Dagbani - Chapter 43

Haa-Miim (H.M.). [Bachi gaŋ gaŋ ŋɔ maa wuhirimi ni Alkur’aani nyɛla Muɣujizah (lahiʒibsi din ka ŋmali), dama so ʒi di gbinni naɣila Naawuni

M (Mani Naawuni) po liitaafi shεli (Alkur’aani) din kahigri yɛllikam

Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) siɣisi li mi ka di nyɛ bɛ ni karindi shɛli Larbu zinli zuɣu, domin achiika! Yi (Larbunim’) niŋ haŋkali

Yaha! Achiika! Di (Alkur’aani) be kundi’ shεli din nyε asali la (Lauhul Mahfuuzu) puuni, ka nyɛla din du, ka mali yɛmgoliŋga Ti (Tinim’ Naawuni) sani

Di ni bɔŋɔ, Ti (Tinim’ Naawuni) lebima m-biri ya ka chɛn ya saɣisigu, domin yi ni kuli nyɛ barinanim’ zuɣu

Yaha! Di zooiya ka Ti (Tinim’ Naawuni) daa min tim Annabi so na ninvuɣu shεba ban daŋ tooni maa ni

Annabi so mi na ʒin ka ba na, naɣila bɛ nyɛla ban maandi o ansarsi

Dinzuɣu, ka Ti (Tinim’ Naawuni) niŋ bɛ puuni ninvuɣu shεba ban mali yaa hallaka, ka ban daa daŋ tooni maa kotomso pun daŋ (pɔi ni Makanima)

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! A yi bɔhi ba (chεfurnim’ maa): “Ŋuni n-leei nam sagbana mini tiŋgbani? Achiika! Bɛ ni yεli: “(Duuma So) Ŋun nyɛ Nyɛŋda, Baŋda la N-nam li.”

Ŋuna n-nyɛ Ŋun zaŋ tiŋgbani leei binyɛrgili n-tin ya, ka zali ya soya di puuni, domin achiika! Yi leei ban dolsi

Yaha! Ŋuna n-nyɛ Ŋun siɣisi kom na zuɣusaa ni O zahimbu tariga, dinzuɣu ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ li neei tiŋgbani shεli din kpi. Lala ka bɛ yɛn ti yihi ya na (yi gbala ni)

Yaha! Ŋuna n-nyɛ Ŋun nam (bin- namdili) balibu kam, ka chɛ ka ŋarim mini yiŋ’ biŋkɔbri leei bimbara n-tin ya

Domin yi ʒini viεnyεla di (bimbara maa) zuɣu, din nyaaŋa ka yi teei yi Duuma (Naawuni) ni yolsi ya yolsiri shɛli, di yi ti niŋ ka yi ʒini di zuɣu, ka yεli ya: “(Duuma So) Ŋun balgi ŋɔ maa n-ti ti simsiya, ti di pala ban yɛn tooi nya di yiko

“Yaha! Achiika! Ti nyɛla ban yɛn labi ti Duuma (Naawuni) sani.”

Ka bɛ (chεfurinim’) naan zali O (Naawuni) yεɣ’ shɛli O ni su O daba puuni. Achiika! Ninsala nyɛla ŋun zooi gutulunsi polo ni

Di ni bɔŋɔ, O (Naawuni) mali la bipuɣinsi O ni namdi shɛli puuni, ka gahim ya (yi Makka chɛfurinima) ni bidibsi

Yaha! Bɛ yi ti ti bɛ (Maka chεfurinim’ maa) puuni yino suhupiεlli lahibali ni bɛ ni mali shɛli ŋmahindi Naawuni maa (bɛ yi yɛli o ni o paɣa dɔɣi bipuɣiŋga), a ni nya ka o nina polo sabgi, ka o puuni pali ni suhusaɣiŋgu

Di ni bɔŋɔ, bɛ ni yoondi so nachinsi puuni (bipuɣiŋga), ka o nyɛla ŋun ku tooi kahigi neei yɛltɔɣa namgban- kpeeni puuni (ka yi mali tiri Naawuni)

Ka bɛ naan zali Malaaikanim’ ban nyɛ Nambɔzobonaa (Naawuni) daba maa ka bɛ nyɛ paɣaba. Di ni bɔŋɔ, bɛ daa di la bɛ nambu shɛhira? Ni baalim, bɛ ni sabi bɛ shɛhira maa zali, ka ti bɔhi ba li (Zaadali)

Ka bɛ yεli: “Nambɔzobonaa (Naawuni) yi di bɔra, ti naan ku jεm ba (buɣa maa),” bɛ kala di baŋsim shεli, bɛ mi ka shɛli m-pahila bɛ ŋmarila ʒiri

Bee Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti ba (Larbunim’ maa) la litaafi shεli poi ni dina (Alkur’aani), ka bɛ nyɛla ban gbibi li (lala litaafi maa) ni yɛlimaŋli

Chɛli gba! Bɛ yεli mi: “Tinim’ paaila ti banim’ ka bɛ doli adiini shεli (buɣa jɛma), ka ti mi doli bɛ bɔba ni ti dolsi.”

Lala n-nyɛ li, Ti (Tinim’ Naawuni) na ʒin tim valsigulana so tiŋgbani shɛli nim’ sani, naɣila bɛ asanza niriba yεli: “Tinim’ paaila ti banim’ ka bɛ be adiini shεli ni, ka ti mi nyɛ ban tɔɣsiri ba, ka nyɛla ban doli bɛ bɔba zuɣu.”

Ka o (tumo maa) yεli ba: “Hali di yi niŋ ka n-kan ya na ni adiini shεli din dolsi gari yi ni paai yi banim’ shεli zuɣu maa?” Ka bɛ yεli: “Tinim’ nyɛla ban zaɣisi shɛli zuɣu bɛ ni tim ya maa na.”

Dinzuɣu, ka Ti (Tinim’ (Naawuni) niŋ ba azaaba, dinzuɣu yulimi ninvuɣu shεba ban labsi (tuumba) ʒirinim’ maa bahigu ni daa ti nyɛ shεm

(Yaa nyini Annabi)! Teemi saha shεli Annabi Ibrahima ni daa yεli o ba mini o niriba: “N-nuu ka binyεr’ shεŋa yi ni jεmdi maa ni.”

“Naɣila Ŋun nam ma, achiika! Ni baalim, O nyɛla Ŋun yɛn dolsi ma.”

Ka o (Annabi Ibrahima) zaŋ li zali (Naawuni gaŋsibu) ka di nyɛ yεltɔɣali din yɛn ti kpalim o zuliya ni, domin achiika! Bɛ leei ban niŋdi tuuba labri Naawuni sani

Chɛli gba! N (Mani Naawuni) chɛ mi ka bambɔŋɔnima (Larbunima), mini bɛ banim’ wum nyεɣisim hali ka yεlimaŋli (Alkur’aani) ti kaba na, ni tuun’ so (Annabi Muhammadu) polo ni

Saha shεli yεlimaŋli (Alkur’aani) maa ni daa ti kaba na, ka bɛ yεli: “Ŋɔ maa nyɛla sihira. Yaha! Achiika! Tinim’ nyɛla ban bi ti li yɛlimaŋli.”

Ka bɛ (Maka chεfurnim’) naan yεli: “Bozuɣu ka bɛ bi siɣisi Alkur’aani ŋɔ maa na n-ti ti ninvuɣu so ŋun yi tiŋkara ayi ŋɔ maa (Maka mini Taa’if) puuni shɛli na?”

(Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ, bana n-nyɛ ban piriti a Duuma (Naawuni) nambɔzɔhigu? Ti (Tinim’ Naawuni) n-nyɛ ban piri bɛ bindirigu bɛ sunsuuni Dunia biεhigu puuni. Yaha! Ka Ti duhi bɛ puuni shεba ka bɛ gari taba darzanima, domin bɛ shɛba leei daliri ti shɛba n-zaŋ kpa arzichi mini dibu shee. Yaha! A Duuma (Naawuni) nambɔzobo n-gari bɛ ni laɣindi (arzichi) shεli maa

Yaha! Di yi di pala ninsalinim’ zaa ti leei ninvuɣu yinsi (chɛfurinim’) zuɣu, Ti naan chɛ ka ninvuɣu shɛba ban niŋ chεfuritali ni Nambɔzobonaa (Naawuni) maa yiŋsi mopila leei anʒilfa, ni darsi shɛŋa bɛ ni yɛn mali n-duri di zuɣusaa

Ka bɛ yiŋsi lahi mali (anʒilfa) dindoya, n-ti pahi (anʒilfa) gariti, ka bɛ doya n-dalim di zuɣu

Ni nachinsi, amaa! Di zaa maa nyɛla Dunia biεhigu nyεɣsim. Yaha! Chiyaama yolsigu yɛn ti nyɛla wuntizɔriba dini a Duuma (Naawuni) sani

Yaha! Ninvuɣu so ŋun lebi biri ka chɛ Nambɔnaa (Naawuni) yɛla teebu, Ti (Tinim’ Naawuni) ni pεli shintaŋ m- bahi o zuɣu, ka o leegi o zosima

Yaha! Achiika! Bɛ (shintana) maa taɣiri ba (chεfurinim’) mi ka chɛ sochibga, amaa! Ka bɛ tεhiri ni bɛ nyɛla ban yɛn dolsi

Hali ni saha shεli o (chɛfura) yi ti ka Ti (Tinim’ Naawuni) sani na, ka yεli: “M-baye, di yi di kuli niŋ ka m mini a (shintaŋ) sunsuuni waɣilim be kamani wulimpuhili ni wulinluhili, o (shintaŋ) shiri be pam ni o leei (ninsala) zosima.”

“Di kariya ka di niŋ ya anfaani shεli zuŋɔ, domin yi daa di zualinsi, dinzuɣu yi nyɛla bɛ ni yɛn laɣim shɛba n-ti niŋ azaaba puuni.”

(Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ, a ni tooi chɛ ka tikpiralana wum (boligu), bee ka a chɛ ka zom bee ninvuɣu so ŋun be birginsim puuni dolsi

(Yaa nyini Annabi)! Ti (Tinim’ Naawuni) yi zaŋ a chaŋ (Ti yi deegi a nyɛvuli ka chɛ ba), tɔ! Achiika! Ti nyɛla ban yɛn niŋ ba (chɛfurinim’ maa) azaaba

Bee ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ Ti ni gbaai ba alikauli shɛli (Azaaba) maa n-wuhi a. Achiika! Ti nyɛla ban mali yiko bɛ zuɣu

Dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Gbibi Bɛ (Tinim’ Naawuni) ni siɣisi shɛli n- zaŋ kana a sani maa ni yɛlimaŋli. Achiika! A nyɛla Ŋun be sochibga zuɣu

Yaha! Achiika! Di (Alkur’aani) nyɛla teebu n-zaŋ ti a mini a niriba (Quraishi nima). Yaha! Ni baalim, bɛ ni ti bɔhi ya di zuɣu

Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Bɔhimi Ti (Tinim’ Naawuni) ni daa tim tuun’ shɛba na Ti tuumba puuni pɔi ni nyini maa. Di ni bɔŋɔ, Ti zaŋla binyɛr’ shɛŋa leei duumanim’ ka bɛ jɛmdi ba ka pa ni Nambɔzobonaa (Naawuni)

Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa tim Annabi Musa na ni Ti nam yɛlikpahinda n-zaŋ chaŋ Fir’auna ni o niriba sani, ka o ti yεli: “Achiika! N-nyɛla binnamda Duuma tumo.”

Saha shεli o ni kaba na ni Ti (Tinim’ Naawuni) nam yɛlikpahinda, ka a nya ba ka bɛ nyɛla ban lari li

Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) na ʒin zaŋ yɛlikpahindili n-wuhi ba, naɣila di nyɛla din galsi mi n-gari di kpee. Yaha! Ka Ti gbaai ba ni azaaba, domin achiika! Bɛ niŋ tuuba n-labi Naawuni sani

Ka bɛ yεli: “Yaa nyini sihiralana (Annabi Musa)! Suhimi a Duuma n-ti ti ka O pali a alikauli shεli O ni gbaagi a sani maa. Achiika! Ti nyɛla ban yɛn dolsi

Saha shεli Ti (Tinim’ Naawuni) ni vuui azaaba maa ka chɛ ba, ka bɛ leei ban yiɣisiri alikauli maa

Ka Fir’auna moli o niriba puuni, ka yεli: “Yaa yinim’ n niriba! Di ni bɔŋɔ, ka mani n-su Misra nam, ka kulibɔna ŋɔ maa zɔri gindi n (yiliwaɣila ŋɔ) gbini. Di ni bɔŋɔ, yi bi nyara

“Bee ka mani (Fir’auna) n-nyɛ ŋun gari ninvuɣu chɔɣifu (Annabi Musa) so ŋun ku tooi kahigi neei yεltɔɣa ŋɔ maa? ”

“Bozuɣu ka bɛ (Naawuni maa) bi zaŋ salima baŋsi n-labi o na (zuɣusaa), bee ka o mini Malaaika nima laɣim kana?”

Ka o (Fir’auna) zu o niriba haŋkali, ka bɛ doli o. Achiika! Bɛ daa nyɛla ninvuɣu shεba ban kpeeyi

Saha shεli bɛ (Fir’auna mini o niriba) ni ku Ti (Tinim’ Naawuni) suli, ka Ti niŋ ba azaaba, ka chɛ ka kom di ba namgbaniyini

Ka Ti (Tinim’ Naawuni) zali ba ka bɛ nyɛ ban daŋ tooni (ni azaaba), ka nyɛ ŋmahinli n-ti ninvuɣu shεba ban yɛn ti kana bɛ nyaaŋa

(Yaa nyini Annabi)! Saha shεli bɛ ni daa zaŋ Mariam bia (Annabi Issa) n-ti ŋmahinli, ka a niriba (Larbu nima) naan lara li ka yɔhira

Ka bɛ (Maka chɛfurinim’) naa yɛli: “Di ni bɔŋɔ, ti buɣa maa n-nyɛ din gari bee ŋuna (Annabi Issa)? Bɛ bi ti a di ŋmahinli maa m-pahila namgbankpeeni zuɣu. Chɛli gba! Bɛ nyɛla ninvuɣu shɛba ban nyɛ namgbankpeeni nima

O (Annabi Issa) pala so m-pahila dabli, ka Ti (Tinim’ Naawuni) yolsi o, ka zaŋ o leei ŋmahinli n-ti Israaila bihi

Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) yi di bɔra, Ti naan zaŋ Malaaika nima leei gbaŋlannima tiŋgbani yaaŋa zuɣu

Yaha! Achiika! O (Annabi Issa) nyɛla Chiyaama yiɣsibu daalaama, dinzuɣu di zilsi ya li, ka doli ya ma (Annabi Muhammadu), ŋɔ maa n-nyɛ sochibga

Yaha! Di chɛli ya ka shintaŋ taɣi ya (ka chɛ yεlimaŋli dolibu). Achiika! O nyɛla dim tin ya polo ni

Yaha! Saha shεli Annabi Issa ni kana (o niriba sani) ni dalirinim’ dim be polo ni, ka o yεli: “Achiika! N-kan ya mi na ni yɛmgoliŋga, domin n-ti kahigi neei ya yi ni niŋdi namgbankpeeni shɛli ni maa pirgili. Dinzuɣu, zom ya Naawuni ka doli ma.”

Achiika! Naawuni n-nyɛ n Duuma, ni yi gba Duuma, dinzuɣu jεmmi ya O, ŋɔ maa n-nyɛ sochibga

Ka laɣinsi niŋ namgbankpeeni bɛ sunsuuni, dinzuɣu ashaara be ninvuɣu shɛba ban di zualinsi ni dabsi’ kpeeni la daazaaba

Bɛ (chɛfurinim’) bi guhiri shεli m- pahila saha (Chiyaama yiɣisibu) ti kaba na yim zuɣu, ka bɛ nyɛla ninvuɣu shɛba ban bi lahi mi

Dindali maa, zonim’ yɛn ti leeila dimba ni taba naɣila wuntizɔriba

(Ka Naawuni yɛli): “Yaa yinim’ N daba! Zuŋɔ yi (wuntizɔriba) ka dabεm shεli, yi mi ka suhusaɣiŋgu ni.”

Ninvuɣu shεba ban ti Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ yεlimaŋli, ka nyɛla ban zaŋ bɛ maŋ’ zaasa n-ti Naawuni (Muslinnima)

(Ka bɛ yεli ba): “Yi mini yi paɣaba, kpεm ya Alizanda, ka nyɛla bɛ ni ti shɛba jilma.”

Bɛ yɛn ti gili ba mi ni salima parantenim’ mini dam jaashɛhi. Yaha! Di (Alizanda maa) puuni mali binshɛɣu kam suhiri ni yura, ka nyɛɣisa n-zaŋ ti nimbihi, ka yi (wuntizɔriba) lahi nyɛ ninvuɣu shεba ban yɛn ti kpalim di (Alizanda maa) puuni

Yaha! Dina n-nyɛ Alizanda shεli bɛ ni dihi ya di fali domin yi tuuntumsa ni daa nyɛ shɛli (Dunia la) zuɣu

Yi mali binwola pam di (Alizanda) puuni, ka yi nyɛla ban diri di puuni

Achiika! Bibiɛhi nyɛla ban yɛn ti kpalim ʒahannama daazaaba puuni

Bɛ ti bi yɛn balgi azaaba ka chɛ ba, ka bɛ lahi nyɛla ban yɛn fo (ka bɛ ku tooi tɔɣisi yɛltɔɣa) di puuni

Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) bi di ba zualinsi, amaa! Bana n-nyɛ ban di bɛ maŋ zualinsi

Ka bɛ (buɣum bihi) boli: “Yaa nyini Maaliki (buɣum Malaaika)! Chɛ ka a Duuma (Naawuni) deei ti nyɛvuya,” Ka O yεli: “Yi nyɛla ban yɛn ʒini (buɣum ŋɔ maa ni) kuli mali wɔra.”

“Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa kan ya na ni yεlimaŋli, amaa! Yi pam daa nyɛla ban zaɣisiri yεlimaŋli.”

Di ni bɔŋɔ, bee bɛ (chεfurinim’) nala nabiɛri shɛli? tɔ! Ti (Tinim’ Naawuni) gba nyɛla ban yɛn na

Bee bɛ (Maka chɛfurinim’) tεhirimi ni Ti (Tinim’ Naawuni) bi wumdi bɛ daashili mini bɛ saawɔra ni nyɛ shɛli? Wumma! Ti (Tinim’ Naawuni) tuumba (Malaaikanim’) bela bɛ sani n-sabra (bɛ saawɔra maa)

(Yaa nyini Annabi)! Yεlima: “Nambɔzobonaa (Naawuni) yi mali bia, tɔ! mani n-nyɛ ban jɛmdi Naawuni pilgu.”

Sagbana mini tiŋgbani, n-ti pahi Al’arshi Duuma nam simsiya ka chɛ bɛ ni mali O ŋmahindi shɛli maa

Dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Chεli ba ka bɛ yεri yεltɔɣa yoya, ka kpɛrita, hali ti laɣim ni bɛ dabsi’ shεli bɛ ni gbaari ba di daalikauli maa

Yaha! Ŋuna (Naawuni) n-nyɛ Duuma sagbana ni, ka lahi nyɛ Duuma tiŋgbani yaaŋa zuɣu. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Yεmgoliŋgalana, Baŋda

Yaha! Ŋun su sagbana ni tiŋgbani ni din be di sunsuuni yiko maa nam tibgiya. Yaha! O sani ka Chiyaama yiɣisibu dali baŋsim be. Yaha! O sani ka bɛ yɛn ti labsi ya

Yaha! Bɛ (chεfurinima) ni jεmdi binyɛr’ shɛŋa ka di pa ni Ŋuna (Naawuni) maa ka suhudee yiko, 1 naɣila ŋun di shɛhira ni yεlimaŋli, ka nyɛla ban mi li

Yaha! Achiika! (Yaa nyini Annabi) A yi bɔhi ba: “Ŋuna n-leei nam ba? Achiika! Bɛ ni yεli ni Naawuni, ka bozuɣu ka bɛ ŋmalgiri ba (ka chɛri yɛlimaŋli)

Ni o (Annabi Muhammadu) yεligu la: “Yaa n Duuma Naawuni! Achiika! Bambɔŋɔnim’ nyɛla ninvuɣu shεba ban bi tiri yεlimaŋli.”

Dinzuɣu, (yaa nyini Annabi)! Yim bɛ yɛla ni ka yεli: “Salaamun (suhudoo),” Dinzuɣu ni baalim, bɛ ni ti baŋ