylənən) hər sozu bilir. O, (hər seyi) esidəndir, biləndir!”

[5] Onlar (muxtəlif fikirlərə dusərək) belə dedilər: “Xeyr, (bu Qur’an) qarmaqarısıq yuxulardır; xeyr, onu ozu uydurmusdur; xeyr, o, bir sairdir. (Əgər o, həqiqi peygəmbərdirsə, bunu subut etmək ucun) qoy əvvəlki peygəmbərlərə gondərilən mo’cuzələr kimi bizə bir mo’cuzə gətirsin!”

[6] Onlardan əvvəl məhv etdiyimiz hec bir məmləkət (əhli mo’cuzələrlə gəlmis peygəmbərlərinə) iman gətirmədi. Bunlarmı iman gətirəcəklər

[7] (Ya Rəsulum! Biz səndən əvvəl də hər bir ummətə mələk deyil) ancaq kisilər (kisi peygəmbərlər) gondərdik ki, onlara vəhy edirdik. Əgər bilmirsinizsə, zikr (kitab) əhlindən sorusun

[8] Biz onları (peygəmbərləri) yeməz-icməz (yemək yeməz) bir bədən yaratmadıq. Onlar (dunyada) əbədi də deyillər

[9] Sonra onlara verdiyimiz və’di yerinə yetirdik. (Peygəmbərlərə) və istədiyimiz kəslərə (onlara iman gətirənlərə) nicat verdik, (Allaha sərik qosmaqla, kufr etməklə) həddi asanları isə məhv etdik

[10] Həqiqətən, sizə (Qureys əhlinə) elə bir Kitab nazil etdik ki, o sizdən otru bir sərəfdir. (O sizin qədir-qiymətinizi yuksəldər, dini və dunyəvi ehtiyaclarınızı aradan qaldırar, urəkdən inananlara behist yolunu gostərər. Halal-haramı daim mo’minlərin yadına salar). Məgər dərk etmirsinizmi

[11] Biz zalım olan (kufr edən) necə-necə məmləkəti (məmləkət əhlini) məhv etdik və onlardan sonra basqa bir qovm (camaat) yaratdıq

[12] Onlar əzabımızı (onları məhv edəcəyimizi) hiss edən kimi dərhal oradan (oz yurdlarından) qacmaga uz qoydular

[13] (Mələklər istehza ilə onlara belə dedilər:) “Qacmayın, kef cəkdiyiniz yerə, məskənlərinizə qayıdın”. Yəqin ki, (hara getmisdiniz; mal-dovlətiniz, cəh-cəlalınız necə oldu, deyə) sorgu-sual ediləcəksiniz

[14] Onlar (nicat tapmaqdan umidlərini uzuncə): “Vay halımıza! Biz, həqiqətən, zalım olmusuq (Rəbbimizə kufr etməklə ozumuz ozumuzə zulm etmisik)”, - dedilər

[15] Biz onları ot kimi bicənəcən (kulə dondərənəcən) elə bu sozləri deyib dururdular (nalə cəkirdilər)

[16] Biz goyu, yeri və onlar arasında olanları oyun-oyuncaq yaratmadıq. (Kainat əbəs yerə deyil, Allahın qudrətinin təcəssumu kimi yaradılmısdır. Buna gorə də insanlar yalnız onun xaliqi Allaha ibadət etməlidirlər)

[17] Əgər Biz (Ozumuzə) əyləncə etmək (arvad-usaq duzəltmək) istəsəydik, onu mutləq Oz dərgahımızdan (mələklərdən, hurilərdən) edərdik. Lakin Biz (bunu) etmədik. (Cunki Allaha, insanlardan fərqli olaraq, əylənmək, Ozunə ovlad goturmək, yaxud kimisə Ozunə yoldas etmək yarasmaz)

[18] Xeyr, Biz batili haqla (kufuru imanla) rədd edərik (haqqı batilin təpəsinə atarıq) və o da onu (batili) yox edər. (Bir də baxıb gorərsiniz ki) o yox olub getmisdir. (Batil sozlərlə Allaha) isnad etdiyiniz sifətlərə gorə vay halınıza

[19] Goylərdə və yerdə olan (butun) məxluqat Onundur (Allahın qudrət əsəridir). Onun dərgahında olanlar (rutbə və sərəf e’tibarilə mə’nən Allaha yaxın mələklər) Ona ibadət etməyə təkəbbur gostərməz və (bu ibadətdən) yorulmaq bilməzlər

[20] Onlar gecə-gunduz, yorulub-usanmadan (Rəbbini) təqdis edib sə’ninə təriflər deyərlər

[21] Yoxsa (Məkkə musrikləri) yerdən (yerdə movcud olan das, qızıl-gumus və s. -dən ozləri ucun) tanrılar qəbul etdilər ki, onlar oluləri dirildəcəklər? (Xeyr, Allahdan basqa hec kəs (oluləri) dirildib məhsərə gətirməyə qadir deyildir

[22] Əgər (yerdə və goydə) Allahdan basqa tanrılar olsa idi, onların ikisi də (muvazinətdən cıxıb) fəsada ugrayardı. Ərsin sahibi olan Allah (musriklərin Ona) aid etdikləri sifətlərdən tamamilə uzaqdır

[23] (Allah) gorduyu islər barəsində sorgu-sual olunmaz; onlar (butun bəndələr) isə (tutduqları əməllərə gorə) sorgu-sual ediləcəklər

[24] Yoxsa (musriklər ozləri ucun) Ondan (O Allahdan) basqa tanrılar qəbul etdilər? (Ya Rəsulum!) De: “(Etdiyiniz əməlin duzgunluyunu subut edən) dəlilinizi gətirin. Bu mənimlə onların (ummətimin) Kitabı (Qur’an), bu da məndən əvvəlkilərin kitabı (Tovrat və Incil)! Xeyr, onların əksəriyyəti haqqı bilməz və buna gorə də (ondan) uz dondərər!”

[25] (Ya Rəsulum!) Səndən əvvəl elə bir peygəmbər gondərmədik ki, ona: “Məndən basqa hec bir tanrı yoxdur. Buna gorə də yalnız Mənə ibadət edin!” – deyə vəhy etməyək

[26] (Kafirlər:) “Rəhman (mələklərdən Ozunə) ovlad goturdu!” – dedilər. O, pakdır, muqəddəsdir! (Belə seylərdən tamamilə uzaqdır!) Xeyr, (mələklər Onun ovladı deyil, xəlq etdiyi) mohtərəm qullardır

[27] (Mələklər) Ondan qabaq soz danısmaz, Yalnız Onun əmri ilə is gorərlər

[28] (Allah) onların ondəkilərini də, arxalarındakını da (nə etdiklərini və nə edəcəklərini) bilir. Onlar yalnız (Allahın) razı oldugu (izin verdiyi) kəslərdən otru səfaət edə bilər və Onun heybətindən qorxarlar

[29] (Mələklərdən) hec kəs: “Mən Ondan basqa bir tanrıyam!” – desə, onu Cəhənnəmlə cəzalandırarıq. Biz zalımlara belə cəza veririk

[30] Məgər kafir olanlar goylə yer bitisik ikən Bizim onları ayırdıgımızı, hər bir canlını sudan yaratdıgımızı bilmirlərmi?! Yenə də iman gətirməzlər? (Goylər ilk yaradılısda bir-birinə bitisik bir təbəqə oldugu halda, onların arası hava ilə acılıb yeddi təbəqəyə ayrılmıs, yer də bir təbəqə ikən sonra yeddi təbəqəyə bolunmusdur. Bu, Allahın qudrətini, əzəmətini subut edən ən tutarlı dəlillərdəndir)

[31] Yer onları silkələməsin (atıb-tutmasın) deyə, orada mohkəm (durmus) daglar yaratdıq; onlar (istədikləri yerə) rahat gedib cata bilsinlər deyə, orada genis yollar əmələ gətirdik

[32] Goyu (yerdən otru və onun ustunə dusməsin deyə) qorunub saxlanılan bir tavan etdik. Halbuki (kafirlər) ayələrimizdən (vəhdaniyyətimizi, qudrətimizi subut edən bu dəlillərdən) uz dondərdilər

[33] Gecəni və gunduzu də, Gunəsi və Ayı da yaradan Odur. Onların (həmcinin ulduzların) hər biri (ozunə məxsus) bir goydə uzur (oz hədəqəsində, oz dairəsində hərəkət edir)

[34] (Ya Rəsulum!) Səndən əvvəl də (dunyada) hec bir bəsərə əbədiyyat (olməzlik) vermədik. Belə oldugu təqdirdə, sən olsən, onlar dirimi qalacaqlar

[35] Hər bir kəs (hər bir canlı) olumu dadacaqdır. (Dozub-dozməyəcəyinizi, sukur edəcəyinizi, yaxud nankor olacagınızı) yoxlamaq məqsədilə Biz sizi sər və xeyirlə (xəstəlik, yoxsulluq, ehtiyac və saglamlıq, var-dovlət və cah-cəlalla) imtahana cəkərik. Və siz (qiyamət gunu əməllərinizin əvəzini almaq ucun) ancaq Bizim huzurumuza qaytarılacaqsınız

[36] (Ya Rəsulum!) Kafir olanlar səni gordukləri zaman ancaq məsxərəyə qoyaraq (bir-birinə): “Sizin tanrılarınıza tə’nə edən bumudur?” – deyərlər. Halbuki onlar, məhz onlar Rəhmanın oyud-nəsihətini (Qur’anı) inkar edirlər

[37] Insan tələsən (hovsələsiz) yaradılmısdır. (Insan təbiəti e’tibarilə hovsələsizdir, tələskəndir. Allahın əzabının tez gəlməsini istəyən musriklər kimi). Ayələrimi (Peygəmbərin dediyi sozlərin duzgun olmasını, əzabımı tezliklə) sizə gostərəcəyəm. Hələ Məni tələsdirməyin

[38] Onlar (kafirlər): “Əgər siz dogru danısırsınızsa, bu və’din (əzabın, yaxud qiyamətin) nə vaxt olacagını bildirin!” – deyirlər

[39] Kas kafirlər atəsi uzlərindən və arxalarından dəf edə bilməyəcəkləri və onlara hec bir komək olunmayacagı vaxtı (qiyaməti) biləydilər! (Əgər bilsəydilər, belə bir sual verməz, həm də Allahın əzabının tezliklə gəlməsini istəməzdilər)

[40] Xeyr, (qiyamət) onları gozlənilmədən yaxalayar və sasırdar (mat-məbhut edər). (Kafirlər) onu əsla geri qaytara bilməzlər və onlara (tovbə, uzrxahlıq ucun) mohlət də verilməz

[41] (Ya Rəsulum!) Səndən əvvəl də peygəmbərlərə istehza edilmisdi. Istehza edənləri məsxərəyə qoyduqların seyin ozu (peygəmbərlərin onları qorxutdugu əzab) məhv etdi

[42] De: “Sizi gecə (yatdıgınız vaxt) və gunduz (gəzib dolandıgınız zaman) Rəhmandan (Rəhmanın əzabından) kim qurtara bilər?” Amma onlar Rəbbinin oyud-nəsihətindən (Qur’andan) uz dondərdilər

[43] Yoxsa onların Bizdən basqa (əzabı) onlardan dəf edə biləcək tanrıları vardır?! Onlar (o tanrılar) hec ozlərinə belə yardım etməyə qadir olmaz, Bizdən də (əzabımızdan da) qoruna bilməzlər. (Və ya: Bizdən də dəstək gorə bilməzlər)

[44] Dogrusu, Biz bununla (bu kafirlərə) və atalarına omurləri uzanıncaya qədər (dunyada) gun-guzəran verdik. (Onlar fani dunya malına aldanıb məgrur oldular). Məgər Bizim (onların) torpagına girib onu hər tərəfdən əskiltdiyimizi (gundən-gunə yurdlarının musəlmanların əlinə kecdiyini) gormurlərmi? Belə olduqda, qalib olanlar onlarmıdır

[45] (Ya Rəsulum!) De: “Mən sizi ancaq vəhy ilə qorxuduram”. Karlar qorxuduldugu zaman cagırısı esitməzlər

[46] Həqiqətən, əgər Rəbbinin əzabından az bir sey onlara toxunsa, onlar mutləq: “Vay halımıza! Biz, dogrudan da, zalım olmusuq (Allaha sərik qosmaqla, kufr etməklə ozumuz ozumuzə zulm etmisik)” – deyəcəklər

[47] Biz qiyamət gunu ucun ədalət tərəzisi qurarıq. Hec kəsə əsla haqsızlıq edilməz. Bir xardal dənəsi agırlıgında olsa belə onu (hər hansı bir əməli tərəziyə) gətirərik. Haqq-hesab cəkməyə Biz kifayətik

[48] Biz Musa və Haruna Furqanı (haqqı batildən ayıran Tovratı dogru yolu gostərən) bir nur və muttəqilərdən otru oyud-nəsihət olaraq vermisdik

[49] O kəslərdən otru ki, onlar oz Rəbbindən Onu gormədən (yaxud Allahın axirətdə verəcəyi əzabdan) qorxar və qiyamətdən lərzəyə gələrlər

[50] Bu (Qur’an) nazil etdiyimiz mubarək (insanlara daim xeyir-bərəkət gətirən) bir Kitabdır. Indi siz onu inkarmı edirsiniz

[51] Biz daha oncə Ibrahimə də dogru yolu nəsib etmisdik (peygəmbərlik ehsan buyurmusduq). Biz onu (onun buna layiq oldugunu) bilirdik

[52] (Ibrahim) atasına və tayfasına: “Sizin tapınıb durdugunuz bu heykəllər nədir?” – dediyi zaman

[53] Onlar: “Biz atalarımızı onlara ibadət edən gorduk!” – deyə cavab vermisdilər

[54] (Ibrahim onlara:) “And olsun ki, siz də, atalarınız da (haqq yoldan) acıq-askar azmısınız!” – demisdi

[55] Onlar: “Sən bizə ciddi deyirsən, yoxsa zarafat edirsən? (Sən bizə haqlamı gəldin, yoxsa oyunbazlardansan?)” – deyə sorusduqda

[56] (Ibrahim) belə cavab vermisdi: “Xeyr, Rəbbiniz goylərin və yerin Rəbbidir ki, onları yaratmısdır. Mən də buna sahidlik edənlərdənəm

[57] Allaha and olsun ki, siz cıxıb getdikdən sonra butlərinizə bir hiyə quracagam! (Baslarına bir oyun acacagam!)”

[58] (Onlar gedən kimi Ibrahim butləri) parca-parca edib yalnız onların boyuyunu saxladı ki, bəlkə, qayıdıb ona bas cəkdilər. (Qoy anlasınlar ki, bu dilsiz-agılsız butlər nəinki basqalarını, hətta ozlərini belə qorumaga qadir deyillər. Buna gorə də onlara ibadət etmək ən boyuk gunahdır)

[59] (Onlar qayıdan kimi isin nə yerdə oldugunu gorub) dedilər: “Bunu tanrılarımıza kim edibsə, o, subhəsiz ki, zalımlardandır!”

[60] (Musriklərin bə’ziləri:) “Ibrahim deyilən bir gəncin onları pislədiyini esitmisik!” – dedilər

[61] (Qalanları:) “Bunların sahidlik edə bilmələri ucun onu (tapıb) camaatın gozu qabagına gətirin!” – dedilər

[62] (Musriklər Ibrahimi tapıb gətirərək:) “Ya Ibrahim! Tanrılarımızı sənmi bu gunə saldın?” - deyə sorusdular

[63] (Ibrahim sındırmadıgı iri butu gostərib:) “Bəlkə, onların bu boyuyu bunu etmisdir. Əgər danısa bilirlərsə, ozlərindən sorusun!” – deyə cavab verdi

[64] Bunun nəticəsində onlar (agıllarını baslarına yıgıb) oz-ozlərinə muraciətlə: “Siz, dogrudan da, zalımlarsınız (dilsiz-agılsız, hec ozlərini belə qorumaga qadir olmayan butlərə tapınmaqla ozunuz ozunuzə zulm edirsiniz)”, - dedilər

[65] Sonra (mubahisədə aciz qaldıqlarını gorub) yenə də oz kufrlərinə (baslarında olan əski e’tiqada) qayıdaraq (Ibrahimə): “Axı sən bilirsən ki, bunlar danısmırlar!” – dedilər

[66] (Ibrahim) dedi: “Elə isə Allahı qoyub sizə hec bir xeyir və zərər verə bilməyən butlərəmi ibadət edirsiniz

[67] Tfu sizə də, Allahdan basqa ibadət etdiyiniz butlərə də! Əcaba, (etdiyiniz əməllərin qəbahətini) anlamırsınız?”

[68] (Nəmrud və ətrafındakılar oz camaatına) belə dedilər: “Əgər (tapındıqlarınıza yardım gostərmək, onları xilas etmək ucun) bir is gorəcəksinizsə, onu (Ibrahimi) yandırın və tanrılarınıza komək edin!”

[69] Biz də: “Ey atəs! Ibrahimə qarsı sərin və zərərsiz ol! (Hətta soyugun belə ona zərər yetirməsin!)” – deyə buyurduq

[70] Onlar (Ibrahimə) hiylə qurmaq istədilər, lakin Biz onları (curbəcur musibətlərə ducar etməklə, xususilə ustlərinə ətlərini yeyib qanlarını icən həsərat gondərməklə) daha cox ziyana ugratdıq

[71] Biz onu da (Ibrahimi də), (qardası oglu) Lutu da (Nəmrud tayfasının əlindən qurtarıb) aləmlər ucun mubarək etdiyimiz (torpagında bəsər ovladına bərəkətlər verdiyimiz) yerə (Sama) qovusdurduq

[72] Biz ona (Ibrahimə) Ishaqı, ustəlik Yə’qubu da bəxs edib onların hamısını saleh kimsələr etdik

[73] Biz onları əmrimizlə (insanları) dogru yola gətirən imamlar (rəhbərlər) etdik. Biz onları xeyirli islər gorməyi, namaz qılmagı və zəkat verməyi vəhy etdik. Onlar yalnız Bizə ibadət edirdilər

[74] Biz Luta da bir hokm (hikmət, peygəmbərlik; cətin məsələləri həll edib hokm cıxartmaq) və elm verdik, onu (əhalisi) cirkin islər gorən bir məmləkətdən (cıxardıb) xilas etdik. Həqiqətən, onlar pis, fasiq (Allaha asi olan, pozgun) bir tayfa idilər

[75] Biz onu mərhəmətimizə qovusdurduq, cunki o, dogrudan da, saleh kimsələrdən idi

[76] (Ya Rəsulum!) Nuhu da (yad et)! O daha oncə (oz kafir ummətinin əzaba ducar olması haqqında) yalvarıb dua etmisdi. Biz onun duasını qəbul buyurmus, onu da, ailəsini də boyuk fəlakətdən (tufandan) qurtarmısdıq

[77] Biz ayələrimizi yalan hesab edən bir qovmə qarsı ona yardım gostərmisdik. Onlar, həqiqətən, pis bir camaat idilər. Buna gorə də Biz onların hamısını (suya) qərq etdik

[78] (Ya Rəsulum!) Davudu və Suleymanı da (yad et)! O zaman ki, onlar bir tayfanın qoyunlarının girib xarab etdiyi bir əkin sahəsi haqqında hokm verirdilər və Biz də onların hokmunə sahid idik

[79] Biz onu (məsələnin hokmunu) dərhal Suleymana anlatdıq. Və onların hər birinə hokm (hikmət, peygəmbərlik) və elm (səriəti dərindən bilmək) verdik. Biz dagları və qusları Davudla birlikdə (Allahı) təqdis edib tə’rifləsinlər deyə ona ram etdik. Bunları (sizə təəccublu gorunsə də, lovhi-məhfuzdakı əzəli hokmumuzlə) Biz etmisdik

[80] Biz (Davuda) sizi (dusmənlə) vurusda qorumaq ucun zireh (toxumaq) sənətini oyrətdik. (Ey Məkkə əhli! Rəbbinizin bu ne’mətinə) artıq sukur edərmisiniz

[81] Əmrilə bərəkət verdiyimiz yerə (Sama) dogru siddətlə əsən kuləyi də Suleymana Biz ram etdik. Biz hər seyi bilənik

[82] Biz seytanlardan qəvvaslıq edənləri və basqa islər gorənləri (ev tikənləri, mehrab duzəldənləri) də onun ixtiyarına verdik. Biz (Suleymanın əmrindən cıxmasınlar, gordukləri isləri təzədən korlamasınlar, fitnə-fəsad torətməsinlər deyə) onların ustundə goz olurduq

[83] (Ya Rəsulum!) Əyyubu da (yada sal)! Bir vaxt o, Rəbbinə yalvarıb dua edərək belə demisdi: “Mənə bəla uz verdi (Sənə pənah gətirdim). Sən rəhmlilərin rəhmlisisən!”

[84] Biz (Əyyubun) duasını qəbul buyurduq, onu ducar oldugu bəladan (xəstəlikdən və ailəsinə uz vermis musibətdən) qurtardıq. Dərgahımızdan (Əyyuba) bir rəhmət və (Allaha) ibadət edənlərə ibrət dərsi (oyud-nəsihət) olsun deyə, (həlak olmus) ovladlarını qaytarıb ona verdik, ustəlik bir o qədər də əlavə etdik

[85] (Ya Rəsulum!) Ismaili, Idrisi və Zulkifli də (yad et)! Onların hər biri səbr edən kimsələrdən idi

[86] Biz onları mərhəmətimizə qovusduqduq (peygəmbər etdik). Onlar, dogrudan da, saleh bəndələrdən idilər

[87] Zun-Nunu (balıq sahibi Yunisi) da xatırla! Bir zaman o (kufr etməkdə həddi asmıs ummətinə qarsı) qəzəblənərək cıxıb getmis və (Bizə xos gəlməyən bu səbirsizliyinə gorə) onu mohnətə ducar etməyəcəyimizi (gucumuz, yaxud hokmumuzun ona yetməyəcəyini) guman etmisdi. Amma sonra qaranlıqlar icində (balıgın qarnında; gecənin, yaxud dənizin zulmətində): “(Pərvərdigara!) Səndən basqa hec bir tanrı yoxdur. Sən paksan, muqəddəssən! Mən isə, həqiqətən, zalımlardan olmusam (əmrinə qarsı cıxaraq ozumə zulm eləmisəm)”,-deyib dua etmisdi

[88] Biz onun (Yunisin) duasını qəbul buyurduq və (balıgın qarnından cıxartmaqla) onu qəmdən qurtardıq. Biz mo’minlərə belə nicat veririk

[89] (Ya Rəsulum!) Zəkəriyyanı da (yada sal)! Bir vaxt o: “Ey Rəbbim! Məni tək (kimsəsiz, varissiz) buraxma. Sən varislərin ən yaxsısısan! (Butun məxluqat yox olar, ancaq Sən qalarsan!)” – deyə yalvarıb Rəbbinə dua etmisdi

[90] Biz (Zəkəriyyanın) duasını qəbul buyurduq, ona Yəhyanı bəxs etdik və zovcəsini (dogmaga) qabil bir hala gətirdik. Onlar xeyirli islər gorməyə tələsər (yaxsı əməllər etməkdə bir-birini otməyə calısar), umid və qorxu ilə (rəhmətimizə umid bəsləyib əzabımızdan qorxaraq) Bizə ibadət edirdilər. Onlar Bizə mut’i idilər

[91] (Ya Rəsulum!) Ismətini (bəkarətini) qoruyanı da (Məryəmi də yad et)! Biz Oz ruhumuzdan (Ozumuzun yaratdıgımız ruhdan Cəbrail vasitəsilə) ona ufurduk, onu və oglunu (atasız dogulmus Isanı) aləmlərə (mələklərə, butun insanlara və cinlərə) bir mo’cuzə etdik

[92] (Ey insanlar!) Həqiqətən, bu (tovhid dini olan islam) tək bir din olaraq sizin dininizdir. Mən də sizin Rəbbinizəm. Buna gorə də yalnız Mənə ibadət edin

[93] Amma (insanlar din barəsində) oz aralarında firqələrə bolunub parcalandılar. Onların hamısı Bizim huzurumuza qayıdacaqlar. (Biz də muvafiq surətdə əməllərinin əvəzini verəcəyik)