Persian

﴿1﴾ به نام خداوند بخشنده‌ى مهربان

﴿2﴾ سپاس و ستایش مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است

﴿3﴾ [خدایى که] بخشنده و مهربان است

﴿4﴾ [خدایى که] مالک روز جزاست

﴿5﴾ [خدایا!] تنها تو را مى‌پرستیم و تنها از تو یارى مى‌جوییم

﴿6﴾ [خداوندا!] ما را به راه راست هدایت فرما

﴿7﴾ راه کسانى که به آنان نعمت دادى، نه کسانى که مورد غضب واقع شدند و نه گمراهان

﴿1﴾ الف، لام، میم

﴿2﴾ آن کتاب [با عظمت که] در [حقّانیت] آن هیچ تردیدى راه ندارد، راهنماى پرهیزکاران است

﴿3﴾ [متّقین] کسانى هستند که به غیب ایمان دارند و نماز را به پاى مى‌دارند و از آنچه به آنان روزى داده‌ایم، انفاق مى‌کنند

﴿4﴾ و آنان به آنچه بر تو نازل شده و آنچه پیش از تو [بر پیامبران] نازل گردیده، ایمان دارند و هم آنان به آخرت [نیز] یقین دارند

﴿5﴾ تنها آنان از جانب پروردگارشان بر هدایتند و آنان همان رستگاران هستند

﴿6﴾ کسانى که کفر ورزیده‌اند، براى آنها یکسان است که هشدارشان بدهى یا هشدارشان ندهى، آنان ایمان نخواهند آورد

﴿7﴾ خداوند بر دل‌ها و بر گوش آنان مهر زده است و در برابر چشمانشان پرده‌اى است و عذاب بزرگى در انتظار آنهاست

﴿8﴾ و گروهى از مردم کسانى هستند که مى‌گویند: «به خدا و روز قیامت ایمان آورده‌ایم!» در حالى که ایمان نیاورده‌اند

﴿9﴾ آنان با خداوند و مؤمنان نیرنگ مى‌کنند در حالى که جز خودشان را فریب نمى‌دهند، امّا نمى‌فهمند

﴿10﴾ در دل‌هاى آنان یک نوع بیمارى است؛ خداوند بر بیمارى آنان افزوده؛ و به خاطر دروغ‌هایى که مى‌گفتند، عذاب دردناکى در انتظار آنهاست

﴿11﴾ و هنگامى که به آنان گفته شود: «در زمین فساد نکنید!» مى‌گویند: «ما فقط اصلاح کننده‌ایم!»

﴿12﴾ آگاه باشید! اینها همان مفسدانند؛ ولى نمى‌فهمند

﴿13﴾ و چون به آنان گفته شود: «شما نیز همان‌گونه که [سایر] مردم ایمان آورده‌اند، ایمان آورید!» می‌گویند: «آیا ما نیز همانند ساده‌اندیشان و سبک‌مغزان، ایمان بیاوریم؟!» آگاه باشید! آنان خود بى‌خردند، ولى نمى‌دانند

﴿14﴾ و چون با اهل ایمان ملاقات کنند، می‌گویند: «ما [نیز همانند شما] ایمان آورده‌ایم»؛ ولى هرگاه با [همفکرانِ] شیطان‌صفت خود تنها شوند، مى‌گویند: «ما با شماییم، ما فقط [اهل ایمان را] مسخره مى‌کنیم»

﴿15﴾ خداوند آنان را به استهزا مى‌گیرد و آنان را در طغیانشان مهلت مى‌دهد تا سرگردان شوند

﴿16﴾ آنان کسانى هستند که به بهاى [از دست دادن] هدایت، خریدار ضلالت و گمراهى شدند؛ امّا این داد و ستد، سودشان نبخشید و در شمار هدایت‌یافتگان درنیامدند

﴿17﴾ مَثل آنان (منافقان)، مَثل کسى است که آتشى افروخته [تا از تاریکى، رهایى یابد]، پس چون آتش، اطراف خود را روشن ساخت، خداوند روشنایى و نورشان را ببرد و آنان را در تاریکى‌هایى که [هیچ] نمى‌بینند، رهایشان کند

﴿18﴾ آنان [از شنیدن حقّ] کر و [از گفتن حقّ] گنگ و [از دیدن حقّ] کورند، پس ایشان [به سوى حقّ] بازنمى‌گردند

﴿19﴾ یا چون [گرفتاران در] بارانى تند از آسمانند که در شبی تاریک همراه با رعد و برق [در بیابان] ببارد، [آنان] از ترس صاعقه‌ها و بیم مرگ، انگشتان خود را در گوش‌هایشان قرار مى‌دهند، و[لى] خداوند بر کافران احاطه دارد

﴿20﴾ نزدیک است که [روشنایى خیره‌کننده‌ی] برق، نور چشمانشان را برباید. هرگاه که [برق آسمان در آن صحراى تاریک و بارانى] براى آنان بدرخشد، [چند گامى] در پرتو آن راه مى‌روند؛ ولى همین که تاریکى، ایشان را فراگیرد، می‌ایستند و اگر خداوند بخواهد، شنوایى و بینایى آنان را [از بین] مى‌برد، همانا خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿21﴾ اى مردم! پروردگارتان را که شما و پیشینیان شما را آفرید، پرستش کنید تا اهل تقوا شوید

﴿22﴾ آن [خداوندى] که زمین را براى شما فرشى [گسترده] و آسمان را بنایى [افراشته] قرار داد و از آسمان، آبى فروفرستاد و به وسیله‌ی آن از میوه‌ها، روزى براى شما بیرون آورد، پس براى خداوند شریک و همتایى قرار ندهید با آن که خودتان مى‌دانید [که هیچ یک از آنها، نه شما را آفریده‌اند و نه روزى مى‌دهند]

﴿23﴾ و اگر در آنچه بر بنده‌ى خود [از قرآن] نازل کرده‌ایم، تردید دارید، یک سوره همانند آن بیاورید و گواهان خود را غیر از خداوند، بر این کار دعوت کنید، اگر راست مى‌گویید

﴿24﴾ پس اگر این کار را نکردید، که هرگز نتوانید کرد، از آتشى بترسید که هیزمش مردم [گناهکار] و سنگ‌ها هستند و براى کافران مهیا شده است

﴿25﴾ و به کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، مژده بده که برایشان باغ‌هایى بهشتی است که نهرها از پاى [درختان] آن جارى است، هرگاه میوه‌اى از آن [باغ‌ها] روزى آنان شود، می‌گویند: «این همان است که قبلاً نیز به ما روزى داده شده بود.» در حالى که همانند آن نعمت‌ها به ایشان داده شده است، [نه خود آنها] و براى آنان در بهشت همسرانى پاک و پاکیزه است و در آنجا جاودانه‌اند

﴿26﴾ خداوند پروا ندارد از این که به پشه‌اى یا فراتر از آن [در کوچکی] مثال بزند، پس آنهایى که ایمان دارند، مى‌دانند که آن [مثال، گویاى] حقیقتى است از طرف پروردگارشان، ولى کسانى که کفر ورزیده‌اند، [بهانه‌جویى کرده،] مى‌گویند: «خداوند از این مثل چه منظورى داشته است؟» [آرى،] خداوند بسیارى را بدان [مثال] گمراه و بسیارى را بدان هدایت مى‌فرماید. [امّا آگاه باشید که] خداوند جز افراد فاسق را بدان گمراه نمى‌کند

﴿27﴾ [فاسقان] کسانى هستند که پیمان خدا را پس از آن که محکم بستند، مى‌شکنند، و پیوندهایى را که خدا دستور داده برقرار سازند، قطع مى‌نمایند، و در زمین فساد مى‌کنند، قطعاً آنان زیانکارانند

﴿28﴾ چگونه به خداوند کافر مى‌شوید، در حالى که شما [اجسام بى‌روح و] مردگانى بودید که او به شما زندگى بخشید، سپس شما را مى‌میراند و بار دیگر شما را زنده مى‌کند، سپس به سوى او بازگردانده مى‌شوید

﴿29﴾ اوست آن کسی که آنچه در زمین است، همه را براى شما آفرید، سپس به آفرینش آسمان پرداخت و آنها را به صورت هفت آسمان، استوار نمود و او بر هر چیزى آگاه است

﴿30﴾ و [به یاد آور] هنگامى که پروردگارت به فرشتگان گفت: «من بر آنم که در زمین جانشینى قرار دهم.» فرشتگان گفتند: «آیا کسى را در زمین قرار مى‌دهى که در آن فساد کند و خون‌ها بریزد؟ در حالى که ما با حمد و ستایش، تو را تنزیه و تقدیس مى‌کنیم.» خداوند فرمود: «به راستی من حقایقى را مى‌دانم که شما نمى‌دانید.»

﴿31﴾ و خداوند همه‌ى اسماء (حقایق و اسرار هستى) را به آدم آموخت، سپس آنها را به فرشتگان عرضه داشت و فرمود: «اگر راست مى‌گویید، [و از آدم شایسته‌ترید،] از اسامى اینها به من خبر دهید.»

﴿32﴾ فرشتگان گفتند: «پروردگارا! تو پاک و منزهى! ما چیزى جز آنچه تو به ما آموخته‌اى نمى‌دانیم، همانا تو داناى حکیمى!»

﴿33﴾ [خداوند] فرمود: «اى آدم! فرشتگان را از نام‌هاى آنان خبر ده!» پس چون آدم آنها را از نام‌هایشان خبر داد، خداوند فرمود: «آیا به شما نگفتم که اسرار آسمان‌ها و زمین را مى‌دانم و آنچه را آشکار مى‌کنید و آنچه را پنهان مى‌داشتید، مى‌دانم؟»

﴿34﴾ و هنگامى که به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده کنید.» همگى سجده کردند. جز ابلیس که سر باز زد و تکبّر کرد، و از کافران گردید

﴿35﴾ و گفتیم: «اى آدم! تو با همسرت در این باغ سکونت کن و از آن هر چه مى‌خواهید به فراوانى و گوارایى بخورید، امّا به این درخت نزدیک نشوید که از ستمگران خواهید شد.»

﴿36﴾ پس شیطان آن دو را به لغزش انداخت و آنان را از باغى که در آن بودند، بیرون کرد و [در این هنگام به آنها] گفتیم: «[از این جایگاه] فرود آیید! در حالى که دشمن یکدیگر خواهید بود و براى شما در زمین قرارگاه و تا وقتى معین بهره و برخوردارى خواهد بود.»

﴿37﴾ پس آدم از سوى پروردگارش کلماتى دریافت نمود، [و توبه کرد،] پس خداوند لطف خود را بر او بازگرداند. همانا او توبه‌پذیر مهربان است

﴿38﴾ گفتیم: «همگى از آن [جایگاه] فرود آیید، و آن‌گاه که هدایتى از طرف من براى شما آمد، پس کسانى که از هدایت من پیروى کنند، نه برایشان بیمى است و نه غمگین خواهند شد.»

﴿39﴾ و[لى] کسانى که کافر شدند و آیات ما را تکذیب کردند، اهل دوزخند و جاودانه در آن خواهند بود

﴿40﴾ اى فرزندان اسرائیل! نعمتم را که به شما ارزانى داشتم، به خاطر بیاورید و به پیمانم [که بسته‌اید] وفا کنید، تا من [نیز] به پیمان شما وفا کنم و تنها از من پروا داشته باشید

﴿41﴾ و به آنچه [از قرآن] نازل کردم، ایمان بیاورید که آنچه را در کتاب شما [از نشانه‌های آن] آمده است، تصدیق مى‌کند و نخستین کافر به آن نباشید و آیات مرا به بهاى ناچیز نفروشید و تنها از من پروا کنید

﴿42﴾ و حقّ را با باطل نپوشانید و حقیقت را با این که مى‌دانید، کتمان نکنید

﴿43﴾ و نماز را به پا دارید و زکات را بپردازید و همراه با رکوع­کنندگان، رکوع نمایید

﴿44﴾ آیا مردم را به نیکى دعوت می‌کنید و خودتان را فراموش مى‌نمایید؟ با این که شما کتاب [آسمانى] را مى‌خوانید. آیا هیچ فکر نمى‌کنید؟

﴿45﴾ و از صبر و نماز یارى جویید، [و با شکیبایى و توجه به پروردگار، نیرو بگیرید،] و این کار جز براى خاشعان، دشوار و سنگین است

﴿46﴾ آنان که مى‌دانند به پیشگاه پروردگارشان حاضر خواهند شد و به سوى او بازمی‌گردند

﴿47﴾ اى بنى‌اسرائیل! نعمتم را که به شما ارزانى داشتم، به خاطر بیاورید، و [نیز به یاد آورید که] من، شما را بر جهانیان، برترى بخشیدم

﴿48﴾ و از روزى بترسید که کسى مجازات دیگرى را نمى‌پذیرد و شفاعتى از کسى پذیرفته نمى‌شود و غرامتى از او قبول نخواهد شد، و [به هیچ صورت] یارى نخواهند شد

﴿49﴾ و [نیز به خاطر بیاورید] آن زمان که شما را از چنگال فرعونیان رهایى بخشیدیم، که همواره شما را به بدترین صورت آزار مى‌دادند، پسران شما را سر مى‌بریدند و زنان شما را [براى کنیزى] زنده نگه مى‌داشتند و در این امر، براى شما آزمایشی بزرگ و سخت از طرف پروردگارتان بود

﴿50﴾ و هنگامى که دریا را براى شما شکافتیم و شما را نجات دادیم و فرعونیان را غرق کردیم، در حالى که شما تماشا مى‌کردید

﴿51﴾ و هنگامى که با موسى چهل شب وعده گذاردیم و شما پس از [آمدن] او [به میقات،] گوساله را [معبود خود] گرفتید، در حالى که ستمکار بودید

﴿52﴾ آن‌گاه پس از آن [انحراف] از شما درگذشتیم تا شاید شکر [این نعمت را] به جاى آورید

﴿53﴾ و هنگامى که به موسى کتاب [تورات] و وسیله‌ی تشخیص [حقّ از باطل] دادیم، تا شاید شما هدایت شوید

﴿54﴾ و زمانى که موسى به قوم خود گفت: «اى قوم من! شما با [به پرستش] گرفتن گوساله، به خود ستم کردید. پس به سوى خالق خود توبه کنید و بازگردید و [افرادى از] خودتان را [که گوساله را به پرستش گرفتند،] به قتل برسانید، این کار براى شما در پیشگاه پروردگارتان بهتر است.» پس خداوند توبه‌ى شما را پذیرفت، زیرا او توبه‌پذیر مهربان است

﴿55﴾ و هنگامى که گفتید: «اى موسى! ما هرگز به تو ایمان نمى‌آوریم، مگر این که خدا را آشکارا [به چشم خود] ببینیم.» پس صاعقه [جان] شما را گرفت، در حالى که تماشا مى‌کردید

﴿56﴾ سپس شما را پس از مرگتان [حیات بخشیدیم و] برانگیختیم، شاید شکرگزارى کنید

﴿57﴾ و ابر را بر شما سایبان ساختیم و مَنّ و سَلوى را براى شما فرستادیم [و گفتیم]: «از نعمت‌هاى پاکیزه‌اى که به شما روزى دادیم بخورید». [ولى آنها با بهانه‌جویى‌هاى خود، کفران نعمت کردند. بدانید که] آنها به ما ستم نکردند، بلکه به خودشان ستم نمودند

﴿58﴾ و [به خاطر بیاورید] زمانى که گفتیم: «وارد این قریه (بیت‌المقدّس) شوید و از [نعمت‌هاى فراوان] آن، هر چه مى‌خواهید با گوارایى بخورید و از درِ [معبد بیت‌المقدّس] سجده‌کنان و خاشعانه وارد شوید و بگویید»: «خداوندا! گناهان ما را بریز!» «تا ما خطاهاى شما را ببخشیم و به نیکوکاران، پاداشى افزون خواهیم داد.»

﴿59﴾ امّا ستمگران [آن را] به سخن دیگرى غیر از آنچه به ایشان گفته شده بود، تبدیل کردند [به جاى حِطَََّه، گفتند: «حِنطَه»] پس بر آن ستمکاران به سزاى گناهى که مرتکب مى‌شدند، عذابى از آسمان فروفرستادیم

﴿60﴾ و زمانى که موسى براى قوم خویش آب طلبید، به او گفتیم: «عصایت را به سنگ بزن!» ناگاه دوازده چشمه‌ی آب از آن شکافت و جوشید، [به طورى که] هر گروهی [از طوایف دوازده‌گانه بنى‌اسرائیل] آبشخور خود را شناخت. [گفتیم:] «از روزىِ الهى بخورید و بیاشامید و در زمین، تبهکارانه فساد نکنید!»

﴿61﴾ و زمانى که گفتید: «اى موسى! ما هرگز یک نوع غذا را تحمّل نمى‌کنیم. پس پروردگارت را بخوان تا از آنچه زمین مى‌رویاند، از سبزیجات و خیار و سیر و عدس و پیازش، براى ما بیرون آورد.» موسى گفت: «آیا [غذاى] پست‌تر را به جاى [غذاى] بهتر مى‌خواهید؟ [اکنون که چنین است، بکوشید از این بیابان خارج و] وارد شهر شوید، که هر چه خواستید براى شما فراهم است.» پس [مهرِ] ذلّت و درماندگى بر آنها زده شد و [بار دیگر] گرفتار غضب پروردگار شدند. این بدان جهت بود که آنها به آیات الهى کفر مى‌ورزیدند و پیامبران را به ناحقّ مى‌کشتند، و این به سبب آن بود که آنان گنهکار و سرکش و متجاوز بودند

﴿62﴾ کسانى که [به اسلام] ایمان آوردند و کسانى که به آیین یهود گرویدند و نصارا و صابئان، هر کدام که به خدا و روز قیامت ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، پس پاداششان نزد پروردگارشان مسلّم است. و نه ترسى بر آنهاست و نه اندوهگین مى‌شوند

﴿63﴾ و [به یاد آورید] زمانى که از شما پیمان گرفتیم و کوه طور را بر فراز شما بالا بردیم [و گفتیم]: «آنچه را [از آیات و دستورات خداوند] به شما داده‌ایم، با قدرت بگیرید و آنچه را در آن هست، به خاطر داشته باشید [و به آن عمل کنید] تا پرهیزکار شوید.»

﴿64﴾ سپس شما بعد از این ماجرا [باز هم] روی‌گردان شدید و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود، قطعاً از زیانکاران بودید

﴿65﴾ قطعاً از [سرنوشت] کسانى از شما که در روز شنبه، نافرمانى کردند [و به جاى تعطیل کردن این روز، دنبال کار رفتند،] آگاهید، ما به آنان گفتیم: «به شکل بوزینه‌هایی طرد شده درآیید!»

﴿66﴾ ما این مجازات را درس عبرتى براى مردم آن زمان و نسل‌هاى بعد از آنان، و پندى براى پرهیزکاران قرار دادیم

﴿67﴾ و هنگامى که موسى به قوم خود گفت: «خداوند به شما فرمان مى‌دهد [براى یافتن قاتل] ماده گاوى را ذبح کنید.» گفتند: «آیا ما را به تمسخر مى‌گیرى؟» [موسى] گفت: «به خدا پناه مى‌برم از این که از جاهلان باشم.»

﴿68﴾ [بنى‌اسرائیل به موسى] گفتند: «براى ما پروردگارت را بخوان تا بر ما روشن کند که آن چگونه [گاوى] است؟» [موسى] گفت: «خداوند مى‌فرماید: ماده گاوى که نه پیر و از کار افتاده باشد و نه بِکر و جوان، [بلکه] میان این دو [و میان‌سال] باشد. پس آنچه به شما دستور داده شده [هر چه زودتر] انجام دهید.»

﴿69﴾ [آنان به موسى] گفتند: «براى ما پروردگارت را بخوان تا بر ما روشن سازد که رنگش چگونه باشد؟» [موسى] گفت: «خداوند مى‌گوید: آن ماده گاوى باشد زرد یکدست، که رنگِ آن، بینندگان را شاد و مسرور سازد!»

﴿70﴾ [بار دیگر به موسى] گفتند: «براى ما پروردگارت را بخوان تا بر ما روشن کند چگونه گاوى باشد؟ زیرا این گاو بر ما مشتبه شده و اگر خداوند بخواهد، [به شناخت آن] هدایت خواهیم شد.»

﴿71﴾ [موسى] گفت: «خداوند مى‌فرماید: آن گاوى است که نه چنان رام باشد که زمین را شخم زند و نه کشت‌زار را آبیارى کند. [بی‌عیب و] سالم است و هیچ لکه‌اى در [رنگ] آن نیست.» گفتند: «الآن حقّ [مطلب] را آوردى!» پس [چنان گاوى را پیدا کردند و] آن را سر بریدند، ولى نزدیک بود انجام ندهند

﴿72﴾ و هنگامى که فردى را به قتل رساندید و سپس درباره‌ى [قاتل] او، به نزاع پرداختید، ولى خداوند آنچه را شما پنهان مى‌داشتید، آشکار مى‌سازد

﴿73﴾ سپس گفتیم: «قسمتى از گاو ذبح شده را به مقتول بزنید [تا زنده شود و قاتل را معرّفى کند]. خداوند این‌گونه مردگان را زنده مى‌کند و آیات خود را به شما نشان مى‌دهد، شاید بیندیشید.»

﴿74﴾ سپس دل‌هاى شما بعد از این [همه کفران] سخت شد، همچون سنگ یا سخت‌تر! چرا که از پاره‌اى سنگ‌ها، نهرها شکافته [و جارى] مى‌شود و پاره‌اى از آنها، شکاف برمى‌دارد و آب از آن تراوش مى‌کند، و بعضى از سنگ‌ها از خوف خدا [از فراز کوه] به زیر مى‌افتد. و خداوند از اعمال شما غافل نیست

﴿75﴾ [پس اى مؤمنان!] آیا انتظار دارید [که یهودیانِ سرسخت،] به [دین] شما ایمان بیاورند؟ در حالى که عده‌اى از آنان، سخنان خدا را مى‌شنیدند و پس از فهمیدنش‌، آن را تحریف مى‌کردند با آن که [حقّ را] مى‌دانستند؟

﴿76﴾ و [همین یهودیان] هنگامى که مؤمنان را ملاقات مى‌کنند، مى‌گویند: «ایمان آوردیم.» ولى هنگامى که با یکدیگر خلوت مى‌کنند، [بعضى به بعضى دیگر اعتراض کرده،] مى‌گویند: «چرا آنچه را که خداوند [درباره‌ى صفات آخرین پیامبر] براى شما [در تورات] گشوده [به مسلمانان] بازگو مى‌کنید تا [روز رستاخیز] در پیشگاه پروردگارتان، بر ضدّ شما به آن استدلال کنند؟ پس آیا نمى‌فهمید؟!»

﴿77﴾ آیا نمى‌دانند که خداوند آنچه را پنهان مى‌دارند و آنچه را آشکار مى‌کنند، مى‌داند؟

﴿78﴾ و پاره‌اى از آنان (یهودیان) عوامانى هستند که کتاب خدا را جز [مشتی خیالات و] آرزوها نمى‌دانند و تنها به پندارهایشان دل بسته‌اند

﴿79﴾ پس واى بر کسانى که مطالبى را با دست خود مى‌نویسند، سپس مى‌گویند: «این، از طرف خداست.» تا به آن، بهاىِ اندکى بستانند، پس واى بر آنها از آنچه دست‌هایشان نوشت و واى بر آنها از آنچه [از این راه] به دست مى‌آورند

﴿80﴾ و [یهود] گفتند: «جز چند روزى محدود، هرگز آتش دوزخ به ما نخواهد رسید.» بگو: «آیا پیمانى از نزد خدا گرفته‌اید که البتّه خداوند هرگز از پیمانش تخلّف نمى‌ورزد، یا چیزى را که نمى‌دانید به خدا نسبت مى‌دهید؟!»

﴿81﴾ آرى، کسانى که مرتکب گناه شوند و گناهشان آنان را فراگیرد [و آثار گناهان سراسر وجودشان را بپوشاند]، آنها اهل آتشند و همیشه در آن خواهند بود

﴿82﴾ و کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، آنان اهل بهشتند و در آن جاوِدانه خواهند ماند

﴿83﴾ و [به یاد آرید] زمانى که از بنى‌اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید و به پدر و مادر و خویشان و یتیمان و بینوایان، احسان کنید و با مردم، به زبان خوش سخن بگویید و نماز را برپاى دارید و زکات بدهید. امّا شما جز عدّه‌ى کمى، [از این پیمان] سرپیچى کردید و [از وفاى به آن] روى‌گردان شدید

﴿84﴾ و هنگامى که از شما پیمان گرفتیم، خون‌هاى یکدیگر را نریزید و همدیگر را از سرزمین خود بیرون نکنید، پس شما [به این پیمان] اقرار کردید و خود بر آن گواهی می‌دهید

﴿85﴾ امّا این شما هستید که یکدیگر را به قتل مى‌رسانید و جمعى از خودتان را از سرزمینشان [آواره و] بیرون مى‌کنید و علیه آنان، به گناه و تجاوز همدیگر را پشتیبانى مى‌کنید. ولى اگر همانان به صورت اسیران نزد شما آیند، بازخریدشان مى‌کنید [تا آزادشان سازید] در حالى که [نه تنها کشتن، بلکه] بیرون­راندن آنها [نیز] بر شما حرام بود. آیا به بعضى از دستورات کتاب آسمانى ایمان مى‌آورید و به برخى دیگر کافر مى‌شوید؟ پس جزاى هر کس از شما که این عمل را انجام دهد، جز رسوایى در این جهان، چیزى نخواهد بود و روز قیامت به سوی سخت‌ترین عذاب روانه شوند و خداوند هرگز از آنچه انجام مى‌دهید، غافل نیست

﴿86﴾ آنها کسانى هستند که زندگى دنیا را به بهاى [از دست دادن] آخرت خریده‌اند، از این رو از عذاب آنها کاسته نمى‌شود و آنها یارى نخواهند شد

﴿87﴾ و به موسى کتاب [تورات] دادیم و از پس او پیامبرانى پى در پى فرستادیم و به عیسى‌بن‌مریم [معجزات و] دلایل روشن بخشیدیم و او را با روح‌القدس، تأیید و یارى نمودیم. پس چرا هرگاه پیامبرى چیزى بر خلاف هواى نفس شما آورد، در برابر او تکبّر ورزیدید، [و به جاى ایمان آوردنِ به او] جمعى را تکذیب کردید و جمعى را به قتل رساندید؟

﴿88﴾ و آنها [از روى استهزا به پیامبران] گفتند: «دل‌هاى ما در غلاف است [و ما از گفته‌هاى شما چیزى نمى‌فهمیم].» چنین نیست، بلکه خداوند به سبب کفرشان، آنها را از رحمت خود دور ساخته [و چیزى درک نمى‌کنند]، پس اندکى ایمان مى‌آورند

﴿89﴾ و چون از سوى خداوند، کتابى براى آنها آمد که نشانه‌هایى را که در کتابشان آمده است، راست مى‌شمرد، و پیش از این به خود نوید مى‌دادند [که با کمک پیامبر جدید] بر کافران پیروز گردند، با این همه، هنگامى که این [کتاب، و پیامبرى] را که شناخته بودند، نزد آنان آمد، به او کافر شدند، پس لعنت خدا بر کافران باد

﴿90﴾ چه بد است آنچه که خویشتن را به آن فروختند، که از روى حسد، به آیاتى که خدا فرستاده بود، کافر شدند [و گفتند]: «چرا خداوند از فضل خویش بر هر کس از بندگانش که بخواهد، [آیاتش را] نازل مى‌کند؟!» پس به قهر پى در پى الهى گرفتار شدند. و براى کافران، مجازاتى خوارکننده است

﴿91﴾ و هنگامى که به آنها گفته شود: «به آنچه خداوند نازل کرده، ایمان آورید.» می‌گویند: «ما تنها به چیزى ایمان مى‌آوریم که بر [پیامبر] خودمان نازل شده باشد.» و به غیر آن کافر مى‌شوند، در حالى که آن [قرآن] حقّ است و آنچه را [از نشانه­های آن] در کتاب ایشان آمده است، تصدیق مى‌کند. بگو: «اگر [به آیاتى که بر خودتان نازل شده] مؤمن بودید، پس چرا پیامبران خدا را پیش از این به قتل مى‌رساندید؟!»

﴿92﴾ و موسى [آن همه دلایل روشن و] معجزات براى شما آورد، ولى شما پس از [غیبت] او گوساله را [به خدایى] گرفتید، در حالى که ستمکار بودید

﴿93﴾ و آن‌گاه که از شما پیمان گرفتیم و کوه طور را بر فراز شما بالا بردیم [و گفتیم]: «دستوراتى که به شما داده‌ایم، محکم بگیرید و گوش دهید [و عمل کنید].» [امّا آنان] گفتند: «شنیدیم و نافرمانى کردیم.» و به سبب کفرشان، به [پرستش] گوساله دل باختند. بگو: «اگر ادّعاى ایمان دارید، [بدانید که] ایمانتان شما را به بدچیزى فرمان مى‌دهد.»

﴿94﴾ بگو: «اگر [آن چنان كه مدّعى هستید] سراى آخرت در نزد خداوند مخصوص شماست، نه سایر مردم، پس آرزوى مرگ كنید، اگر راست مى‌گویید.»

﴿95﴾ ولى آنها به سبب آنچه از [اعمال بد که از] پیش فرستاده‌اند، هرگز آرزوى مرگ نخواهند كرد و خداوند به حال ستمگران، آگاه است

﴿96﴾ [اى پیامبر!] هر آینه یهود را حریص‌ترینِ مردم، حتّى [حریص‌تر] از مشركان، بر زندگى [این دنیا و اندوختن ثروت] خواهى یافت، [تا آنجا كه] هر یك از آنها دوست دارد هزار سال عمر كند، در حالى كه [اگر] این عمر طولانى به آنان داده شود، آنان را از عذاب خداوند باز نخواهد داشت و خداوند به اعمال آنها بیناست

﴿97﴾ [یهود مى‌گویند: «چون فرشته‌اى كه وحى بر تو نازل مى‌كند، جِبرئیل است، ما به تو ایمان نمى‌آوریم.»] بگو: «هر كه دشمن جِبرئیل باشد [در حقیقت دشمن خداست].» چرا كه او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل كرده است، [قرآنى] كه كتب آسمانى پیشین را تصدیق مى‌كند و مایه‌ى هدایت و بِشارت براى مؤمنان است

﴿98﴾ هر كه دشمن خدا و فرشتگان و پیامبران او و جبرئیل و میكائیل باشد، [كافر است و بداند كه] خداوند دشمن كافران است

﴿99﴾ همانا آیات روشنى به سوى تو فرستادیم و جز فاسقان كسى به آنها كفر نمى‌ورزد

﴿100﴾ و آیا چنین نبود كه هر بار یهود پیمانى [با خدا و پیامبر] بستند، جمعى از آنان، آن را دور افكندند؟ حقیقت این است كه بیشتر آنها ایمان ندارند

﴿101﴾ و هنگامى كه فرستاده‌اى [چون پیامبر خاتم] از سوى خدا به سراغشان آمد كه با نشانه‌هایى كه نزد آنها بود، مطابقت داشت، گروهى از اهل كتاب، كتاب خدا را پشت سر افكندند، گویى هیچ از آن آگاهى ندارند

﴿102﴾ و [یهود] آنچه را [از افسون و سحر] که شیاطین [جنّ و انس] در عصر سلیمان مى‌خواندند، پیروى کردند و سلیمان هرگز [دست به سحر نیالود و] کافر نشد ولی شیاطین، کفر ورزیدند که به مردم سحر و جادو مى‌آموختند و [نیز یهود] از آنچه بر دو فرشته، هاروت و ماروت، در شهر بابل نازل شده بود [پیروى نمودند. آنها سحر را براى آشنایى با طرز ابطال آن به مردم مى‌آموختند.] و به هیچ کس چیزى نمى‌آموختند، مگر این که قبلاً به او مى‌گفتند: «ما وسیله‌ی آزمایشِ شما هستیم، [با به کار بستن سحر] کافر نشوید [و از این تعلیمات، سوء استفاده نکنید].» ولى آنها از آن دو فرشته مطالبى را مى‌آموختند تا بتوانند به وسیله‌ی آن میان مرد و همسرش جدایى بیافکنند. ولى هیچ­گاه بدون خواست خدا، نمى‌توانند به کسى ضرر برسانند. آنها مطالبی را فرامى‌گرفتند که براى آنان زیان داشت و نفعى نمی‌رساند، و مسلّماً مى‌دانستند هر کس خریدار این گونه متاع باشد، بهره‌اى در آخرت نخواهد داشت و به راستى خود را به بد چیزى فروختند، اگر مى‌فهمیدند

﴿103﴾ و اگر آنها ایمان آورده و پرهیزکار شده بودند، قطعاً پاداشى که نزد خداست، براى آنان بهتر بود، اگر آگاهى داشتند

﴿104﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! [هنگامى که از پیامبر تقاضاى مهلت براى درک آیات قرآن مى‌کنید، به او] نگویید: «راعِنا، مراعاتمان کن!» بلکه بگویید: «اُنظُرنا، ما را در نظر بگیر!» [زیرا راعِنا، به معناى «ما را تحمیق کن» نیز هست و دستاویزى است براى دشمن]؛ و [این توصیه را] بشنوید، و براى کافران عذاب دردناکى است

﴿105﴾ کافرانِ از اهل کتاب و مشرکان، دوست ندارند که هیچ خیر و نیکى از طرف پروردگارتان بر شما نازل شود. در حالى که خداوند، رحمت خود را به هر که بخواهد، اختصاص مى‌دهد، و خداوند صاحب فضل بزرگ است

﴿106﴾ هر [حکم و] آیه‌اى را نَسخ کنیم و یا [نزول] آن را به تأخیر اندازیم، بهتر از آن، یا همانند آن را مى‌آوریم، آیا نمى‌دانى که خدا بر هر چیزى تواناست؟

﴿107﴾ آیا ندانستى که حکومت آسمان‌ها و زمین تنها از آن خداست؟ و جز خدا براى شما هیچ یاور و سرپرستى نیست

﴿108﴾ آیا مى‌خواهید از پیامبرتان سؤالات و درخواست‌هایى [نابجا] کنید، آن‌گونه که پیش از این، موسى [از طرف بنى‌اسرائیل] مورد سؤال قرار گرفت؟ و هر کس [با این بهانه‌جویى‌ها از ایمان سر باز زند و] کفر را به جاى ایمان بپذیرد، قطعاً از راه مستقیم گمراه شده است

﴿109﴾ بسیارى از اهل کتاب [نه تنها خودشان ایمان نمى‌آورند، بلکه] از روى حسدى که در درونشان هست، دوست دارند شما را بعد از ایمانتان به کفر بازگردانند، با این که حقّ [بودن اسلام و قرآن،] براى آنان روشن شده است، ولى شما [آنها را] عفو کنید و درگذرید تا خداوند فرمان خویش را بفرستد، همانا خداوند بر هر کارى تواناست

﴿110﴾ و نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید، و هر خیرى که براى خود از پیش مى‌فرستید، آن را نزد خدا [در سراى دیگر] خواهید یافت، همانا خداوند به اعمال شما بیناست

﴿111﴾ و آنها گفتند: «هیچ کس، جز یهود یا نصارا، هرگز داخل بهشت نخواهد شد.» اینها [پندار و] آرزوهاى آنهاست، بگو: «اگر راست مى‌گویید، دلیل خود را [بر این موضوع] بیاورید!»

﴿112﴾ آرى، [بهشت در انحصار هیچ گروهى نیست،] کسى که با اخلاص به خدا روى آورد و نیکوکار باشد، پس پاداش او نزد پروردگار اوست، نه ترسى بر آنهاست و نه غمگین خواهند شد

﴿113﴾ و یهودیان گفتند: «نصارا بر حقّ نیستند.» و نصارا گفتند: «یهودیان بر حقّ نیستند.» در حالى که [هر دو گروهِ] آنان، کتاب آسمانى را مى‌خوانند! همچنین افراد نادان دیگر [همچون مشرکان که خبر از کتاب ندارند]، همانند سخن آنها را گفتند. پس خداوند در روز قیامت درباره‌ی آنچه در آن اختلاف دارند، میان آنها داوری خواهد نمود

﴿114﴾ کیست ستمکارتر از آن که نگذاشت نام خدا در مساجد الهى برده شود و در خرابى آنها تلاش کرد؟ آنان جز با ترس و خوف، حقّ ورود به مساجد را ندارند. بهره‌ى آنان در دنیا، رسوایى و خوارى و در آخرت عذاب بزرگ است

﴿115﴾ مشرق و مغرب از آن خداست، پس به هر سو رو کنید، آنجا رو به خداست، زیرا که خداوند بر همه چیز احاطه دارد و داناست

﴿116﴾ و [برخى از اهل کتاب و مشرکان] گفتند: «خداوند، فرزندى براى خود اختیار کرده است.» منزّه است او، بلکه آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آن اوست و همه در برابر او فرمان برند

﴿117﴾ پدیدآورنده‌ی آسمان‌ها و زمین اوست، و هنگامى که فرمان [آفرینشِ] چیزى را صادر کند، فقط مى‌گوید: «باش!» پس آن [چیز، بى‌درنگ] موجود مى‌شود

﴿118﴾ افراد ناآگاه گفتند: «چرا خدا با خود ما سخن نمى‌گوید؟ یا آیه و نشانه‌اى برای خود ما نمى‌آید؟» پیشینیانِ آنها نیز، همین‌گونه سخن مى‌گفتند، دل‌ها [و افکار]شان مشابه یکدیگر است، ولى ما [به اندازه‌ى کافى] آیات و نشانه‌ها را براى اهل یقین [و حقیقت‌جویان] روشن ساخته‌ایم

﴿119﴾ [اى رسول!] ما تو را به حقّ فرستادیم تا بشارت‌گر و بیم‌دهنده باشى و تو مسئول دوزخیان [و جهنّم رفتن آنان] نیستى

﴿120﴾ [اى پیامبر!] هرگز یهود و نصارا از تو راضى نخواهند شد تا [آنکه تسلیم خواسته‌ی آنان شوى و] از آیین آنان پیروى کنى. بگو: «هدایت، تنها هدایت الهى است.» و اگر از هوا و هوس‌هاى آنان پیروى کنى، بعد از آنکه علم [الهى] نزد تو آمد، هیچ سرور و یاورى از ناحیه‌ی خداوند براى تو نخواهد بود

﴿121﴾ کسانى که به آنها کتاب آسمانى داده‌ایم و آنرا چنان که سزاوار است، تلاوت [و عمل] مى‌کنند، آنان به آن ایمان مى‌آورند و کسانى که به آن کافر شوند، آنان همان زیانکارانند

﴿122﴾ اى بنى‌اسرائیل! نعمت مرا که به شما ارزانى داشتم و شما را بر جهانیان برترى بخشیدم، یاد کنید

﴿123﴾ و بترسید از روزى که هیچکس چیزى [از عذاب خدا] را از دیگرى دفع نمی‌کند و هیچ‌گونه عوضى از او قبول نمی‌گردد و هیچ شفاعتى، او را سود ندهد و [از جانب هیچ کسى] یارى نمی‌شود

﴿124﴾ و هنگامى که پروردگارِ ابراهیم، او را با حوادث گوناگونى آزمود و او به خوبى از عهده‌ی آزمایش برآمد. خداوند به او فرمود: «من تو را امام مردم قرار دادم.» ابراهیم گفت: «از دودمان من نیز [امامانى قرار بده].» خداوند فرمود: «پیمان من به ستمکاران نمى‌رسد»

﴿125﴾ و [به یادآور] هنگامى که خانه[ى کعبه] را محل بازگشت و اجتماع و مرکز امن براى مردم قرار دادیم [و گفتیم]: «از مقام ابراهیم، جایگاهى براى نماز انتخاب کنید.» و به ابراهیم و اسماعیل تکلیف کردیم که: «خانه‌ی مرا براى طواف‌کنندگان و معتکفان و رکوع‌کنندگانِ سجده‌گزار، پاک و پاکیزه کنید.»

﴿126﴾ و هنگامى که ابراهیم گفت: «پروردگارا! این [سرزمین] را شهرى امن قرار ده و اهل آن را، آنان که به خدا و روز قیامت ایمان آورده‌اند، از ثمرات [گوناگون] روزى ده!» [خداوند] فرمود: «و به آنهایى که کافر شوند [نیز] بهره‌ى اندکى خواهم داد. سپس آنها را به قهر به سوى عذاب آتش مى‌کشانم و چه بد، سرانجامى است.»

﴿127﴾ و هنگامى که ابراهیم و اسماعیل، پایه‌هاى خانه [کعبه] را بالا مى‌بردند [و مى‌گفتند]: «پروردگارا! از ما بپذیر! همانا تو شنوا و دانایى

﴿128﴾ پروردگارا! ما را تسلیم خود قرار ده و از نسل ما [نیز] امّتى که تسلیم تو باشند، پدید آور و راه و روشِ پرستش را به ما نشان ده و توبه‌ى ما را بپذیر، که همانا تو، توبه‌پذیرِ مهربانى!»

﴿129﴾ «پروردگارا! در میان آنان پیامبرى از خودشان برانگیز تا آیات تو را بر آنها بخواند و آنان را کتاب و حکمت بیاموزد و پاکیزه نماید، که تو خود توانا و حکیمى!»

﴿130﴾ کیست که از آیین ابراهیم روى بگرداند، مگر کسى که خود را به نادانی و بى‌خردى زده است؟ و ما او را در این جهان برگزیدیم و قطعاً او در جهان دیگر [نیز] از صالحان است

﴿131﴾ هنگامى که پروردگار ابراهیم به او گفت: «تسلیم شو!» [او فرمان پروردگار را از جان و دل پذیرفت و] گفت: «در برابر پروردگار جهانیان تسلیم شدم.»

﴿132﴾ و ابراهیم و یعقوب، فرزندان خود را به همان آیین سفارش کردند [و گفتند]: «فرزندان من! خداوند براى شما این دین [توحیدى] را برگزیده است. پس [تا پایان عمر بر آن باشید و] جز در حال تسلیم [و فرمانبردارى] نمیرید.»

﴿133﴾ آیا شما [یهودیان] هنگامى که مرگ یعقوب فرارسید، حاضر بودید!؟ آن هنگام که به فرزندان خود گفت: «پس از من چه مى‌پرستید؟» گفتند: «خداى تو و خداى پدرانت ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خداوند یکتا را و ما در برابر او تسلیم هستیم.»

﴿134﴾ آنها امّتى بودند که درگذشتند، دستاورد آنها مربوط به خودشان و دستاورد شما نیز مربوط به خودتان است و شما از آنچه آنان انجام داده‌اند، بازخواست نخواهید شد

﴿135﴾ [اهل کتاب] گفتند: «یهودى یا نصارا شوید تا هدایت یابید.» بگو: «بلکه [پیروى از] آیین حق‌گراىِ ابراهیم [مایه‌ی هدایت است، زیرا] او از مشرکان نبود.»

﴿136﴾ [اى مسلمانان!] بگویید: «ما به خدا ایمان آورده‌ایم و به آنچه بر ما نازل شده و آنچه به ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اَسباط [که پیامبرانى از نوادگان یعقوبند]، و آنچه به موسى و عیسى و پیامبران دیگر از طرف پروردگارشان نازل شده است، [ایمان آورده‌ایم و] ما بین هیچ یک از آنها جدایى قائل نیستیم [و میان آنان فرق نمى‌گذاریم و] در برابر خداوند تسلیم هستیم.»

﴿137﴾ اگر آنها [نیز] به مانند آنچه شما بدان ایمان آورده‌اید، ایمان بیاورند، همانا هدایت یافته‌اند، و اگر سرپیچى نمایند، پس جز این نیست که آنها [با حقّ] در ستیزند و خداوند شرّ آنان را از تو دفع مى‌کند و او شنوا‌ى داناست

﴿138﴾ [این است] رنگ‌آمیزى الهى! و کیست بهتر از خدا در نگارگرى؟ و ما تنها او را عبادت مى‌کنیم

﴿139﴾ [اى پیامبر! به اهل کتاب] بگو: «آیا درباره‌ى خداوند با ما مجادله مى‌کنید، در حالى که او پروردگار ما و شماست و اعمال ما براى ما و اعمال شما از آنِ شماست. و ما براى او خالصانه عبادت مى‌کنیم.»

﴿140﴾ یا مى‌گویید که: «ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب، و پیامبران از فرزندان یعقوب، یهودى یا نصرانى بودند!» بگو: «شما بهتر مى‌دانید یا خدا؟» و چه کسى ستمکارتر است از آن کس که گواهى الهى [درباره‌ى پیامبران] را که نزد اوست، کتمان کند؟ و خدا از اعمال شما غافل نیست

﴿141﴾ آن امّت بگذشت، آنچه آنان به دست آوردند، براى خودشان است و آنچه شما به دست آوردید، براى خودتان است و شما از آنچه آنان کرده‌اند، سؤال نخواهید شد

﴿142﴾ به زودى مردم بى‌خرد خواهند گفت: «چه چیزى مسلمانان را از [بیت‌المقدّس] قبله‌اى که بر آن بودند، برگردانید؟» بگو: «مشرق و مغرب از آنِ خداست، هرکه را بخواهد به راه راست هدایت مى‌کند.»

﴿143﴾ و بدین سان ما شما را امّتى میانه قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید و پیامبر [نیز] بر شما گواه باشد. و قبله‌ای را که [چندى] بر آن بودى، فقط به خاطر این قرار دادیم تا کسانى را که از پیامبر پیروى مى‌کنند از آنها که به عقب بازمى‌گردند، معلوم کنیم. و این [تغییرِ قبله،] دشوار بود، جز بر کسانى که خداوند آنها را هدایت کرده است. و خدا هرگز ایمان شما را [که پیش‌تر به سوى بیت‌المقدّس نماز خوانده‌اید،] تباه نمى‌گرداند. زیرا خداوند نسبت به مردم، رحیم و مهربان است

﴿144﴾ [اى پیامبر!] مى‌بینیم که تو [در انتظار نزول وحى، چگونه] روى به آسمان مى‌کنى، اکنون تو را به سوى قبله‌اى که از آن خشنود باشى، برمى‌گردانیم. پس روى خود را به جانب مسجدالحرام کن. و [شما اى مسلمانان!] هر جا بودید، روى خود را به جانب آن بگردانید. و کسانى که کتاب به آنها داده شده، مى‌دانند که این فرمانِ حقّی است که از ناحیه‌ى پروردگار صادر شده و خداوند از اعمال آنها غافل نیست

﴿145﴾ و [اى پیامبر!] اگر هرگونه آیه، [نشانه و دلیلى] براى [این گروه از] اهل کتاب بیاورى، از قبله‌ى تو پیروى نخواهند کرد، و تو نیز پیرو قبله‌ی آنان نیستى، [همان‌گونه که] هیچ­یک از آنها، از قبله‌ی دیگرى پیروى نخواهد کرد! و اگر پس از آنکه علم [وحى] به تو رسیده است، از هوس‌هاى آنان پیروى کنى، بى‌شک در آن صورت از ستمگران خواهى بود

﴿146﴾ کسانى که به آنان کتاب داده‌ایم، پیامبر را همچون پسران خود مى‌شناسند، و گروهى از آنان با آن که حقّ را مى‌دانند، کتمان مى‌کنند

﴿147﴾ حقّ، [آن چیزى است که] از سوى پروردگار توست، پس هرگز از تردیدکنندگان مباش

﴿148﴾ و هر امّتى قبله‌اى دارد که به آن سوى رو مى‌کند. پس [درباره‌ى جهتِ قبله گفتگو نکنید و به جاى آن] در نیکى‌ها و اعمال خیر بر یکدیگر سبقت جویید. [و بدانید] هر جا که باشید، خداوند همه شما را [در محشر] حاضر مى‌کند، همانا خداوند بر هر کارى تواناست

﴿149﴾ و از هر جا [که به قصد سفر] خارج شدى، [به هنگام نماز] روى خود را به جانب مسجدالحرام بگردان، این دستور حقّى است از طرف پروردگارت، و خداوند از آنچه انجام مى‌دهید، غافل نیست

﴿150﴾ و [اى پیامبر!] از هر جا خارج شدى، پس [به هنگام نماز] روى خود را به سوى مسجدالحرام بگردان، و [شما نیز اى مسلمانان!] هر جا بودید روى خود را به سوى آن بگردانید تا مردم، بر ضدّ شما دلیلى نداشته باشند، مگر آنها که ستمکار [و لجوج] هستند. پس از آنها نترسید و تنها از من پروا کنید. و [بدانید تغییر قبله براى آن بود] که نعمت خود را بر شما تمام کنم، و شاید که شما هدایت شوید

﴿151﴾ همان‌گونه [که براى هدایت شما] رسولى در میان شما از نوع خودتان فرستادیم تا آیات ما را بر شما بخواند و شما را پاک سازد و به شما کتاب و حکمت بیاموزد و آنچه را نمی‌توانستید بدانید، به شما یاد دهد

﴿152﴾ پس مرا یاد کنید، تا شما را یاد کنم، و براى من شکر کنید و کفران نورزید

﴿153﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! [در حوادث سخت زندگى،] از صبر و نماز کمک بگیرید، همانا خداوند با صابران است

﴿154﴾ و به آنها که در راه خدا کشته مى‌شوند مرده نگویید، بلکه آنان زنده‌اند، ولى شما نمى‌فهمید

﴿155﴾ و قطعاً شما را با چیزى از قبیل ترس، گرسنگى، زیان مالى و جانى و کمبود محصولات، می‌آزماییم و صابران [در این حوادث و بلاها] را بشارت بده

﴿156﴾ [صابران] کسانى هستند که هرگاه مصیبتى به آنها رسد، مى‌گویند: «ما از آنِ خدا هستیم و به سوى او باز مى‌گردیم.»

﴿157﴾ آنانند که درودها و رحمت پروردگارشان، شامل حالشان شده و همان‌ها هدایت­یافتگانند

﴿158﴾ صفا و مروه، از شعائر خداست. پس هر که حجّ خانه‌ى خدا و یا عمره به جاى آورد، مانعى ندارد که بین صفا و مَروه طواف کند. و [علاوه بر واجبات،] هر کس داوطلبانه کار خیرى انجام دهد، همانا خداوند سپاس­گزار داناست

﴿159﴾ کسانى که دلایل روشن و راهنمایی­هایی را که ما نازل کرده‌ایم، با آن که براى مردم در کتاب [آسمانى آنها] بیان نموده‌ایم، کتمان مى‌کنند، خداوند آنها را لعنت مى‌کند و همه لعنت‌کنندگان نیز آنان را لعن مى‌نمایند

﴿160﴾ مگر آنها که توبه کردند و [اعمال بد خود را با اعمال نیک] اصلاح نمودند و [آنچه را کتمان کرده بودند،] آشکار ساختند که من [لطف خود را] بر آنان بازمى‌گردانم، زیرا من توبه‌پذیر مهربانم

﴿161﴾ کسانى که کافر شدند و در حال کفر از دنیا رفتند، لعنت خدا و فرشتگان و مردم، همگى بر آنها خواهد بود

﴿162﴾ [آنان براى] همیشه در آن [لعنت و دورى از رحمت پروردگار] باقى مى‌مانند، نه از عذابِ آنان کاسته مى‌شود و نه مهلت داده مى‌شوند

﴿163﴾ و معبود شما خدایى یگانه است، جز او معبودى نیست، بخشنده‌ى مهربان است

﴿164﴾ در آفرینش آسمان‌ها و زمین و آمد و شدِ شب و روز و کشتى‌هایى که در دریا در حرکتند تا به مردم سود برسانند و آبى که خداوند از آسمان نازل کرده و با آن زمین مرده را زنده نموده و انواع جنبندگان را در آن گسترده و [همچنین] در تغییر مسیر بادها و ابرهایى که میان آسمان و زمین تحت فرمانند، براى مردمى که مى‌اندیشند، نشانه‌هایى گویاست

﴿165﴾ و بعضى از مردم کسانى هستند که معبودهایى غیر از خداوند براى خود برمى‌گزینند و آنها را همچون خدا، دوست دارند. امّا آنان که ایمان دارند، محبتشان به خدا [از محبت مشرکان به معبودهایشان] شدیدتر است و آنها که [به خود] ستم کردند، هنگامى که عذاب خدا را مشاهده کنند، خواهند دانست که تمام نیروها، تنها به دست خداست و خداوند، سخت‌کیفر است

﴿166﴾ در آن هنگام که عذاب را مشاهده کنند و پیوندِ میانشان بریده [و دستشان از همه چیز قطع] گردد، پیشوایان [کفر]، از پیروان خود بیزارى می‌جویند

﴿167﴾ و [در آن هنگام] پیروان می‌گویند: «اى کاش بار دیگر [به دنیا] برمى‌گشتیم تا از این پیشوایان بیزارى جوییم، همان‌گونه که آنها [امروز] از ما بیزارى جستند.» بدین­سان خداوند اعمال آنها را که مایه‌ی حسرت آنهاست، به آنها نشان مى‌دهد و هرگز از آتش دوزخ، بیرون نخواهند آمد

﴿168﴾ اى مردم! از نعمت‌هاى حلال و پاکیزه‌اى که در زمین است، بخورید و از گام‌هاى [وسوسه‌انگیز] شیطان، پیروى نکنید. به راستى که او دشمن آشکار شماست

﴿169﴾ [شیطان،] شما را فقط به بدى و زشتى فرمان مى‌دهد و این­که آنچه را نمى­دانید، به خدا نسبت دهید

﴿170﴾ و هنگامى که به آنها گفته شود: «از آنچه خدا نازل کرده است، پیروى کنید» می‌گویند: «بلکه ما از آنچه پدرانِ خود را بر آن یافتیم، پیروى مى‌نماییم.» آیا حتی اگر پدران آنها، چیزى را درک نمی‌کردند و به هدایت نمى‌رسیدند [باز هم باید از آنها پیروى کنند]؟

﴿171﴾ و مَثَل [تو در دعوت] کافران، چنان است که کسى حیوانى را بانگ زند که جز صدایى و آوایی نمى‌شنود؛ اینان کر و گنگ و کورند و از این روست که نمى‌اندیشند

﴿172﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از نعمت‌هاى پاکیزه‌اى که به شما روزى داده‌ایم، بخورید و شکر خدا را به جاى آورید. اگر فقط او را پرستش مى‌کنید

﴿173﴾ خداوند تنها [خوردن گوشت] مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که [هنگام ذبح] نام غیر خدا بر آن برده شده، حرام کرده است، [ولى] آن کس که ناچار شود، در صورتى که زیاده‌طلبى نکند و از حدّ احتیاج نگذراند، گناهى بر او نیست، همانا خداوند بخشنده و مهربان است

﴿174﴾ کسانى که آیات کتاب را که خداوند نازل کرده، کتمان مى‌کنند و آن را به بهاى کمى مى‌فروشند، آنها جز آتش در درونشان فرو نمى‌برند، و خداوند روز قیامت با آنها سخن نمى‌گوید و پاکشان نمى‌کند و براى آنها عذاب دردناکى است

﴿175﴾ آنها کسانى هستند که گمراهى را به بهاى از دست دادن هدایت و عذاب را به جاى آمرزش خریدند. پس به راستى چقدر در برابر عذاب خداوند تحمّل دارند؟

﴿176﴾ آن [عذاب] به جهت آن است که خداوند کتاب [آسمانى] را به حقّ نازل کرده است و البتّه کسانى که در کتاب [خدا، با کتمان و تحریف] اختلاف [ایجاد] کردند، همواره در ستیزه‌اى عمیق هستند

﴿177﴾ نیکى [تنها] این نیست که [به هنگام نماز] روى خود را به سوى مشرق یا مغرب بگردانید، بلکه نیکوکار کسى است که به خدا و روز قیامت و فرشتگان و کتاب آسمانى و پیامبران ایمان آورده و مال [خود] را با همه علاقه‌اى که به آن دارد، به خویشاوندان و یتیمان و بیچارگان و در راه ماندگان و سائلان، و در [راه آزادى] بردگان بدهد، و نماز را برپاى دارد و زکات را بپردازد، و [نیز] آنان که چون پیمان می‌بندند، به عهد خود وفا می‌کنند و آنان که در [برابر] سختى‌ها، محرومیت‌ها، بیمارى‌ها و در میدان جنگ، استقامت مى‌ورزند، اینها کسانى هستند که راست گفتند و اینان همان پرهیزکارانند

﴿178﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! [قانون] قِصاص در مورد کشتگان، بر شما [چنین] مقرّر گردیده است: آزاد در برابر آزاد و برده در برابر برده و زن در برابر زن، پس اگر کسى از سوى برادر [دینى] خود [که صاحب خون است،] مورد عفو قرار گیرد، [یا قصاص او به خون‌بها تبدیل شود،] باید شیوه‌اى پسندیده پیش گیرد و به نیکى [دیه را به ولىّ مقتول] بپردازد، این حکم، تخفیف و رحمتى است از ناحیه پروردگارتان، پس کسى که بعد از این [از حکم خدا] تجاوز کند، عذاب دردناکى خواهد داشت

﴿179﴾ اى صاحبان خرد! قصاص براى شما، مایه‌ی حیات است. باشد که شما تقوا پیشه کنید

﴿180﴾ بر شما مقرّر شده که چون [نشانه‌هاى] مرگ یکى از شما فرارسد، اگر مالى از خود به جاى گذارده، براى پدر و مادر و نزدیکان به­طور شایسته وصیت کند، این کار، حقّ و شایسته‌ی پرهیزکاران است

﴿181﴾ پس هر کس که آن [وصیت را] بعد از شنیدن، تغییر دهد، گناهش تنها بر همان کسانى است که آن را تغییر مى‌دهند، همانا خداوند شنوا و داناست

﴿182﴾ پس کسى که از انحراف وصیت­کننده [و تمایل او به بعضی وارثان] یا از گناه او [به وصیت،] بترسد و میان آنها را اصلاح دهد، گناهى بر او نیست، همانا خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿183﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! روزه بر شما مقرّر گردید، همان‌گونه که بر کسانى که پیش از شما بودند، مقرّر شده بود، باشد که پرهیزکار شوید

﴿184﴾ روزهاى محدودى [روزه بر شما مقرّر شده است]، ولى هر کس از شما بیمار یا مسافر باشد، پس [به همان] تعداد از روزهاى دیگر [را روزه بگیرد]، و بر کسانى که طاقت روزه ندارند [همچون بیماران مزمن و پیران]، لازم است با اطعام مستمندى، کفّاره دهند. و هر کس به میل خود بیشتر نیکى کند، براى او بهتر است، و روزه گرفتن، برایتان بهتر است، اگر [آثار روزه را] بدانید

﴿185﴾ ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده است. [کتابى که] هدایت‌گر مردم با دلایل روشنِ هدایت و وسیله‌ی تشخیص حقّ از باطل است، پس هر کس از شما که این ماه را دریابد، باید روزه بگیرد. و آن کس که بیمار یا در سفر باشد، روزهاى دیگرى را به همان تعداد روزه بگیرد. خداوند براى شما آسانى مى‌خواهد، نه دشوارى. [قضاى روزه] براى آن است که شماره‌ی مقرّر روزها را تکمیل کنید و خدا را به خاطر این که شما را هدایت کرده، به بزرگى یاد کنید، باشد که شکرگزار گردید

﴿186﴾ و هرگاه بندگانم از تو درباره‌ی من بپرسند، [بگو] به راستی من نزدیکم؛ دعاى نیایش‌گر را آن گاه که مرا مى‌خواند، پاسخ مى‌گویم. آنها نیز دعوت مرا بپذیرند و به من ایمان آورند، باشد که راه یابند و به رشد برسند

﴿187﴾ در شب‌هاى روزه­داریِ [ماه رمضان]، آمیزش با همسرانتان براى شما حلال شد. آنها براى شما [همچون] لباسند و شما براى آنها [همچون] لباس. خداوند مى‌دانست که شما به خود خیانت مى‌کردید [و آمیزش را که ممنوع بود، انجام مى‌دادید]، پس توبه‌ی شما را پذیرفت و از شما درگذشت. اکنون [مى‌توانید] با آنها همبستر شوید و آنچه را خداوند بر شما مقرّر فرموده، طلب کنید. و بخورید و بیاشامید تا رشته‌ی سپیدِ صبح از رشته‌ی سیاهِ [شب] براى شما آشکار گردد. سپس روزه را تا شب به اتمام رسانید و در حالى که در مساجد به اعتکاف پرداخته‌اید، با زنان آمیزش نکنید. این حدود و احکام الهى است، پس به آن نزدیک نشوید. خداوند این چنین آیات خود را براى مردم روشن مى‌سازد، باشد که پرهیزکار گردند

﴿188﴾ و اموال یکدیگر را به باطل [و ناحقّ] در میان خود نخورید و براى خوردن بخشى از اموال مردم به گناه، آنها را به [عنوان رشوه، به کیسه‌ی] حاکمان و قاضى‌ها سرازیر نکنید. در حالى که خود مى‌دانید [این کار، گناه است]

﴿189﴾ درباره‌ی [حکمتِ] هلال‌هاى ماه از تو سؤال مى‌کنند، بگو: «براى آن است که مردم، اوقات [کارهاى خویش] و زمان حجّ را بشناسند.» و نیکى آن نیست که [در حال احرامِ حج،] از پشت خانه‌ها وارد شوید، [آن چنان که در جاهلیت مرسوم بود،] بلکه نیکى آن است که تقوا پیشه کنید و از درها وارد خانه‌ها شوید، از خدا پروا کنید، باشد که رستگار شوید

﴿190﴾ و در راه خدا با کسانى که با شما مى‌جنگند، نبرد کنید، ولى از حدّ تجاوز نکنید، که خداوند تجاوزکاران را دوست ندارد

﴿191﴾ و آنان [مشرکانی که از هیچ جنایتی روی‌گردان نیستند،] را هرجا یافتید، بکشید و از [مکه] همان جایى که شما را بیرون کردند، آنها را بیرون کنید و [بدانید که] فتنه‌انگیزی از کشتار بدتر است. و نزد مسجدالحرام با آنها جنگ نکنید، مگر آن که آنها در آنجا با شما بجنگند، پس اگر با شما پیکار کردند، آنها را به قتل برسانید. چنین است جزاى کافران

﴿192﴾ و اگر دست کشیدند، همانا خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿193﴾ و با آنها بجنگید تا فتنه و آشوبی باقى نماند و دین، تنها از آنِ خدا شود. پس اگر دست برداشتند، تعدّى جز بر ستمکاران روا نیست

﴿194﴾ ماه حرام در برابر ماه حرام، و [اگر دشمنان احترام آن را شکستند، شما نیز حقّ دارید مقابله به مثل کنید. زیرا] تمام حرمت‌ها[ى شکسته شده، قابل] قصاص است و هر کس به شما حمله کرد، به مانند آن تجاوز، بر او حمله کنید و از خدا بپرهیزید [و زیاده‌روى ننمایید] و بدانید که خداوند با پرهیزکاران است

﴿195﴾ و در راه خدا انفاق کنید و خویش را به دست خود به هلاکت نیافکنید و نیکى کنید که خداوند نیکوکاران را دوست دارد

﴿196﴾ و حجّ و عمره را براى خدا به اتمام برسانید و اگر بازداشته شدید [و موانعى مانند بیمارى اجازه نداد که حجّ را کامل کنید، بر شماست] قربانى کردنِ آنچه فراهم است و سرهاى خود را نتراشید تا قربانى به قربانگاه برسد و اگر کسى از شما بیمار بود یا ناراحتى در سر داشت [و ناچار بود سر خود را زودتر بتراشد،] باید به عوض آن، روزه بگیرد یا صدقه بدهد و یا گوسفندى را ذبح کند. و چون [از بیمارى یا دشمن] در امان شدید، پس هر کس به دنبال عمره تمتّع، حج را آغاز کرده، آنچه را از قربانى که میسّر است [ذبح کند.] و هر کس که قربانى نیافت، سه روز در ایام حج و هفت روز به هنگامى که بازگشتید، روزه بدارد. این، ده روزِ کامل است. [البتّه] این [حجِ تمتّع] براى کسى است که خاندانش ساکن [مکه و] مسجدالحرام نباشند. و از خدا پروا کنید و بدانید که خداوند سخت‌کیفر است

﴿197﴾ حجّ [در] ماه‌هاى معینى است، پس هر که در این ماه‌ها فریضه‌ى حجّ را ادا می‌کند، [بداند که] آمیزش جنسى و گناه و جدال در حج روا نیست. و آنچه از کارهاى خیر انجام دهید، خدا مى‌داند. و زاد وتوشه تهیه کنید که البتّه بهترین زاد و توشه، تقواست. اى خردمندان! تنها از من پروا کنید

﴿198﴾ گناهى بر شما نیست که از فضل پروردگارتان [از راه تجارت در ایام حجّ] بهره گیرید. پس چون از عرفات کوچ کردید، خدا را در مَشعَرالحرام یاد کنید. و او را یاد کنید، به پاس آن که شما را هدایت نمود. و قطعاً شما پیش از این، از گمراهان بودید

﴿199﴾ سپس از همان جا که مردم کوچ مى‌کنند، [به سوى سرزمین مِنى] کوچ کنید. و ازخداوند طلب آمرزش نمایید که خداوند آمرزنده‌ى مهربان است

﴿200﴾ پس چون مناسک [حجّ] خود را انجام دادید، خدا را یاد کنید، همان‌گونه که پدران خویش را یاد مى‌کنید، بلکه بیشتر و بهتر از آن. پس بعضى ازمردم کسانى هستند که مى‌گویند: «خداوندا! به ما در دنیا عطا کن!» آنان در آخرت بهره‌اى ندارند

﴿201﴾ [امّا] بعضى از مردم مى‌گویند: «پروردگارا! در این دنیا به ما نیکى عطا کن و در آخرت نیز نیکى مرحمت فرما و ما را ازعذاب آتش نگه‌دار!»

﴿202﴾ آنان از آنچه به دست آورده­اند، بهره و نصیبى دارند و خداوند به سرعت به حساب هر کس مى‌رسد

﴿203﴾ و خدا را در روزهاى معینى یاد کنید، پس هر کس شتاب کند [و اعمال مِنى را] در دو روز [انجام دهد،] گناهى بر او نیست و هر که تأخیر کند [و اعمال را در سه روز انجام دهد نیز،] گناهى بر او نیست. [البته این اختیار] براى کسى است که [از محرّماتِ احرام] پرهیز کرده باشد. و از خدا پروا کنید و بدانید شما به سوى او محشور خواهید شد

﴿204﴾ و گفتارِ بعضى از مردم درباره‌ی زندگى دنیا، مایه‌ى اعجاب تو مى‌شود و خداوند را بر آنچه در دل دارد، گواه مى‌گیرد [در حالى که] او سرسخت‌ترینِ دشمنان است

﴿205﴾ و چون از تو روى گرداند [یا به قدرت و حکومت رسد]، براى فساد در زمین تلاش می­کند و کشت و زرع و نسلِ انسان را نابود می­سازد و خداوند فساد و تبهکاری را دوست ندارد

﴿206﴾ و هنگامى که به او گفته شود: «از خداى پروا کن!» غرور و نخوت، او را به گناه می‌کشاند. پس آتش دوزخ براى او کافى است و چه بد جایگاهى است

﴿207﴾ و از میان مردم کسى است که جان خود را براى کسب خشنودى خدا مى‌فروشد و خداوند نسبت به بندگان مهربان است

﴿208﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! همگى در صلح و آشتى درآیید و گام‌هاى شیطان را پیروى نکنید که او دشمن آشکار شماست

﴿209﴾ و اگر بعد از آن که نشانه‌هاى روشن براى شما آمد، دچار لغزش شدید، بدانید که خداوند عزیز و حکیم است

﴿210﴾ آیا [مشرکان] انتظار دارند که خداوند و فرشتگان در سایبان­هایی از ابر به سوى آنها بیایند [و دلایل تازه‌اى در اختیارشان بگذارند]؟! و [چون آنها مخالفت کنند،] کار خاتمه یابد؟ در حالى که همه امور به سوى خدا بازمى‌گردد

﴿211﴾ از بنى‌اسرائیل بپرس که چه اندازه دلایل روشن به آنها دادیم [و آنان کفران کردند]؟ و هر کس نعمتِ [هدایتِ] خدا را پس از آن که به سراغ او آمد، [کفران و] تبدیل کند همانا خداوند سخت‌کیفر است

﴿212﴾ زندگى دنیا، در چشم کافران جلوه یافته است و افراد باایمان را مسخره مى‌کنند. در حالى که مؤمنان و پرهیزکاران در قیامت از آنها برترند. و خداوند هر کس را بخواهد، روزىِ بى‌شمار مرحمت مى‌کند

﴿213﴾ مردم [در آغاز،] امّتى یگانه و یکدست بودند [به تدریج جوامع و طبقات پدید آمد و میان آنها اختلافاتى پیدا شد]، پس خداوند پیامبران را بشارت‌آور و بیم‌دهنده برانگیخت و با آنان کتاب آسمانى را به حقّ نازل نمود تا میان مردم در آنچه اختلاف داشتند، حکم کنند. و تنها کسانى که کتاب به آنها داده شده بود، پس از آن که نشانه‌هاى روشن به آنان رسید، به سبب انحراف از حقّ و ستمگرى، در آن اختلاف کردند. پس خداوند کسانى را که ایمان آورده بودند، به حقیقتِ آنچه مورد اختلاف بود، به خواست خود هدایت نمود و خداوند هر کس را بخواهد، به راه راست هدایت مى‌کند

﴿214﴾ آیا گمان کردید داخل بهشت مى‌شوید، بى آن که [جهت آزمایش،] پیش­آمدِ ناگوارى همچون پیش­آمدِ گذشتگان به شما برسد؟! آنان گرفتار تنگدستى و ناخوشى شده و چنان زیر و زبر شدند که پیامبر و افرادى که ایمان آورده و همراه او بودند، گفتند: «پس یارى خدا کى خواهد آمد؟! آگاه باشید که یارى خداوند نزدیک است.»

﴿215﴾ از تو مى‌پرسند چه چیز انفاق کنند؟ بگو: «هر مالى که [مى‌خواهید] انفاق کنید، براى پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و مستمندان و در راه ماندگان باشد. و [بدانید] هر کار خیرى که انجام دهید، همانا خداوند به آن آگاه است.»

﴿216﴾ جهاد [در راه خدا] بر شما مقرّر شد، در حالى که براى شما ناخوشایند است و چه بسا چیزى را خوش نداشته باشید، در حالى که خیر شما در آن است و چه بسا چیزى را دوست دارید، در حالى که ضرر و شرّ شما در آن است و خداوند [صلاح شما را] مى‌داند و شما نمى‌دانید

﴿217﴾ [اى پیامبر!] از تو درباره‌ى جنگ در ماه حرام سؤال مى‌کنند، بگو: «جنگ در آن ماه‌ها گناهى بزرگ است، ولى بازداشتنِ [مردم] از راه خدا و کفر ورزیدنِ به او و [بازداشتن مردم از] مسجدالحرام و اخراج ساکنانش از آنجا، [گناهش] نزد خداوند بزرگتر است؛ [زیرا] فتنه­انگیزى [و بیرون راندن مؤمنان از دیارشان] از قتل و کشتار بدتر است». [مشرکان] پیوسته با شما مى‌جنگند، تا اگر بتوانند شما را از دینتان برگردانند، و هر کس از شما که از دینش برگردد و در حال کفر بمیرد، اعمال آنان در دنیا و آخرت تباه مى‌شود و آنان اهل دوزخند و همیشه در آن خواهند بود

﴿218﴾ کسانى که ایمان آورده‌اند و کسانى که مهاجرت نموده و در راه خدا جهاد کرده‌اند، آنها به رحمت پروردگار امیدوار هستند و خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿219﴾ از تو درباره شراب و قمار مى‌پرسند، بگو: «در آن دو، گناه و زیان بزرگى است و منافعى [مادّى] نیز براى مردم دارند؛ و[لى] گناه آن دو از سودشان بیشتر است». [همچنین] از تو مى‌پرسند که چه انفاق کنند؟ بگو: «افزون [بر نیاز خود را]» خداوند این چنین آیات را براى شما روشن مى‌سازد تا شاید بیندیشید

﴿220﴾ درباره‌ی دنیا و آخرت [بیندیشید]. و از تو درباره‌ی یتیمان مى‌پرسند، بگو: «اصلاح امور آنان بهتر است و اگر زندگى خود را با زندگى آنان بیامیزید، [مانعى ندارد،] آنها برادران شما هستند». خداوند، مفسد را از مصلح بازمى‌شناسد و اگر خدا مى‌خواست، شما را در تنگنا مى‌نهاد، [و دستور مى‌داد در عین سرپرستى یتیمان، اموال آنها را از اموال خود جدا سازید، ولى خداوند چنین نمى‌کند.] همانا او توانا و حکیم است

﴿221﴾ و با زنان مشرک، ازدواج نکنید تا ایمان آورند. و قطعاً کنیز باایمان از زن [آزاد] مشرک بهتر است، هر چند [زیبایى او] شما را به شگفتى آورد. و به مردان مشرک، زن ندهید تا ایمان آورند و قطعاً برده‌ی باایمان از مرد [آزاد] مشرک بهتر است، هر چند [ثروت او] شما را به شگفتى وادارد. آن مشرکان [شما را] به سوى آتش دعوت مى‌کنند، در حالى که خداوند با فرمان خود، شما را به بهشت و آمرزش فرامى‌خواند و آیات خویش را براى مردم روشن مى‌کند تا شاید متذکر شوند

﴿222﴾ و از تو درباره حِیض [و عادت ماهانه‌ی زنان] سؤال مى‌کنند، بگو: «آن، چیزی است رنج­آور، پس در حال حیض از زنان کناره‌گیرى کنید، و با آنها نزدیکى ننمایید تا پاک شوند. پس هنگامى که پاک شدند، آن‌گونه که خداوند به شما فرمان داده با آنها آمیزش کنید. خداوند هم توبه‌کنندگان را دوست دارد، و هم پاکان را.»

﴿223﴾ زنان شما کشت‌زارِ شمایند، هر جا و هرگاه که بخواهید، به کشت‌زار خود درآیید و [با پرورش فرزندان صالح، اثر نیکى] براى خود، از پیش بفرستید. و از خدا پروا کنید و بدانید که او را ملاقات خواهید کرد، و به مؤمنان، بشارت ده

﴿224﴾ و خدا را دستاویز سوگندهاى خود قرار مدهید تا [بدین بهانه‌] از نیکوکارى و پرهیزکارى و سازش دادنِ میان مردم شانه خالی کنید. همانا خداوند شنوا و داناست

﴿225﴾ خداوند، شما را به خاطر سوگندهاى بیهوده و بدون قصد، بازخواست نمی‌کند، امّا به آنچه دل‌هاى شما قصد کرده، بازخواست می‌کند. و خداوند آمرزنده و بردبار است

﴿226﴾ کسانى که [به قصد آزار همسر،] سوگند می‌خورند که با زنان خویش نیامیزند، باید چهار ماه انتظار بکشند. پس اگر [از سوگند خود دست برداشته و به آشتى] برگشتند، خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿227﴾ و اگر تصمیم به طلاق گرفتند، [بدانند که] خدا شنوا و داناست

﴿228﴾ زنانِ طلاق داده شده، باید تا سه مرتبه عادت ماهانه دیدن انتظار بکشند [و عدِّه نگه دارند]، و اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارند، براى آنها روا نیست که آنچه را خدا در رحم آنها آفریده است، کتمان کنند. و شوهرانشان اگر سر آشتى دارند، به بازآوردن آنها در این مدّت، [از دیگران] سزاوارترند. و براى زنان در برابر وظایفى که بر عهده دارند، حقوق شایسته‌اى مقرّر گردیده است و برای مردان نسبت به آنان، [وظایف و حقوقی] افزون­تر است و خداوند توانا و حکیم است

﴿229﴾ طلاق [قابل رجوع، حدّاکثر] دو مرتبه است. [و پس از آن] یا باید به طور شایسته همسر خود را نگه‌دارد و یا با نیکى او را رها کند و براى شما مردان روا نیست که چیزى از آنچه به همسرانتان داده‌اید، پس بگیرید، مگر این که دو همسر بترسند که حدود الهى را برپا ندارند. پس اگر بترسید که آنان حدود الهى را رعایت نکنند، مانعى ندارد که زن فدیه و عوضى بدهد، [و طلاق بگیرد.] اینها حدود و مرزهاى الهى است، پس از آن تجاوز نکنید. و هر کس از حدود الهى تجاوز کند، ستمکار است

﴿230﴾ پس اگر [براى بار سوم] او را طلاق داد، دیگر آن زن بر او حلال نخواهد بود، مگر آن که به ازدواج مرد دیگرى درآید، پس اگر [شوهر دوم] او را طلاق داد، مانعى ندارد که به یکدیگر بازگشت کنند؛ البتّه در صورتى که امید داشته باشند حدود الهى را برپا دارند. و اینها حدود الهى است که خداوند آن را براى افرادى که آگاهند، بیان می‌کند

﴿231﴾ و هنگامى که زنان را طلاق دادید و به پایان مهلتِ [عدِّه] رسیدند، پس یا به طرز شایسته آنها را نگاه دارید [و آشتى کنید] و یا آنها را به طرز پسندیده‌اى رها سازید. و براى آزار رسانیدن، آنان را نگاه ندارید تا [به حقوقشان] تجاوز کنید و کسى که چنین کند، به خویشتن ستم کرده است. و مبادا آیات خدا را به مسخره بگیرید. و نعمتى را که خداوند به شما داده و کتاب آسمانى و حکمتى را که بر شما نازل کرده و شما را با آن پند مى‌دهد، به یاد بیاورید و از خدا پروا کنید و بدانید خداوند از هر چیزى آگاه است

﴿232﴾ و هنگامى که زنان را طلاق دادید و مهلتِ [عدّه] خود را به پایان رساندند، مانع آنها نشوید که با همسران [سابق] خویش ازدواج کنند، البتّه در صورتى که میان آنها به طرز پسندیده‌اى، توافق برقرار گردد. این موعظه­ای است که تنها افرادى از شما، که به خدا و روز قیامت ایمان دارند، از آن پند مى‌گیرند. این روش، مایه­ی پاکی و پاکیزگیِ هر چه بیشتر شماست. و خداوند مى‌داند و شما نمى‌دانید

﴿233﴾ مادرانى که مى‌خواهند دوران شیردهى را کامل سازند، دو سالِ تمام فرزندانشان را شیر دهند. و خوراک و پوشاک این مادران، به وجهى نیکو بر عهده‌ی [پدر و] صاحب فرزند است. [البته] هیچ کس تکلیفى بیش از مقدار توانایى خود ندارد. هیچ مادرى به خاطر فرزندش و نیز هیچ پدرى به خاطر فرزندش نباید دچار ضرر شود. و [اگر پدر نباشد، هزینه مادر] بر عهده‌ی وارث اوست. و اگر پدر و مادر با توافق و مشورت یکدیگر بخواهند کودک را [زودتر از دو سال] از شیر بازگیرند، گناهى بر آنها نیست. و اگر خواستید دایه‌اى براى فرزندانتان بگیرید، گناهى بر شما نیست، به شرط این که آنچه را به وجهى پسندیده قرار گذاشته‌اید، بپردازید. و از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید و بدانید خدا، به آنچه انجام مى‌دهید، بیناست

﴿234﴾ و کسانى از شما که مى‌میرند و همسرانى باقى مى‌گذارند، آن زنان باید چهار ماه و ده روز انتظار بکشند و چون به پایان مهلت [عدّه]شان رسیدند، گناهى بر شما نیست که هر چه مى‌خواهند، درباره‌ى خودشان به طور شایسته انجام دهند. [و با مرد دلخواه خود، ازدواج کنند.] و خداوند به آنچه عمل مى‌کنید، آگاه است

﴿235﴾ و گناهى بر شما نیست که به طور کنایه [از زنانى که در عدّه هستند،] خواستگارى کنید یا [تصمیم خود را] در دل نهان دارید. خداوند مى‌داند که شما آنها را یاد خواهید کرد، ولى با آنها وعده‌ی پنهانى [براى ازدواج] نداشته باشید، مگر آن که [به کنایه] سخن پسندیده بگویید، ولى [در هر حال] اقدام به عقد ازدواج ننمایید تا مدّت مقرّر به سر آید، و بدانید خداوند آنچه را که در دل دارید، مى‌داند، پس از [مخالفت با] او بپرهیزید و بدانید خداوند آمرزنده و بردبار است

﴿236﴾ اگر زنان را قبل از آمیزش و یا تعیین مهریّه، [به عللى] طلاق دهید، گناهى بر شما نیست، ولى آنها را [با هدیه‌اى مناسب] بهره‌مند سازید. آن کس که توانایى دارد، به اندازه توانش و آن کس که تنگدست است، به اندازه‌ى وسعش، هدیه‌اى شایسته بدهد. این کار براى نیکوکاران سزاوار است

﴿237﴾ و اگر زنان را قبل از آمیزش طلاق دهید، در حالى که براى آنها مهریه تعیین کرده‌اید، نصف آنچه را تعیین کرده‌اید، [به آنها بدهید،] مگر این که آنها ببخشند و یا [ولىّ آنها، یعنى] کسى که عقد ازدواج به دست اوست، آن را ببخشد، و این که شما گذشت کنید [و تمام مهریه را بپردازید،] به پرهیزکارى نزدیک‌تر است و گذشت و نیکوکارى را در میان خود فراموش نکنید که خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، بیناست

﴿238﴾ بر انجام همه‌ى نمازها و [به ویژه] نماز وُسطى [ظهر]، مواظبت کنید و براى خدا خاضعانه به پاخیزید

﴿239﴾ پس اگر [از دشمن یا خطرى دیگر] بیم داشتید، پیاده یا سواره [نماز گزارید]، و آن‌گاه که ایمِن شدید، [با خواندن نماز به صورت معمول] خدا را یاد کنید؛ آن‌گونه که خداوند به شما آموخته، آنچه را نمی‌دانسته‌اید

﴿240﴾ و کسانى از شما که در آستانه‌ی مرگ قرار مى‌گیرند و همسرانى از خود به جاى مى‌گذارند، درباره‌ى همسرانشان این سفارش است که تا یک سال، آنها را [با پرداخت هزینه‌ی زندگى] بهره‌مند سازند و از خانه بیرون نکنند. ولى اگر آنها خود بیرون رفتند و تصمیم شایسته‌اى درباره‌ى خودشان گرفتند، بر شما گناهى نیست و خداوند توانا و حکیم است

﴿241﴾ و براى زنان طلاق داده شده، بهره [و هدیه] مناسبى است که بر مردانِ پرهیزکار سزاوار است

﴿242﴾ این چنین خداوند آیات خود را براى شما بیان مى‌کند، شاید که بیندیشید

﴿243﴾ آیا ندیدى گروهى [از بنى‌اسرائیل] را که از ترس مرگ، [و به بهانه طاعون، از شرکت در میدان جهاد خوددارى نمودند و] از خانه‌هاى خود فرار کردند، در حالى که هزاران نفر بودند، پس خداوند به آنها فرمود: «بمیرید!» سپس آنان را زنده کرد. همانا خداوند نسبت به مردم احسان مى‌کند، ولى بیشتر مردم سپاس نمى‌گزارند

﴿244﴾ و در راه خداوند پیکار کنید و بدانید که خداوند شنوا و داناست

﴿245﴾ کیست که به خداوند وام دهد، وامى نیکو تا خداوند آن را براى او چندین برابر بیافزاید و خداوند [روزىِ بندگان را] محدود یا گسترده مى‌سازد، و [سرانجام، همگى] به سوى او بازگردانده مى‌شوید

﴿246﴾ آیا ندیدى گروهى از بزرگان بنى‌اسرائیل را که بعد از موسى، به پیامبر خود گفتند: «براى ما زمامدار [و فرماندهى] برانگیز تا [زیر فرمان او] در راه خدا پیکار کنیم.» [پیامبرشان] گفت: «اگر دستور جنگ به شما داده شود، [چه بسا] پیکار و جهاد ننمایید.» گفتند: «چگونه ممکن است در راه خدا پیکار نکنیم، در حالى که از سرزمین و [از نزد] فرزندانمان رانده شده‌ایم؟» پس چون دستور جنگ بر آنان مقرّر گشت، جز عدّه‌ی اندکى، همگى سرپیچى کردند. و خداوند به ظالمان آگاه است

﴿247﴾ و پیامبرشان به آنها گفت: «خداوند طالوت را براى زمامدارى شما برگزیده است.» گفتند: «چگونه او بر ما حکومت کند، در حالى که ما از او به فرمانروایى شایسته‌تریم، و او ثروت زیادى ندارد.» پیامبرشان گفت: «خداوند او را بر شما برگزیده و توان علمى و جسمى او را افزون نموده است. و خداوند ملکش را به هر کس بخواهد، مى‌بخشد. و خداوند [احسانش] وسیع و [به لیاقت‌ها و توانایى‌هاى افراد] آگاه است.»

﴿248﴾ و پیامبرشان به آنها گفت: «نشانه‌ى حکومت او این است که تابوتِ [عهد] به سوى شما خواهد آمد، [همان صندوقى که] آرامشى از پروردگارتان و یادگارى از میراث خاندان موسى و هارون در آن است، [صندوق به سوی شما می‌آید،] در حالى که فرشتگان آن را حمل مى‌کنند، در این موضوع، نشانه‌ى روشنى براى شماست، اگر ایمان داشته باشید.»

﴿249﴾ پس هنگامى که طالوت، سپاهیان را با خود بیرون برد، به آنها گفت: «خداوند شما را به نهر آبی آزمایش مى‌کند، پس هر که از آن بنوشد، از من نیست و هر کس از آن نخورد، از من است، مگر آن که با دست، مشتى برگیرد [و بیاشامد].» پس [همین که به نهر آب رسیدند،] جز اندکى همه از آن نوشیدند. سپس هنگامى که او و یاوران باایمانش از آن نهر گذشتند، [چون دشمن را دیدند، از کمىِ نفرات خود، ترسیدند و] گفتند: «امروز ما توانایى مقابله با جالوت و سپاهیان او را نداریم.» امّا آنان که اعتقاد داشتند خدا را [در روز قیامت] ملاقات خواهند کرد، گفتند: «چه بسا گروهى اندک که با اذن خدا بر گروهى بسیار پیروز شدند.» و خداوند با صابران [و استقامت‌کنندگان] است

﴿250﴾ و هنگامى که در برابر جالوت و سپاهیان او قرار گرفتند، گفتند: «پروردگارا! صبر و شکیبایى بر ما فرو ریز و قدم‌هاى ما را ثابت و استوار بدار و ما را بر گروه کافران پیروز فرما!»

﴿251﴾ سپس طالوت و یارانش به اذن خداوند، سپاه دشمن را در هم شکستند و داوود، جالوت را [که فرمانده سپاهِ دشمن بود،] کشت و خداوند حکومت و حکمت به او عطا نمود و از آنچه مى‌خواست به او آموخت. و اگر خداوند [فسادِ] بعضى از مردم را به وسیله‌ی بعضى دیگر دفع نمى‌کرد، قطعاً زمین را فساد فرامى‌گرفت. ولى خداوند نسبت به جهانیان، لطف و احسان دارد

﴿252﴾ اینها، آیات خداوند است که به حقّ بر تو مى‌خوانیم و به راستى تو از فرستادگان الهى هستى

﴿253﴾ ما بعضى از آن پیامبران را بر بعضى دیگر برترى دادیم. خداوند با برخی از آنان سخن گفت و درجات بعضى از آنان را بالا برد، و به عیسى‌بن‌مریم نشانه‌هاى روشن دادیم و او را با روح‌القدس تأیید نمودیم، و اگر خدا مى‌خواست، [امّت این پیامبران] بعد از آنان به جنگ و ستیز با هم برنمی‌خاستند، با آن که نشانه‌هاى روشن براى آنها آمده بود؛ ولى با هم اختلاف کردند، پس برخى از آنان ایمان آورده و بعضى کافر شدند و اگر خدا مى‌خواست [مؤمنان و کافران] با هم پیکار نمى‌کردند، ولى خداوند آنچه را اراده کند، انجام مى‌دهد. [و اراده‌ی حکیمانه‌ى او بر آزاد گذاردن مردم است]

﴿254﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از آنچه به شما روزى داده‌ایم، انفاق کنید، پیش از آن که روزى فرارسد که در آن، نه داد و ستدى باشد، نه دوستى و نه شفاعتى. و کافران همان ستمکارانند

﴿255﴾ اللّه که جز او معبودى نیست، زنده و پاینده است. نه خواب سبک او را فرامی‌گیرد و نه خواب سنگین. [و لحظه‌اى از تدبیر جهان هستى، غافل نمى‌ماند.] آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ گذشته و آینده‌ی همگان را مى‌داند. و کسی به چیزى از علم او احاطه پیدا نمى‌کند مگر به مقدارى که او بخواهد. اَریکه‌ی [حکومت] او آسمان‌ها و زمین را فراگرفته و حفظ و نگاهداشت آنها بر وی دشوار نیست. و او والا و بزرگ است

﴿256﴾ در [پذیرش] دین، هیچ اجبارى نیست. راه رشد از گمراهى روشن شده است، پس هر که به طاغوت کافر شود و به خداوند ایمان آورد، قطعاً به دستگیره‌ی محکمى دست یافته، که گسستنى براى آن نیست. و خداوند شنواى داناست

﴿257﴾ خداوند دوست و سرپرست مؤمنان است، آنها را از تاریکى‌ها خارج ساخته، به سوى نور مى‌برد. ولى سرپرستان کفّار، طاغوت‌ها هستند که آنان را از نور به تاریکى‌ها سوق مى‌دهند، آنها اهل آتشند و همانان همواره در آن خواهند بود

﴿258﴾ آیا نظر نکردی به [حال نمرود،] کسی که خداوند به او پادشاهى داده بود، ولی او با ابراهیم درباره‌ی پروردگارش گفتگو و ستیزه می‌کرد؟ آن­گاه که ابراهیم گفت: «خداى من همان کسى است که زنده مى‌کند و مى‌میراند.» او گفت: «من هم زنده مى‌کنم و مى‌میرانم.» ابراهیم گفت: «خداوند خورشید را از مشرق مى‌آورد، پس تو آن را از مغرب برآور!» آن مرد کافر مبهوت و درمانده شد. و خداوند قوم ستمگر را هدایت نمى‌کند

﴿259﴾ یا همانند [عُزَیر،] کسی که از کنار یک آبادى عبور کرد، در حالى که دیوارها و سقف‌هایش فروریخته بود. [او با خود] گفت: «خداوند چگونه اینها را پس از مرگ زنده مى‌کند؟»پس خداوند او را یکصد سال میراند و سپس زنده کرد، [و به او] فرمود: «چقدر درنگ کردى؟» گفت: «یک روز، یا قسمتى از یک روز!» فرمود: «بلکه یکصد سال دِرنگ کرده‌اى، به غذا و نوشیدنى خود نگاه کن که تغییر نیافته است. و به الاغ خود نگاه کن [که متلاشى شده است، این ماجرا براى آن است که هم به تو پاسخ گوییم] و [هم] تو را نشانه [رستاخیز] و حجّتى براى مردم قرار دهیم. [اکنون] به استخوان‌ها[ى مرکب خود] بنگر که چگونه آنها را به­ هم پیوند مى‌دهیم و بر آن گوشت مى‌پوشانیم.» پس هنگامى که [این حقایق] آشکار شد، گفت: «[اکنون با تمام وجود] مى‌دانم که خداوند بر هر کارى تواناست.»

﴿260﴾ و هنگامى که ابراهیم گفت: «پروردگارا! به من نشان بده که چگونه مردگان را زنده مى‌کنى؟» فرمود: «مگر ایمان نیاورده‌اى؟» گفت: «چرا، ولى براى آن که قلبم آرامش یابد.» [خداوند] فرمود: «چهار پرنده [متفاوت] را برگیر و آنها را نزد خود جمع و قطعه قطعه کن [و در هم بیامیز]، سپس بر هر کوهى قسمتى از آنها را قرار ده، آن­گاه پرندگان را بخوان، به سرعت به سوى تو مى‌آیند. و بدان که خداوند تواناى حکیم است.»

﴿261﴾ مَثَل کسانى که اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌کنند، همانند بذرى است که هفت خوشه برویاند و در هر خوشه یکصد دانه باشد و خداوند آن را براى هر کس بخواهد دو یا چند برابر مى‌کند و خدا وسعت‌بخش داناست

﴿262﴾ کسانى که اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌کنند و سپس به دنبال آنچه انفاق کرده‌اند، منّت نمى‌گذارند و آزارى نمى‌رسانند، پاداش آنها نزد پروردگارشان [محفوظ] است و نه ترسى دارند و نه غمگین مى‌شوند

﴿263﴾ گفتار پسندیده و گذشت [از تندى نیازمندان]، بهتر از صدقه‌اى است که آزارى به دنبال آن باشد. و خدا بى‌نیاز بردبار است

﴿264﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! بخشش‌هاى خود را با منّت و آزار باطل نسازید، همانند کسى که مال خود را براى خودنمایى، به مردم، انفاق مى‌کند و به خدا و روز رستاخیز ایمان ندارد. پس مثال او همچون مثل قطعه سنگ صافى است که بر روى آن خاک باشد [و بذرهایى بر آن افشانده شود]، پس رگبارى به آن رسد و آن سنگ را صاف [و خالى از خاک و بذر] رها کند! [ریاکاران نیز] از دستاوردشان، هیچ بهره‌اى نمى‌برند و خداوند گروه کافران را هدایت نمى‌کند

﴿265﴾ و مَثَل کسانى که اموال خود را در طلب رضاى خداوند و استوارى روح خود انفاق مى‌کنند، همچون مَثل باغى است که در نقطه‌اى بلند باشد و باران‌هاى درشت به آن برسد و میوه‌ى خود را دو چندان بدهد. و اگر باران درشتى نبارد، باران‌هاى ریز و شبنم [به آن مى‌رسد تا همیشه، شاداب و پرطراوت باشد.] و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، بیناست

﴿266﴾ آیا کسى از شما دوست دارد که باغى از درختان خرما و انگور داشته باشد که از زیر درختان آن، نهرها بگذرد و براى او در آن [باغ] از هرگونه میوه‌اى وجود داشته باشد و در حالى که به سن پیرى رسیده و فرزندانى [کوچک و] ناتوان دارد، گردبادى [شدید،] همراه با آتش سوزان به آن باغ بوزد و باغ را یکسره بسوزاند؟ این چنین خداوند آیات را براى شما بیان مى‌کند، شاید بیندیشید

﴿267﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از اموال پاک و حلالی که به دست آورده‌اید و از آنچه ما براى شما از زمین رویانیده‌ایم، انفاق کنید و براى انفاق به سراغ چیز‌هاى ناپاک [و پست] نروید، در حالى که خود شما هم حاضر نیستید آنها را بپذیرید، مگر از روى چشم‌پوشی [و ناچارى]. و بدانید که خداوند بى‌نیاز و ستوده است

﴿268﴾ [به هنگام انفاق،] شیطان شما را از فقر و تهیدستى بیم مى‌دهد و شما را به فحشا و زشتى‌ها فرامى‌خواند، ولى خداوند از جانب خود به شما وعده آمرزش و فزونى مى‌دهد و خدا وسعت‌بخش داناست

﴿269﴾ [خداوند] حکمت و بینش را به هر کس بخواهد [و شایسته ببیند]، مى‌دهد. و به هر کس حکمت داده شود، خیرى فراوان به او داده شده است. و جز خردمندان کسی پند نمى‌گیرد

﴿270﴾ و هر مالى را که انفاق کرده‌اید، یا نذرى را که عهد نموده‌اید، پس قطعاً خداوند آن را مى‌داند و براى ستمگران [ریاکار و منّت‌گذار،] هیچ یاورى نیست

﴿271﴾ اگر صدقات را آشکارا بدهید، کارِ خوبى است، ولى اگر آنها را پنهان دارید و به نیازمندان بدهید، این براى شما بهتر است و بخشی از گناهان شما را مى‌زداید. و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، آگاه است

﴿272﴾ هدایت یافتن آنان بر عهده‌ی تو نیست، بلکه خداوند هر که را بخواهد [و شایسته باشد،] هدایت مى‌کند. [بنابراین، ترک انفاق به بینوایان غیر مسلمان، براى اجبار آنان به اسلام، صحیح نیست،] و هر مالی که انفاق کنید، به نفع خودتان است و جز براى کسب رضاى خدا انفاق نکنید. و هر مالی که انفاق کنید، [پاداش] آن را به طور کامل دریافت می‌کنید و بر شما ستم نخواهد شد

﴿273﴾ [انفاق و صدقه] از آنِ نیازمندانى است که در راه خدا در تنگنا قرار گرفته‌اند. [از وطن آواره شده یا در جبهه‌هاى جهاد هستند.] نمى‌توانند [براى تأمین هزینه‌ی زندگى] سفر کنند. از شدّت عفاف و آبرودارى، شخص بى‌اطّلاع آنها را بی‌نیاز مى‌پندارد، امّا تو آنها را از چهره‌هایشان مى‌شناسى. آنان هرگز با اصرار از مردم چیزى نمى‌خواهند. و هر مالی [به آنان] انفاق کنید، قطعاً خداوند به آن آگاه است

﴿274﴾ کسانى که اموال خود را در شب و روز، پنهان و آشکارا انفاق مى‌کنند، اجر و پاداششان نزد پروردگارشان است، و نه ترسى براى آنهاست و نه غمگین مى‌شوند

﴿275﴾ کسانى که ربا مى‌خورند، از جا برنمى‌خیزند، مگر همانند برخاستن کسى که بر اثر تماس شیطان، آشفته و دیوانه شده [، تعادل خود را از دست داده] است. این [آسیب] بدان سبب است که گفتند: «خرید و فروش مانند رباست.» در حالى که خداوند خرید و فروش را حلال، و ربا را حرام کرده است. پس هر کس که موعظه‌اى از پروردگارش به او رسید و [از رباخوارى] خوددارى کرد، آنچه در گذشته [به دست آورده] مال اوست، و کار او به خدا واگذار مى‌شود. امّا کسانى که [به رباخوارى] بازگردند، آنان اهل آتش خواهند بود و در آن جاودانه مى‌مانند

﴿276﴾ خداوند ربا را نابود مى‌کند، ولى صدقات را افزایش مى‌دهد و خداوند هیچ انسان ناسپاس و کافر گنهکارى را دوست نمى‌دارد

﴿277﴾ کسانى که ایمان آورده و کارهاى نیکو انجام داده‌اند و نماز برپا داشته و زکات پرداخته‌اند، پاداششان نزد پروردگارشان [محفوظ] است و نه ترسى بر آنهاست و نه غمگین مى‌شوند

﴿278﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! تقواى الهى پیشه کنید و آنچه را از ربا باقى مانده است، رها کنید، اگر ایمان دارید

﴿279﴾ پس اگر چنین نکردید، با خدا و فرستاده‌اش به جنگ برخاسته‌اید و اگر توبه کنید، [اصل] سرمایه‌هاى شما از آنِ خودتان است. نه ستم مى‌کنید و نه بر شما ستم مى‌شود

﴿280﴾ و اگر [بدهکار] تنگدست بود، او را تا هنگام توانایى مهلت دهید و [اگر توان پرداخت ندارد،] اگر ببخشید براى شما بهتر است، اگر [نتایج آن را] بدانید

﴿281﴾ و بترسید از روزى که در آن به پیشگاه خداوند بازگردانده مى‌شوید و سپس به هر کس [جزاى] آنچه را کسب کرده، بی­کم و کاست داده مى‌شود و به آنان ستمى نخواهد شد

﴿282﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هنگامى که بدهىِ مدّت‌دارى [بر اثر وام یا معامله] به یکدیگر پیدا مى‌کنید، آن را بنویسید. و باید نویسنده‌اى در میان شما به عدالت [سند را] بنویسد. کسى که توان نوشتن دارد، نباید از نوشتن خوددارى کند، همان طور که خدا به او تعلیم داده است. پس باید او بنویسد و آن کس که بدهکار است، املا کند و از خدایى که پروردگار اوست، بپرهیزد و چیزى از آن فروگذار ننماید و اگر بدهکار، سفیه یا ضعیف بود و یا توانایى املا کردن نداشت، باید ولىّ او [به جاى او] با رعایت عدالت [مدّت و مقدار بدهى را] املا کند و دو نفر از مردان را شاهد بگیرد و اگر دو مرد نبودند، یک مرد و دو زن از گواهانى که مورد رضایت و اطمینان شما هستند، [انتخاب کنید] تا اگر یکى از آنان فراموش کرد، دیگرى به او یادآورى کند و شهود نباید هنگامى که آنها را [براى اداى شهادت] دعوت مى‌کنند، خوددارى نمایند. و از نوشتن [بدهى‌هاى] کوچک یا بزرگِ مدّت‌دار، ملول نشوید، این در نزد خدا به عدالت نزدیک‌تر، و براى اداى شهادت استوارتر و براى جلوگیرى از شک و تردید بهتر است، مگر این که تجارت و داد و ستد، نقدى باشد که در میان خود دست به دست مى‌کنید. در این صورت، ایرادى بر شما نیست که آن را ننویسید. ولى هنگامى که خرید و فروش [نقدى] مى‌کنید، [باز هم] شاهد بگیرید و نباید به نویسنده و شاهد [به خاطر حقّ‌گویى] زیانى برسد و اگر چنین کنید از فرمان خداوند خارج شده‌اید. و از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید و خداوند [راه درست زندگى را] به شما تعلیم مى‌دهد و خداوند به هر چیزى داناست

﴿283﴾ و اگر در سفر بودید و نویسنده‌اى نیافتید، وثیقه‌اى بگیرید و اگر به یکدیگر اطمینان داشتید، پس [وثیقه لازم نیست و] کسى که امین شمرده شده، امانت [و بدهى خود را به موقع] بپردازد و از خدایى که پروردگار اوست، پروا کند. و شهادت را کتمان نکنید و هر کس آن را کتمان کند، بى‌شک قلبش گناهکار است. و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، داناست

﴿284﴾ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، تنها از آنِ خداست. اگر آنچه را در دل دارید، آشکار سازید یا پِنهان دارید، خداوند شما را در برابر آن بازخواست مى‌کند. پس هر که را بخواهد، [و شایستگى داشته باشد،] مى‌بخشد و هر که را بخواهد، [و مستحقّ باشد،] مجازات مى‌کند و خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿285﴾ پیامبر به آنچه از سوى پروردگارش بر او نازل شده، ایمان آورده است و همه مؤمنان [نیز] به خدا و فرشتگان و کتاب‌ها و فرستادگانش ایمان آورده‌اند [و گفتند]: «ما میان هیچ یک از پیامبران او فرق نمى‌گذاریم [و به همگى ایمان داریم].» و گفتند: «ما [نداى حقّ را] شنیدیم و اطاعت کردیم. پروردگارا! آمرزش تو را [خواهانیم] و بازگشت [ما] به سوى توست.»

﴿286﴾ خداوند هیچ کس را جز به اندازه توانایى‌اش تکلیف نمى‌کند، [انسان،] هر کار [نیکى] را انجام دهد، به سود خود انجام داده و هر کار [بدى] کند، به زیان خود کرده است. [مؤمنان مى‌گویند:] «پروردگارا! اگر [تکلیفی را] فراموش کردیم یا به خطا رفتیم، ما را مؤاخذه مکن! پروردگارا! تکلیف سنگینى بر ما قرار مده، آن چنان که [به خاطر گناه] بر کسانى که پیش از ما بودند، قرار دادى. پروردگارا! آنچه که طاقت تحمّل آن را نداریم، بر ما مقرّر مکن و از ما درگذر و ما را بیامرز و در رحمت خود قرار ده! تو مولا و سرپرست مایى، پس ما را بر گروه کافران پیروز گردان!»

﴿1﴾ الف، لام، میم

﴿2﴾ خداوند که معبودى جز او نیست، زنده و پاینده است

﴿3﴾ او کتاب را به حقّ بر تو نازل کرد، که آنچه را در کتاب‌های پیشین [از نشانه‌های آن] آمده است، تصدیق مى‌کند و تورات و انجیل را فروفرستاد

﴿4﴾ پیش از این براى هدایت مردم، [تورات و انجیل] و اینک [قرآن را، که کتابِ] فرقان [و جداکننده‌ی حقّ از باطل است،] نازل کرد. بی‌گمان کسانى که به آیات الهى کفر ورزند، عذاب شدیدى خواهند داشت و خداوند شکست‌ناپذیرِ صاحبِ انتقام است

﴿5﴾ هیچ چیز، نه در زمین و نه در آسمان، بر خداوند پوشیده نمى‌ماند

﴿6﴾ او کسى است که شما را آن‌گونه که مى‌خواهد در رحم‌ها[ی مادران]، صورت می‌دهد. جز او که مقتدر حکیم است، معبودى نیست

﴿7﴾ او کسى است که این کتاب را بر تو نازل کرد. بخشى از آن، آیات محکم است که اصل و اساس کتاب را تشکیل مى‌دهد و بخشى دیگر، آیات متشابه است. امّا کسانى که در دل‌هایشان انحراف است، به جهت ایجاد فتنه [و گمراه کردن مردم] و نیز به جهت تفسیر آیه به دلخواه خود، به سراغ آیات متشابه می‌روند، در حالى که تفسیر این آیات را جز خداوند و راسخان در علم نمی‌دانند. آنان که می‌گویند: «ما به آن ایمان آورده‌ایم، همه‌ى آیات از طرف پروردگار ماست، [خواه محکم باشد یا متشابه].» و جز خردمندان پند نگیرند

﴿8﴾ [راسخان در علم مى‌گویند:] «پروردگارا! پس از آن که ما را هدایت کردى، دل‌هاى ما را به باطل مایل مگردان و از سوى خود رحمتى بر ما ببخش. به راستى که تو خود بسیار بخشنده‌اى

﴿9﴾ پروردگارا! تو مردم را در روزى که در آن شکى نیست، جمع خواهى کرد. همانا خداوند از وعده‌ى خود تخلّف نمی‌کند.»

﴿10﴾ اموال و فرزندان کسانى که کفر ورزیدند، در برابر [عذاب] خدا [در قیامت] هیچ به کارشان نمى‌آید و آنان خود، هیزم دوزخند

﴿11﴾ [شیوه‌ی کفّار در انکار و تحریف حقایق،] مانند روش فرعونیان و کسانى است که پیش از آنها بودند. آیات ما را تکذیب کردند، پس خداوند آنها را به [کیفر] گناهانشان گرفت. و خدا سخت‌کیفر است

﴿12﴾ به کسانى که کافر شدند بگو: «[از پیروزى خود در جنگ اُحُد، شاد نباشید،] به زودى شکست مى‌خورید و به سوى جهنّم رانده مى‌شوید. و چه بد جایگاهى است!»

﴿13﴾ به یقین در دو گروهى که [در جنگ بدر] با هم روبه‌رو شدند، براى شما نشانه [و درس عبرتى] بود: گروهى در راه خدا نبرد مى‌کردند و گروه دیگر که کافر بودند، به چشم خود مسلمانان را دو برابر مى‌دیدند [و این عاملى براى ترس آنان مى‌شد] و خداوند هر کس را بخواهد، به یارى خود تأیید مى‌کند. در این امر براى اهل بینش، پند و عبرت است

﴿14﴾ عشق و علاقه به زنان و فرزندان و اموال زیاد از طلا و نقره و اسبان ممتاز و چهارپایان و کشت‌زارها که همه از شهوات و خواسته‌هاى نفسانى است، در نظر مردم جلوه یافته است، [در حالى که] اینها بهره‌اى گذرا از زندگانى دنیاست و سرانجامِ نیکو تنها نزد خداوند است

﴿15﴾ بگو: «آیا شما را به چیزی بهتر از اینها خبر دهم؟ براى کسانى که تقوا داشته باشند، نزد پروردگارشان باغ‌هایى [بهشتى] است که از زیر [درختان] آن نهرها جارى است. براى همیشه در آنجا [بهره‌مند] هستند. و همسرانى پاک [خواهند داشت] و رضا و خشنودى خداوند [شامل حالشان مى‌شود]. و خداوند به حال بندگان بیناست.»

﴿16﴾ [همان] کسانى که مى‌گویند: «پروردگارا! به راستى که ما ایمان آورده‌ایم، پس گناهان ما را ببخش و ما را از عذاب دوزخ، نگاه دار!»

﴿17﴾ [آنان] شکیبا و راستگویند و [در برابر خدا] فرمانبردارِ فروتن هستند و [در راه او] انفاق مى‌کنند و در سحرگاهان از خداوند، آمرزش مى‌طلبند

﴿18﴾ خدایى که همواره به عدل و قسط قیام دارد، گواهى داده که معبودى جز او نیست و فرشتگان و صاحبان دانش [نیز به یگانگى او گواهى داده‌اند]، جز او که مقتدر حکیم است، معبودى نیست

﴿19﴾ دینِ [مورد پذیرش] نزد خداوند، اسلام است و اهل کتاب اختلافى نکردند، مگر بعد از آن که علم [به حقّانیت اسلام] برایشان حاصل شد، [این اختلاف] از روى حسادت و دشمنى میان آنان بود. و هرکس به آیات خداوند کفر ورزد، پس [بداند که] خدا زودحساب است

﴿20﴾ پس اگر با تو به گفتگو و ستیز و محاجِّه برخاستند، بگو: «من و پیروانم با تمام وجود در برابر خداوند تسلیم شده‌ایم.» و به اهل کتاب و اُمیین [مشرکان بى‌سواد مکه] بگو: «آیا شما هم تسلیم شده‌اید؟» پس اگر تسلیم شدند و اسلام آوردند، هدایت یافته‌اند، و اگر سرپیچى کردند، وظیفه تو فقط رساندن دعوت الهى است، [نه اجبار و اکراه،] و خداوند به حال بندگان بیناست

﴿21﴾ به راستى کسانى که به آیات خداوند کفر مى‌ورزند و پیامبران را به ناحقّ مى‌کشند و مردمى را که فرمان به عدالت مى‌دهند، به قتل مى‌رسانند، پس آنان را به عذابى دردناک بشارت ده

﴿22﴾ آنان کسانى هستند که اعمالشان در دنیا و آخرت تباه شده و هیچ یاورى ندارند

﴿23﴾ آیا ندیدى کسانى را که از کتاب [تورات] بهره‌اى داشتند؟ چون به کتاب الهى دعوت مى‌شوند تا میانشان حکم کند، گروهى از آنان روى مى‌گردانند، در حالى که [از قبول حقّ] ابا دارند

﴿24﴾ این [روى‌گردانى] براى آن بود که اهل کتاب می‌گفتند: «هرگز آتش دوزخ جز چند روزى به ما نمى‌رسد.» و این افتراها [و خیال‌بافى‌ها] آنان را در دینشان فریفته ساخت. [و گرفتار انواع گناهان شدند]

﴿25﴾ پس [کسانى که گمان مى‌کنند از قهر خداوند دورند،] چگونه خواهد بود حالشان، آن‌گاه که آنان را در روزى که شکى در آن نیست، گرد آوریم و به هر کس [پاداش یا کیفر] آنچه انجام داده، به طور کامل داده شود؟ و به آنان ستم نخواهد شد

﴿26﴾ بگو: «خداوندا! تو صاحب فرمان و سلطنتى! به هر کس بخواهى، [طبق مصلحت و حکمت خود] حکومت مى‌دهى و از هر کس بخواهى، حکومت را مى‌گیرى و هر که را بخواهى، عزّت مى‌بخشى و هر که را بخواهى، خوار مى‌کنى. همه خیرها تنها به دست توست. تو بر هر چیز توانایى

﴿27﴾ تو شب را به روز و روز را به شب درآورى و زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون آورى و به هر کس بخواهى، بى‌شمار روزى مى‌دهى.»

﴿28﴾ نباید اهل ایمان، به جاى مؤمنان، کافران را دوست و سرپرست خود برگزینند و هر کس چنین کند، نزد خدا هیچ ارزشى ندارد، مگر آن که از کفّار تقیه کنید و خداوند شما را از [نافرمانى] خود بر حذر مى‌دارد و بازگشت [شما] به سوى خداست

﴿29﴾ بگو: «اگر آنچه در سینه‌ها دارید، پنهان سازید یا آشکار نمایید، خداوند آن را مى‌داند و [نیز] آنچه را در آسمان‌ها و آنچه را در زمین است، مى‌داند و خدا بر هر چیز تواناست.»

﴿30﴾ روزى که هر کس، هر کار نیکى انجام داده، حاضر بیابد و آرزو مى‌کند اى کاش بین او و هر چه بدى کرده، فاصله‌اى دور مى‌بود. و خداوند شما را از [مخالفت امرش] بر حذر مى‌دارد و [در عین حال] خداوند به بندگان مهربان است

﴿31﴾ [اى پیامبر!] بگو: «اگر خداوند را دوست مى‌دارید، پس از من پیروى کنید، تا خدا نیز شما را دوست بدارد و گناهانتان را بر شما ببخشد. و خداوند بسیار بخشنده و مهربان است.»

﴿32﴾ بگو: «خدا و رسول را اطاعت کنید.» پس اگر سرپیچى کردند، [بدانید که] خداوند کافران را دوست نمى‌دارد

﴿33﴾ به راستى که خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برترى داد

﴿34﴾ نسلی [پاک] که برخی از آنها از [نسل] برخی دیگرند و خداوند شنواى داناست

﴿35﴾ هنگامى که همسر عمران گفت: «پروردگارا! من نذر کرده‌ام آنچه را در رحم دارم، براى تو آزاد باشد [و هیچ مسئولیتى به او نسپارم تا تمام وقت خود را صرف خدمت در بیت‌المقدّس کند،] پس از من قبول فرما، که به راستى تو شنواى دانایى!»

﴿36﴾ پس چون فرزند را به دنیا آورد، گفت: «پروردگارا! من دختر زاده‌ام.» در حالى که خداوند به آنچه او زاده داناتر بود. «و پسر مانند دختر نیست و من او را مریم نامیدم و او و فرزندانش را از [شرّ] شیطان رانده شده، در پناه تو قرار مى‌دهم.»

﴿37﴾ پس پروردگارش او را به وجه نیکو پذیرفت و به نحو شایسته پرورش داد و سرپرستى او را به زکریا سپرد. هرگاه زکریا در محرابِ عبادت بر مریم وارد مى‌شد، غذاى مخصوصى نزد او مى‌یافت. [روزى] گفت: «اى مریم! این روزى از کجا نصیب تو شده؟!» او در پاسخ گفت: «آن از نزد خداست. خداوند به هر کس که بخواهد، روزىِ بى‌شمار مى‌دهد.»

﴿38﴾ در این هنگام زکریا پروردگارش را خواند و گفت: «پروردگارا! از جانب خود نسلى پاک و پسندیده به من [نیز] عطا کن که تو دعا را مى‌شنوى.»

﴿39﴾ پس در حالى که زکریا در محراب به نماز ایستاده بود، فرشتگان او را ندا دادند که: «خداوند تو را به یحیى بشارت مى‌دهد که تصدیق‌کننده‌ى [مسیح،] کلمة اللّه است و سید و سرور، و خویشتن‌دار و پیامبرى از صالحان است.»

﴿40﴾ [زکریا] گفت: «پروردگارا! چگونه براى من پسرى خواهد بود؟ در حالى­که پیرىِ من فرارسیده و همسرم نازاست!» [خداوند] فرمود: «این چنین است که خداوند هر چه را بخواهد، انجام مى‌دهد.»

﴿41﴾ [زکریا] گفت: «پروردگارا! براى من نشانه‌اى قرار ده». [خداوند] فرمود: «نشانه تو آن است که تا سه روز [زبان تو، از کار مى‌افتد و] با مردم سخن نخواهى گفت، مگر با اشاره و رمز. [البتّه به هنگام ذکر خدا زبانت باز مى‌شود. پس] پروردگار خود را بسیار یاد کن و شب‌‌هنگام و صبحگاه او را تسبیح بگو.»

﴿42﴾ و هنگامى که فرشتگان گفتند: «اى مریم! خدا تو را برگزیده و پاک ساخته و بر زنان جهان برترى داده است

﴿43﴾ اى مریم! براى پروردگارت خضوع کن و سجده به جاى آور و با رکوع‌کنندگان رکوع نما!»

﴿44﴾ [اى پیامبر!] اینها از خبرهاى غیبى است که ما به تو وحى مى‌کنیم، حال آن که تو نزد آنان نبودى، آن‌گاه که قلم‌هاى خود را [براى قرعه‌کشى] مى‌افکندند تا کدام یک کفالت و سرپرستىِ مریم را بر عهده بگیرد. و نزد آنها نبودى آن­گاه که [براى کسب افتخار سرپرستى مریم] با هم کشمکش مى‌کردند

﴿45﴾ [به یاد آور] هنگامى که فرشتگان گفتند: «اى مریم! خداوند تو را به کلمه و نشانه‌اى از سوى خویش بشارت مى‌دهد که نامش مسیح، عیسى پسر مریم است، او که در دنیا و آخرت آبرومند و از مقرّبان است

﴿46﴾ در گهواره، [به اعجاز] و در میان‌سالى [به وحى] با مردم سخن مى‌گوید و از شایستگان است.»

﴿47﴾ [مریم] گفت: «پروردگارا! چگونه ممکن است براى من فرزندى باشد، در حالى که هیچ انسانى با من تماس نداشته است؟» خداوند فرمود: «چنین است [کارِ] پروردگار! او هر چه را بخواهد مى‌آفریند. هرگاه اراده کارى کند، فقط به آن مى‌گوید: باش، پس موجود مى‌شود.»

﴿48﴾ و خداوند به او کتاب و حکمت و تورات و انجیل را مى‌آموزد

﴿49﴾ و [عیسى را به] پیامبرى به سوى بنى‌اسرائیل [فرستاد تا بگوید]: «من از سوى پروردگارتان براى شما نشانه‌اى آورده‌ام. من براى شما از گِل، [مجسّمه‌ای] به شکل پرنده مى‌سازم، سپس در آن مى‌دمم، پس به اراده و اذن خداوند پرنده‌اى مى‌گردد. و نیز با اذن خدا کور مادرزاد و مبتلایان به پیسى را بهبود مى‌بخشم و مردگان را زنده مى‌کنم و از آنچه مى‌خورید و آنچه در خانه‌هایتان ذخیره مى‌کنید به شما خبر مى‌دهم، به راستى اگر ایمان داشته باشید، در این معجزات براى شما نشانه و عبرتى است

﴿50﴾ من تصدیق‌کننده‌ی توراتى هستم که پیش روى من است و [آمده‌ام] تا برخى از چیزهایى را که بر شما [به عنوان تنبیه] حرام شده بود، برایتان حلال کنم. و از جانب پروردگارتان براى شما نشانه‌اى آورده‌ام. پس، از خداوند پروا و از من اطاعت کنید

﴿51﴾ به راستى که خداوند، پروردگار من و پروردگار شماست، پس او را بپرستید که این راه مستقیم است.»

﴿52﴾ پس چون عیسى از بنى‌اسرائیل احساس کفر کرد، گفت: «کیست که یاور من [در حرکت] به سوى خدا شود؟» حواریون گفتند: «ما یاوران [دین] خداییم، به خداوند ایمان آورده‌ایم، و تو گواهى ده که ما تسلیم [خدا] هستیم

﴿53﴾ پروردگارا! به آنچه نازل کرده‌اى، ایمان آوردیم و از فرستاده [تو] پیروى نمودیم، پس ما را در زمره گواهان بنویس.»

﴿54﴾ و [یهود براى نابودى عیسی و آیینش] توطئه کردند. خداوند نیز [براى حفظ او و آیینش] تدبیر نمود. و خداوند بهترین تدبیرکننده است

﴿55﴾ هنگامى که خدا فرمود: «اى عیسى! من تو را [از زمین] برگرفته، به سوى خود بالا مى‌برم و تو را از کسانى که کافر شدند، پاک [و دور] مى‌سازم، و تا روز قیامت پیروان تو را بر کافران برترى خواهم داد.» سپس بازگشت شما به سوى من است، پس در آنچه اختلاف داشتید، میان شما داورى خواهم کرد

﴿56﴾ و امّا گروهى که کافر شدند، [و با شناخت حقّ، آن را انکار کردند،] در دنیا و آخرت به عذابى سخت مجازاتشان خواهم کرد. و براى آنها هیچ یاورى نیست

﴿57﴾ و امّا کسانى که ایمان آوردند و کارهاى شایسته انجام دادند، [خداوند] پاداش‌هاى آنها را به طور کامل خواهد داد. و خداوند ستمگران را دوست نمى‌دارد

﴿58﴾ [اى پیامبر!] آنچه بر تو مى‌خوانیم، آیه‌ها و اندرز حکمت‌آمیز است

﴿59﴾ مَثلِ [آفرینشِ] عیسى نزد خداوند، همچون مَثلِ [آفرینشِ] آدم است که او را از خاک آفرید و سپس به او فرمود: «باش!» پس [بى‌درنگ] موجود شد

﴿60﴾ [سخن] حقّ از جانب پروردگار توست، پس از تردید‌کنندگان مباش

﴿61﴾ هرگاه بعد از علم و دانشى که به تو رسیده است، [باز] کسى درباره عیسى به ستیز و محاجِّه با تو برخیزد بگو: «بیایید ما پسران خود را دعوت کنیم، شما نیز پسران خود را، ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما نیز زنان خود را، ما خودمان را [و کسى را که همچون جان ماست،] دعوت کنیم، شما نیز خودتان را، سپس [به درگاه خدا] مُباهله و زارى کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.»

﴿62﴾ به راستى، داستانِ درستِ [زندگى مسیح] همین است [اُلوهّیت او، یا فرزندِ خدا بودنش، بى‌اساس است.] و هیچ معبودى جز خداوند نیست و به یقین، تنها خدا مقتدر حکیم است

﴿63﴾ پس اگر از حقّ روى‌گردان شدند، خداوند به [حال] مفسدان آگاه است

﴿64﴾ بگو: «اى اهل کتاب! به سوى سخنى بیایید که میان ما و شما مشترک است. که جز خداوند یگانه را نپرستیم و چیزى را شریک او قرار ندهیم و بعضى از ما بعضى دیگر را به جاى خدا به خدایی نگیرد.» پس اگر [از این پیشنهاد] سر باز زدند، بگویید: «گواه باشید که ما مسلمان و تسلیم خداییم.»

﴿65﴾ اى اهل کتاب! چرا درباره‌ى ابراهیم گفتگو و نِزاع مى‌کنید [و هر کدام او را پیرو آیین خود مى‌دانید]؟ در حالى که تورات و انجیل، پس از او نازل شده است. چرا نمى‌اندیشید؟

﴿66﴾ هان [اى اهل کتاب!] شما همانان هستید که درباره‌ی [عیسى و] آنچه بدان آگاه بودید، گفتگو و ستیز کردید، پس چرا درباره‌ی [ابراهیم و] آنچه بدان آگاه نیستید، نزاع مى‌کنید؟ در حالى که خداوند مى‌داند و شما نمى‌دانید

﴿67﴾ ابراهیم نه یهودى بود و نه نصرانى، بلکه او فردى حقّ‌گرا و تسلیم خدا بود و هرگز از مشرکان نبود

﴿68﴾ نزدیک‌ترینِ افراد به ابراهیم، کسانى هستند که از او پیروى کردند و [نیز] این پیامبر و کسانى که [به او] ایمان آورده‌اند. و خداوند سرور و سرپرست مؤمنان است

﴿69﴾ گروهى از اهل کتاب دوست دارند که شما را گمراه کنند، ولى جز خودشان را گمراه نمى‌کنند و [این را] نمى‌فهمند

﴿70﴾ اى اهل کتاب! چرا به آیات خداوند [و نشانه‌هاى نبوّت رسول خدا] کفر مى‌ورزید؟ در حالى که خود [به درستىِ آن] گواهید

﴿71﴾ اى اهل کتاب! چرا حقّ را با باطل مشتبه مى‌سازید و [یا] حقیقت را کتمان مى‌کنید، در حالى که خود [به حقّانیت آن] آگاهید؟

﴿72﴾ و گروهى از اهل کتاب [از یهود] گفتند: «به آنچه بر مؤمنان نازل شده است، در آغازِ روز [به ظاهر] ایمان بیاورید و در پایان روز کافر شوید، [و این‌گونه مؤمنان را در ایمانشان متزلزل سازید.] شاید [آنها از اسلام] بازگردند.»

﴿73﴾ [بزرگان یهود، به آنان مى‌گفتند:] «جز به کسى که آیین شما را پیروى کند، ایمان نیاورید. [زیرا دینِ حقّ منحصر به ماست.]» [اى پیامبر! به آنان] بگو: «راه سعادت، راهى است که خدا بنماید [و مانعى ندارد] که به امّتى دیگر نیز همانند آنچه [از کتاب و شریعت] به شما داده شده، داده شود، تا در نزد پروردگار با شما بحث و گفتگو کنند.» [به آنان] بگو: «فضل و رحمت به دست خداست، او به هر که بخواهد، عطا مى‌کند و خداوند داراى رحمت گسترده و علم بى‌انتهاست

﴿74﴾ هر که را بخواهد، ویژه‌ی رحمت خود مى‌کند. و خداوند داراى فضل بزرگ است.»

﴿75﴾ و از اهل کتاب کسانى هستند که اگر ثروت زیادى به رسم امانت به آنها بسپارى، آن را به تو بازمى‌گردانند و بعضى از آنان اگر یک دینار هم به آنان بسپارى، آن را به تو برنمى‌گردانند، مگر آن که [براى مطالبه‌ی آن] پیوسته بالاى سر آنها ایستاده باشى. این [خیانت در امانت،] به جهت آن است که گفتند: «درباره‌ى غیر یهود هر چه کنیم، بر ما گناهى نیست.» در حالى که آنها آگاهانه بر خداوند دروغ مى‌بندند

﴿76﴾ آرى، هر کس به عهد خویش وفا کند و تقوا داشته باشد، پس بى‌گمان خداوند پرهیزکاران را دوست مى‌دارد

﴿77﴾ کسانى که پیمان خدا و سوگندهاى خود را به بهاى ناچیزى مى‌فروشند، بهره‌اى در آخرت نخواهند داشت و خداوند در قیامت با آنها سخن نمى‌گوید و به آنان نیز نظر [لطف] نمى‌کند، آنها را پاک نمى‌سازد و براى آنان عذابى دردناک است

﴿78﴾ و از اهل کتاب گروهى هستند که زبان خود را به خواندن کتاب مى‌چرخانند که شما گمان کنید آن از کتاب آسمانى است، در حالى که از کتاب خدا نیست. و مى‌گویند: «آن [چه ما مى‌خوانیم] از سوى خداست.» در حالى که از جانب خدا نیست و آنها آگاهانه بر خداوند دروغ مى‌بندند

﴿79﴾ هیچ بشرى که خداوند به او کتاب و حکم و نبوت داده است، حقّ ندارد به مردم بگوید: «به جاى خدا، بندگان من باشید.» پس [شما دانشمندان اهل کتاب نیز] به خاطر سابقه‌ى آموزش کتاب خدا و تدریسى که دارید، خداپرست باشید

﴿80﴾ و [خداوند] به شما فرمان نمى‌دهد که فرشتگان و پیامبران را [به عنوان] پروردگار انتخاب کنید. آیا ممکن است پس از آن که تسلیم خدا شدید، او شما را به کفر فرمان دهد؟

﴿81﴾ و [به یاد آور] هنگامى که خداوند از پیامبرانِ [پیشین و پیروان آنها] پیمان گرفت که هرگاه به شما کتاب و حکمتى دادم، سپس پیامبرى به سوى شما آمد که با نشانه‌هایى که نزد شماست، هماهنگ بود، باید به او ایمان بیاورید و او را یارى کنید. [سپس خداوند] فرمود: «آیا به این پیمان اقرار دارید و بار سنگین پیمان مرا [بر دوش] مى‌گیرید؟» گفتند: «[آری!] اقرار داریم و پذیرفتیم.» [خداوند] فرمود: «خود شاهد باشید و من [نیز] با شما از گواهانم.»

﴿82﴾ پس کسانى که بعد از این [پیمانِ محکم،] روى برگردانند، آنان همان فاسقانند

﴿83﴾ پس آیا آنها جز دین خدا [دینى] مى‌جویند؟ در حالى که هر که در آسمان‌ها و زمین است، خواه ناخواه، فقط تسلیم اوست و به سوى او بازگردانده مى‌شوند

﴿84﴾ بگو: «به خدا و آنچه بر ما نازل شده و آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و پیامبران از نسل یعقوب، نازل گردیده، و آنچه به موسى و عیسى و پیامبران دیگر، از طرف پروردگارشان داده شده، [به همه‌ى آنها] ایمان آوردیم و میان هیچ یک از آنها فرقى نمى‌گذاریم. و ما تنها تسلیم [فرمان] اوییم.»

﴿85﴾ و هر کس جز اسلام آیینى براى خود برگزیند، از او پذیرفته نخواهد شد. و او در آخرت از زیانکاران خواهد بود

﴿86﴾ چگونه خداوند گروهى را هدایت کند که بعد از ایمان و گواهى بر حقّانیت رسول و آمدن معجزات و دلایل روشن بر ایشان، باز هم کافِر شدند؟ و خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمى‌کند

﴿87﴾ آنان کیفرشان آن است که لعنت خدا و فرشتگان و عموم مردم بر آنان باشد

﴿88﴾ آنان همواره در این لعن [و دورى از رحمت خداوند] مى‌مانند، نه عذاب از آنان کاسته گردد و نه به آنها مهلت داده شود

﴿89﴾ مگر کسانی که پس از آن، توبه کنند و [کردار خود را] اصلاح نمایند که خدا آمرزنده و مهربان است

﴿90﴾ البتّه کسانى که پس از ایمان آوردن، کافر شدند و سپس بر کفر خود افزودند، هرگز توبه‌ى آنها پذیرفته نخواهد شد و آنها همان گمراهانند

﴿91﴾ کسانى که کفر ورزیدند و در حال کفر مردند، اگر چه زمین را پر از طلا کرده، به عنوان فدیه و بازخرید [از عذاب] بدهند، هرگز از هیچ یک از آنان پذیرفته نمى‌شود. براى آنان، مجازاتِ دردناکى است و هیچ یاورى ندارند

﴿92﴾ هرگز به نیکى دست نمى‌یابید، مگر آن که از آنچه دوست دارید، انفاق کنید. و بدانید هر چه را انفاق کنید، قطعاً خداوند به آن آگاه است

﴿93﴾ همه‌ى خوراکى‌ها براى بنى‌اسرائیل حلال بود، مگر آنچه یعقوب پیش از نزول تورات بر خود حرام کرده بود. بگو: «اگر راست مى‌گویید، تورات را بیاورید و آن را بخوانید»

﴿94﴾ پس آنها که بعد از این [علم و آگاهى]، بر خدا دروغ بندند، آنان خود ستمکارند

﴿95﴾ [اى پیامبر!] بگو: «خداوند راست گفته [و اینها در آیین پاک ابراهیم نبوده] است، پس از آیین ابراهیم حق‌گرا پیروى کنید که او از مشرکان نبود.»

﴿96﴾ نخستین خانه‌اى که براى [عبادت] مردم مقرّر شد، همان است که در سرزمین مکه است، که مایه‌ى برکت و هدایت جهانیان است

﴿97﴾ در آن [خانه] نشانه‌هاى روشن، [از جمله] مقام ابراهیم است، و هر کس داخل آن [حرم] شود، در امان است و براى خدا بر مردم [واجب] است که قصد حج آن خانه را نمایند، [البتّه] هر که توانایى این راه را دارد. و هرکس کفر ورزد [و با داشتن توانایى به حج نرود، بداند که] خداوند از همه‌ى جهانیان بى‌نیاز است

﴿98﴾ بگو: «اى اهل کتاب! چرا به آیات خداوند کفر مى‌ورزید؟ با آن که خداوند بر اعمال شما گواه است.»

﴿99﴾ بگو: «اى اهل کتاب! چرا کسانى را که ایمان آورده‌اند، از راه خدا بازمى‌دارید و مى‌خواهید این راه را نادرست نشان دهید؟ در حالى که شما [به درستى آن] گواه هستید و خداوند از آنچه انجام مى‌دهید، غافل نیست.»

﴿100﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! اگر گروهى از اهل کتاب را پیروی کنید، شما را بعد از ایمانتان به کفر باز مى‌گردانند

﴿101﴾ و چگونه شما کفر مى‌ورزید، در حالى که آیات خدا بر شما تلاوت مى‌شود و پیامبر او در میان شماست؟ و هر کس به [دین و کتاب] خدا تمسُّک جوید، پس قطعاَ به راه راست هدایت شده است

﴿102﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از خداوند پروا کنید آن­گونه که سزاوار تقواى اوست. و نمیرید مگر این که مسلمان باشید

﴿103﴾ و همگى به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید، و نعمت خدا را بر خود یاد کنید، آن­گاه که دشمنان یکدیگر بودید، پس خداوند میان دل‌هایتان الفت انداخت و در سایه‌ی نعمت او برادران یکدیگر شدید، و بر لب پرتگاهى از آتش بودید، پس شما را از آن نجات داد. این­گونه خداوند آیات خود را براى شما بیان مى‌کند، شاید هدایت شوید

﴿104﴾ و از میان شما باید گروهى باشند که [دیگران را] به خیر و نیکى دعوت نمایند و امر به معروف و نهى از منکر کنند. و آنان همان رستگارانند

﴿105﴾ و مانند کسانى نباشید که بعد از آن که دلایل روشن برایشان آمد، باز هم اختلاف کرده، پراکنده شدند. و برای آنان عذابى بزرگ است

﴿106﴾ روزى که چهره‌هایى سپید و نورانى، و چهره‌هایى سیاه مى‌شوند. پس کسانى که روسیاه شدند، [به آنان گفته مى‌شود:] «آیا بعد از ایمانتان کفر ورزیدید؟ پس به خاطر کفرتان، این عذاب را بچشید.»

﴿107﴾ و امّا آنان که روسفید شدند، در رحمت خدا جاوِدانه‌اند

﴿108﴾ اینها آیات خداوند است که ما آن را به حقّ بر تو مى‌خوانیم. و خدا هیچ ستمى را بر جهانیان روا نمى‌دارد

﴿109﴾ و [چگونه ممکن است خدا ستم کند؟! در حالى که] آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آنِ خداست و بازگشت همه‌ی امور تنها به سوى خداست

﴿110﴾ شما بهترین امّتى بوده‌اید که [به عنوان الگو] براى مردم پدیدار شده‌اید. به خوبى‌ها فرمان مى‌دهید و از بدى‌ها و زشتى‌ها، نهى مى‌کنید و به خدا ایمان دارید. و اگر اهل کتاب [نیز به چنین آیینی] ایمان مى‌آوردند، قطعاً برایشان بهتر بود. برخى از آنان مؤمنند، ولى بیشترشان فاسق­اند

﴿111﴾ اهل کتاب هرگز نمى‌توانند به شما زیان برسانند، جز آزارى اندک، و اگر با شما بجنگند، به شما پشت می‌کنند و می‌گریزند، سپس یارى نخواهند شد

﴿112﴾ [دشمنان شما به قدرى ترسو و زبون هستند که] هر جا یافت شوند، مهر ذلّت بر آنها خورده است، مگر آن که به ریسمان الهى چنگ زنند [و از انحراف دست برداشته، ایمان آورند] و با مردم پیوندى برقرار کنند. آنها گرفتار خشم خدا گشتند و مهر بیچارگى بر آنها زده شد. این به خاطر آن بود که به آیات خدا کفر مى‌ورزیدند و پیامبران را به ناحق مى‌کشتند. این بدان سبب بود که نافرمانى کردند و [به حقوق دیگران،] تجاوز مى‌نمودند

﴿113﴾ اهل کتاب همه یکسان نیستند، طایفه‌اى از آنها [به طاعت خدا] ایستاده، آیات الهى را در دل شب تلاوت مى‌کنند و سر به سجده مى‌نهند

﴿114﴾ آنان به خدا و روز قیامت ایمان دارند و امر به معروف و نهى از منکر مى‌کنند و در کارهاى خیر شتاب مى‌ورزند و آنان از افراد صالح و شایسته هستند

﴿115﴾ و آنچه از اعمال نیک انجام دهند، هرگز بدون پاداش نخواهد ماند و خداوند به [حال] پرهیزکاران داناست

﴿116﴾ کسانى که کافر شدند، هرگز اموال و فرزندانشان، در برابر [عذاب] خداوند، براى آنان هیچ سودى نخواهد داشت. و آنها همدم آتشند، همواره در آن ماندگار خواهند بود

﴿117﴾ آنچه در این زندگى دنیا انفاق مى‌کنند، چون بادى است که در آن سرما یا گرماى شدیدى باشد، [و] بر کشت‌زارِ قومى که بر خود ستم کرده [و در جایگاه نامناسب، کشت نموده] اند، بوزد، پس آن را از بین ببرد. خداوند به آنان ستم نکرده است، بلکه آنان به خویشتن ستم مى‌کنند

﴿118﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! غیر خودتان را محرم راز نگیرید. آنان در تباهى شما کوتاهى نمى‌کنند و رنج بردن شما را دوست دارند. به راستی کینه و دشمنى از لحن و سخنانشان پیداست و آنچه در سینه‌هایشان پنهان مى‌دارند، بزرگتر است. ما آیاتِ [روشنگر و افشاگر] را براى شما بیان کردیم، اگر بیندیشید

﴿119﴾ هان [اى مسلمانان]! این شمایید که آنان را دوست مى‌دارید، ولى آنها شما را دوست نمى‌دارند، در حالى که شما به همه‌ى کتاب‌ها[ى آسمانى] ایمان دارید [ولى آنها به کتاب شما ایمان نمى‌آورند.] و هرگاه با شما دیدار کنند، [منافقانه] مى‌گویند: «ما ایمان آوردیم.» و چون [با هم] خلوت کنند، از شدّت خشم بر شما، سر انگشتان خود را مى‌گزند. بگو: «به خشم خود بمیرید! خداوند از درون سینه‌ها آگاه است.»

﴿120﴾ اگر خوبى به شما رسد، آنان را غمگین می‌سازد و اگر بدى به شما رسد، آنها بدان شادمان مى‌شوند. و اگر [در برابرشان] صبر کنید و پرهیزکار باشید، حیله‌ى بدخواهانه‌ى آنان هیچ آسیبى به شما نمی‌رساند. خداوند به آنچه انجام مى‌دهند، احاطه دارد

﴿121﴾ و [به یاد آر] هنگامى که بامدادان [براى جنگ اُحد] از نزد خانواده‌ات بیرون شدى [تا] مؤمنان را در مواضع جنگ جاى دهى. و خداوند شنوا و داناست

﴿122﴾ آن‌گاه که دو گروه از شما بر آن شدند که [در جنگ] سستى نمایند [و از وسط راه بازگردند]، حال آن که خداوند یاور آنان بود، پس مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند

﴿123﴾ و همانا خداوند شما را در جنگ بدر در حالى که ناتوان بودید، یارى کرد، پس از خداوند پروا کنید، باشد که سپاسگزارى نمایید

﴿124﴾ و هنگامى که به مؤمنان مى‌گفتى: «آیا شما را بس نیست که پروردگارتان، شما را با سه هزار فرشته‌ى فروفرستاده [از سوى خود] یارى کند؟»

﴿125﴾ البتّه اگر صبر و مقاومت کنید و پرهیزکارى نمایید، [گر چه] دشمنان با خشم و خروش بر شما بتازند، پروردگارتان شما را با پنج هزار فرشته‌ی نشان‌دار یاری مى‌رساند

﴿126﴾ و خداوند این [نزول فرشتگان] را مژده و بشارتی برای شما قرار داد، تا دل‌هاى شما بدان آرام گیرد و [بدانید که] هیچ پیروزى نیست مگر از جانب خداوند عزیز و حکیم

﴿127﴾ [امدادهاى الهى براى آن بود] تا بعضى از کفّار را نابود کند یا خوارشان گرداند تا ناامید بازگردند

﴿128﴾ [ای پیامبر!] اختیار کار [کافران] به دست تو نیست. خدا، یا بر آنها می‌بخشاید، یا عذابشان مى‌کند، زیرا آنان ستمکارند

﴿129﴾ و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آنِ خداست. او [طبق حکمت خود] هر کس را بخواهد مى‌آمرزد و هر کس را بخواهد، عذاب مى‌کند. و خداوند آمرزنده‌ی مهربان است

﴿130﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! ربا را که سودهاى افزوده و چند برابر است، نخورید و از خدا پروا کنید تا شاید رستگار شوید

﴿131﴾ و از آتشی که براى کافران آماده شده است، بپرهیزید

﴿132﴾ و خدا و رسول را اطاعت کنید، شاید مورد رحمت قرار گیرید

﴿133﴾ و بشتابید به سوى آمرزشى از جانب پروردگارتان و بهشتى که وسعت آن به قدر آسمان‌ها و زمین است و براى پرهیزکاران آماده شده است

﴿134﴾ [همان] کسانى که در توانگرى و تنگدستى، انفاق مى‌کنند و خشم خود را فرومى‌برند و از [خطاى] مردم مى‌گذرند، و خداوند نیکوکاران را دوست دارد

﴿135﴾ و آنان که هرگاه کار زشتى انجام دهند و یا به خویشتن ستم کنند، خدا را یاد کرده، براى گناهان خود استغفار مى‌کنند. و جز خدا کیست که گناهان را ببخشد؟ و بر آنچه مرتکب شده‌اند، پافشارى نمى‌کنند، چون [به زشتى گناه] آگاهند

﴿136﴾ پاداش چنین کسانى آمرزش پروردگار است، و باغ‌هایى بهشتى که از زیر درختان آنها نهرها جارى است و براى همیشه در آن [باغ‌ها] هستند. و چه نیکوست پاداش عمل‌کنندگان

﴿137﴾ به یقین پیش از شما [اقوام و جوامعی با] آداب و سنت‌هایی [متفاوت، آمده و] از میان رفته‌اند. پس در روى زمین گردش کنید و بنگرید که سرانجام تکذیب‌کنندگانِ چگونه بوده است؟

﴿138﴾ این [قرآن] براى همه مردم، روشنگر [حقایق] و براى پرهیزکاران [وسیله‌ى] هدایت و پندآموزى است

﴿139﴾ و هرگز [در برابر دشمن] سستى نکنید و [از مصیبت‌ها] غمگین مباشید که شما برترید، اگر مؤمن باشید

﴿140﴾ اگر [در جنگ اُحُد] به شما آسیبی رسید، [در جنگ بدر نیز] به آن قومِ [کافر] آسیبی همانند آن رسید. و این روزگار را در میان مردم [دست به دست] مى‌گردانیم تا خداوند کسانى را که ایمان آورده‌اند، معلوم دارد و از میان شما گواهانى [بر دیگران] بگیرد. و خداوند ستمگران را دوست نمى‌دارد. [گر چه گاهى به ظاهر پیروز شوند]

﴿141﴾ و [فراز و نشیب‌هاى جنگ براى آن است] تا خداوند افراد مؤمن را پاک و خالص، و کافران را [به تدریج] محو و نابود گرداند

﴿142﴾ آیا گمان دارید که [با ادّعاى ایمان] وارد بهشت می‌شوید، در حالى که هنوز خداوند مجاهدان از شما و صابران را معلوم نساخته است؟

﴿143﴾ و شما مرگ [در راه خدا] را پیش از آن که با آن روبه‌رو شوید، سخت آرزو مى‌کردید، [اکنون] آن را [در میدان جنگ] دیدید، ولى [ناخوشایند] به آن مى‌نگرید

﴿144﴾ و محمّد پیامبرى بیش نیست که پیش از او نیز پیامبرانی [آمده و] درگذشته‌اند. پس آیا اگر او بمیرد و یا کشته شود، شما به [دوران جاهلیت و آیین] گذشتگان خود بازمى‌گردید؟ و هر کس به گذشته خود برگردد، هرگز زیانی به خداوند نمى‌رساند. و خداوند به زودى پاداش شاکران را خواهد داد

﴿145﴾ هیچ کس جز به فرمان خدا نمى‌میرد، [و این] سرنوشتى است تعیین شده. و هر کس پاداش دنیا را بخواهد سهمى از آن به او مى‌دهیم، و هرکس پاداش آخرت را بخواهد، سهمى از آن به او مى‌دهیم، و به زودى سپاسگزاران را پاداش خواهیم داد

﴿146﴾ و چه بسیار پیامبرانى که همراه آنان، خداپرستانِ بسیارى جنگیدند، پس در برابر آنچه در راه خدا به آنان رسید، سستى نکردند و ناتوان نشدند و تن به ذلّت ندادند. و خداوند صابران را دوست دارد

﴿147﴾ و سخنشان تنها این بود که گفتند: «پروردگارا! گناهان ما و زیاده‌روى ما را در کارمان بر ما ببخش و گام‌هاى ما را استوار بدار و ما را بر گروه کافران یارى ده.»

﴿148﴾ پس خداوند پاداش دنیا و پاداش نیک آخرت را به آنان عطا کرد. و خداوند نیکوکاران را دوست مى‌دارد

﴿149﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! اگر از کسانى که کفر ورزیدند اطاعت کنید، شما را به آیین نیاکانتان برمى‌گردانند، پس زیانکار خواهید شد

﴿150﴾ [آنها یار و دوستدار شما نیستند،] بلکه خداوند مولاى شماست و او بهترینِ یاوران است

﴿151﴾ به زودى در دل‌هاى کسانى که کفر ورزیدند، بیم خواهیم افکند، زیرا چیزى را برای خدا شریک قرار داده‌اند که [خداوند] بر [حقّانیت] آن دلیلى نازل نکرده است. و جایگاه آنان آتش دوزخ است و چه بد است جایگاه ستمگران

﴿152﴾ و خداوند به وعده‌ى خود [مبنى بر شکست مشرکان در جنگ اُحد] وفا کرد، در آن هنگام که دشمن را با خواست او از میان برمی‌داشتید، تا آن که سست شدید و در کار [جنگ و تقسیم غنائم] به نزاع پرداختید و پس از آن که آنچه را [از غنائم] دوست داشتید، به شما نشان داد [از دستور پیامبر] نافرمانى کردید. برخى از شما خواهان دنیایند و برخى خواهان آخرت، آن­گاه خداوند شما را از [تعقیب] آنان منصرف ساخت [و پیروزى شما به شکست انجامید،] تا شما را بیازماید، ولى از [خطاى] شما درگذشت. و خداوند نسبت به مؤمنان، داراى فضل و بخشش است

﴿153﴾ [به خاطر بیاورید] هنگامى که [در جنگ احد به هنگام فرار، از کوه] بالا مى‌رفتید و به هیچ کس توجّه نمى‌کردید، [در حالى که] پیامبر، شما را از پشت سر فرامى‌خواند. پس به سزاى آن، خداوند غمى [بزرگ‌تر، که همان شکست از دشمن بود،] بر غم‌هایتان افزود تا دیگر بر آنچه [از غنائم، که] از کفتان رفته، یا [از آسیب و زخم،] که بر شما وارد آمده، اندوه نخورید و [بدانید که] خداوند از آنچه انجام مى‌دهید، آگاه است

﴿154﴾ آن­گاه [خداوند] پس از اندوه شکست، با خوابى سبک [در شب بعد از حادثه اُحُد،] آرامشى بر شما فروفرستاد که گروهى از شما را [که از فرار خود پشیمان بودند] فراگرفت؛ ولى گروه دیگر که در اندیشه جان خویش بودند، و به [وعده‌هاى] خدا همچون دوران جاهلیت گمان ناروا داشتند، مى‌گفتند: «آیا در کار جنگ، برای ما اختیاری هست؟» بگو: «سررشته‌ی همه‌ی کارها [چه پیروزى و چه شکست] به دست خداست.» آنها در دل‌هاى خود چیزى را پنهان مى‌دارند که براى تو آشکار نمى‌سازند، مى‌گویند: «اگر اختیار جنگ به دست ما بود، [و از شهر خارج نمی‌شدیم،] در این جا کشته نمى‌شدیم.» [به آنان] بگو: «اگر در خانه‌هایتان نیز بودید، آنهایى که کشته­شدن بر آنها مقرّر شده بود، به سوى قتلگاه خود روانه مى‌شدند و [حادثه‌ی اُحد] براى آن بود که خدا آنچه را در سینه‌هاى شماست، بیازماید و آنچه را در دل دارید، پاک و خالص گرداند. و خداوند به آنچه در سینه‌هاست داناست.»

﴿155﴾ کسانى از شما که روز برخورد دو سپاه روى برگرداندند [و فرار کردند،] جز این نبود که شیطان به خاطر بعضى از کردار [ناپسند]شان آنها را لغزانید و البتّه خداوند از آنها گذشت. به راستى که خداوند آمرزنده‌ى بردبار است

﴿156﴾ اى کسانى که ایمان آوردید! مانند کسانى که راه کفر [و نفاق] در پیش گرفتند، نباشید که چون برادرانشان به مسافرت مى‌روند [و بازنمی‌گردند] یا در جنگ شرکت مى‌کنند [و کشته مى‌شوند]، مى‌گویند: «اگر نزد ما بودند، نمى‌مردند و کشته نمى‌شدند.» [شما از این­گونه سخنان نگویید] تا خدا، [شنیدن چنین سخنانی از شما را] حسرتى در دل‌هایشان قرار دهد. و خداوند [است که] زنده مى‌کند و مى‌میراند. و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، بیناست

﴿157﴾ و اگر در راه خدا کشته شوید یا بمیرید، آمرزش و رحمت خداوند از آنچه [آنان در طول عمر خود،] جمع مى‌کنند، بهتر است

﴿158﴾ و اگر بمیرید یا کشته شوید، قطعاً به سوى خداوند برانگیخته مى‌شوید

﴿159﴾ [اى پیامبر!] به واسطه مهر و رحمتى از جانب خداست که با مردم مهربان گشته‌اى، و اگر خشن و سنگدل بودى، [مردم] از دور تو پراکنده مى‌شدند. پس از [خطاهای] آنان درگذر و براى آنها طلب آمرزش کن. و در کارها با آنان مشورت نما، اما هنگامى که تصمیم گرفتى [قاطع باش و] بر خداوند توکل کن. به راستى که خداوند توکل‌کنندگان را دوست دارد

﴿160﴾ اگر خداوند شما را یارى کند، هیچ کس بر شما چیره نخواهد شد، و اگر شما را خوار کند، کیست که بعد از او بتواند شما را یارى کند؟ پس مؤمنان تنها بر خداوند توکل کنند

﴿161﴾ ممکن نیست هیچ پیامبرى خیانت کند. و هر کس خیانت کند، آنچه را که [در آن] خیانت نموده، روز قیامت به همراه مى‌آورد، آن‌گاه [نتیجه‌ی] اعمال هرکس، به طور کامل به او داده مى‌شود. و به آنها ستم نخواهد شد

﴿162﴾ آیا کسى که در پى خشنودى خداوند است، مانند کسى است که به خشم و غضب خدا دچار گشته و جایگاه او جهنّم است؟ و چه بد بازگشت‌گاهى است

﴿163﴾ آنان نزد خداوند [داراى] مقام و درجاتى هستند و خداوند به آنچه انجام مى‌دهند، بیناست

﴿164﴾ خداوند بر مؤمنان منّت نهاد که در میان آنها پیامبرى از خودشان برانگیخت، تا آیات او را بر آنها تلاوت کند و ایشان را پاک سازد و رشد دهد و به آنان کتاب و حکمت بیاموزد، هر چند که پیش از آن، در گمراهى آشکارى بودند

﴿165﴾ آیا هنگامی که [در جنگ اُحد] مصیبتى به شما رسید که دو برابرش را [در جنگ بدر به دشمن] وارد ساخته بودید، می‌گویید: «این مصیبت از کجاست؟» بگو: «آن از سوى خود شماست. خداوند بر هر کارى تواناست.»

﴿166﴾ و آنچه [در اُحد،] روزى که دو گروه با هم نبرد کردند، به شما رسید، به اذن خدا بود [تا شما را آزمایش کند] و مؤمنان را مشخّص نماید

﴿167﴾ و [نیز] براى این بود که منافقان شناخته شوند، [کسانى که چون] به آنها گفته شد: «بیایید در راه خدا بجنگید، یا [لااقل از شهر خود] دفاع کنید.» گفتند: «اگر [فنونِ] جنگى را مى‌دانستیم، حتماً از شما پیروى مى‌کردیم.» آنها در آن روز، به کفر نزدیک‌تر بودند تا به ایمان. با زبان خود چیزى مى‌گویند که در دلشان نیست. و خداوند به آنچه کتمان مى‌کنند، آگاه‌تر است

﴿168﴾ کسانى که [از جنگ سر باز زدند و در خانه‌هاى خود] نشستند، درباره برادران خود گفتند: «اگر از ما پیروى مى‌کردند، کشته نمى‌شدند.» به آنان بگو: «اگر راست مى‌گویید، مرگ را از خودتان دور سازید.»

﴿169﴾ و هرگز گمان مبر کسانى که در راه خدا کشته شده‌اند، مرده‌اند؛ بلکه آنها زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزى داده مى‌شوند

﴿170﴾ آنان به خاطر آنچه خداوند از فضل خود به آنها داده، شادمانند و به کسانى که به دنبال ایشانند، ولى هنوز به آنها ملحق نشده‌اند، مژده مى‌دهند که نه ترسى بر آنهاست و نه اندوهى خواهند داشت

﴿171﴾ [آیندگان را] به نعمت و فضل خدا مژده مى‌دهند. و این که خداوند پاداش مؤمنان را تباه نمى‌کند

﴿172﴾ آنان که دعوت خدا و پیامبر را [براى شرکتِ دوباره در جهاد علیه کفّار] پذیرفتند، با آن که جراحاتى به آنان رسیده بود، براى کسانى از آنها، که نیکى کردند و پرهیزکار بودند، پاداش بزرگى است

﴿173﴾ [همان] کسانى که مردم [منافق] به ایشان گفتند: «بى‌شک مردم [کافر مکه] علیه شما گرد آمده­اند، پس از آنان بترسید.» [امّا این سخن، به جاى ترس] بر ایمانشان افزود و گفتند: «خداوند ما را بس است و او چه خوب نگهبان و یاورى است!»

﴿174﴾ پس به واسطه‌ی نعمت و فضل خداوند، [مجروحانى که براى بار دوم آماده دفاع شدند، بدون بروز جنگ، به مقرّ خود] بازگشتند، در حالى که هیچ گزندى به آنان نرسید و [همچنان] خشنودی خدا را دنبال کردند. و خداوند صاحب فضل بزرگى است

﴿175﴾ همانا این شیطان است که دوستان خویش را [از قدرت کفّار] مى‌ترساند، پس اگر ایمان دارید، از آنان نترسید و فقط از [مخالفت] من بترسید

﴿176﴾ و [اى پیامبر!] کسانى که در راه کفر مى‌شتابند، تو را اندوهگین نکنند. آنان هرگز به خداوند زیانى نمى‌رسانند. خداوند می‌خواهد که براى آنها در قیامت هیچ بهره‌اى قرار ندهد و براى آنان عذابى بزرگ است

﴿177﴾ قطعاً کسانى که کفر را به [بهای] ایمان خریدند، هرگز به خداوند زیانى نمى‌رسانند. و براى آنان عذاب دردناکى است

﴿178﴾ و کسانى که کافر شدند، مپندارند مهلتى که به آنان مى‌دهیم، برایشان خوب است، ما به آنان مهلت مى‌دهیم تا بر گناه [خود] بیافزایند و براى آنان عذابى خوارکننده است

﴿179﴾ خداوند بر آن نیست که [شما] مؤمنان را به همین‌گونه که اکنون هستید، رها کند، مگر این که [با پیش آوردن آزمایش‌هاى پى در پى،] ناپاک را از پاک جدا سازد. و خداوند بر آن نیست که شما را بر غیب آگاه کند، [تا مؤمنان و منافقان را از این راه بشناسید،] بلکه از میان پیامبرانش [نیز]، هر کس را بخواهد [براى آگاهى از غیب] برمى‌گزیند، پس به خدا و پیامبرانش ایمان آورید و [بدانید] اگر ایمان بیاورید و تقوا پیشه کنید، براى شما پاداش بزرگى خواهد بود

﴿180﴾ و کسانى که نسبت به [انفاق] آنچه خداوند از فضلش به آنان داده، بخل مى‌ورزند، گمان نکنند که [این بخل] به سود آنهاست، بلکه به زیان آنهاست. به زودى در روز قیامت، آنچه نسبت به آن بخل ورزیدند، [همانند] طوقى بر گردنشان آویخته مى‌شود. و میراث آسمان‌ها و زمین از آن خداست. و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، آگاه است

﴿181﴾ به یقین، خداوند شنید سخن کسانى را که گفتند: «خدا فقیر است و ما توانگریم!» به زودى آنچه را گفتند، و [نیز] این که پیامبران را به ناحق کشتند، خواهیم نوشت و به آنان خواهیم گفت: «بچشید عذاب آتش سوزان را!»

﴿182﴾ آن [عذاب] به سبب دستاورد پیشین خودتان است. و[گر نه] خداوند نسبت به بندگان، ستمگر نیست

﴿183﴾ کسانى که گفتند: «خداوند از ما پیمان گرفته که به هیچ پیامبرى ایمان نیاوریم، مگر آن که [به عنوان معجزه] یک قربانى براى ما بیاورد، که آتش [صاعقه] آن را بسوزاند!» بگو: «بى‌گمان پیش از من، پیامبرانى [چون زکریا و یحیى،] دلایل روشن و آنچه را گفتید، براى شما آوردند، پس چرا آنان را کشتید، اگر راست مى‌گویید؟»

﴿184﴾ پس اگر [این بهانه‌جویان] تو را تکذیب کردند، [چیز تازه‌اى نیست، زیرا] پیامبران پیش از تو نیز که همراه با معجزات و نوشته‌ها و کتاب روشنگر آمده بودند، تکذیب شدند

﴿185﴾ هر کسی [طعم] مرگ را مى‌چشد. و بى‌گمان روز قیامت پاداش‌هاى شما به طور کامل داده خواهد شد. پس هر که را از آتش [دوزخ] دور کنند و به بهشت درآورند، قطعاً رستگار است. و زندگانى دنیا، جز مایه‌ى فریب نیست

﴿186﴾ به یقین [همه شما] در اموال و جان‌هاى خود آزمایش مى‌شوید و از کسانى که پیش از شما به آنها کتاب [آسمانى] داده شده و از مشرکان، سخنان آزاردهنده بسیارى مى‌شنوید. و اگر صبورى و پرهیزکارى پیشه کنید، [برای شما شایسته‌تر است، زیرا] این [استقامت] از کارهای بزرگ و استوار است

﴿187﴾ و هنگامى که خداوند از کسانى که به آنان کتاب داده شد، پیمان گرفت که حتماً آن را براى مردم بیان نمایید و کتمانش نکنید، پس آنها آن [عهد] را پشت سر افکندند و به بهاى ناچیزى فروختند، پس چه بد معامله‌اى کردند

﴿188﴾ گمان مبر کسانى که از اعمال [زشت] خود شادمان مى‌شوند، و دوست دارند براى کار [نیک]ى که نکرده‌اند، ستایش شوند، از عذاب الهى رسته‌اند، [بلکه] براى آنها عذابى دردناک است

﴿189﴾ و فرمانروایی آسمان‌ها و زمین از آن خداست. و خداوند بر هر کارى تواناست

﴿190﴾ همانا در آفرینش آسمان‌ها و زمین، و در پىِ یکدیگر آمدن شب و روز، نشانه‌هایى براى خردمندان است

﴿191﴾ [همان] کسانى که ایستاده و نشسته، و [خوابیده] بر پهلو، خدا را یاد مى‌کنند و در آفرینش آسمان‌ها و زمین مى‌اندیشند [و از عمق جان مى‌گویند:] «پروردگارا! این هستى را باطل و بى‌هدف نیافریده‌اى، تو [از کار بیهوده] پاک و منزّهى، پس ما را از عذاب آتش نگاه­دار

﴿192﴾ پروردگارا! هرکه را تو به دوزخ افکنى، بى‌شک او را خوار و رسوا ساخته‌اى. و براى ستمگران هیچ یاوری نیست

﴿193﴾ پروردگارا! ما دعوت منادى ایمان را شنیدیم که ندا می‌داد: «به پروردگارتان ایمان بیاورید.» پس ایمان آوردیم. پروردگارا! گناهان ما را بیامرز و زشتى‌هاى ما را بپوشان و ما را با نیکان بمیران

﴿194﴾ پروردگارا! آنچه را به وسیله پیامبرانت به ما وعده داده‌اى، به ما مرحمت فرما. و ما را در روز قیامت خوار مساز، که البتّه تو هیچ‌گاه از وعده خود، تخلّف نمى‌کنى.»

﴿195﴾ پس پروردگارشان دعاى آنان را مستجاب کرد [و فرمود:] «هر یک از شما که عملی را انجام دهد، خواه مرد باشد خواه زن، من آن عمل را تباه نمى‌کنم [زیرا در نزد من، همه] شما همنوع و همانند یکدیگرید، پس کسانى که هجرت کردند و از خانه‌هایشان رانده شدند، و در راه من آزار دیدند، و جنگیدند و کشته شدند، قطعاً لغزش‌هایشان را مى‌پوشانم و آنها را در باغ‌هایى که نهرها از زیرشان جارى است، وارد مى‌کنم. [این] پاداشى است از سوی خداوند. و پاداش نیکو تنها نزد خداست

﴿196﴾ مبادا تلاش و کوشش و رفت و آمد [تجاری] کافران در شهرها تو را فریب دهد

﴿197﴾ [بهره‌ى آنها] کالایی ناچیز است، سپس جایگاه ابدى آنان دوزخ است. و چه بد جایگاهى است

﴿198﴾ ولى کسانى که از [نافرمانى] پروردگارشان مى‌پرهیزند، برای آنان باغ‌هایى است که از زیر درختانش نهرها جارى است. جاوِدانه در آن خواهند بود. این [نخستین] پذیرایى از جانب خداوند است، و آنچه در نزد خداست، براى نیکان بهتر است

﴿199﴾ و بعضى از اهل کتاب، کسانى هستند که به خداوند و آنچه به سوی شما نازل شده و آنچه به سوی خودشان نازل گردیده، خاشعانه ایمان مى‌آورند و آیات الهى را به بهایى اندک معامله نمى‌کنند. پاداش آنها، نزد پروردگارشان است. بی‌گمان خداوند [اعمال بندگان را] به سرعت حساب مى‌کند [و پاداش مى‌دهد]

﴿200﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! [در برابر مشکلات و ناملایمات] صبر کنید و یکدیگر را به صبر فراخوانید [و در برابر دشمنان پایدار باشید] و از مرزها مراقبت کنید و از خداوند پروا داشته باشید، شاید رستگار شوید

﴿1﴾ اى مردم! از پروردگارتان پروا کنید، همان که شما را از یک انسان آفرید و همسرش را نیز از [جنس] او آفرید و از آن دو، مردان و زنان بسیارى را پراکنده ساخت. و از خدایى که [با سوگند به نام] او از یکدیگر درخواست مى‌کنید، پروا کنید. و از [قطع رابطه با] خویشاوندان بپرهیزید که خداوند همواره مراقب شماست

﴿2﴾ و اموال یتیمان را به آنان [باز پس] دهید و اموال بد [خود] را با اموال خوبِ [یتیمان] عوض نکنید و اموال آنان را با اموال خود نخورید. زیرا این گناه بزرگى است

﴿3﴾ و اگر مى‌ترسید که نتوانید عدالت [میان همسران] را، در مورد دختران یتیم، مراعات کنید، [بجای آنان] با زنان دلخواه دیگر ازدواج کنید، دو یا سه یا چهار همسر. پس اگر مى‌ترسید که نتوانید [میان آنان نیز] به عدالت رفتار کنید، [به] یک همسر یا کنیزى که مال شماست [بسنده کنید]. این کار، به ترک ظلم و ستم نزدیک‌تر است

﴿4﴾ و مهریه زنان را به عنوان هدیه و با رغبت به آنان بدهید. پس اگر با میل و رضایت خویش چیزى از آن را به شما بخشیدند، آن را حلال و گوارا مصرف کنید

﴿5﴾ و اموالتان را که خداوند وسیله قوام و برپایى [زندگى] شما قرار داده، به دست سفیهان نسپارید، [ولى] از درآمد آن به آنها روزى دهید و آنان را بپوشانید و با آنان سخن شایسته و نیکو بگویید

﴿6﴾ و یتیمان را بیازمایید، تا هنگامى که به [بلوغ] برسند، پس اگر در آنان رشد یافتید، اموالشان را به آنها بازگردانید و آن را از [بیم] این که بزرگ شوند [و از شما پس بگیرند] به اسراف و شتاب، مصرف نکنید. و هر که بى‌نیاز است، [از گرفتن اجرت سرپرستی] خودداری ورزد. و آن که نیازمند است، به مقدار متعارف مى‌تواند مصرف کند. پس هنگامی که اموالشان را به آنان بازمى‌گردانید، بر آنان گواه و شاهد بگیرید. [این گواهى براى حفظ حقوق یتیمان است، وگرنه] خدا براى محاسبه کافى است

﴿7﴾ براى مردان، از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان، [پس از مرگ] بر جاى گذاشته‌اند، سهمى است، و براى زنان [نیز] از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان بر جاى گذاشته‌اند، سهمى است، خواه کم باشد یا زیاد؛ سهمى معین و مقرّر [که پرداخت آن واجب است]

﴿8﴾ و اگر هنگام تقسیم [ارث]، خویشاوندانى [که ارث نمى‌برند] و یتیمان و مستمندان حاضر شدند، چیزى از آن اموال را به آنها هم بدهید و با آنان پسندیده سخن بگویید

﴿9﴾ و کسانى که اگر پس از خود فرزندان ناتوانى به جای گذارند، بر [زیردست شدن] آنان مى‌ترسند، باید [از ستم بر یتیمان مردم نیز] بترسند و از خدا پروا کنند و [با آنها] سخنى استوار و شایسته بگویند

﴿10﴾ کسانى که اموال یتیمان را به ستم مى‌خورند، در حقیقت، آتشى را در شکم خود فرومى‌برند و به زودى در آتشى افروخته وارد خواهند شد

﴿11﴾ خداوند درباره‌ی [ارث] فرزندانتان به شما سفارش مى‌کند که سهم یک پسر برابر سهم دو دختر باشد، پس اگر [همه‌ی وارثان] دختر و بیش از دو تن باشند، دو سوّم میراث، سهم آنان است و اگر [تنها] یک دختر باشد، نصف میراث از آنِ اوست. و براى هر یک از پدر و مادرِ [میت]، اگر فرزندى داشته باشد، یک ششم میراث است. و اگر فرزندى نداشت و پدر و مادر، تنها وارث او باشند، مادر یک سوم مى‌برد و اگر متوفّى برادرانى داشت، سهم مادر یک ششم می‌شود. [و بقیه، براى پدر است. البتّه تقسیم ارث] پس از عمل به وصیتى است که او سفارش کرده یا پرداخت بدهى است که باید داده شود. شما درنمی‌یابید که پدران [و مادران] و فرزندانتان، کدام‌یک برایتان سودمندترند. این احکام، از سوى خدا واجب شده است، همانا خداوند همواره دانا و حکیم است

﴿12﴾ و [شما مردان] اگر همسرانتان فرزندى نداشته باشند، نیمى از آنچه بر جا نهاده‌اند و اگر فرزندى داشته باشند، یک چهارم از آنچه بر جا گذارده‌اند، از آن شماست. البتّه پس از عمل به وصیتى که کرده‌اند یا اداىِ دِینى که دارند. و براى زنان، یک چهارم میراث شماست، اگر فرزندى نداشته باشید؛ و اگر براى شما فرزندى باشد، یک هشتم میراث شما برای آنهاست. البتّه پس از عمل به وصیتی که کرده‌اید یا پرداخت بدهی که دارید. و اگر مرد یا زنى که از او ارث مى‌برند، فرزند و پدر و مادر نداشته و [تنها] برادر یا خواهر داشته باشد، هر یک از آنان یک ششم ارث را می‌برند. و اگر بیش از یکى باشند، همه آنان در یک سوم، به تساوى شریکند، [در هر حال، تقسیم ارث] پس از انجام وصیتِ میت یا اداى دینِ اوست، به شرط آن که او نیز قصد نداشته باشد [از طریق وصیت و اقرار به دین،] به ورثه زیان برساند. این، سفارشى از سوى خداست و خداوند، دانا و بردبار است

﴿13﴾ آن [چه در احکام ارث گفته شد،] حدود و مقررّات الهى است، و هرکس از خدا و رسولش اطاعت کند، خداوند او را به باغ‌هایى وارد کند که از زیر درختانش نهرها جارى است، جاودانه در آن خواهند ماند، و این است کامیابى و رستگارى بزرگ

﴿14﴾ و هرکس خدا و رسولش را نافرمانى کند و از حدود الهى تجاوز نماید، خدا او را به آتشى وارد کند که همیشه در آن مى‌ماند و براى او عذابى خوارکننده است

﴿15﴾ و از زنان شما، کسانى که مرتکب فحشا شوند، چهار شاهد از خودتان، علیه آنها بطلبید، پس اگر گواهى دادند، آن زنان را در خانه‌ها[ى خودشان] نگاه دارید، تا مرگشان فرارسد، یا آن که خداوند، [با صدور حکمى دیگر] راه و چاره‌اى براى آنان قرار دهد

﴿16﴾ و آن مرد و زنى از شما، که [همسر ندارند، و] مرتکب آن کار [زشت] مى‌شوند، بیازارید [و با اجراى حدّ مجازات کنید]. پس اگر توبه کردند و خود را اصلاح نمودند، از آنان درگذرید. [زیرا] خداوند توبه‌پذیرِ مهربان است

﴿17﴾ پذیرش توبه از سوى خدا، تنها براى کسانى است که از روى جهالت مرتکب گناه مى‌شوند، سپس به زودی توبه مى‌کنند. خداوند توبه‌ى آنان را مى‌پذیرد و خدا، دانا و حکیم است

﴿18﴾ و کسانی که کارهاى زشت مى‌کنند تا هنگامى که مرگ هر یک از ایشان فرارسد، آن­گاه مى‌گوید: «اکنون توبه کردم.» و نیز آنان که در کفر مى‌میرند، توبه‌شان پذیرفته نیست. بلکه براى آنان عذابی دردناک فراهم ساخته‌ایم

﴿19﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! براى شما حلال نیست که زنان [بیوه] را [همانند اموال شوهرانشان طبق سنّت جاهلیت] به اکراه به ارث برید و بر آنان سخت نگیرید تا قسمتى از آنچه را [به عنوان مهریه] به آنها داده‌اید، [از دستشان بیرون] برید! مگر آن که آنها عمل زشت آشکارى انجام دهند. و با آنان به نیکویى رفتار کنید و اگر از همسرتان خوشتان نیامد، [تصمیم به جدایى نگیرید،] چه بسا چیزى خوشایند شما نباشد، ولى خداوند، خیر فراوانى در آن قرار داده باشد

﴿20﴾ و اگر خواستید همسر دیگرى به جاى همسر خود انتخاب کنید و مال فراوانى [به عنوان مهریه] به او داده‌اید، چیزى از آن را پس نگیرید. آیا مى‌خواهید با تهمت و گناه آشکار، آن را باز پس گیرید؟

﴿21﴾ و چگونه آن مال را باز پس مى‌گیرید، با آن که از یکدیگر کام گرفته‌اید و همسرانتان از شما [هنگام ازدواج، براى پرداخت مهریه] پیمانی محکم گرفته‌اند

﴿22﴾ و زنانى را که پدرانتان با آنها ازدواج کرده‌اند، به همسری نگیرید، مگر آنچه در گذشته [پیش از نزول این حکم] انجام شده است. این گونه ازدواج، کاری زشت و تنفرآور، و راه و روشی نادرست است

﴿23﴾ [ازدواج با این افراد] بر شما حرام شده است: مادرانتان و دخترانتان، و خواهرانتان و عمّه‌هایتان، و خاله‌هایتان، و دخترانِ برادر و دخترانِ خواهر، و مادرانى که به شما شیر داده‌اند، و خواهران هم‌شیر [که از آن مادر شیر خورده‌اند]، و مادران همسرانتان و دختران همسرانتان [از شوهر قبلى] که در دامن شما تربیت یافته‌اند، البته در صورتی که با مادرانشان، همبستر شده باشید، اما اگر آمیزش نکرده‌اید [و از آنان جدا شده‌اید]، مانعى ندارد [که با دختران آنها ازدواج کنید]، و [همچنین حرام است ازدواج با] همسران پسرانتان که از نسل شمایند، [نه پسر خوانده‌ها] و نباید دو خواهر را همزمان [به همسری] داشته باشید، مگر آنچه پیشتر رخ داده است. [که گناهش آمرزیده شده، ولى باید از یکى جدا شوید.] همانا خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿24﴾ و [ازدواج با] زنان شوهردار [نیز بر شما حرام است،] مگر آنان که [در جنگ با کفّار اسیر کرده و] مالک شده‌اید. [که اسارت آنها در حکم طلاق است. این احکام،] نوشته و قانون خدا بر شماست. و جز اینها [که بیان شد،] بر شما حلال است که [زنان دیگر را] با [پرداخت بخشی از] اموالتان، به قصد پاکدامنى اختیار کنید، نه به قصد زنا. پس هرگاه از زنان [با ازدواج موقّت] کام گرفتید، واجب است مهریه آنها را بپردازید و گناهى بر شما نیست که پس از تعیین مهریه، با رضایت یکدیگر [مقدار آن را] کم یا زیاد کنید. خداوند همواره دانا و حکیم است

﴿25﴾ و هر کس از شما، که توانایى مالى ندارد تا با زنان پاکدامنِ باایمان ازدواج کند، مى‌تواند از کنیزان جوان مؤمن که مالک آن هستید، [همسر گزیند] و خداوند به ایمان شما آگاه‌تر است. همه از یکدیگرید، پس آنها را با اجازه‌ی صاحبانشان به همسرى درآورید و مهریه آنان را به طور شایسته به خودشان بدهید، به شرط آن که پاکدامن باشند، نه مرتکب فحشا شوند و نه دوست پنهانى بگیرند. پس آن‌گاه که کنیزان، همسردار شدند، اگر کار زشت زنا از آنان سر زد، کیفرشان نصف کیفر زنانِ آزاد است. این [نوع از ازدواج،] براى کسانى از شماست که از افتادن به گناه و فحشا بر خود بترسند. با این همه، صبر کردن [و ازدواج نکردن با کنیزان] برای شما بهتر است. و خداوند، آمرزنده و مهربان است

﴿26﴾ خداوند مى‌خواهد [با این قوانین، راه سعادت را] براى شما آشکار سازد و شما را به سنّت‌هاى [نیک] پیشینیانتان راهنمایى کند و توبه شما را بپذیرد. و خداوند، دانا و حکیم است

﴿27﴾ و خداوند مى‌خواهد شما را فرصت توبه دهد [و از آلودگى پاک سازد،] ولى کسانى که پیرو هوس‌هایند، مى‌خواهند که شما دستخوش انحرافى بزرگ شوید

﴿28﴾ خداوند مى‌خواهد [در کار ازدواج] بر شما آسان گیرد. زیرا انسان، [در برابر خواسته‌های نفسانی] ناتوان آفریده شده است

﴿29﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! اموال یکدیگر را در میان خود به باطل [و از طرق نامشروع] نخورید، مگر این که داد و ستدی با رضایت یکدیگر باشد. و خود [و یکدیگر] را نکشید. خداوند همواره با شما مهربان است

﴿30﴾ و هر کس از روى تجاوز و ستم چنان کند [و دست به مال مردم دراز کرده، یا مرتکب خودکشى و خون‌ریزى شود] به زودى او را در آتشى [عظیم] درآوریم و این کار، براى خداوند آسان است

﴿31﴾ اگر از گناهان بزرگى که از آن نهى شده‌اید، پرهیز کنید، بدى‌هایتان را مى‌پوشانیم و شما را در جایگاهى ارجمند وارد مى‌کنیم

﴿32﴾ هرگز برتری‌هایى را که خداوند براى بعضى از شما بر بعضى دیگر قرار داده، آرزو نکنید. [این تفاوت‌ها، براى حفظ نظام زندگى است. با این حال،] مردان از آنچه به دست آورده‌اند، بهره‌اى دارند و زنان نیز بهره‌اى. [و نباید حقوق هیچ یک پایمال گردد]. و [به جاى آرزو و حسادت،] از فضل خداوند درخواست کنید، که خداوند به هر چیزى داناست

﴿33﴾ و براى هر فرد، وارثانى قرار داده‌ایم که از میراث پدر و مادر و نزدیکان ارث برند. و کسانى که با آنان پیمان [زناشویی] بسته‌اید، سهمشان را [از ارث] بپردازید، همانا خداوند بر هر چیز، شاهد و ناظر است

﴿34﴾ مردان، سرپرست امور زنان [و خانواده‌ی خویش] هستنند، به خاطر برتری‌هایى که خداوند [در اداره‌ی خانواده] براى بعضى نسبت به بعضى قرار داده است، و به خاطر آن که از اموالشان، نفقه [زنان و خانواده را] مى‌پردازند. پس زنانِ شایسته، مطیع و متواضع­اند و به پاس حقوقى که خدا [براى آنان قرار داده و] حفظ کرده، در غیاب [همسران خود،]، حافظ [ناموس و حقوق] آنان‌اند. و زنانى را که از سرکشى آنان بیم دارید، [نخست] پند و اندرزشان دهید و [اگر مؤثّر نشد] در بستر از آنان دورى کنید و [اگر پند و قهر اثر نکرد، در محدوده‌ی دستور شرع] آنان را تنبیه کنید، پس اگر از شما اطاعت کردند، [براى ستم و آزار] بهانه‌اى بر آنان مجویید. همانا خداوند بلند مرتبه و بزرگ است

﴿35﴾ و اگر از [ناسازگارى و] جدایى میان آن دو [همسر] بیم داشتید، داورى از خانواده‌ى شوهر، و داورى از خانواده‌ى زن برگزینید [تا به اختلاف آن دو رسیدگى کنند]. اگر بناى اصلاح داشته باشند، خداوند میان آن دو سازگارى خواهد داد، زیرا خداوند، [از نیات همه] باخبر و آگاه است

﴿36﴾ و خدا را بپرستید و هیچ چیز را شریک او قرار ندهید و به پدر و مادر نیکى کنید، و به بستگان و یتیمان و بینوایان و همسایه‌ى نزدیک و همسایه‌ى دور و یار همنشین و در راه مانده و زیردستان و بردگانتان [نیز نیکى کنید.] بی‌گمان خداوند، هر که را متکبّر و فخرفروش باشد، دوست نمى‌دارد

﴿37﴾ [همان] کسانى که خود بخل مى‌ورزند و مردم را نیز به بخل وامى‌دارند، و آنچه را که خداوند از فضل خویش به آنان بخشیده، پنهان مى‌دارند. [این عمل، در حقیقت از کفرشان سرچشمه گرفته] و ما براى کافران عذابى خوارکننده آماده کرده‌ایم

﴿38﴾ و کسانى که اموال خود را از روى ریا و براى نشان دادن به مردم انفاق مى‌کنند، و به خدا و روز قیامت ایمان ندارند، و کسى که شیطان همدم او باشد، چه بد همدمى است

﴿39﴾ و اگر به خدا و روز قیامت ایمان مى‌آوردند و از آنچه خدا، روزی‌شان کرده انفاق مى‌کردند، چه زیانى برایشان داشت؟ و خداوند از نیت آنان آگاه است

﴿40﴾ بی‌گمان خداوند به مقدار ذرّه‌اى هم ستم نمى‌کند، و اگر کار نیکى باشد، آن را دو چندان مى‌کند، و از جانب خویش نیز پاداشى بزرگ مى‌بخشد

﴿41﴾ پس آن هنگام که از هر امّتى، گواهى [بر اعمالشان] بیاوریم و تو را نیز بر آنان گواه گیریم، [حالشان] چگونه خواهد بود؟

﴿42﴾ در آن روز، کسانى که کفر ورزیدند و پیامبر را نافرمانى کردند، آرزو مى‌کنند که اى کاش [از خاک برانگیخته نشده و] با زمین یکسان بودند ولی [بدانند که با وجود گواهان] هیچ سخنى را نمى‌توانند از خدا پنهان کنند

﴿43﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! در حال مستى به نماز نزدیک نشوید، تا بدانید چه مى‌گویید. و نیز در حال جنابت [به مسجد روی نیاورید]، مگر آن که رهگذر باشید [و بى‌توقّف عبور کنید،] تا این که غسل کنید. و اگر بیمار [بودید و استعمال آب برای شما ضرر داشت] یا در سفر بودید، یا یکى از شما از [محلّ] قضاى حاجت بازآمد، یا با زنان آمیزش کردید و آب [براى وضو یا غسل] نیافتید، بر خاکی پاک تیمّم کنید، [ابتدا دو کف دست را بر خاک بزنید،] آن‌گاه صورت و دست‌هایتان را مسح کنید، همانا خداوند، بخشنده و آمرزنده است

﴿44﴾ [اى پیامبر!] آیا آنان را که بهره‌اى از کتاب آسمانى به آنان داده شده بود، ملاحظه نکرده‌اى؟ گمراهى را براى خود مى‌خرند و مى‌خواهند شما [نیز] گمراه شوید

﴿45﴾ و خداوند دشمنان شما را بهتر مى‌شناسد. و سرپرستی خدا برای شما کافى است و یاری او شما را بس است

﴿46﴾ بعضى از یهودیان، کلمات را از جایگاهش تغییر می‌دهند و با پیچاندن زبانشان و از سر طعنه بر دین، [به پیامبر] مى‌گویند: «[ما سخنان تو را] شنیدیم و نافرمانى کردیم. تو نیز [سخن ما را] بشنو که [ای کاش] ناشنوا گردى.» و «راعِنا!» [که در زبان عبری نوعی اهانت است.] و اگر مى‌گفتند: «[ما سخنان تو را] شنیدیم و اطاعت کردیم، تو نیز [سخن ما را] بشنو و ما را بنگر.» برایشان بهتر بود و با منطق سازگارتر؛ ولى خداوند آنان را به خاطر کفر و سرسختى‌شان لعنت کرد و جز عدّه‌ای اندک ایمان نمى‌آورند

﴿47﴾ اى کسانى که به شما کتاب داده شده! به آنچه نازل کردیم که هماهنگ با نشانه‌هایى است که [در تورات و انجیل] نزد شماست، ایمان بیاورید، پیش از آن که چهره [انسان]هایى را محو کنیم، و به پشت برگردانیم، یا آنها را از رحمت خود دور سازیم، آن­گونه که [یهودیانِ متخلّفِ] اهلِ روزِ شنبه را لعنت کردیم. و فرمان خداوند، انجام­یافتنی است

﴿48﴾ بی‌گمان خداوند این را که به او شرک ورزند، نمى‌بخشد، و کمتر از آن را براى هر که بخواهد مى‌بخشد. و هر کس براى خدا، همتایى قرار دهد، گناهى بزرگ مرتکب شده است

﴿49﴾ آیا ندیدى کسانى را که خود را به پاکی می‌ستایند؟ با این که خداوند هر که را بخواهد، مى‌ستاید و [در این امر،] کمترین ستمی بر آنان نخواهد شد

﴿50﴾ بنگر که چگونه بر خدا دروغ مى‌بندند! و همین گناه آشکار براى [مجازات] آنان بس است

﴿51﴾ آیا ندیدى کسانى که بهره‌اى از کتاب [تورات] دارند، [برای اتحاد با مشرکان مکه، در برابر بت‌های آنان] به [نام‌های] «جِبت» و «طاغوت» [تعظیم کنند و به آنها] ایمان مى‌آورند، و درباره‌ی آن کافران مى‌گویند: «اینان از کسانى که [به محمّد] ایمان آورده‌اند، راه‌یافته‌ترند.»

﴿52﴾ آنانند کسانى که خداوند لعنتشان کرده است و هر که را خدا از رحمت خود دور سازد، هرگز براى او یاورى نخواهى یافت

﴿53﴾ آیا [یهودیانی که علیه مسلمانان توطئه می‌کنند، می‌پندارند که] آنان سهمى در حکومت دارند؟! در حالى که اگر چنین بود، کمترین حقى را به مردم نمى‌دادند

﴿54﴾ یا این که نسبت به [پیامبر و اهل بیتش و مؤمنانِ از] مردم، به خاطر آنچه خدا از فضل خویش به آنان داده است، حسد مى‌ورزند. در حالی که [ما پیش از این نیز] به [پیامبرانی چون موسی و عیسی از] خاندان ابراهیم کتاب و حکمت دادیم و [برخی چون یوسف و سلیمان را] فرمانرواییِ بزرگى عطا کردیم

﴿55﴾ البته برخی یهودیان به او ایمان آوردند و برخی از ایمان آوردن مردم جلوگیرى کردند، و شعله‌ى سوزان دوزخ، [براى کیفر آنان بس] است

﴿56﴾ به زودى کسانى را که به آیات ما کافر شدند، در آتشى خواهیم افکند که هرگاه پوست بدنشان بسوزد، پوست دیگرى جایگزین آن مى‌گردانیم تا عذاب را بچشند. به­راستی خداوند توانا و حکیم است

﴿57﴾ و کسانى را که ایمان آورده و کارهاى نیک انجام داده‌اند، به زودى در باغ‌هایى که از زیر [درختان] آن نهرها جارى است، وارد مى‌کنیم. جاودانه در آن خواهند ماند، در آنجا همسرانى پاکیزه دارند، و آنان را در سایه‌اى پایدار درآوریم

﴿58﴾ خداوند به شما فرمان مى‌دهد که امانت‌ها را به صاحبانش بازگردانید. و هر گاه میان مردم داورى کردید، به عدالت حکم کنید. چه نیکوست آنچه خدا شما را بدان پند مى‌دهد. بى‌گمان خداوند شنواى بیناست

﴿59﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! خدا را اطاعت کنید و از پیامبر و صاحبان امر خویش [که جانشینان معصوم پیامبرند] اطاعت کنید. و اگر درباره‌ی چیزى نزاع کردید، آن را به [حکم] خدا و پیامبر بازگردانید، اگر به خدا و قیامت ایمان دارید. این [رجوع به قرآن و سنّت براى حلّ اختلاف] بهتر و پایانش نیکوتر است

﴿60﴾ آیا نظر نمى‌کنى به کسانى که مى‌پندارند به آنچه بر تو و آنچه پیش از تو نازل شده است، ایمان آورده‌اند؟! در حالى که قصد دارند داورى‌های خود را نزد طاغوت [و حکام باطل] ببرند، با این که به آنها دستور داده شده به طاغوت، کفر ورزند. و شیطان مى‌خواهد آنان را گمراه سازد، گمراهى دور و درازى

﴿61﴾ و چون به آنان گفته شود: «به سوى آنچه خداوند نازل کرده و به سوى پیامبر بیایید.» منافقان را مى‌بینى که به شدّت از پذیرش دعوت تو روى مى‌گردانند

﴿62﴾ پس چگونه وقتى به خاطر کارهایى که در گذشته انجام دادند، گرفتار مصیبت و مشکلى مى‌شوند، و [براى رهایى از آن] سراغ تو مى‌آیند، به خدا سوگند یاد مى‌کنند که هدف ما [از بردن داورى نزد طاغوت] جز نیکى و توافق نبوده است

﴿63﴾ آنان کسانى هستند که خداوند، آنچه را در دل دارند، مى‌داند. پس از آنان دورى گزین و پندشان ده و با آنان سخنى رسا بگو که در جانشان بنشیند

﴿64﴾ و ما هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر براى آن که با اذن خداوند از او اطاعت کنند و اگر هنگامى که آنان به خود ستم کردند [و فرمان‌هاى خدا را زیر پا گذاردند] نزد تو مى‌آمدند و از خداوند آمرزش مى‌خواستند و پیامبر هم براى آنان استغفار مى‌کرد، قطعاً خداوند را توبه‌پذیر و مهربان مى‌یافتند

﴿65﴾ چنین نیست [که شما گمان می‌کنید]! به پروردگارت سوگند که مردم ایمان نمى‌آورند، مگر آن که در اختلافات خود، تو را داور قرار دهند، و در دل احساس ناراحتى از قضاوت تو نداشته باشند، [بلکه در برابر داورى تو] کاملاً تسلیم باشند

﴿66﴾ و اگر به آنان دستور مى‌دادیم که تن به کشتن دهید یا از خانه و سرزمین خود بیرون روید، تنها افرادى اندک، این دستور را انجام مى‌دادند. و اگر اندرزهایى را که به آنان داده مى‌شد، عمل مى‌کردند، برایشان بهتر و در پایدارى مؤثرتر بود

﴿67﴾ و در این صورت یقیناً ما از جانب خود پاداشى بزرگ به آنان مى‌دادیم

﴿68﴾ و قطعاً آنان را به راهى راست هدایت مى‌کردیم

﴿69﴾ و کسانى که از خدا و پیامبر اطاعت کنند، [در قیامت] با کسانى همدم خواهند بود که خداوند بر آنان نعمت داده است: پیامبران، صِدّیقان، شهیدان و صالحان. و اینان چه رفیقان خوبى هستند

﴿70﴾ این فضیلت از سوى خداست و دانایىِ خدا [به احوال بندگانش] کافى است

﴿71﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! [در برابر دشمن هوشیار باشید،] سلاح خود را برگیرید و به صورت گروه گروه یا دسته‌جمعی، به سوى دشمن حرکت کنید

﴿72﴾ و در میان شما کسانى هستند که [هم خود سستی مى‌ورزند و هم] عامل کندى و دلسردى رزمندگان مى‌شوند، هر گاه برای شما مشکلى پیش آید، مى‌گوید: «خدا بر من منّت نهاده که همراه آنان [در جبهه] حضور نیافتم و شاهد [آن مصیبت] نبودم.»

﴿73﴾ و اگر فضل و غنیمتى از سوى خداوند به شما برسد، چنان که گویی میان شما و او هرگز دوستى نبوده [تا نفع شما را نفع خود بداند،] خواهد گفت: «اى کاش [در جهاد] با آنان بودم تا به رستگارىِ بزرگ مى‌رسیدم.»

﴿74﴾ آرى، کسانى باید در راه خدا نبرد کنند که زندگى دنیا را به آخرت مى‌فروشند و کسى که در راه خدا مى‌جنگد، چه کشته شود و چه پیروز گردد، به زودى پاداشى بزرگ به او خواهیم داد

﴿75﴾ چرا در راه خدا و [براى رهایى] مردان و زنان و کودکان مستضعف نمى‌جنگید؟ همان کسانی که مى‌گویند: «پروردگارا! ما را از این شهرى که مردمش ستمگرند، بیرون بر و از جانب خود رهبر و سرپرستى براى ما قرار ده، و از سوى خودت، یاورى براى ما تعیین فرما!»

﴿76﴾ کسانى که ایمان آورده‌اند، در راه خدا جهاد مى‌کنند و کسانى که کافر شده‌اند، در راه طاغوت مى‌جنگند. پس با دوستان و یاران شیطان پیکار کنید [و بیم نداشته باشید،] زیرا نیرنگ شیطان سست و ضعیف است

﴿77﴾ آیا نمى‌نگرى به کسانى که [پیش از هجرت، هنگامی که] به آنان گفته شد: «[اکنون از مبارزه] دست نگه‌دارید و نماز به پا دارید و زکات بپردازید.» [از این دستور ناراحت بودند]، ولى چون [در مدینه] فرمان جهاد به آنان داده شد، گروهى از آنان از مردمِ [مشرک مکه] چنان مى‌ترسیدند که گویا از خدا مى‌ترسند، بلکه بیشتر. و گفتند: «پروردگارا! چرا جنگ را بر ما واجب کردى؟ چرا ما را تا مدتی کوتاه مهلت ندادى؟» بگو: «بهره دنیا اندک و ناچیز است و براى کسى که تقوا پیشه کند، آخرت بهتر است. و کمترین ستمى به شما نخواهد شد.»

﴿78﴾ هر جا باشید، مرگ شما را درمى‌یابد، هر چند در دژهاى محکم باشید. و اگر به آنان [که منافقند،] نیکى و پیروزى برسد، مى‌گویند: «این از سوى خداست.» و اگر بدى [و شکستى] به ایشان برسد، مى‌گویند: «این از جانب توست.» بگو: «همه از جانب خداست.» پس چرا این گروه حاضر نیستند سخنى را درک کنند؟

﴿79﴾ [اى انسان!] هر نیکى به تو برسد، از خداست و هر بدى به تو برسد، از خودِ توست. و [اى پیامبر!] ما تو را براى مردم به رسالت فرستادیم و گواهى خدا [در این باره] کافى است

﴿80﴾ هر کس از پیامبر اطاعت کند، بى‌شک خداوند را اطاعت کرده است. و هر که روی گرداند و سر باز زند، ما تو را بر او نگهبان نفرستاده‌ایم [و تو در برابر او، مسئول نیستى]

﴿81﴾ [منافقان، در حضور تو] مى‌گویند: «فرمانبرداریم!» امّا هنگامى که از نزد تو بیرون مى‌روند، گروهى از آنان در جلسات شبانه، بر خلاف گفته‌ى تو [می‌گویند و] اندیشه مى‌کنند؛ ولى خداوند، آنچه را در این جلسات مى‌گذرد، ثبت می‌کند. پس از آنها روى گردان و بر خداوند توکل کن، و کافى است که خداوند، پشتیبان تو باشد

﴿82﴾ آیا در قرآن نمى‌اندیشند؟ در حالى که اگر از سوى غیر خدا بود، قطعاً اختلاف بسیارى در آن مى‌یافتند

﴿83﴾ و هنگامى که خبرى امیدبخش [از پیروزی] یا نگران‌کننده [از شکست]، به آنان برسد، [بدون تحقیق،] آن را پخش مى‌کنند، در حالى که اگر درباره‌ی آن خبر، به پیامبر و اولیاى امر خود مراجعه می‌کردند، کسانی از آنان که قدرت تشخیص دارند، [حقیقت امر را از آنان] درمى‌یافتند. و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود، به جز اندکى، همگى از شیطان پیروى مى‌کردید

﴿84﴾ پس [ای پیامبر!] در راه خدا پیکار کن، [و بدان که] جز انجام وظیفه‌ی خود تکلیفى ندارى و مؤمنان را [نیز به جهاد] تشویق کن، باشد که خداوند گزند کافران را [از شما] بازدارد. و خداوند قدرتمندتر و سخت‌کیفرتر است

﴿85﴾ هر کس در کار نیک میانجى شود، بهره‌اى از [پاداش] آن مى‌برد و هر کس در کار بد میانجى شود، بهره‌اى از کیفر آن خواهد داشت. و خداوند بر هر چیزى نگهبان است

﴿86﴾ و هرگاه شما را درود و سلامی گفتند، [در پاسخ،] درودى بهتر از آن بگویید یا همان را بازگویید. خداوند همواره بر هر چیزى حساب‌رس است

﴿87﴾ خداوند که معبودى جز او نیست، همه‌ی شما را در روز قیامت، که هیچ شکى در آن نیست گرد مى‌آورد. و راستگوتر از خدا در سخن کیست؟

﴿88﴾ چرا درباره‌ى منافقان دو دسته شده‌اید؟ با آن که خداوند آنان را به کیفر کارهای ناپسندى که مرتکب شده‌اند، سرنگون کرده است. آیا مى‌خواهید کسانى را که خداوند [بر اثر اعمال زشتشان] گمراه کرده، به راه آورید؟ [در حالى که] هر کس را خداوند گمراه کند، هرگز راهى براى [نجات و هدایت] او نخواهى یافت

﴿89﴾ آنان دوست دارند که شما همچون خودشان کافر شوید، تا با آنان برابر گردید. بنابر این از آنان دوستانى انتخاب نکنید، مگر آن که در راه خدا هجرت نمایند. پس اگر سر باز زدند [و به خیانت و جنایتشان علیه شما ادامه دادند،] آنان را هر جا یافتید، دستگیر کنید و به قتل برسانید. و از بین آنان، هیچ دوست و یاورى نگیرید

﴿90﴾ مگر کسانى که به گروهى که میان شما و آنها پیمانى برقرار است، بپیوندند یا به نزد شما بیایند در حالى که سینه‌هایشان از جنگیدن با شما یا با قوم خود به تنگ آمده باشد. و اگر خدا مى‌خواست، مسلّماً آنها را بر شما مسلط مى‌نمود و حتماً با شما مى‌جنگیدند. پس اگر از شما کناره گرفتند و با شما پیکار نکردند و پیشنهاد صلح و سازش دادند، دیگر خداوند براى شما راهى براى تعرّض و جنگ با آنان قرار نداده است

﴿91﴾ به زودى گروهى دیگر [از منافقانِ اطراف مدینه] را خواهید یافت که مى‌خواهند [با برقراری عهد و پیمان و اظهار اسلام،] از جانب شما در امان باشند و [با اظهار کفر،] از قوم خود ایمن گردند. [اما] هر بار که به سوى فتنه­گری خوانده شوند، با سر در آن فرومى‌روند. پس اگر از [درگیرى با] شما کناره نگرفتند و پیشنهاد صلح ندادند و دست [از فتنه و فساد] برنداشتند، آنان را هر جا یافتید، دستگیر کنید و به قتل برسانید. آنها کسانى هستند که ما براى شما علیه آنان حجّت و دلیلی آشکار قرار دادیم

﴿92﴾ و براى هیچ مؤمنى سزاوار نیست که مؤمنى را به قتل برساند، مگر [این که] از روى خطا و اشتباه [مرتکب این کار شود]. و هر کس مؤمنى را به خطا کشت، پس باید برده‌ى مؤمنى را آزاد کند و خون‌بهاى کشته را به خانواده‌اش بپردازد، مگر آن که [خانواده‌ى مقتول] بگذرند و اگر [مقتول] با آن که مؤمن است، از قومى است که با شما دشمنند، [جریمه‌اش فقط] آزاد کردن یک برده‌ى مؤمن است [و پرداخت خون‌بها به دشمن لازم نیست]. و اگر از قومى باشد که میان شما و آنان پیمانى برقرار است، باید دیه‌ى او را به خانواده‌اش بپردازد و برده‌ى مؤمنى را نیز آزاد کند. و اگر [برده‌اى براى آزاد کردن، یا پولى براى خرید برده] نیافت، پس دو ماه پیاپى روزه بگیرد. [این تخفیف در حکم، گذشت و] بازگشتى است از جانب خداوند، و خداوند همواره دانا و حکیم است

﴿93﴾ و هر کس مؤمنى را از روی عمد بکشد، کیفرش دوزخ است، همیشه در آن خواهد بود، و خداوند بر او خشم مى‌گیرد و او را از رحمت خود دور می‌سازد و براى او عذابى بزرگ آماده ساخته است

﴿94﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هرگاه در راه خدا [براى جهاد] سفر مى‌کنید، پس تحقیق کنید و به خاطر این که [غنیمت و] کالاى ناپایدار دنیا را به دست آورید، به کسى که نزد شما اظهار اسلام مى‌کند، نگویید: «تو مؤمن نیستى!» چرا که [براى شما] غنیمت‌هاى بسیاری نزد خداوند است. شما نیز خودتان قبلاً این­گونه بودید، پس خداوند بر شما منّت نهاد [و ایمان در جانتان نفوذ کرد.] پس [در کار جنگ] تحقیق کنید [و زود دست به اسلحه نبرید] که خداوند همواره به آنچه انجام مى‌دهید، آگاه است

﴿95﴾ مؤمنانى که بدون بیمارى [یا عذر واقعى، از جهاد] کناره می‌گیرند، با مجاهدانى که با اموال و جان‌هاى خویش در راه خدا پیکار مى‌کنند، یکسان نیستند. خداوند مجاهدان با مال و جان را، در رتبه و مقام، بر خانه‌نشینان برترى بخشیده است و به هر یک [به خاطر ایمان و عمل صالح] وعده‌ى [پاداش] نیک داده، ولى جهادکنندگان را بر خانه‌نشینان، به پاداشى بزرگ برترى داده است

﴿96﴾ [آن پاداش بزرگ،] درجاتِ [والا] همراه با آمرزش و رحمت از جانب اوست. و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است

﴿97﴾ هنگامى که فرشتگان جانِ کسانی را که به خود ستم کرده‌اند، مى‌گیرند، از آنان مى‌پرسند: «شما در چه وضعى بودید؟» آنها می‌گویند: «ما در سرزمینِ [خود، تحت فشار و] مستضعف بودیم [و به ناچار در جبهه‌ى کافران قرار داشتیم.]» فرشتگان می‌گویند: «مگر زمین خداوند گسترده نبود تا در آن هجرت کنید؟» آنان، [عذرى ندارند و] جایگاهشان دوزخ است. و بد سرانجامى است

﴿98﴾ مگر مردان و زنان و کودکان مستضعفی که [براى نجات از محیط کفر،‌] قدرت تدبیر و چاره‌جویى ندارند و راهى [براى هجرت] نمى‌یابند

﴿99﴾ تنها اینانند که امید است خداوند از آنان درگذرد و خداوند همواره آمرزنده و بخشاینده است

﴿100﴾ و هر که در راه خدا [از سرزمین کفر] مهاجرت کند، در روی زمین، مکان‌های بسیار [برای سکونت] و گشایش [امورش] خواهد یافت و هر که از خانه‌اش، به قصد هجرت به سوى خدا و پیامبرش خارج شود، و آن­گاه مرگش فرارسد، بی‌تردید پاداش او بر خداست. و خداوند همواره آمرزنده و مهربان است

﴿101﴾ و هنگامی که به سفر می‌روید، اگر بیم آن دارید که کفار به شما آسیبی برسانند، گناهى بر شما نیست که نماز را کوتاه کنید. زیرا کافران همواره دشمن آشکار شمایند

﴿102﴾ [اى پیامبر!] هرگاه [در سفرهاى جهادى] در میان سپاه اسلام بودى و براى آنان نماز برپا داشتى، گروهى از آنان با تو [به نماز] بایستند و سلاح‌هاى خود را همراه داشته باشند، پس چون سجده کردند، [قیام نمایند و رکعت دوم را فرادا به پایان برند و آن‌گاه برای حفاظت از شما] پشت سرتان قرار گیرند، و گروه دیگر که نماز نخوانده‌اند، [از رکعت دوم] با تو نماز بخوانند و وسایل دفاعى و سلاح‌هایشان را با خود داشته باشند. کافران دوست دارند که شما از سلاح و ساز و برگ جنگی خود غافل شوید تا یکباره بر شما حمله آورند. و اگر نزول باران شما را به رنج انداخت یا بیمار بودید، باکى نیست که اسلحه را فروگذارید و [فقط] وسایل دفاعی را با خود داشته باشید. خداوند براى کافران عذابى خوارکننده فراهم کرده است

﴿103﴾ پس چون نماز را به پایان بردید، خداوند را در [همه] حال یاد کنید: ایستاده و نشسته و در حالى که به پهلو خوابیده‌اید. پس هرگاه آرامش یافتید [و حالت خوف تمام شد،] نماز را [به صورت کامل] برپا دارید. همانا، نماز بر مؤمنان، وظیفه‌اى مقرّر در اوقاتى مشخص است

﴿104﴾ در تعقیب دشمن سستى نکنید، اگر [شما به خاطر جراحت‌ها] درد و رنج مى‌برید، آنان نیز همانند شما [جراحت دیده و] زجر می‌کشند، در حالى که شما به [امدادهاى غیبى و پاداش] خداوند امید دارید و آنها آن امید را ندارند. و خداوند همواره دانا و حکیم است

﴿105﴾ ما این کتاب را به حقّ بر تو فروفرستادیم تا بر اساس آنچه خدا به تو آموخته و نمایانده است، میان مردم داورى کنى و جانب­دار خائنان مباش

﴿106﴾ و از خداوند آمرزش بخواه، خداوند همواره آمرزنده مهربان است

﴿107﴾ و از کسانى که به خویشتن خیانت مى‌کنند، دفاع مکن، که خداوند خیانت‌پیشگانِ گنهکار را دوست ندارد

﴿108﴾ [آنان کارهای خود را] از مردم پنهان مى‌کنند، ولى نمى‌توانند از خداوند پنهان دارند، و در مجالس شبانه، هنگامی که سخنانى مى‌گویند که مورد رضاى خدا نیست، خدا با آنان است و خداوند همواره به آنچه انجام مى‌دهند، احاطه دارد

﴿109﴾ آرى! شما همان کسانى هستید که در زندگى دنیا از [منافقان و خیانت‌های] آنان جانبدارى می‌کردید، امّا کیست که در روز قیامت در برابر خداوند از آنان جانبدارى کند؟ یا چه کسى کارساز آنان خواهد شد؟

﴿110﴾ و هر کس کار بدى کند یا بر خویشتن ستم نماید، سپس از خداوند طلب آمرزش کند، خداوند را آمرزنده و مهربان خواهد یافت

﴿111﴾ و هر کس گناهى مرتکب شود، تنها به زیان خویش کار کرده، و خداوند همواره دانایى فرزانه است

﴿112﴾ و هر کس خطایى یا گناهى کند، سپس آن را به گردن بى‌گناهى اندازد، به یقین بار تهمت و گناهى آشکار را بر دوش کشیده است

﴿113﴾ و اگر فضل و رحمت خداوند، شامل حال تو نبود، گروهى از منافقان تصمیم داشتند که تو را [در داوری] منحرف کنند؛ امّا جز خودشان را گمراه نمى‌کنند و به تو هیچ زیانى نمى‌رسانند. و خداوند کتاب و حکمت را بر تو نازل کرد، و آنچه را نمى‌دانستى به تو آموخت. و فضل خداوند بر تو، بسى بزرگ بوده است

﴿114﴾ در بسیارى از سخنان درِ گوشى آنان، سودى نیست، مگر [سخن] کسى که به صدقه یا کار نیک یا اصلاح و آشتى میان مردم فرمان دهد. و هر کس براى به دست آوردن خشنودى خدا چنین کند، به زودى پاداشى بزرگ به او خواهیم داد

﴿115﴾ و هر کس پس از آن که راه هدایت برایش آشکار شد، با پیامبر مخالفت کند و از راهى جز راه مؤمنان پیروى کند، او را به همان سوى که روى کرده واگذاریم و وی را به دوزخ افکنیم. و چه بد فرجامى است

﴿116﴾ بى‌گمان خداوند [گناهِ] شرک را [بدون توبه] نمى‌آمرزد؛ ولى پایین‌تر و کمتر از آن را براى هر که بخواهد مى‌بخشد. و هر کس براى خدا همتایى قرار دهد، قطعاً دچار گمراهى دور و درازى شده است

﴿117﴾ آنچه آنها غیر از خدا مى‌خوانند، تنها بت‌هایى است [که نام‌های] مؤنث [بر آنها نهاده‌اند و در حقیقت]، آنها جز شیطانی سرکش را نمی‌خوانند

﴿118﴾ [شیطانى که] خداوند لعنتش کرد و او گفت: «قطعاً از میان بندگانت، [عدّه‌اى را پیرو خود خواهم ساخت و] سهمى معین خواهم گرفت

﴿119﴾ و مسلّماً آنان را گمراه می‌کنم و به آرزوها سرگرمشان می‌سازم و به آنان دستور مى‌دهم که [کارهای خرافى انجام دهند،] گوش چهارپایان را بشکافند [تا علامت باشد که این حیوان سهم بت‌هاست،] و به آنان فرمان مى‌دهم که آفرینش خدا را دگرگون سازند.» و هر کس به جاى خدا، شیطان را دوست و سرپرست خود برگزیند، بى‌گمان به زیانى آشکار دچار گردیده است

﴿120﴾ [آری! شیطان] به آنان وعده مى‌دهد و به آرزوها، سرگرمشان مى‌سازد. و شیطان جز فریب و نیرنگ، وعده‌اى به آنان نمى‌دهد

﴿121﴾ آنان، جایگاهشان دوزخ است و از آن راه گریزى نمی‌یابند

﴿122﴾ و کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده‌اند، به زودى آنان را در باغ‌هایى وارد مى‌کنیم که از زیرِ [درختان] آن جوى‌ها روان است. جاودانه در آن خواهند بود. وعده‌ى الهى راست است. و چه کسى در سخن گفتن، راستگوتر از خداوند است؟

﴿123﴾ [کیفر و پاداش الهى،] به دلخواه شما [مسلمانان] و اهل کتاب نیست، هر کس بدى کند، مطابق آن کیفر داده مى‌شود. و کسى را جز خداوند، براى خویش سرپرست و یاور نخواهد یافت

﴿124﴾ و کسانى که کارهاى شایسته انجام دهند و مؤمن باشند، مرد باشند یا زن؛ به بهشت وارد مى‌شوند و کمترین ستمى به آنها نمى‌شود

﴿125﴾ و دین و آیینِ چه کسى بهتر از آن کس است که خود را تسلیم خدا کند و نیکوکار باشد و از آیین ابراهیمِ حق­گرا پیروى کند؟ و خداوند، ابراهیم را به دوستى خود برگزید

﴿126﴾ و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، فقط از آن خداوند است. و خداوند همواره بر هر چیز احاطه دارد

﴿127﴾ [اى پیامبر!] درباره‌ى [حقوق] زنان از تو فتوا مى‌خواهند، بگو: «خدا با آیات قرآن که بر شما خوانده مى‌شود، درباره‌ی آنها به شما فتوا مى‌دهد، و نیز درباره‌ى زنان یتیمى که حقّشان را نمى‌دهید و مى‌خواهید با آنها ازدواج کنید، و کودکان یتیم ناتوان [خدا به شما سفارش می‌کند] که با یتیمان به عدالت رفتار کنید. و [بدانید] هر کار نیکى انجام دهید، خدا از آن آگاه است.»

﴿128﴾ و اگر زنى از ناسازگارى یا بى‌اعتنایى شوهرش بیم داشته باشد، مانعى ندارد که آن­دو به­­گونه‌اى پسندیده با یکدیگر مصالحه کنند [و از پاره‌اى حقوق خود، چشم بپوشند.] و صلح و سازش بهتر است؛ ولى جان‌ها در معرض بخل و آزمندى است. و اگر [به همسرانتان] نیکى کنید و [از ناسازگاری] بپرهیزید، بی‌تردید خداوند به آنچه مى‌کنید، آگاه است

﴿129﴾ و هرگز نمى‌توانید [در علاقه‌ى قلبى] میان همسران به عدالت رفتار کنید، هر چند کوشش فراوان کنید. پس تمایل خود را یکسره متوجّه یک طرف نسازید تا دیگرى را بلاتکلیف رها کنید. و اگر راه صلح و آشتى و تقوا پیش گیرید، بی‌تردید خداوند همواره آمرزنده و مهربان است

﴿130﴾ و اگر آن دو از یکدیگر جدا شوند، خداوند هر یک را از رحمت گسترده‌ی خویش بى‌نیاز مى‌کند. و خداوند همواره گشایش­دهنده و حکیم است

﴿131﴾ و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آن خداست و ما کسانى را که پیش از شما کتاب آسمانى به آنها داده شده بود، و نیز شما را سفارش کردیم که از [نافرمانى] خدا بپرهیزید و اگر کافر شوید، [زیانى به او نمى‌رسانید، زیرا] آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آن خداست. و خداوند همواره بى‌نیاز و شایسته ستایش است

﴿132﴾ و آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ خداست و برای کارسازىِ [امور جهان،] خداوند کافى است

﴿133﴾ اى مردم! اگر خدا بخواهد شما را از میان مى‌برد و افراد دیگرى را مى‌آورد و خداوند بر این کار تواناست

﴿134﴾ هر کس که فقط پاداش دنیا را بخواهد، [بداند که] پاداش دنیا و آخرت نزد خداست. و خداوند همواره شنواى بیناست

﴿135﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! همواره برپادارنده‌ى عدالت باشید و براى خدا گواهى دهید، گرچه به زیان شما، یا پدر و مادر و نزدیکانتان باشد. اگر [یکى از طرفین نزاع] ثروتمند یا فقیر باشد، [شما بر خلاف حق گواهى ندهید، زیرا] خداوند به [رعایت حال] آنان سزاوارتر است. پس از هواى نفس پیروى نکنید تا بتوانید به عدالت رفتار کنید. و اگر زبان بگردانید [و به ناحق گواهى بدهید] یا [از گواهى حقّ] روى بگردانید، پس [بدانید که] خداوند به آنچه مى‌کنید، آگاه است

﴿136﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! به خدا و پیامبرش و کتابى که بر رسولش نازل کرده و کتابى که پیشتر فرستاده است، [به راستی] ایمان بیاورید. و هر کس به خدا و فرشتگان و کتب آسمانى و پیامبرانش و روز قیامت کفر ورزد، پس حقیقتاً گمراه شده است، گمراهى دور و درازى

﴿137﴾ کسانى که ایمان آوردند، سپس کافر شدند، بار دیگر ایمان آوردند و دوباره کفر ورزیدند، سپس بر کفر خود افزودند، هرگز امیدى نیست که خداوند آنان را ببخشد و به راه حقّ هدایتشان کند

﴿138﴾ [اى پیامبر!] منافقان را به عذابى دردناک مژده بده

﴿139﴾ آنان که کافران را به جاى مؤمنان، سرپرست و دوست خود مى‌گزینند. آیا عزّت و سربلندى را نزد آنان مى‌جویند؟ همانا عزتّ به تمامى از آن خداست

﴿140﴾ و خداوند در قرآن [این حکم را] بر شما نازل کرده است که هرگاه شنیدید آیات خدا مورد انکار یا تمسخر قرار مى‌گیرد، با آنان همنشینى نکنید تا به سخن دیگرى بپردازند، وگرنه، شما هم مانند آنان خواهید بود. خداوند همه‌ى منافقان و کافران را در دوزخ جمع مى‌کند

﴿141﴾ [منافقان] کسانى [هستند] که پیوسته در کمین و مراقب شمایند، پس اگر فتح و پیروزى از سوى خدا نصیب شما گردد، مى‌گویند: «مگر ما با شما نبودیم؟ [پس باید در غنائم شریک شویم.]» و اگر بهره‌اى نصیب کافران گردد، [به آنان] مى‌گویند: «مگر ما بر شما دست نیافتیم و شما را از [گزند] مؤمنان بازنداشتیم؟» آری! خداوند روز قیامت، میان شما داورى خواهد کرد. و هرگز خداوند راهى براى تسلّط کافران بر مؤمنان قرار نداده است

﴿142﴾ منافقان [به گمان خود] با خدا مکر و حیله مى‌کنند، و خدا نیز با آنان تدبیر مى‌کند [و فریبشان را به خودشان بازمى‌گرداند]. آنها با کسالت به نماز مى‌ایستند، آن هم از سر ریاکارى و نشان‌دادنِ خود به مردم، و بسیار کم به یاد خدا هستند

﴿143﴾ [منافقان] بین دو گروه [مؤمنان و کافران] دودل و سرگشته‌اند، نه با این گروهند، نه با آن گروه. و هر کس را خداوند به [سبب اعمالش] در گمراهى‌اش رها کند، هرگز براى او راه نجاتى نخواهى یافت

﴿144﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! کافران را به جاى مؤمنان دوست و سرپرست خود نگیرید، آیا مى‌خواهید [با این عمل،] براى خداوند دلیلى آشکار به زیان خودتان قرار دهید؟

﴿145﴾ قطعاً منافقان، در پست‌ترینِ طبقات آتشند، و هرگز براى آنان یاورى نخواهى یافت

﴿146﴾ مگر کسانى که توبه کنند و [گذشته‌ى خود را] اصلاح نمایند و به خدا پناه برند و دین خود را براى خدا خالص کنند، اینان در زمره‌ى مؤمنان هستند. و خداوند به زودى مؤمنان را پاداشى بزرگ خواهد داد

﴿147﴾ اگر شکرگزارى کنید و ایمان بیاورید، خدا را با عذاب شما چه کار؟ خداوند همواره قدرشناس و داناست

﴿148﴾ خداوند بدگویى به صداى بلند را دوست ندارد، مگر براى کسى که به او ستم شده باشد و خداوند، شنواى داناست

﴿149﴾ اگر کار نیکى را آشکارا یا پنهان انجام دهید، یا از لغزش و بدى دیگران درگذرید، [بدانید که] خداوند بخشاینده‌ی تواناست

﴿150﴾ قطعاً کسانى که به خداوند و پیامبرانش کفر مى‌ورزند و مى‌خواهند میان خدا و پیامبرانش فرق بگذارند و مى‌گویند: «به بعضى ایمان مى‌آوریم و بعضى را انکار مى‌کنیم.» و مى‌خواهند در این میانه راهى در پیش گیرند

﴿151﴾ آنان به راستى کافرند و ما براى کافران عذابی خوارکننده آماده کرده‌ایم

﴿152﴾ و کسانى که به خدا و پیامبرانش ایمان آورده و میان هیچ­یک از آنان فرق نگذاشته‌اند، اینانند که خداوند در آینده پاداششان را خواهد داد. و خداوند، همواره بخشاینده و مهربان است

﴿153﴾ [اى پیامبر!] اهل کتاب از تو مى‌خواهند که یکباره از آسمان بر آنها کتابى فرود آورى، آنها از موسى بزرگ‌تر از آن را خواستند و گفتند: «خدا را آشکارا به ما نشان بده!» پس به سزاى ظلمشان صاعقه آنان را فراگرفت، سپس بعد از آن که معجزه‌هاى روشن براى آنان آمد، گوساله‌پرستى را پیش گرفتند. [بعد از توبه] ما از آن [گناه] درگذشتیم و عفو کردیم و به موسى حجّتى آشکار دادیم

﴿154﴾ و کوه طور را به خاطر پیمان­گرفتن از آنان بر فراز آنها برافراشتیم و به آنها گفتیم: «[براى توبه،] سجده‌کنان از در [بیت‌المقدّس] وارد شوید.» و به آنان گفتیم: «در روز[هاى] شنبه [از حکم تحریم صید ماهى] تجاوز نکنید.» و از آنان پیمانى محکم گرفتیم

﴿155﴾ و به خاطر پیمان‌شكنى، و كفر آنان به آیات خدا و كشتن پیامبران به ناحقّ، و این كه [از روى تمسخر] مى‌گفتند: «بر دل‌هاى ما پرده افتاده است [که سخنان پیامبران را درك نمى‌كنیم، خداوند آنان را مجازات کرد.]» بلكه خداوند بر دل‌هاى آنان به خاطر كفرشان مهر زد و جز اندكى، ایمان نمى‌آورند

﴿156﴾ و [نیز] به خاطر كفرشان و سخنانشان كه تهمت بزرگى به مریم زدند،

﴿157﴾ و سخنى كه [مغرورانه] گفتند: «ما مسیح؛ عیسى پسر مریم، فرستاده‌ى خدا را كشتیم.» در حالى كه نه او را كشتند و نه به صلیب كشیدند، بلكه كار بر آنان مُشتَبَه شد [و كسى شبیه به او را كشتند]. و كسانى كه درباره‌ى عیسى اختلاف نظر پیدا كردند، خود در شك بودند و هیچ یك به گفته‌ى خود علم نداشتند و تنها از پندارهاى بى‌اساس پیروى مى‌كردند، و به یقین او را نكشتند

﴿158﴾ بلكه خداوند او را به سوى خود بالا برد. و خداوند همواره پیروزمندى حكیم است

﴿159﴾ و اهل كتاب همه پیش از مرگ به او ایمان می‌آورند و او روز قیامت، درباره‌ى آنها گواهى خواهد داد

﴿160﴾ پس به سزاى ستمى كه از یهودیان سر زد و به خاطر آن كه بسیارى از مردم را از راه خدا بازمى‌داشتند، بخشى از چیزهاى پاك و دلپسندى را كه قبلاً برایشان حلال بود، بر آنان حرام كردیم

﴿161﴾ و [نیز این مجازات] به سبب رباخوارى آنها بود كه از آن نهى شده بودند و نیز به سبب خوردن مال مردم به ناحقّ. و براى كافرانِشان عذاب دردناكى فراهم ساخته‌ایم

﴿162﴾ ولى استواران در علم از یهود و مؤمنان، به آنچه بر تو و آنچه پیش از تو نازل شده است، ایمان دارند. و به ویژه برپادارندگان نماز، و زكات­دهندگان، و مؤمنانِ به خدا و روز قیامت، که به زودى آنان را پاداش بزرگى خواهیم داد

﴿163﴾ [اى پیامبر!] ما به تو وحى كردیم، آن‌گونه كه به نوح و پیامبران پس از او وحى فرستادیم. و [همچنین] به ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یعقوب، [پیامبران از] فرزندان یعقوب، عیسى، ایوب، یونس، هارون و سلیمان وحى نمودیم. و به داوود، زَبور دادیم

﴿164﴾ و پیامبرانى [فرستادیم] كه پیش از این داستان آنان را برایت بازگفته‌ایم و پیامبرانى كه ماجراى آنان را براى تو نگفته‌ایم. و خداوند با موسى سخن گفت، سخن گفتنى ویژه

﴿165﴾ پیامبرانى كه بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده بودند، تا پس از [آمدن] این پیامبران، براى مردم در مقابل خدا [بهانه و] حجّتى باقى نماند. و خداوند همواره شكست‌ناپذیر و حكیم است

﴿166﴾ [گر چه كافران بهانه مى‌گیرند و به درستىِ كتاب تو گواهى نمى‌دهند،] ولى خداوند، به آنچه بر تو نازل كرده گواهى مى‌دهد، كه به علم خود بر تو نازل كرد و فرشتگان نیز [بر حقّانیت تو] شهادت مى‌دهند و گواهى خداوند [براى تو] كافى است

﴿167﴾ قطعاً كسانى كه كافر شدند و [مردم را] از راه خدا بازداشتند، به گمراهى ژرفى افتاده‌اند

﴿168﴾ كسانى كه كافر شدند و ستم كردند، خداوند هرگز آنها را نمی‌بخشد، و آنان را به هیچ راهى هدایت نمی‌كند

﴿169﴾ مگر به راه دوزخ، كه براى همیشه در آن ماندگارند. و این [عذاب و كیفر] براى خدا آسان است

﴿170﴾ اى مردم! پیامبرِ [موعود] با آیین حقّ از سوى پروردگارتان به سوى شما آمده است. پس ایمان بیاورید كه براى شما بهتر است، و اگر كفر ورزید، [به خدا زیانى نمى‌رسد كه] آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست و خداوند، دانا و حكیم است

﴿171﴾ اى اهل کتاب! در دین خود غلوّ [و زیاده‌روى] نکنید و درباره خدا جز حقّ نگویید. به راستی مسیح، عیسى پسر مریم، فرستاده‌ى خداوند و کلمه‌ى اوست که آن را به [دامان] مریم افکند و روحى است از جانب او. پس به خدا و پیامبرانش ایمان بیاورید، و نگویید: «[خداوند] سه‌گانه است.» [از این حرف] دست بردارید که به نفع شماست. جز این نیست که اللّه خدایى است یکتا، و از این که فرزندى داشته باشد، منزّه است. آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آن اوست. و خداوند براى کارسازی [و تدبیر امور جهان] کافى است

﴿172﴾ هرگز مسیح از این که بنده‌ی خدا باشد، سر باز نمى‌زند و فرشتگان مقرّب نیز [سرپیچى ندارند]. و هر کس از بندگى خداوند سرپیچى کند و تکبّر ورزد، پس [بداند که] خداوند به زودى همه آنها را نزد خود جمع خواهد کرد

﴿173﴾ پس کسانى که ایمان آوردند و کارهاى شایسته انجام دادند، خداوند پاداش آنان را کامل مى‌دهد و از فضل خویش بر [پاداش] آنها می‌افزاید. و امّا آنان که سرپیچى کردند و تکبّر ورزیدند، خداوند آنان را به عذابى دردناک کیفر مى‌دهد و در برابر [قهر] خدا براى خود دوست و یاورى نخواهند یافت

﴿174﴾ اى مردم! دلیل روشنى از سوى پروردگارتان براى شما آمده است. و نورى روشنگر [همچون قرآن] را به سوى شما فرود آوردیم

﴿175﴾ پس به زودى کسانى را که به خداوند ایمان آوردند و به آن [کتاب آسمانى] چنگ زدند، در رحمت و فضل خویش وارد مى‌کند و آنان را به سوى خود در راه راست هدایت مى‌‌فرماید

﴿176﴾ [اى پیامبر!] از تو فتوا مى‌خواهند، بگو: «خدا درباره [ارثِ] کلاله به شما چنین فتوا مى‌دهد: اگر مردى بمیرد و فرزندى نداشته باشد، و او را یک خواهر باشد، نصف آنچه بجا گذاشته از آنِ او است و [این برادر] نیز همه اموال خواهر را ارث مى‌برد، اگر او فرزندى نداشته باشد، و اگر دو خواهر باشند، دو سوم میراث را ارث مى‌برند و اگر چند برادر و خواهر باشند، سهم هر مرد برابر سهم دو زن است. خداوند احکام را براى شما بیان مى‌کند تا گمراه نشوید و خداوند به هر چیز داناست.»

﴿1﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! به پیمان‌ها و قراردادها وفا کنید. چهارپایان براى شما حلال شده است، مگر آنچه بر شما خوانده خواهد شد. و صید را به هنگام احرام حلال نشمرید. خداوند به هرچه اراده کند حکم می‌کند

﴿2﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! شعائر الهى [را محترم بشمارید و مخالفتِ با آنها] را حلال ندانید: حرمت ماه حرام، قربانی‌هاى بی‌نشان، قربانى‌هاى نشاندار که بر گردنشان بند نهاده‌اند، و نیز حرمت آنها که به قصد خانه خدا براى به دست آوردن فضل پروردگار و خشنودى او مى‌آیند، حرمت همه را نگاه دارید. اما هنگامى که از احرام بیرون آمدید، صید کردن براى شما مانعى ندارد. و نباید کینه گروهی که مانع آمدن شما به مسجدالحرام [در سالِ حُدَیبیه] شدند، شما را وادار به تعدّى و تجاوز کند. و یکدیگر را در کار نیک و پرهیزکارى یارى کنید و در راه گناه و تجاوز همدستى ننمایید. و از [مخالفت] خدا بپرهیزید که مجازاتش شدید است

﴿3﴾ [گوشتِ] مردار و خون و گوشت خوک و حیوانى که هنگام ذبح نام غیر خدا بر آن برده شود و حیوان خفه شده و به زجر کشته شده و حیوانى که بر اثر پرت شدن از بلندى بمیرد و حیوانى که به ضرب شاخ حیوان دیگرى مرده باشد و نیم خورده حیوان درنده، جز آن را که [تا زنده است] سر ببرید و حیوانى که در برابر بت­ها ذبح شود و [همچنین] تقسیم کردن گوشت حیوان با تیرهای بخت‌آزمایى، [اینها همه] بر شما حرام و آن [کارها هم] گناه است. ـ امروز کافران از [شکست] آیین شما ناامید شدند، پس از آنها نترسید و از [مخالفت] من بترسید! امروز دین شما را برایتان کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین [جاودان] شما پذیرفتم. ـ اما آن که در حال گرسنگى و قحطی، ناگزیر [از خوردن گوشت حرام] شود، بی­آنکه گرایش به گناه داشته باشد، خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿4﴾ از تو مى‌پرسند چه چیزهایى براى آنها حلال شده است؟ بگو: «آنچه پاکیزه است، براى شما حلال گردیده و [نیز صید] حیوانات شکارى که از آنچه خداوند به شما تعلیم داده به آنها یاد داده‌اید [براى شما حلال است]. پس از آنچه این حیوانات براى شما [صید مى‌کنند و] نگاه مى‌دارند، بخورید و نام خدا را [به هنگام فرستادن حیوان براى شکار] بر آن ببرید و از [نافرمانى] خدا بپرهیزید که خداوند سریع‌الحساب است.»

﴿5﴾ امروز چیزهاى پاکیزه براى شما حلال شد و [همچنین] غذاىِ اهلِ کتاب براى شما حلال است و غذاى شما براى آنها حلال. و [نیز ازدواج با] زنان پاکدامن از مسلمانان و زنان پاکدامن از اهل کتاب، به شرط آن که مهریه آنها را بپردازید و پاکدامن باشید، نه زناکار و نه گیرندگان دوست پنهان. و کسى که آنچه را باید به آن ایمان بیاورد، انکار کند، اعمال او باطل و بى‌اثر می‌گردد و در سراى دیگر از زیانکاران خواهد بود

﴿6﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هنگامى که براى نماز برمى‌خیزید، صورت و دست‌ها را تا آرنج بشویید و بخشى از سرتان را مسح کنید و نیز پاهاى خود را تا برآمدگى روى پا مسح نمایید و اگر جنب هستید، پس [با غسل کردن خود را] پاک کنید. و اگر بیمار یا مسافر باشید یا از قضاى حاجت برگشته باشید، یا با زنان، آمیزش جنسى کرده‌اید و آب [براى غسل یا وضو] نیابید، پس با خاک پاکى تیمم کنید و از آن بر بخشى از صورت و دست‌ها نیز بکشید. خداوند نمى‌خواهد که بر شما سخت بگیرد، بلکه مى‌خواهد شما را پاک سازد و نعمتش را بر شما تمام نماید، شاید شکر او را به جای آورید

﴿7﴾ و به یاد بیاورید نعمتى را که خدا بر شما ارزانى داشته و [نیز] پیمان محکمش را که با آن از شما میثاق گرفت، آن زمان که گفتید: «شنیدیم و اطاعت کردیم.» و از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید که خدا از درون سینه‌ها آگاه است

﴿8﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! همواره براى خدا قیام کنید و از روى عدالت گواهى دهید. دشمنى با گروهى، شما را به ترک عدالت نکشاند. عدالت بورزید که به پرهیزکارى نزدیک‌تر است. و از [نافرمانى] خدا بپرهیزید که از آنچه انجام مى‌دهید، آگاه است

﴿9﴾ خداوند به کسانى که ایمان آورده‌اند و کارهاى شایسته کرده‌اند وعده‌ی آمرزش و پاداشی بزرگ داده است

﴿10﴾ و کسانى که کافر شدند و آیات ما را تکذیب کردند، اهل دوزخند

﴿11﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! نعمتى را که خدا به شما بخشیده به یاد آورید، آن زمان که جمعى [از دشمنان] قصد داشتند دستِ [ستم] به سوى شما دراز کنند [و شما را از میان بردارند،] اما خدا دستشان را از شما کوتاه کرد. از خدا بپرهیزید و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند

﴿12﴾ خدا از بنى‌اسرائیل پیمان گرفت و از آنها دوازده رهبر و سرپرست برانگیختیم و خداوند [به آنها] فرمود: «من با شما هستم. اگر نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید و به رسولان من ایمان بیاورید و آنها را یارى کنید و به خدا وامِ نیکو دهید [و در راه او به نیازمندان کمک کنید]، مسلماً گناهانتان را محو مى‌کنم و شما را در باغ‌هاى بهشت که نهرها از زیر [درختان] آن جارى است، وارد مى‌نمایم. پس از آن، هر یک از شما کفر ورزد، بى‌گمان راه راست را گم کرده است.»

﴿13﴾ اما به خاطر پیمان‌شکنى، آنها را از رحمت خویش دور ساختیم و دل‌هایشان را سخت و سنگین نمودیم، زیرا سخنان [خدا] را از مورد خود تحریف مى‌کنند و بخشى از آنچه را به آنها گوشزد شده بود، فراموش کردند و [اى پیامبر!] پیوسته به خیانت تازه‌اى از این قوم پى مى‌برى، جز عدّه‌ى قلیلى از آنها، ولى از آنها در گذر و خطاهایشان را نادیده بگیر که خداوند نیکوکاران را دوست مى‌دارد

﴿14﴾ و ما از کسانى که خود را نصارا [و یاور مسیح] نامیدند [نیز] پیمان گرفتیم [که از حقیقت توحید منحرف نشوند]، ولى آنها [هم] بخش مهمّى از آنچه را به آنان تذکر داده شده بود، به دست فراموشى سپردند. از این رو در میان آنها تا روز قیامت دشمنى و کینه افکندیم. و خداوند در آینده آنها را از آنچه انجام داده‌اند، آگاه خواهد فرمود

﴿15﴾ اى اهل کتاب! پیامبر ما به سوى شما آمد و بسیارى از حقایق کتاب آسمانى را که شما پنهان مى‌داشتید، روشن مى‌سازد و از بسیارى از آن [که فعلاً مورد نیاز نیست،] صرف‌نظر مى‌کند. به راستى از سوى خدا نور و کتابی روشنگر به سوى شما آمد

﴿16﴾ خداوند به برکت آن، هر کسى را که در پى خشنودى وى باشد، به راه‌هاى بى‌گزند، راهنمایى مى‌کند و آنان را به اراده خویش از تاریکی‌ها به سوى روشنایى مى‌برد و آنها را به راه راست هدایت مى‌نماید

﴿17﴾ کسانى که گفتند: «خدا همان مسیح پسر مریم است.» [اینان] به یقین کافر شدند. بگو: «اگر خدا بخواهد مسیح پسر مریم و مادرش و همه‌ی کسانى را که روى زمین هستند، هلاک کند، چه کسى می‌تواند [از این کار] جلوگیرى کند؟! [آرى،] حکومت آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن دو قرار دارد، از آن خداست. هر چه بخواهد، مى‌آفریند، و او بر هر چیز تواناست.»

﴿18﴾ یهودیان و مسیحیان گفتند: «ما فرزندان خدا و دوستان او هستیم.» بگو: «پس چرا شما را در برابر گناهانتان مجازات مى‌کند؟ بلکه شما هم انسانى هستید از آفریده‌های او. هر کس را بخواهد [و شایسته ببیند]، مى‌بخشد و هر کس را بخواهد [و سزاوار باشد] مجازات مى‌کند. و حکومت آسمان‌ها و زمین و آنچه در میان آنهاست، از آنِ اوست. و بازگشت [همه] به سوى اوست.»

﴿19﴾ اى اهل کتاب! به راستی رسول ما پس از فاصله‌اى میان فرستادگان، به سوى شما آمد در حالى که حقایق را براى شما بیان مى‌کند تا مبادا بگویید: «نه بشارت‌دهنده‌اى به سوى ما آمد و نه بیم‌دهنده‌اى.» [هم اکنون،] بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده به سوى شما آمد و خداوند بر همه چیز تواناست

﴿20﴾ و [به یاد آورید] هنگامى که موسى به قوم خود گفت: «اى قوم من! نعمت خدا را بر خود یادآور شوید هنگامى که در میان شما پیامبرانى گماشت و شما را صاحب اختیار خود قرار داد و به شما چیزهایى بخشید که به هیچ یک از جهانیان نداده بود

﴿21﴾ اى قوم من! به سرزمین مقدّسى که خداوند براى شما مقرّر داشته، وارد شوید و به پشت سر خود بازنگردید که زیانکار خواهید شد.»

﴿22﴾ گفتند: «اى موسى! در آن [دیار] گروهى زورمند و ستمگرند و ما هرگز وارد آن نمى‌شویم تا آنها خارج شوند. اگر آنها از آن خارج شوند، ما وارد خواهیم شد!»

﴿23﴾ [ولى] دو نفر از مردان خداترس که خداوند به آنها نعمت داده بود گفتند: «شما از دروازه [شهر بر آنان] یورش برید، همین که وارد شدید، پیروز خواهید شد. و بر خدا توکل کنید، اگر ایمان دارید.»

﴿24﴾ [بنى‌اسرائیل] گفتند: «اى موسى! تا آنها در آنجا هستند، ما هرگز وارد آن نخواهیم شد. تو و پروردگارت بروید و بجنگید، ما همین جا نشسته‌ایم!»

﴿25﴾ [موسى] گفت: «پروردگارا! من تنها اختیار خودم و برادرم را دارم. میان ما و این قوم نافرمانِ بدکار جدایى انداز!»

﴿26﴾ خداوند فرمود: «این سرزمین [مقدّس]، تا چهل سال بر آنها ممنوع است. پیوسته در زمین سرگردان خواهند بود. پس بر این گروه نافرمان دریغ مخور!»

﴿27﴾ و داستان دو فرزند آدم را به درستى بر آنها بخوان. هنگامى که هر کدام کارى براى نزدیکى [به پروردگار] انجام دادند، اما از یکى پذیرفته شد و از دیگرى پذیرفته نشد. [قابیل که عملش مردود شده بود، به برادرش هابیل] گفت: «من تو را خواهم کشت.» [هابیل] گفت: «[من چه گناهى دارم؟] خدا تنها از پرهیزکاران می‌پذیرد

﴿28﴾ اگر تو براى کشتنِ من دست دراز کنى، من دست به قتل تو دراز نمی‌کنم، چون از پروردگار جهانیان می‌ترسم

﴿29﴾ من مى‌خواهم تو با بارِ گناه [کشتن] من و گناه خودت [به سوی خدا] بازگردی و از دوزخیان گردى. و همین است سزاى ستمکاران!»

﴿30﴾ نفسِ سرکش به تدریج او را به کشتن برادرش ترغیب کرد و [سرانجام] او را کشت و از زیانکاران شد

﴿31﴾ سپس خداوند کلاغى را فرستاد که در زمین بکاود تا به او نشان دهد چگونه جسد برادر خود را دفن کند. او گفت: «واى بر من! آیا من ناتوان‌تر از آنم که مانند این کلاغ باشم و جسد برادر خود را دفن کنم؟» و سرانجام [از کار خود] پشیمان شد

﴿32﴾ به همین جهت بر بنى‌اسرائیل مقرر داشتیم که هر کس انسانى را بدون این که مرتکب قتل یا فسادى در زمین شده باشد، به قتل برساند، چنان است که گویى همه‌ی انسان‌ها را کشته و هر کس انسانى را از مرگ رهایى بخشد، چنان است که گویى همه‌ی مردم را زنده کرده است. و پیامبران ما با دلایل روشن به سوى بنى­اسرائیل آمدند، اما بسیارى از آنها، بعد از آن، در زمین زیاده‌روى کردند

﴿33﴾ کیفر آنها که با خدا و پیامبرش به جنگ برمى‌خیزند و براى فساد در روى زمین مى‌کوشند، جز این نیست که کشته شوند یا به دار آویخته گردند، یا دست راست و پاى چپ آنها بریده شود، یا از سرزمین خود تبعید گردند. این رسوایى آنها در دنیاست. و در آخرت مجازات بزرگى دارند

﴿34﴾ مگر آنها که پیش از دست یافتنِ شما بر آنان توبه کنند. پس بدانید [خدا توبه آنها را می‌پذیرد،] خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿35﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از [مخالفتِ فرمان] خدا بپرهیزید و وسیله‌اى [از ایمان، عمل صالح و آبروىِ مقرّبانِ درگاهش‌] براى تقرّب به او بجویید. و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید

﴿36﴾ کسانى که کافر شدند، اگر تمام آنچه در زمین است و همانند آن، مال آنها باشد و همه آن را براى نجات از مجازات روز قیامت بدهند، از آنان پذیرفته نخواهد شد و مجازات دردناکى خواهند داشت

﴿37﴾ آنها پیوسته می‌خواهند از آتش خارج شوند، ولى از آن بیرون نخواهند رفت. و براى آنها مجازاتى پایدار است

﴿38﴾ دست مرد دزد و زن دزد را به کیفر عملى که انجام داده‌اند به عنوان یک مجازات الهى قطع کنید. و خداوند توانا و حکیم است

﴿39﴾ اما آن کس که پس از ستم کردن، توبه و جبران نماید، خداوند توبه‌ی او را مى‌پذیرد؛ زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿40﴾ آیا نمى‌دانى که تنها خداوند مالک و حکمران آسمان‌ها و زمین است؟! هر کس را بخواهد [و سزاوار ببیند،] مجازات مى‌کند و هر کس را بخواهد [و شایسته بداند،] مى‌بخشد. و خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿41﴾ اى پیامبر! آنها که در کفر شتاب می‌ورزند تو را اندوهگین نسازند. از کسانى که با زبان مى‌گویند: «ایمان آورده‌ایم.» در حالى که دل‌هایشان ایمان نیاورده است. و از یهودیانی که به دروغ [و به ظاهر به سخنان تو] گوش می­دهند، [در حالی که در واقع] آنها جاسوسانِ گروه دیگرى هستند که نزد تو نیامده‌اند، آنها سخنان را از مفهوم اصلی‌اش تحریف مى‌کنند، [و به این جاسوسان] مى‌گویند: «اگر این [حکمی که ما مى‌خواهیم] به شما داده شد، [و محمّد بر طبق خواسته‌ی شما داورى کرد،] بپذیرید؛ و اگر داده نشد، [از او‌] دوری کنید.» و کسى را که خدا بخواهد مجازات کند، هرگز در برابر خدا براى او از دست تو کاری بر نمى‌آید. آنها کسانى هستند که خدا نخواسته دل‌هایشان را پاک کند، در دنیا رسوایى و در آخرت مجازاتی بزرگ نصیب آنان خواهد شد

﴿42﴾ آنها [به سخنان تو] گوش مى‌دهند تا [دستاویزى بیابند و] آن را تکذیب کنند و مالِ حرام، فراوان مى‌خورند. پس اگر نزد تو آمدند، در میان آنان داورى کن یا آنها را به حال خود واگذار. و اگر از آنها صرف نظر کنى، هرگز زیانى به تو نمى‌توانند برسانند. و اگر میان آنها داورى می‌کنى، با عدالت داورى کن که خدا عادلان را دوست دارد

﴿43﴾ و [یهودیان] چگونه تو را داور قرار مى‌دهند، در حالی که تورات نزد آنان است و در آن، حکم خدا [بیان شده] است، سپس آنان بعد از این [پذیرشِ داوری تو،‌] پشت می‌کنند؟ آنان مؤمن نیستند

﴿44﴾ ما تورات را که در آن هدایت و نور بود، فروفرستادیم. پیامبران [بنى‌اسرائیل] که تسلیم [فرمان خدا] بودند، طبق آن بر یهود حکم می‌کردند. و نیز علمای بزرگ یهود و دانشمندان باایمان و پاک، بنابر آنچه از کتاب خداوند به آنان سپرده شده بود و بر آن گواه بودند، براى یهودیان داوری می‌کردند. پس [ای دانشمندان!] از مردم نترسید [و احکام خدا را بیان کنید،] و از من بترسید و آیات مرا به بهای اندک نفروشید. و کسانی که طبق آنچه خداوند نازل کرده داورى نکنند، کافرند

﴿45﴾ و بر یهودیان در تورات مقرّر داشتیم که جان در مقابل جان و چشم در مقابل چشم و بینى در برابر بینى و گوش در مقابل گوش و دندان در برابر دندان است و هر جراحتی قصاص دارد. و اگر کسى بگذرد کفّاره‌ی [گناهان] او محسوب مى‌شود. و کسانی که طبق آنچه خداوند نازل کرده داورى نکنند، ستمکارند

﴿46﴾ و به دنبال پیامبران پیشین، عیسى پسر مریم را قرار دادیم در حالى که توراتِ پیش از خود را راست مى‌شمرد و به او انجیل دادیم که در آن هدایت و نورى بود و تورات را که پیش از آن بود، راست مى‌شمرد و هدایت و پند براى پرهیزکاران بود

﴿47﴾ اهل انجیل باید به آنچه خداوند در آن نازل کرده، داورى کنند. و کسانى که بر طبق آنچه خدا نازل کرده، داورى نمى‌کنند، فاسق­اند

﴿48﴾ و ما این کتاب را به حق بر تو نازل کردیم، در حالى که کتب پیشین را راست مى‌شمرد و نگاهبان و حاکم بر آنهاست، پس بر طبق آنچه خدا نازل کرده، در میان آنها حکم کن و به جاى آنچه از حق به تو رسیده است، از هوا و هوس‌هاى آنها پیروى مکن. ما براى هر یک از شما [امّت‌ها] آیین و طریقه‌ی روشنى قرار دادیم. و اگر خدا مى‌خواست، همه شما را امّت یگانه قرار می‌داد؛ ولى [خواست‌] تا شما را در آنچه به شما داده است، بیازماید. پس در نیکی‌ها بر یکدیگر سبقت گیرید. بازگشت همه شما به سوى خداست و از آنچه در آن اختلاف مى‌کردید، به شما خبر خواهد داد

﴿49﴾ و در میان اهل کتاب طبق آنچه خداوند نازل کرده، داورى کن و از هوس‌هاى آنان پیروى مکن و بر حذر باش که مبادا تو را نسبت به بخشى از آنچه خداوند بر تو نازل کرده، منحرف سازند. و اگر آنها روى گردانند، بدان که خداوند مى‌خواهد آنها را به خاطر پاره‌اى از گناهانشان مجازات کند. و بسیارى از مردم فاسق­اند

﴿50﴾ آیا آنها حکم جاهلیت را [از تو] مى‌خواهند؟! و چه کسى براى گروهى که یقین دارند، بهتر از خدا حکم مى‌کند؟

﴿51﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! یهودیان و مسیحیان را پشتیبان و دوست خود مگیرید، [که] آنها [در برابر شما] دوست و پشتیبان یکدیگرند و کسانى از شما که آنها را ولیّ خود بدانند، از آنها هستند. خداوند گروه ستمکاران را هدایت نمى‌کند

﴿52﴾ پس کسانى را که در دل‌هایشان بیمارى است، مى‌بینى که در [دوستی با] آنان بر یکدیگر پیشى مى‌گیرند و مى‌گویند: «مى‌ترسیم حادثه‌اى براى ما پیش آید.» چه بسا خداوند پیروزى یا حادثه‌ی دیگرى از سوى خود [به نفع مسلمانان] پیش بیاورد و این دسته، از آنچه در دل پِنهان داشتند، پشیمان گردند

﴿53﴾ و آنها که ایمان آورده‌اند مى‌گویند: «آیا این [منافقان] همان‌ها هستند که با نهایت تأکید به خدا سوگند یاد کردند که با شما هستند؟!» اعمالشان نابود گشت و زیانکار شدند

﴿54﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هر کس از شما از آیین خود بازگردد، [بداند که‌] خداوند در آینده قومى را مى‌آورد که آنها را دوست دارد و آنها [نیز] او را دوست دارند. [آنان‌] با مؤمنان فروتن و در برابر کافران سرسخت و نیرومندند، در راه خدا جهاد مى‌کنند و از سرزنش هیچ ملامت­گرى هراس ندارند. این فضل خداست که به هرکس بخواهد عنایت مى‌فرماید و خدا رحمت‌گستری داناست

﴿55﴾ سرپرست و ولىّ شما تنها خداست و پیامبر او و کسانی که ایمان آورده­اند. همان کسانی که نماز برپا مى‌دارند و در حال رکوع زکات مى‌دهند

﴿56﴾ و کسانى که ولایت خدا و پیامبر او و آن مؤمنان را بپذیرند، بی­شک حزب خدا پیروز است

﴿57﴾ اى کسانی که ایمان آورده‌اید! کسانی را که آیین شما را به استهزاء و بازى مى‌گیرند، از اهل کتاب وکافران، ولىّ خود انتخاب نکنید و اگر ایمان دارید، از خدا پروا کنید

﴿58﴾ و هنگامى که [اذان مى‌گویید و مردم را] به نماز فرامى‌خوانید، آن را به مسخره و بازى مى‌گیرند. این به خاطر آن است که آنها گروهى هستند که نمى‌اندیشند

﴿59﴾ بگو: «اى اهل کتاب! آیا جز برای این به ما خرده مى‌گیرید که ما به خداوند یگانه، و به آنچه بر ما نازل شده، و به آنچه پیش از این نازل گردیده است، ایمان آورده‌ایم. و حال آن که بیشتر شما نافرمانید.»

﴿60﴾ بگو: «آیا شما را از جایگاه و کیفرى که نزد خدا بدتر از این است، باخبر کنم؟! کسانى که خداوند آنها را از رحمت خود دور ساخته و مورد خشم قرار داده و بعضى از آنها را [مسخ کرده و] به صورت میمون‌ها و خوک‌هایى قرار داده است. آنها در بندگى طاغوت در آمده‌اند. جایگاه آنها بدتر است و از راه راست گمراه‌ترند.»

﴿61﴾ و هنگامى که نزد شما مى‌آیند، مى‌گویند: «ایمان آورده‌ایم.» در حالى که با کفر آمده و با کفر رفته‌اند. و خداوند از آنچه پنهان مى‌داشتند، آگاه‌تر است

﴿62﴾ بسیارى از آنها را مى‌بینى که در گناه و تجاوز و حرام‌خواری، بر یکدیگر سبقت مى‌جویند، چه زشت است کارى که انجام مى‌دهند

﴿63﴾ چرا دانشمندان نصارا و یهود، آنها را از سخنان گناه‌آمیز و حرام‌خواری، نهى نمى‌کنند؟! چه زشت است عملى که انجام مى‌دادند

﴿64﴾ و یهودیان گفتند: «دستِ خدا بسته است!» دست‌هایشان بسته باد! و به خاطر این سخن از رحمت [الهى] دور شوند! بلکه هر دو دستِ [قدرتِ] او گشاده است. هرگونه بخواهد، مى‌بخشد، و این آیات که از طرف پروردگارت بر تو نازل شده، بر طغیان و کفر بسیارى از آنها مى‌افزاید، و ما در میان آنها، تا روز قیامت دشمنى و کینه افکندیم. هر زمان آتش جنگى افروختند، خدا آن را خاموش ساخت، و براى فساد در زمین مى‌کوشند و خداوند مفسدان را دوست ندارد

﴿65﴾ و اگر اهل کتاب ایمان مى‌آوردند و تقوا پیشه مى‌کردند، گناهانشان را مى‌بخشیدیم و آنها را در باغ‌هاى پرنعمت بهشت وارد مى‌ساختیم

﴿66﴾ و اگر آنها تورات و انجیل و آنچه را از پروردگارشان به سوى آنها فروفرستاده شده است، برپا مى‌داشتند، از نعمت‌هاى آسمانى و زمینى برخوردار مى‌شدند. جمعى از آنها میانه‌رو هستند؛ ولى بیشترشان بدکردارند

﴿67﴾ اى پیامبر! آنچه را از سوى پروردگارت به تو نازل شده است، به طور کامل [به مردم] برسان. و اگر چنین نکنى، [گویى هیچ] پیام او را نرسانده‌اى. [و به وظیفه‌ى رسالت خود عمل نکرده‌اى.] و [بدان که] خداوند تو را از [شرّ] مردم حفظ مى‌کند. خداوند گروه کافران را هدایت نمى‌کند

﴿68﴾ بگو: «اى اهل کتاب! بر هیچ چیز [از آیین حقّ] نیستید مگر آن که تورات و انجیل و آنچه را از سوى پروردگارتان نازل شده، برپا دارید.» و بى‌گمان آنچه از پروردگارت به سوى تو فرو فرستاده شده، سرکشى و کفر بسیارى از آنان را خواهد افزود، پس بر کافران [و مخالفت آنان] اندوه مخور

﴿69﴾ کسانى که ایمان آوردند و یهودیان و صابئان و نصارا، هر کدام به خدا و روز قیامت ایمان بیاورند و کار شایسته انجام دهند، نه بیمى خواهند داشت و نه اندوهگین مى‌گردند

﴿70﴾ ما از بنى‌اسرائیل پیمان گرفتیم و پیامبرانى به سوى آنان فرستادیم. [امّا] هرگاه پیامبرى برایشان [سخن و] پیامى آورد که دلخواهشان نبود، دسته‌اى را دروغگو شمردند و دسته‌اى [دیگر] را کشتند

﴿71﴾ آنها گمان کردند کیفر و آزمایشى [برایشان] نخواهد بود، پس [از دیدن حقایق] کور و [از شنیدن سخنان حق،] کر شدند. سپس خداوند [لطف خویش را بر آنان بازگرداند و] توبه‌شان را پذیرفت. دیگر بار بسیارى از آنان [از دیدن و شنیدن آیات الهى] کور و کر شدند. و خداوند به آنچه مى‌کنند، بیناست

﴿72﴾ قطعاً کافر شدند کسانى که گفتند: «خداوند، همان مسیح پسر مریم است.» [چگونه چنین مى‌گویند] در حالى که مسیح خود گفت: «اى بنى‌اسرائیل! خدای یگانه را بپرستید که پروردگار من و شماست. هر کس براى خدا همتایى قرار دهد، خداوند بهشت را بر او حرام کرده و جایگاهش دوزخ است. و براى ستمگران هیچ یاورى نیست.»

﴿73﴾ به راستى کافر شدند آنان که گفتند: «خداوند، سومین [خدا از] سه [خدا] است.» جز خداى یکتا هیچ معبودى نیست. و اگر از آنچه مى‌گویند، دست برندارند، عذابى دردناک به کافران آنها [که روى این عقیده ایستادگى کنند،] خواهد رسید

﴿74﴾ پس آیا به سوى خدا بازنمى‌گردند و از او آمرزش نمى‌خواهند؟ در حالى که خداوند، آمرزنده و مهربان است

﴿75﴾ جز این نیست که مسیح پسر مریم، پیامبر [خدا] بود. پیش از او نیز پیامبرانى بودند. و مادرش بسیار راستگو و درستکار بود. آن دو [همچون سایر انسان‌ها] غذا مى‌خوردند. [پس هیچ کدام خدا نیستند.] بنگر که چگونه نشانه‌ها[ى حق] را براى مردم بیان مى‌کنیم، پس بنگر که این مردم چگونه [از حقّ] روى‌گردان مى‌شوند؟

﴿76﴾ [اى پیامبر! به مردم] بگو: «آیا جز خدا، چیزى را مى‌پرستید که اختیار زیان و سود شما را ندارد؟ و خداوند، شنوا و داناست.»

﴿77﴾ [اى پیامبر!] بگو: «اى اهل کتاب! در دین خود به ناحقّ غلوّ [و زیاده روى] نکنید و از هوس‌هاى گروهى که از پیش گمراه بودند و بسیارى را گمراه کردند و از راه میانه به بیراهه رفتند، پیروى نکنید.»

﴿78﴾ کافران بنى‌اسرائیل، بر زبان داود و عیسى پسر مریم لعنت شدند. این [لعن و نفرین،] بدان سبب بود که نافرمانى کرده و تجاوز مى‌نمودند

﴿79﴾ آنان یکدیگر را از کارهاى زشتى که انجام مى‌دادند، بازنمى‌داشتند. چه بد کارى مى‌کردند

﴿80﴾ بسیارى از آنان را مى‌بینى که با کافران دوستى مى‌ورزند، [و آنان را سرپرست خود مى‌گیرند.] به راستى زشت است آنچه خود براى خویش پیش فرستادند که [سبب شد] خداوند بر آنان خشم گرفت. و آنان در عذاب، جاوِدانند

﴿81﴾ و اگر به خداوند و پیامبر و آنچه بر او نازل شده، ایمان مى‌آوردند، هرگز کافران را [سرپرست و] دوست خود نمى‌گرفتند؛ ولى بسیارى از آنان فاسق­اند

﴿82﴾ بى‌گمان یهودیان و مشرکان را سرسخت‌ترینِ مردم در دشمنىِ اهل ایمان مى‌یابى. و نزدیک‌ترینشان را در دوستى با مؤمنان، کسانى مى‌یابى که مى‌گویند: «ما نصارا هستیم.» این [دوستى] به آن جهت است که برخى از آنان کشیشان و راهبانى [حق‌جو] هستند و آنان [در برابر حق] تکبّر نمى‌ورزند

﴿83﴾ و هرگاه آیاتى را که بر پیامبر نازل شده، مى‌شنوند، مى‌بینى که چشمانشان از این که حقّ را شناخته‌اند، از اشک لبریز مى‌شود و مى‌گویند: «پروردگارا! ما ایمان آوردیم، پس نام ما را در زمره‌ى گواهى‌دهندگان [به حقّ] بنویس.»

﴿84﴾ و «چرا به خداوند و حقّى که براى ما آمده، ایمان نیاوریم؟ در حالى که امید داریم پروردگارمان ما را همراه صالحان وارد [بهشت] سازد.»

﴿85﴾ پس خداوند به پاس این سخن، به ایشان باغ‌هایى که از پاى [درختان] آن نهرها جارى است، پاداش داد، همواره در آن ماندگارند و این است پاداش نیکوکاران

﴿86﴾ و کسانى که کافر شدند و آیات ما را تکذیب کردند، آنان اهل دوزخند

﴿87﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! چیزهاى پاکیزه‌اى را که خدا براى شما حلال کرده است، بر خود حرام نکنید و از حد نگذرید که خداوند تجاوزگران را دوست نمى‌دارد

﴿88﴾ و از آنچه خداوند، روزى حلال و پاکیزه به شما بخشیده، بخورید. و از خدایى که به او ایمان دارید، پروا کنید

﴿89﴾ خداوند، شما را به خاطر سوگندهاى لغو و بیهوده بازخواست نمى‌کند؛ لیکن براى شکستن سوگندهایى که [از روى اراده] بسته‌اید، مؤاخذه مى‌کند. پس کفاره‌ی آن، طعام دادن به ده بینواست، از نوع متوسط آنچه به خانواده‌ى خود مى‌خورانید، یا پوشاندن ده فقیر است، یا آزاد کردن برده‌اى. پس کسى که [غذا و لباس نداشت یا برده‌اى] نیافت، سه روز روزه بگیرد. این کفاره‌ى سوگندهاى شماست، هرگاه که سوگند خوردید، [و آن را شکستید.] و سوگندهایتان را مراقبت کنید، این گونه خداوند آیات خود را براى شما بیان مى‌کند، تا او را شکر کنید

﴿90﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! همانا شراب و قمار و بت‌ها و تیرهاى قرعه، پلید و از کارهاى شیطان است، پس از آنها بپرهیزید، تا رستگار شوید

﴿91﴾ شیطان مى‌خواهد به وسیله شراب و قمار، میان شما دشمنى و کینه بیفکند و شما را از یاد خدا و نماز بازدارد. پس آیا دست برمى‌دارید؟

﴿92﴾ و خدا را اطاعت کنید و پیامبر را فرمانبردار باشید و [از نافرمانى] بپرهیزید. پس اگر روى‌گردان شدید بدانید که وظیفه‌ى رسول ما ابلاغ آشکار است

﴿93﴾ بر کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، در آنچه [قبل از تحریم شراب] خورده‌اند، باکى نیست، هرگاه که اهل پروا و ایمان و کارهاى شایسته باشند، سپس [از محرّمات] پرهیز نمایند و [به تحریم آنها] ایمان آورند، آنگاه [نیز از حرام] بپرهیزند و کار نیک کنند. و خداوند نیکوکاران را دوست دارد

﴿94﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! خداوند شما را با چیزى از شکار که دست‌ها و نیزه‌هایتان به آن مى‌رسد، مى‌آزماید تا خداوند معلوم گرداند چه کسى در باطن از او بیم دارد [و از شکار مى‌گذرد]. پس بعد از این هر که تجاوز کند، او را عذابى دردناک است

﴿95﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! در حال احرام، شکار نکشید. و هر کس از شما به عمد، شکارى بکشد، کیفر و کفّاره‌اش کشتن نظیر آن حیوان از چهارپایان است که [به این نظیر بودن] دو شاهد عادل از میان خودتان حکم کنند. [این حیوان قربانى] هدیه‌اى است که به کعبه برسد [و آنجا ذبح شود] یا براى جبران آن به فقیران طعام بدهد یا برابر آن روزه بگیرد. [این کفّاره‌هاى سه‌گانه] براى آن است که جزاى کار خود را بچشد. خداوند از گذشته شما گذشت. و هر کس این کار را تکرار کند، خداوند از او انتقام مى‌گیرد. و خداوند، شکست‌ناپذیر و انتقام گیرنده است

﴿96﴾ [البتّه] شکار دریا و خوراک آن براى شما حلال شده که توشه‌اى براى شما و کاروانیان است، ولى تا وقتى محرم هستید، صید صحرایى بر شما حرام است. و از خداوندى که به سوى او محشور مى‌شوید، پروا کنید

﴿97﴾ خداوند، کعبه‌ى بیت‌الحرام را وسیله‌ى سامان‌بخشى و قِوام مردم قرار داده و نیز ماه حرام و قربانى‌هاى بى‌نشان و نشان‌دار را. این براى آن است که بدانید خداوند آنچه در آسمان‌ها و زمین است، مى‌داند و خداوند به هر چیز آگاه است

﴿98﴾ بدانید که خداوند، سخت‌کیفر است و همانا خداوند آمرزنده مهربان است

﴿99﴾ بر پیامبر، جز ابلاغ [آیات الهى] نیست و خداوند، آنچه را آشکار یا کتمان مى‌کنید، مى‌داند

﴿100﴾ [به مردم] بگو: «پلید و پاک، یکسان نیست، گرچه عدد ناپاکان تو را به تعجّب وادارد. پس اى صاحبان خرد! از خدا پروا کنید، باشد که شما رستگار شوید.»

﴿101﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از امورى که اگر برایتان آشکار شود، ناراحتتان مى‌کند، نپرسید. و اگر هنگام نزول قرآن از آنها سؤال کنید، برایتان روشن مى‌شود. خداوند از سؤال‌هاى نابجاى شما گذشت و خدا آمرزنده بردبار است

﴿102﴾ [از این­گونه سؤال‌ها] گروهى از پیشینیان نیز پرسیدند و [چون طاقت عمل نداشتند،] نسبت به آن منکر و کافر شدند

﴿103﴾ هیچ بحیره [حیوان گوش شکافته] و هیچ سائِبه [حیوانى که به خاطر زاد و ولدِ زیاد آن را آزاد کرده‌اند] و هیچ وصیله [حیوان نرى که متّصل به ماده، دوقلو به دنیا آمده باشد] و هیچ حام [شتر نرى که ده بار براى جفت‌گیرى از آن استفاده شده باشد]، خداوند، درباره‌ى این‌ها حکمى نکرده [و شما را از استفاده‌ى گوشت و بارکشى با آنها منع نفرموده و این ممنوعیت‌ها، خرافات زمان جاهلى است]، ولى کافران بر خدا دروغ مى‌بندند و بیشتر آنان اهل تعقّل نیستند

﴿104﴾ و هرگاه به آنان گفته شود: «به سوى آنچه خداوند نازل کرده و به سوى پیامبر بیایید.» می‌گویند: «آنچه پدرانمان را بر آن یافتیم، ما را بس است.» آیا هر چند پدرانشان چیزى نمى‌دانستند و [به حقّ] هدایت نشده بودند [باید راه آنان را ادامه دهند؟]

﴿105﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! بر شما باد [حفظ] خودتان. اگر شما هدایت یافتید، آن که گمراه شد، زیانى به شما نمى‌رساند. بازگشت همه شما به سوى خداست و او شما را به آنچه مى‌کردید، آگاه مى‌سازد

﴿106﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هرگاه [نشانه‌هاى] مرگ یکى از شما فرارسد، از میان خود دو نفر عادل را هنگام وصیت به شهادت و گواهى فراخوانید. و اگر در مسافرت بودید و مصیبت مرگ به سراغ شما آمد دو تن از غیر [هم‌کیشان]تان را به گواهى بطلبید و اگر [در صداقت آنان] شک کردید، پس از نماز آن دو را نگاه دارید تا به خداوند قسم یاد کنند که: «ما حاضر نیستیم حقّ را به هیچ قیمتى بفروشیم، هر چند در مورد خویشان باشد. و هرگز شهادت الهى را پنهان نمى‌کنیم که در این صورت از گنهکارانیم.»

﴿107﴾ پس اگر معلوم شد که آن دو شاهد گناه کرده‌اند [و سوگندشان ناحقّ بوده]، دو نفر دیگر برخاسته، به خدا سوگند یاد نمایند که: «قطعاً گواهى ما از گواهى آن دو نفر به حقّ نزدیک‌تر است.» [و بگویند:] «ما [از حدّ و حقّ] تجاوز نکرده‌ایم که اگر چنین کنیم، قطعاً از ستمکارانیم.»

﴿108﴾ این [روش به درستی] نزدیک‌تر است. براى این که شهادت را به نحو درست ادا کنند و یا بترسند که بعد از سوگند خوردنشان، سوگندهایى برگردانده شود [و جاى سوگند آنان را بگیرد]. و از خداوند پروا کنید و [فرمان‌هاى او را] گوش کنید. و خداوند، گروه فاسق را هدایت نمى‌کند

﴿109﴾ روزى که خداوند، پیامبران را گرد آورد. پس بگوید: «به دعوت شما چه پاسخى داده شد؟» گویند: «ما علمى [به حقیقت امر] نداریم، همانا داناى غیب‌ها تویى تو.»

﴿110﴾ [به یاد آور] زمانى که خداوند فرمود: اى عیسى پسر مریم! نعمتم را بر تو و بر مادرت یاد کن. آن­گاه که تو را با روح‌القدس [جبرئیل] تأیید کردم. در گهواره [به اعجاز] و در بزرگسالى [به وحى] با مردم سخن گفتى و آن‌گاه که کتاب و حکمت و تورات و انجیل را به تو آموختم و به اذن من از گِل [چیزى] به صورت پرنده ساختى و در آن دمیدى، پس با اذن من پرنده‌اى شد و با اذن من کور مادرزاد و پیسى گرفته را شفا مى‌دادى و آن­گاه که به اذن من، مردگان را [زنده] از گور بیرون مى‌آوردى و [به یاد آور] زمانى که [دستِ ظلمِ] بنى‌اسرائیل را از تو کوتاه کردم، آن‌گاه که تو دلایل روشن برایشان آوردى، پس کافرانِ از ایشان [درباره‌ى معجزات تو] گفتند: «این، چیزى جز سحر آشکار نیست.»

﴿111﴾ و زمانى که به حواریون وحى فرستادم که ایمان آورید. گفتند: «ایمان آورده‌ایم و شاهد باش که ما مسلمان و تسلیم هستیم.»

﴿112﴾ زمانى که حواریون گفتند: «اى عیسى بن مریم! آیا پروردگارت مى‌تواند از آسمان، خوانى [از غذا] براى ما فرود آورد؟» عیسى گفت: «اگر مؤمنید، از خدا پروا کنید!»

﴿113﴾ گفتند: «[ما بهانه‌جو نیستیم؛ بلکه] مى‌خواهیم از آن بخوریم و دل‌هایمان اطمینان یابد و بدانیم که به ما راست گفته‌اى. و بر آن مائده‌ى آسمانى از گواهان باشیم.»

﴿114﴾ عیسى بن مریم گفت: «خداوندا! پروردگارا! مائده‌اى از آسمان بر ما فروفرست که براى نسل کنونى و آیندگان ما عید و نشانه‌اى از تو باشد و ما را روزى ده، که تو بهترینِ روزى‌دهندگانى.»

﴿115﴾ خداوند فرمود: «من آن [مائده] را بر شما نازل مى‌کنم، امّا هر کدام از شما بعد از آن کفر ورزد، او را چنان عذاب خواهم کرد که هیچ یک از جهانیان را آن­گونه عذاب نکنم.»

﴿116﴾ و زمانى که خداوند فرمود: «اى عیسى بن مریم! آیا تو به مردم گفتى: به غیر از خدا، من و مادرم را به عنوان دو معبود بگیرید؟» [عیسى] گفت: «[خدایا!] تو پاک و منزّهى! مرا نشاید که حرف ناروایى که سزاوار من نیست بگویم. اگر چنین گفته بودم، تو آن را مى‌دانستى، تو آنچه را در دل و جان من است، مى‌دانى، امّا من از آنچه در ذات توست، بى‌خبرم. همانا، داناى تمام غیب‌ها تویى تو

﴿117﴾ من، به آنان نگفتم مگر آنچه مرا به آن فرمان دادى، که بپرستید خداوندى را که پروردگار من و پروردگار شماست و تا زمانى که در میان آنان بودم، بر آنان شاهد و ناظر بودم. پس چون مرا بازگرفتى، تو خود بر آنان مراقب بودى. و تو بر هر چیز گواهى

﴿118﴾ [خدایا!] اگر عذابشان کنى، آنان بندگان تو هستند. و اگر آنان را بیامرزى، همانا تو خود توانمند و حکیمى.»

﴿119﴾ خداوند فرمود: «این، روزى است که راستگویان را صداقتشان سود دهد. برایشان باغ‌هایى است که زیر [درختان] آن نهرها جارى است. همیشه در آن ماندگارند، خداوند از آنان راضى است، آنان نیز از او راضى‌اند. این رستگارى بزرگ است.»

﴿120﴾ مُلک و حکومت آسمان‌ها و زمین و آنچه در آنهاست، تنها از آن خداست. و او بر هرچیز تواناست

﴿1﴾ ستایش مخصوص خداوندى است که آسمان‌ها و زمین را آفرید و تاریکى‌ها و روشنى را قرار داد، امّا کافران [دیگران را] با پروردگارشان برابر و همتا مى‌گیرند

﴿2﴾ او کسى است که شما را از گل آفرید، پس از آن اَجلى را [براى زندگى شما در دنیا] قرار داد و اَجلى معین نزد اوست. پس [با وجود این] شما شک و شبهه مى‌کنید؟

﴿3﴾ و اوست که در آسمان‌ها و در زمین خداوند است. نهان و آشکار شما را مى‌داند و هر چه را به دست مى‌آورید، مى‌داند

﴿4﴾ و هیچ نشانه و آیه‌اى از نشانه‌هاى پروردگارشان براى آنها نمى‌آمد، جز آن که [به جاى تصدیق و ایمان] از آن روی برمی‌گرداندند

﴿5﴾ پس همین که حقّ براى آنان آمد، آن را تکذیب کردند، پس به زودى خبرهاى مهم [و تلخ درباره‌ى کیفر] آنچه را به مسخره مى‌گرفتند، به سراغشان خواهد آمد

﴿6﴾ آیا ندیدند که چه بسیار امت‌هاى پیش از آنان را هلاک کردیم؟ با آن که در زمین به آنان جایگاه و توانى داده بودیم که به شما نداده‌ایم؟ و [باران و برکت] آسمان را پى در پى برایشان فرستادیم و نهرهاى آب از زیر پاهایشان جارى ساختیم، پس آنان را به کیفر گناهانشان هلاک کردیم و نسل دیگرى پس از آنان پدید آوردیم

﴿7﴾ و اگر نوشته‌اى را در کاغذى بر تو نازل مى‌کردیم که کافران آن را با دست‌هاى خود لمس مى‌کردند، باز هم مى‌گفتند: «این، جز جادویى آشکار نیست.»

﴿8﴾ و [کافرانِ بهانه‌جو] گفتند: «چرا فرشته‌اى بر او نازل نشده [تا او را در دعوت کمک کند]؟» در حالى که اگر فرشته‌اى نازل مى‌کردیم، [باز هم لجاجت می‌کردند و] کار آنان پایان مى‌یافت و هیچ مهلتى به آنان داده نمى‌شد

﴿9﴾ و اگر [پیامبر را] فرشته قرار مى‌دادیم، حتماً او را به صورت مردى درمى‌آوردیم [که باز همان شبهه را تکرار مى‌کردند. پس]، کار را بر آنان مشتَبَه مى‌ساختیم، همان­طور که آنان [با ایرادهاى خود] کار را بر دیگران مشتبه مى‌سازند

﴿10﴾ و قطعاً پیامبرانى پیش از تو هم استهزا شدند، پس عذابى که به استهزاى آن مى‌پرداختند، بر مسخره‌کنندگان از ایشان فرودآمد

﴿11﴾ [اى پیامبر! به آنان] بگو: «در زمین بگردید، پس بنگرید که سرنوشت تکذیب‌کنندگان چگونه شد؟»

﴿12﴾ بگو: «آنچه در آسمان‌ها و زمین است، براى کیست؟» بگو: «براى خداوند است که بر خود، رحمت را مقرّر کرده است.» او قطعاً شما را در روز قیامت که شکى در آن نیست جمع خواهد کرد. کسانى که خود را باختند، همانان ایمان نمى‌آورند

﴿13﴾ و تنها براى اوست آنچه در شب و روز قرار گرفته و او شنواى داناست

﴿14﴾ بگو: «آیا غیر از خدا را سرپرست خود بگیرم؟ در حالى که او آفریدگار آسمان‌ها و زمین است. او همه را طعام مى‌دهد، ولى کسى به او طعام نمى‌دهد.» بگو: «من مأمورم که اوّلین کسى باشم که تسلیم فرمان اوست. و [به من گفته شده که] هرگز از مشرکان مباش.»

﴿15﴾ بگو: «اگر پروردگارم را نافرمانى کنم، از عذاب روزى بزرگ بیمناکم

﴿16﴾ در آن روز، از هر کس عذاب الهى برداشته شود، قطعاً مشمول رحمت الهى شده و این است رستگارى آشکار.»

﴿17﴾ و اگر خداوند تو را با زیان و آسیب درگیر کند، جز خودش هیچ کس برطرف کننده آن نیست. و اگر خیرى به تو برساند، پس او بر هر چیز تواناست

﴿18﴾ اوست که بر بندگان خود قاهر و مسلط است. و اوست حکیم آگاه

﴿19﴾ بگو: «چه موجودى در گواهى، برتر و بزرگتر است؟» بگو: «خداوند میان من و شما گواه است. و این قرآن به من وحى شده تا با آن شما را و هرکه را این پیام به او برسد، هشدار دهم. آیا شما گواهى مى‌دهید که با خداوند، خدایان دیگرى هست؟» بگو: «من گواهی نمى‌دهم.» بگو: «همانا او خداى یکتاست و بى‌تردید من از آنچه شما شرک مى‌ورزید، بیزارم.»

﴿20﴾ کسانى که به آنان، کتاب [آسمانى] دادیم، [پیامبر را] همانند فرزندان خود مى‌شناسند [ولی حاضر به پذیرفتن نیستند]، پس کسانى که به خودشان زیان زدند، ایمان نمى‌آورند

﴿21﴾ و کیست ستمکارتر از آن کس که به خداوند دروغ بندد، یا آیات الهى را تکذیب کند؟ همانا ستمگران رستگار نمى‌شوند

﴿22﴾ و روزى که آنان را یکسره محشور می‌کنیم، سپس به کسانى که شرک ورزیدند، می‌گوییم: کجایند شریکان شما که بر ایشان گمان [خدایى] داشتید؟

﴿23﴾ پس [در پیشگاه خداوند] عذرى نیابند، جز آن که بگویند: «سوگند به خدا! پروردگارمان، ما هرگز مشرک نبوده‌ایم!»

﴿24﴾ بنگر که چگونه علیه خود دروغ گفتند و آنچه به دروغ و افترا به خدا نسبت مى‌دادند، از دستشان رفت

﴿25﴾ بعضى از آنها کسانى هستند که [به ظاهر] به سخن تو گوش مى‌دهند، ولى ما بر دل‌هایشان پرده‌هایى قرار داده‌ایم تا آن را نفهمند و در گوش‌هایشان [نسبت به شنیدن حقّ] سنگینى قرار دادیم و آنان به قدرى لجوجند که اگر هر آیه و معجزه‌اى را ببینند، باز هم به آن ایمان نمى‌آورند، تا آنجا که چون نزد تو آیند، با تو جدال مى‌کنند. و کسانى که کافر شدند، مى‌گویند: «این نیست جز افسانه‌هاى پیشینیان.»

﴿26﴾ و آنان، مردم را از آن [پیامبر و قرآن] بازمى‌دارند. و خود نیز از آن دور و محروم مى‌شوند، [ولى بدانند که] جز خودشان را هلاک نمى‌سازند، و[لى] نمى‌فهمند

﴿27﴾ و اگر آنان را، آن هنگام که بر لبه‌ى آتش [دوزخ] نگه داشته شده‌اند، ببینى، پس مى‌گویند: «اى کاش [بار دیگر به دنیا] بازگردانده شویم و آیات پروردگارمان را تکذیب نکنیم و از مؤمنان [واقعى] باشیم.»

﴿28﴾ [چنین نیست،] بلکه آنچه قبلاً [در دنیا] پنهان مى‌کردند، [در آن روز] برایشان آشکار شده و اگر آنان به دنیا بازگردانده شوند، بى‌گمان باز هم به آنچه از آن نهى شده‌اند، بازمى‌گردند. و آنان قطعاً دروغگویانند

﴿29﴾ و گفتند: «جز زندگى دنیوى ما، هیچ زندگى دیگرى نیست و ما [پس از مرگ] برانگیحته نمی‌شویم.»

﴿30﴾ و اگر ببینى آن­گاه که در برابر پروردگارشان بازداشته شده‌اند، [خدا] مى‌فرماید: «آیا این [رستاخیز،] حقّ نیست؟» مى‌گویند: «آری! به پروردگارمان سوگند [که حقّ است].» او مى‌فرماید: «پس به کیفر کفرورزى‌هایتان، عذاب را بچشید.»

﴿31﴾ قطعاً کسانى که دیدار خداوند [در قیامت] را تکذیب کردند، زیانکار شدند. همین که ساعتِ موعود، ناگهان به سراغشان آید، در حالى که بار سنگین گناهان خویش را بر پشتشان می‌کشند، می‌گویند: «دریغا از آن کوتاهى‌ها که در دنیا کرده‌ایم!» آگاه باشید که چه بد بارى است آنچه به دوش مى‌کشند

﴿32﴾ و زندگى دنیا جز بازى و سرگرمى نیست. و البتّه خانه‌ى آخرت، براى تقواپیشگان بهتر است. آیا نمى‌اندیشید؟

﴿33﴾ البتّه ما مى‌دانیم که آنچه مى‌گویند، تو را اندوهناک مى‌کند، [ولى غم مخور و بدان که] آنان [در واقع] تو را تکذیب نمى‌کنند، بلکه ستمگران، آیات خدا را انکار مى‌کنند

﴿34﴾ و پیش از تو نیز پیامبرانى تکذیب شدند، لیکن در برابر آنچه تکذیب شدند و آزار دیدند، صبر کردند، تا یارى ما به آنان رسید. [تو نیز چنین باش؛ زیرا] براى کلمات [و سنّت‌هاى] خداوند، تغییردهنده‌اى نیست. قطعاً از اخبار پیامبران براى تو آمده است [و با سرگذشت آنان آشنایى]

﴿35﴾ و اگر اعراض و بى‌اعتنایى آن [کافر]ان بر تو سنگین است، [بدان که حتی] اگر بتوانى سوراخى در زمین یا نردبانى در آسمان بجویى، تا آیه‌اى برایشان بیاورى [باز هم ایمان نخواهند آورد] و اگر خدا خواسته بود، همه‌ى آنان را بر هدایت گرد مى‌آورد [ولى سنّت الهى بر هدایت اجبارى نیست]، پس هرگز از جاهلان مباش

﴿36﴾ تنها کسانى [دعوت تو را] مى‌پذیرند که گوش شنوا دارند و [آنان که نمى‌گروند،] مردگانى هستند که روز قیامت خداوند آنان را بر مى‌انگیزد و سپس همه به سوى او بازگردانده مى‌شوند

﴿37﴾ و گفتند: «چرا بر او معجزه‌اى [که ما مى‌خواهیم] از سوى پروردگارش نازل نشده؟» بگو: «بى‌تردید خداوند قادر است که معجزه‌اى [را که مى‌خواهید] بیاورد؛ ولى بیشتر آنها نمى‌دانند.»

﴿38﴾ و هیچ جنبنده‌اى در زمین و هیچ پرنده‌اى که با دو بال خود، پرواز مى‌کند، نیست، مگر این که آنها هم امت‌هایى چون شمایند. ما در این کتاب هیچ چیز را فروگذار نکردیم، سپس همه نزد پروردگارشان گرد مى‌آیند

﴿39﴾ و کسانى که آیات ما را تکذیب کردند، کر و لال‌هایى هستند درتاریکى‌ها. خداوند، هر که را بخواهد [و سزاوار باشد]، گمراهش کند و هر که را بخواهد [و شایسته بداند] بر راه راست قرارش مى‌دهد

﴿40﴾ بگو: «اگر راست مى‌گویید، چه خواهید کرد آن گاه که عذاب خدا در دنیا بیاید یا قیامت فرا رسد؟ آیا غیر خدا را مى‌خوانید؟»

﴿41﴾ بلکه [در هنگامه خطر] فقط او را مى‌خوانید، پس اگر بخواهد، آن رنجى که خدا را به خاطر آن مى‌خوانید، برطرف مى‌کند. و آنچه را براى خداوند شریک مى‌پنداشتید [در قیامت] فراموش مى‌کنید

﴿42﴾ و به سوى امّت‌هاى پیش از تو [نیز پیامبرانى] فرستادیم، [و چون مخالفت کردند،] آنان را به تنگدستى و بیمارى گرفتار کردیم. باشد که تضرّع کنند

﴿43﴾ پس چرا هنگامى که ناگوارى‌هاى ما به آنان رسید، توبه و زارى نکردند؟ آرى! دل‌هاى آنان سنگ و سخت شده و شیطان کارهایى را که مى‌کردند، برایشان زیبا جلوه داده است

﴿44﴾ پس چون اندرزهایى را که به آنان داده شده بود، فراموش کردند، درهاى هر گونه نعمت را به رویشان گشودیم، تا آن­گاه که به آنچه داده شدند، دل خوش کردند، ناگهان آنان را [به کیفر] گرفتیم، پس یک‌باره محزون و نومید گردیدند

﴿45﴾ پس ریشه‌ى گروه ستمکار بریده شد. و سپاس، مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است

﴿46﴾ بگو: «چه فکر مى‌کنید؟ اگر خداوند، شنوایى و بینایى شما را بگیرد و بر دل‌هاى شما مهر بزند، جز خداوند، کدام معبودى است که آنها را به شما باز دهد؟» ببین که ما چگونه آیات را به گونه‌هاى مختلف بیان مى‌کنیم؛ امّا آنان روى برمى‌گردانند

﴿47﴾ بگو: «چه خواهید کرد اگر عذاب خداوند، به طور پنهان و ناگهانى یا آشکارا به سراغ شما آید؟ آیا جز گروه ستمگر هلاک خواهند شد؟»

﴿48﴾ و ما پیامبران را جز به عنوان بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده نمى‌فرستیم. پس کسانى که ایمان آورند و [کار خود را] اصلاح کنند، بیمى بر آنان نیست و اندوهگین نمى‌شوند

﴿49﴾ و کسانى که آیات ما را تکذیب کردند، عذاب الهى به خاطر فسق و گناهشان، دامن‌گیر آنان مى‌شود

﴿50﴾ [اى پیامبر! به مردم] بگو: «من ادّعا نمى‌کنم که گنجینه‌هاى خداوند نزد من است و من غیب هم نمى‌دانم و ادّعا نمى‌کنم که من فرشته‌ام. من جز آنچه را به من وحى مى‌شود، پیروى نمى‌کنم.» بگو: «آیا نابینا و بینا برابرند؟ آیا نمى‌اندیشید؟»

﴿51﴾ و به وسیله‌ى این [قرآن] کسانى را که از محشور شدن نزد پروردگارشان بیم دارند، هشدار ده؛ [زیرا] غیر از خداوند، براى آنان یاور و شفیعى نیست. شاید که پروا نمایند

﴿52﴾ و کسانى را که بامداد و شامگاه پروردگارشان را مى‌خوانند، در حالى که رضاى او را مى‌طلبند، از خود مران. چیزى از حساب آنان بر عهده‌ى تو نیست و از حساب تو نیز چیزى بر عهده آنان نیست که طردشان کنى و در نتیجه ازستمگران شوى

﴿53﴾ و این­گونه بعضى از مردم را به وسیله‌ى بعضى دیگر آزمایش کردیم، تا بگویند: «آیا اینانند آنها که خداوند، از میان ما بر آنها منّت نهاده است؟» آیا خداوند به حال شاکران داناتر نیست؟

﴿54﴾ و هرگاه کسانى که به آیات ما ایمان دارند، نزد تو آیند، پس بگو: «سلام بر شما! پروردگارتان بر خودش رحمت را مقرّر کرده است، که هر کس از شما از روى نادانى کار بدى انجام دهد و پس از آن توبه کند و خود را اصلاح نماید، قطعاً خداوند، آمرزنده و مهربان است.»

﴿55﴾ و ما بدین­گونه آیات را [براى مردم] به روشنى بیان مى‌کنیم، [تا حقّ، آشکار] و راه و رسم گناهکاران روشن شود

﴿56﴾ بگو: «من از پرستش آنها که به جاى خدا مى‌خوانید، نهى شده‌ام.» بگو: «من از هوس‌هاى شما پیروى نمى‌کنم، که در این صورت گمراه شده و از هدایت‌یافتگان نخواهم بود.»

﴿57﴾ بگو: «من از طرف پروردگارم دلیل آشکارى دارم؛ ولى شما آن را دروغ پنداشتید. آنچه را شما [از عذاب الهى] با شتاب مى‌طلبید، به دست من نیست. فرمان جز به دست خدا نیست، که حقّ را بیان مى‌کند و او بهترین [داور و] جداکننده‌ى حقّ از باطل است.»

﴿58﴾ بگو: «اگر آنچه که درباره آن شتاب مى‌کنید، نزد من بود [و به درخواست شما عذاب نازل مى‌کردم]، قطعاً کار میان من و شما پایان گرفته بود؛ ولى خداوند به حال ستمگران آگاه‌تر است [و به موقع مجازاتشان مى‌کند].»

﴿59﴾ و گنجینه‌هاى غیب، تنها نزد خداست. و جز او کسى آن را نمى‌داند و آنچه را در خشکى و دریاست، مى‌داند. و هیچ برگى از درخت نمى‌افتد، جز آن که او مى‌داند و هیچ دانه‌اى در تاریکى‌هاى زمین و هیچ تر و خشکى نیست، مگر آن که [علم آن] در کتاب مبین ثبت است

﴿60﴾ و او کسى است که [روح] شما را در شب [به هنگام خواب] مى‌گیرد و آنچه را در روز انجام مى‌دهید، مى‌داند. سپس شما را از خواب برمى‌انگیزد تا مدّت معین [عمر شما] سپرى شود. عاقبت، بازگشت شما به سوى اوست. پس شما را به آنچه انجام مى‌دهید، خبر مى‌دهد

﴿61﴾ و تنها اوست که قهر و اقتدارش برتر از بندگان است و نگهبانانى بر شما مى‌فرستد، تا چون مرگ یکى از شما فرارسد، فرستادگان ما [فرشتگان،] جان او را بازگیرند و در کار خود، هیچ کوتاهى نکنند

﴿62﴾ سپس مردم به سوى خدا، مولاى حقّشان بازگردانده مى‌شوند. آگاه باشید که دادرسى و داورى تنها از آنِ خداوند است و او سریع‌ترینِ حساب‌رَسان است

﴿63﴾ بگو: «چه کسى شما را از تاریکى‌هاى خشکى و دریا نجات مى‌دهد؟ وقتى که او را آشکارا و پنهان مى‌خوانید. [و مى‌گویید:]» اگر خدا ما را از این ظلمت رهایى دهد، از شکرگزاران خواهیم بود.»

﴿64﴾ بگو: «خدا شما را از این ظلمت‌ها و از هر ناگوارى دیگر نجات مى‌دهد، باز شما شرک مى‌ورزید.»

﴿65﴾ بگو: «او تواناست که از بالاى سرتان یا از زیر پایتان عذابى بر شما بفرستد، یا شما را به صورت گروه‌هاى گوناگون با هم درگیر کند و طعم تلخ جنگ و خونریزى را توسط یکدیگر به شما بچشاند.» بنگر که چگونه آیات را گونه‌گون بازگو مى‌کنیم، باشد که بفهمند

﴿66﴾ و قوم تو این قرآن را تکذیب کردند، با آن که سخن حقّى است. بگو: «من وکیل و عهده‌دار ایمان آوردن شما نیستم.»

﴿67﴾ براى هر خبرى وقتى مقرّر است [که در آن واقع مى‌شود] و به زودى خواهید دانست

﴿68﴾ و هرگاه کسانى را دیدى که در آیات ما [به قصد تخطئه،] کند و کاو مى‌کنند، از آنان روى بگردان تا وارد مطلب دیگرى شوند. و اگر شیطان تو را به فراموشى انداخت، پس از توجّه، [دیگر] با این قوم ستمگر منشین

﴿69﴾ کسانى که پروا پیشه کردند، به گناه ستمکاران بازخواست نخواهند شد، ولى باید آنان را پند دهند تا شاید پرهیزکار شوند

﴿70﴾ و کسانى که دین خود را به بازى و سرگرمى گرفتند و زندگى دنیا مغرورشان کرده است، آنان را رها کن. و به وسیله‌ى قرآن پندشان ده، تا مبادا به کیفر آنچه کسب کرده‌اند، به هلاکت افتند، در حالى که جز خدا هیچ یاور و شفیعى ندارند. و اگر [انسان در آن روز] هر گونه عوضى [براى کیفر] بپردازد، از او پذیرفته نمى‌شود. آنان کسانى هستند که به سزاى آنچه کسب کرده‌اند به هلاکت افتادند. براى آنان شرابى از آب سوزان و عذابى دردناک به کیفر کفرشان خواهد بود

﴿71﴾ بگو: «آیا غیر خداوند، چیزى را بخوانیم که سود و زیانى براى ما ندارد و پس از آن که خداوند هدایتمان کرد، به عقب بازگشته [و کافر] شویم؟ همچون کسى که شیاطین او را در زمین از راه به در برده‌اند و سرگردان مانده است، در حالى که براى او یارانى [دلسوز] است که او را به هدایت دعوت کرده [و مى‌گویند:]» «نزد ما بیا [و حقّ را بپذیر].» بگو: «هدایتى که از سوى خدا باشد، هدایت واقعى است و ما مأموریم که براى خداى جهانیان تسلیم باشیم

﴿72﴾ و [به ما امر شده که] نماز را بر پا دارید و از خداوند پروا کنید. و اوست آن که همگان نزدش محشور مى‌شوید.»

﴿73﴾ و او کسى است که آسمان‌ها و زمین را به حقّ آفرید و روزى که بگوید: موجود شو، بى‌درنگ، موجود مى‌شود. سخن او حقّ است. [و روز قیامت،] روزى که در صور دمیده مى‌شود، حکومت، تنها از آنِ اوست. داناى غیب و شهود است. و اوست حکیم و آگاه

﴿74﴾ و [یاد کن] آن هنگام که ابراهیم به آزَر [عموى مشرکش که به جای] پدرش [سرپرستی او را به عهده داشت]، گفت: «آیا بت‌ها را خدایان مى‌گیرى؟ بى‌شک تو و قومت را در گمراهى آشکار مى‌بینم.»

﴿75﴾ و این گونه ملکوت آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم نشان دادیم، تا از اهل یقین باشد

﴿76﴾ پس چون شب بر او پرده افکند، ستاره‌اى دید. گفت: «این پروردگار من است!» پس چون غروب کرد، گفت: «من زوال‌پذیران را دوست ندارم.»

﴿77﴾ پس چون ماه را در حال طلوع و درخشش دید، گفت: «این پروردگار من است!» پس چون غروب کرد، گفت: «اگر پروردگارم مرا هدایت نکرده بود، قطعاً از گروه گمراهان بودم.»

﴿78﴾ پس چون خورشيد را برآمده ديد گفت: «این است پروردگار من! این بزرگتر [از ماه و ستاره] است.» امّا چون غروب کرد، گفت: «اى قوم من! همانا من از آنچه براى خداوند شریک قرار مى‌دهید، بیزارم

﴿79﴾ من از سر اخلاص روى خود را به سوى کسى گرداندم که آسمان‌ها و زمین را پدید آورد و من از مشرکان نیستم.»

﴿80﴾ و قومش با وى به گفتگو و ستیزه پرداختند، او گفت: «[اى قوم من!] آیا درباره‌ى خدا با من مُحاجّه و ستیزه مى‌کنید؟ و حال آن که او مرا هدایت کرده است. و من از آنچه شما شریک او مى‌پندارید، بیم ندارم، مگر آن که پروردگارم چیزى بخواهد، [که اگر هم آسیبى به من برسد، خواست خداست، نه بت‌ها،] علم پروردگارم همه چیز را فراگرفته، پس آیا پند نمى‌گیرید؟

﴿81﴾ و چگونه از چیزى که شریک خدا ساخته‌اید بترسم؟ و حال آن که شما آنچه را که خدا هیچ دلیلى درباره‌ى آن بر شما نازل نکرده است، شریک او گرفته و نمى‌ترسید. اگر مى‌دانید [بگویید که] کدام یک از ما دودسته، به ایمِنى [در قیامت] سزاوارتر است؟

﴿82﴾ کسانى که ایمان آوردند و ایمانشان را به ستم و شرک نیالودند، آنانند که برایشان ایمنى [از عذاب] است و آنان هدایت‌یافتگانند.»

﴿83﴾ این [نوع استدلال]، حجّت ماست که در برابر قومش به ابراهیم دادیم، هر کس را که بخواهیم [و شایسته بدانیم]، به درجاتى بالا مى‌بریم. پروردگارت حکیم و داناست [و بر اساس علم و حکمت، مقام انسان‌ها را بالا مى‌برد]

﴿84﴾ و ما به او [ابراهیم]، اسحاق و یعقوب را بخشیدیم و یکایک آنان را هدایت کردیم. و نوح را پیش از آنان هدایت کرده بودیم. و از نسل ابراهیم، داوود و سلیمان و ایوب و یوسف و موسى و هارون را [نیز هدایت کردیم] و ما این‌گونه نیکوکاران را پاداش مى‌دهیم

﴿85﴾ و زکریا و یحیى و عیسى و الیاس را [نیز هدایت کردیم و] همه از شایستگانند

﴿86﴾ و اسماعیل و یسع و یونس و لوط را [نیز هدایت کردیم] و همه را بر جهانیان برترى دادیم

﴿87﴾ و از پدران و ذرّیه و برادرانشان، کسانى را [مورد لطف قراردادیم و به خاطر لیاقتشان آنان را به نبوّت] برگزیدیم و به راه راست هدایتشان کردیم

﴿88﴾ آن هدایت خداست. هر کس از بندگانش را که بخواهد، به آن هدایت مى‌کند. و اگر شرک ورزند، قطعاً آنچه انجام داده‌اند، از دستشان خواهد رفت

﴿89﴾ آنان کسانى بودند که کتاب آسمانى و حکومت و قضاوت و مقام نبوّت به آنان دادیم. پس اگر این مشرکان به آنها کفر ورزند و نپذیرند [ناراحت نباش، چرا که] ما گروهى دیگر را که به آن کافر نیستند، مى‌گماریم

﴿90﴾ آنان کسانى‌اند که خداوند هدایتشان کرده، پس به هدایت آنان اقتدا کن. [اى پیامبر! به مردم] بگو: «من بر این [رسالت و دعوت] از شما مزدى طلب نمى‌کنم. این قرآن جز تذکرى براى جهانیان نیست.»

﴿91﴾ خداوند را آن­گونه که شایسته اوست، نشناختند، چرا که گفتند: «خداوند بر هیچ بشرى، چیزى نازل نکرده است.» بگو: «کتابى را که موسى آورد و نور و هدایت براى مردم بود، چه کسى نازل کرد؟ کتابى که آن را ورق ورق کرده، بخشى را آشکار و بسیارى را پنهان مى‌سازید و آنچه را شما و پدرانتان نمى‌دانستید، [از طریق همان تورات،] به شما آموخته شد.» [اى پیامبر!] بگو: خدا؛ و آنان را رها کن تا در یاوه‌گویى‌هاى خود غوطه‌ور باشند

﴿92﴾ و این مبارک کتابى است که نازل کرده‌ایم. تصدیق کننده آنچه پیش از آن آمده است، [تا مردم را به پاداش‌هاى الهى مژده دهى] و اهل مکه و کسانى را که اطراف آن هستند، هشدار دهى. و آنان که به آخرت ایمان دارند، به آن [قرآن] نیز ایمان خواهند آورد. و همانان بر نمازهاى خود محافظت دارند

﴿93﴾ و کیست ظالم‌تر از آن که بر خدا دروغى بست یا گفت: «به من وحى شده!» در حالى که چیزى به او وحى نشده است. و نیز آن کس که گفت: «به زودى من هم مثل آنچه خدا نازل کرده، نازل مى‌کنم.» و اگر ببینى زمانى را که ستمگران در سکرات مرگ قرار گرفته‌اند و فرشتگان دست‌هاى خویش را گشوده و فرمان جان دادن مى‌دهند، [و مى‌گویند:] «امروز به خاطر نسبت‌هاى ناروا که به خداوند مى‌دادید و از آیات او سرپیچى مى‌کردید، به عذاب خوارکننده کیفر داده خواهید شد.»

﴿94﴾ به راستى همان گونه که نخستین بار شما را آفریدیم، اکنون نیز تک و تنها نزد ما آمدید و همه اموالى را که به شما دادیم، پشت سر گذاشتید و آن شفیعان را که در [سرنوشت] خودتان، شریکان خداوند مى‌پنداشتید، همراه شما نمى‌بینیم. به راستى [پیوندهاى] میان شما گسسته و آنچه [از شریکان و شفیعان که] مى‌پنداشتید، از [دست] شما رفت

﴿95﴾ همانا خداوند، شکافنده‌ى دانه و هسته است. زنده را از مرده بیرون مى‌آورد و بیرون آورنده‌ى مرده از زنده است. آن است خداوند شما. پس چگونه [از حقّ] منحرف مى‌شوید؟

﴿96﴾ [خداوند،] شکافنده‌ى سپیده دم است، و شب را مایه‌ى آرامش قرار داد و خورشید و ماه را اسباب شمارشِ [ایام]. این است اندازه‌گیرى خداوند قدرتمند دانا

﴿97﴾ و اوست کسى که ستارگان را براى شما قرار داد تا در تاریکى‌هاى خشکى و دریا، به وسیله آنها راه را بیابید. قطعاً ما نشانه‌ها را براى قومى که آگاه و دانایند، به تفصیل روشن ساختیم

﴿98﴾ و اوست کسى که شما را از یک نفس آفرید. پس برخى قرار یافته [و به دنیا آمده‌اند] و برخى [در پشت پدرها و رحم مادرها] به امانت گذاشته شده‌اند. ما آیات خویش را براى گروهى که مى‌فهمند، به تفصیل بیان کردیم

﴿99﴾ و او کسى است که از آسمان، آبى نازل کرد، پس به وسیله‌ى آن، هر گونه گیاه برآوردیم و از آن سبزه‌ها خارج ساختیم. از آن [سبزه‌ها] دانه‌هاى بر هم نشسته و چیده شده بیرون آوریم. و از شکوفه‌ى خرما خوشه‌هایى نزدیک به هم [پدید آوریم] و نیز باغ‌هایى از [انواع] انگورها و زیتون و انار [پرورش دهیم] که برخى شبیه به هم و برخى غیر متشابهند. به میوه‌ى آن، آن گاه که بار دهد و آن گاه که میوه مى‌رسد، بنگرید. همانا در آن، نشانه‌هایى براى گروه با ایمان است

﴿100﴾ و آنان براى خدا شریکانى از جنّ قرار دادند، در حالى که آنان را نیز خدا آفریده است و از روى نادانى براى خداوند، پسران و دخترانى ساخته و پرداخته‌اند. خداوند برتر و منزّه است از آنچه آنان درباره‌ى او وصف مى‌کنند

﴿101﴾ [خدا،] پدید آورنده‌ى آسمان‌ها و زمین است. چگونه براى او فرزندى باشد؟ در حالى که براى او همسرى نبوده است و او هر چیز را آفریده و به هر چیز داناست

﴿102﴾ آن است خداوند، پروردگار شما! معبودى جز او نیست. آفریدگار هر چیز است. پس او را بپرستید. و او نگهبان و مدبّر همه چیز است

﴿103﴾ چشم‌ها او را در نمى‌یابد؛ ولى او چشم‌ها را در مى‌یابد. و او دقیق و باریک‌بین و آگاه است

﴿104﴾ «بی‌گمان از سوى پروردگارتان، مایه‌هاى بینش و بصیرت، براى شما آمده است. پس هر که بصیرت یافت، به سود خود اوست. و هر کس کورى گزید، به زیان خویش عمل کرده است. و من نگهبان و ضامن [ایمان] شما نیستم.»

﴿105﴾ و بدین‌سان آیات را در شکل‌هاى گوناگون بیان مى‌کنیم، [تا وسیله هدایت شود؛ ولى کافران ایمان نمی‌آورند] و می‌گویند: «تو درس خوانده‌اى!» ما براى کسانى بیان مى‌کنیم که اهل فهم و علم باشند

﴿106﴾ تنها آنچه را از سوى پروردگارت به تو وحى شده، پیروى کن. معبودى جز او نیست. و از مشرکان روى بگردان

﴿107﴾ و اگر خداوند مى‌خواست، [همه به اجبار ایمان مى‌آوردند و] شرک نمى‌ورزیدند. [ولى سنّت الهى چنین نیست] و ما تو را بر آنان نگهبان قرار ندادیم و تو وکیل [ایمان آوردن] آنان نیستى

﴿108﴾ و به [معبود] کسانى که غیر خدا را مى‌خوانند، ناسزا نگویید؛ که آنان نیز از روى جهل و دشمنى به خداوند ناسزا مى‌گویند. ما این‌گونه عمل هر امّتى را برایشان جلوه دادیم. سپس بازگشت آنان به سوى پروردگارشان است. پس خداوند آنان را به آنچه مى‌کردند، خبر مى‌دهد

﴿109﴾ و با سخت‌ترینِ سوگندهایشان به خدا قسم یاد کردند که اگر معجزه و نشانه‌اى برایشان بیاید، قطعاً به آن ایمان خواهند آورد. بگو: «معجزات، تنها نزد خداست. و چه مى‌دانید که اگر معجزه‌اى هم بیاید، آنان ایمان نخواهند آورد.»

﴿110﴾ همان‌گونه که در آغاز ایمان نیاوردند، این بار نیز دلها و چشم‌هایشان را دگرگون و واژگون مى‌کنیم و آنان را درطغیانشان رها مى‌سازیم، تا سرگردان بمانند

﴿111﴾ و اگر ما فرشتگان را به سوى آنان نازل مى‌کردیم و مردگان با آنان سخن مى‌گفتند و همه چیز را [به گواهى صدق و اعجاز]، دسته دسته در برابرشان گرد مى‌آوردیم، باز هم ایمان نمى‌آوردند. مگر آن که خداوند بخواهد [به اجبار ایمان آورند]، ولى بیشترشان نادانى مى‌کنند

﴿112﴾ ما این‌گونه براى هر پیامبرى، دشمنى از شیطان‌هاى انس و جنّ قرار دادیم، که برخى از آنان حرف‌هاى دلپسند و فریبنده را به برخى دیگر مرموزانه القا مى‌کنند. البتّه اگر پروردگارت مى‌خواست، چنین نمى‌کردند. [ولى سنّت الهى بر آزادى انسان‌هاست،] پس آنان را و آنچه به دروغ مى‌سازند، به خودشان واگذار

﴿113﴾ و [شیاطین، سخنان فریبنده خود را برمردم مى‌خوانند] تا گوش دل آنان که به قیامت ایمان ندارند، به آن سخنان مایل شود و آن را بپسندند. و آنان به دست آورند آنچه را به دنبال به دست آوردنش هستند

﴿114﴾ پس [بگو:] «آیا [با این همه دلایل روشن،] غیرِ خدا را به داورى جویم؟ در حالى که او کتاب آسمانى را به تفصیل به سوى شما نازل کرد.» و کسانى که به آنان کتاب داده‌ایم، مى‌دانند که این کتاب، از طرف پروردگارت به حقّ نازل گشته است، پس به هیچ وجه از تردیدکنندگان مباش

﴿115﴾ و کلام پروردگارت، در صداقت و عدالت به حدّ کمال و تمام رسید. هیچ تغییر دهنده‌اى براى کلمات او نیست. و او شنواى داناست

﴿116﴾ و اگر از بیشترِ افراد روى زمین، اطاعت کنى، تو را از راه خداوند، منحرف و گمراه مى‌کنند. زیرا آنان جز از گمان پیروى نمى‌کنند و آنان، جز به حدس و گمان نمى‌پردازند

﴿117﴾ قطعاً پروردگار تو، خود به کسانى که از راه او گمراه مى‌شوند، داناتر است. و او به هدایت‌یافتگان [نیز] آگاه‌تر است

﴿118﴾ پس اگر به آیات الهى ایمان دارید، [تنها از] آنچه نام خداوند بر آن برده شد، بخورید

﴿119﴾ و شما را چه شده که از آنچه نام خداوند بر آن برده شده است، نمى‌خورید؟ [و بى‌جهت حلال ما را بر خود حرام مى‌کنید.] در صورتى که خداوند آنچه را بر شما حرام کرده، خودش به تفصیل براى شما بیان نموده است، مگر آنچه [از محرّمات] که به خوردن آن مضطرّ شدید. همانا بسیارى از مردم، دیگران را جاهلانه به خاطر هوس‌هاى خود گمراه مى‌کنند. قطعاً پروردگارت به متجاوزان آگاه‌تر است

﴿120﴾ و گناه آشکار و پنهان را رها کنید. کسانى که مرتکب گناه مى‌شوند، به زودى کیفر کارهایى را که مرتکب شده‌اند، خواهند دید

﴿121﴾ و از آنچه نام خداوند بر آن برده نشده، نخورید؛ چرا که خوردن آن گناه است. شیاطین، به دوستان خود القا مى‌کنند تا به جدال با شما برخیزند، [که مثلاً چه فرقى است میان حیوان مرده با ذبح شده؟] و اگر از آنان اطاعت کنید، قطعاً شما هم مشرک مى‌شوید

﴿122﴾ و آن که [به واسطه‌ى جهل و شرک] مرده بود، پس او را [با هدایت خویش] حیات بخشیدیم و براى او نورى قرار دادیم که با آن در میان مردم راه خود را بیابد، آیا مَثَل او مَثَل کسى است که در ظلمت‌هاى [جهل و شرک] قرار دارد و از آن بیرون آمدنى نیست؟ این‌گونه براى کافران، کارهایى که مى‌کردند، جلوه داده شده بود

﴿123﴾ و ما این‌گونه در هر دیارى، مجرمان بزرگش را مى‌گماریم تا در آن قریه‌ها و مناطق، حیله کنند، امّا جز به خودشان نیرنگ نمى‌کنند و نمى‌فهمند [که نتیجه‌ى حیله، به خودشان بازمى‌گردد]

﴿124﴾ و چون آیه و نشانه‌اى [براى هدایت آنان] نازل شد، گفتند: «ما هرگز ایمان نمى‌آوریم تا آن که به ما هم مثل آنچه به فرستادگان خدا داده شد، داده شود.» [بگو:] «خداوند بهتر مى‌داند که رسالت خود را کجا قرار دهد.» به زودى به آنها که گناه کردند، به سزاى آن مکر و نیرنگ‌ها که مى‌کردند، خوارى و عذاب سخت از نزد خداوند خواهد رسید

﴿125﴾ خداوند هر که را بخواهد هدایت کند، سینه‌اش را براى [پذیرش] اسلام مى‌گشاید. و هر که را [به خاطر اعمال خلافش،] بخواهد گمراه کند، سینه‌اش را سخت قرار مى‌دهد؛ گویا به زحمت در آسمان بالا مى‌رود. خداوند این چنین پلیدىِ [کفر] را بر کسانى که ایمان نمى‌آورند، قرار مى‌دهد

﴿126﴾ و این راه پروردگار توست که مستقیم است. قطعاً ما آیات خود را براى قوم و گروهى که پند مى‌پذیرند، به تفصیل بیان کرده‌ایم

﴿127﴾ سراى سلامت نزد پروردگارشان، تنها براى آنان است. و او به پاداش اعمالى که انجام مى‌دادند، سرپرست و پشتیبان و دوست آنان است

﴿128﴾ و روزى که خداوند، همه را گرد مى‌آورد، [سپس به جنّیان خطاب مى‌فرماید:] اى گروه جنّ! شما از انسان‌ها [پیروان] بسیارى یافتید. و دوستان ایشان از نسل بشر می‌گویند: «پروردگارا! ما انسان‌ها و شیاطین از یکدیگر بهره گرفتیم و اینک به سرانجامى که برایمان قرار داده بودى، رسیدیم.» خدا مى‌فرماید: آتش جایگاه شماست که همیشه در آن خواهید بود، مگر آن که خداوند بخواهد [و شما را ببخشاید]. همانا پروردگار تو حکیم و داناست

﴿129﴾ و بدین­گونه بعضى ستمگران را بر بعضى مسلّط مى‌کنیم، [تا کیفرى باشد] براى آنچه عمل مى‌کردند

﴿130﴾ اى گروه جنّ و انس! آیا پیامبرانى از خودتان به سویتان نیامدند تا آیات مرا بر شما بخوانند و شما را از دیدار این روز بیمتان دهند؟ گویند: «ما علیه خودمان گواهى مى‌دهیم.» و زندگى دنیا آنان را فریب داد و علیه خود شهادت دادند که کافر بوده‌اند

﴿131﴾ این [اتمام حجّت] براى آن است که پروردگارت هرگز از روى ستم، آبادى‌هایى را که اهلش [حق را نشناخته­اند و از شناخت آن غافلند، نابود نمى‌کند]

﴿132﴾ و براى هر کس بر اساس آنچه انجام داده، درجاتى است. و پروردگار تو از آنچه مى‌کنند، غافل نیست

﴿133﴾ و پروردگار تو بى‌نیاز و صاحبِ رحمت است. اگر بخواهد، شما را مى‌برد و پس از شما هر که را بخواهد، جایگزین مى‌کند، همان­گونه که شما را از نسل قوم دیگرى پدید آورد

﴿134﴾ به راستى آنچه به شما وعده مى‌دهند، آمدنى است و شما نمى‌توانید [خدا را] ناتوان سازید [و از کیفر و عدل او بگریزید]

﴿135﴾ بگو: «اى قوم من! بر جایگاه و سیرت خویش عمل کنید که من نیز [بر اساس سیرت خویش] عمل مى‌کنم. و به زودى خواهید دانست که سرانجام آن سراى از کیست. ستمکاران رستگار نمى‌شوند.»

﴿136﴾ رو [بت‌پرستان] از آنچه خداوند از کشت و چهارپایان آفریده است، سهمى را براى خدا قرار دادند و به پندار خودشان گفتند: «این قسمت براى خداست و این قسمت براى [بت‌هایى که هم] شریکان [خدایند، هم شریک اموال] ما!» پس آنچه سهم شرکا و بت‌ها بود، به خدا نمى‌رسید؛ ولى هرچه سهم خدا بود، به شرکا مى‌رسید. چه بد است آنچه داورى مى‌کنند

﴿137﴾ و بدین سان [بت‌ها و خادمان بت‌ها که] شریکان آنها [در اموالشان محسوب مى‌شدند،] کشتن فرزند را براى بسیارى از مشرکان [به عنوان قربانى براى بت‌ها] زیبا جلوه دادند تا آنان را به هلاکت کشیده و آیین آنان را مشتَبَه سازند. و اگر خداوند مى‌خواست چنین نمى‌کردند [و به اجبار مانعشان مى‌شد]، پس آنان را با دروغ‌هایى که مى‌بافند، واگذار

﴿138﴾ و مشرکان گفتند: «اینها، دام‌ها و کشت‌هایى ممنوع است. کسى نخورد مگر آن [خادمان بتکده‌ها] که ما بخواهیم. و [اینها] چهارپایانى است که [سوار شدن بر] پشت آنها حرام است.» و چهارپایانى که نام خدا را بر آن نمى‌ََبرند، [این احکام را] به دروغ به خدا نسبت مى‌دادند. خداوند به زودى آنان را به کیفر آنچه به او افترا مى‌بستند، جزا خواهد داد

﴿139﴾ و گفتند: «آنچه در شکم این چهارپایانِ [نذر شده براى بت‌ها] است، [اگر زنده به دنیا آید،] مخصوص مردان ماست و بر زنان ما حرام است. و اگر مرده به دنیا آید، پس همه، [زن و مرد] در آن شریکند.» خداوند به زودى آنان را به سزاى این‌گونه وصف‌هاى باطل، کیفر خواهد داد. همانا او حکیم و داناست

﴿140﴾ به یقین زیان کردند کسانى که فرزندان خود را سفیهانه و از روى جهل کشتند. و آنچه را خداوند روزى آنان ساخته بود، با افترا بر خدا، حرام کردند. آنان گمراه شدند و هدایت‌یافته نبودند

﴿141﴾ اوست که باغ‌هاى معروش، [که درختانش روى داربست‌ها قرار مى‌گیرند] و باغ‌هاى غیر معروش، [که درختانش نیاز به داربست ندارند،] را آفرید و همچنین نخل و انواع زراعت را که از نظر میوه و طعم با هم متفاوتند و [نیز] درخت زیتون و انار را که از جهتى با هم شبیه هستند و از جهتى تفاوت دارند. از میوه آن به هنگامى که به ثمر مى‌نشیند، بخورید و حقِ آن را به هنگام درو بپردازید و زیاده‌روی نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمى‌دارد

﴿142﴾ [و او کسى است که] از چهارپایان براى شما حیوانات باربر و حیوانات کوچک آفرید. از آنچه او به شما روزى داده است، بخورید و از گام‌هاى شیطان، پیروى ننمایید، که او دشمن آشکار شماست

﴿143﴾ هشت جفت از چهارپایان [براى شما آفرید]؛ از میش دو جفت و از بز دو جفت، بگو: «آیا خداوند، نرهاى آنها را حرام کرده یا ماده‌های آنها را؟ یا آنچه رحم ماده‌هاى آنها در بر گرفته است؟ اگر راست مى‌گویید [و بر تحریم آنها دلیلى دارید،] به من خبر دهید.»

﴿144﴾ و از شتر دو زوج و از گاو هم دو زوج [براى شما آفرید]؛ بگو: «کدام یک از اینها را خدا حرام کرده است؟ نرها را یا ماده‌ها را؟ یا آنچه را رحم ماده‌ها در برگرفته است؟ آیا شما گواه [این تحریم] بودید، هنگامى که خدا به این موضوع توصیه کرد؟ بنابراین چه کسى ستمکارتر است از آنها که بر خدا دروغ مى‌بندند، تا مردم را از روى جهل گمراه سازند. خداوند هیچ­گاه ستمگران را هدایت نخواهد کرد!»

﴿145﴾ بگو: «در آنچه بر من وحى شده، هیچ حرامى بر کسى که غذایى مى‌خورد، نمى‌یابم؛ به جز این که مردار باشد، یا خونى که [از بدن حیوان] بیرون ریخته، یا گوشت خوک که اینها همه پلیدند، یا حیوانى که در طریق گناه به هنگام سر بریدن، نام غیر خدا، [نام بت­ها] بر آنها برده شده است.» اما کسانى که ناچار شوند، بدون این­که به خاطر لذت باشد و یا زیاده از حد بخورند، [گناهى بر آنها نیست،] پروردگار تو آمرزنده‌ی مهربان است

﴿146﴾ و بر یهودیان، هر حیوان ناخن‌دار، [حیواناتى که سم یکپارچه دارند] را حرام کردیم و از گاو و گوسفند، پیه و چربیشان را تحریم نمودیم؛ مگر چربى‌هایى که بر پشت اینها قرار دارد و یا در دو طرف پهلوهاست و یا آنها که با استخوان آمیخته است. این را به خاطر ظلم و ستمى که مى‌کردند، به آنها کیفر دادیم و ما راست مى‌گوییم

﴿147﴾ اگر تو را تکذیب کنند [و این حقایق را نپذیرند]، به آنها بگو: «پروردگار شما رحمت وسیعى دارد؛ اما در عین حال، مجازات او از مجرمان دفع‌شدنى نیست.»

﴿148﴾ به زودى مشرکان [براى تبرئه خویش،] مى‌گویند: «اگر خدا مى‌خواست، نه ما مشرک مى‌شدیم و نه پدران ما. و نه چیزى را تحریم مى‌کردیم.» کسانى که پیش از آنها بودند نیز همین گونه دروغ مى‌گفتند. و سرانجام [طعم] کیفر ما را چشیدند. بگو: «آیا دلیل قاطعى [بر این موضوع] دارید؟ پس به ما ارائه دهید. شما فقط از پندارهاى بى‌اساس پیروى مى‌کنید و تخمین‌هاى نابجا مى‌زنید.»

﴿149﴾ بگو: «براى خدا دلیل رسا [و قاطع] است، [که بهانه‌اى براى هیچ کس باقى نمى‌گذارد،] اما اگر او بخواهد، همه شما را [به اجبار] هدایت مى‌کند.»

﴿150﴾ بگو: «گواهان خود را که گواهى مى‌دهند خداوند اینها را حرام کرده است، بیاورید.» اگر آنها [به دروغ] گواهى دهند، تو با آنها [هم‌صدا نشو و] گواهى مده. و از هوا و هوس کسانى که آیات ما را تکذیب کردند و کسانى که به آخرت ایمان ندارند و براى خدا شریک قائلند، پیروى مکن

﴿151﴾ بگو: «بیایید آنچه را پروردگارتان بر شما حرام کرده است، برایتان بخوانم: این که چیزى را شریک خدا قرار ندهید، و به پدر و مادر نیکى کنید، و فرزندانتان را از [ترس] فقر نکشید، ما، شما و آنها را روزى مى‌دهیم، و نزدیک کارهاى زشت و قبیح نروید، چه آشکار باشد و چه پنهان، و نفسى را که خداوند محترم شمرده، به قتل نرسانید، مگر به حق [و از روى استحقاق]. این چیزى است که خداوند شما را به آن سفارش کرده، تا درک کنید

﴿152﴾ و به مال یتیم جز به بهترین صورت نزدیک نشوید، تا به حد رشد برسد. و حق پیمانه و وزن را به عدالت ادا کنید. هیچ کس را، جز به مقدار توانایى تکلیف نمى‌کنیم. و هنگامى که سخنى مى‌گویید، عدالت را رعایت نمایید، حتى اگر در مورد نزدیکان بوده باشد. این چیزى است که خداوند شما را به آن سفارش مى‌کند تا متذکر شوید

﴿153﴾ و این که، این راه مستقیم من است، از آن پیروى کنید و از راه‌هاى مختلف پیروى نکنید، که شما را از راه حق دور مى‌سازد. این چیزى است که خداوند شما را به آن سفارش مى‌کند تا پرهیزکار شوید.»

﴿154﴾ سپس به موسى کتاب دادیم. [و نعمت خود را] بر آنها که نیکوکار بودند، تکمیل کردیم و همه چیز را [که مورد نیاز آنها بود، در آن] روشن ساختیم. کتابى که مایه­ی هدایت و رحمت بود، تا به لقاى پروردگارشان [و روز رستاخیز] ایمان بیاورند

﴿155﴾ و این کتابى است پر برکت که ما [بر تو] نازل کردیم. از آن پیروى نمایید و پرهیزکارى پیشه کنید تا مورد رحمت قرار گیرید

﴿156﴾ [ما این قرآن را نازل کردیم،] تا نگویید: «کتاب آسمانى تنها بر دو طایفه پیش از ما، [یهود و نصارا] نازل شده بود و ما از بحث و بررسى آنها بی‌خبر بودیم.»

﴿157﴾ یا نگویید: «اگر کتاب آسمانى بر ما نازل مى‌شد، از آنها هدایت‌یافته‌تر بودیم.» اینک آیات و دلایل روشن از جانب پروردگارتان براى شما آمد و همچنین هدایت و رحمت او. با این حال چه کسى ستمکارتر از آنهایی است که آیات خدا را تکذیب کردند و از آن روى­گردانیدند؟ به زودى کسانى را که از آیات ما روى­گردانیدند، به خاطر همین روی‌گردانی بى‌دلیلشان مجازات شدید خواهیم کرد

﴿158﴾ آیا جز این انتظار دارند که فرشتگان به سراغشان بیایند، یا خداوند [خودش] به سوى آنها بیاید؟ یا پاره‌اى از آیات پروردگار [و نشانه‌هاى رستاخیز]؟ اما آن روز که این نشانه‌ها تحقق پذیرد، ایمان آوردن افرادى که قبلاً ایمان نیاورده‌اند و یا عمل نیکى انجام نداده‌اند، سودى به حالشان نخواهد داشت، بگو: «[اکنون که شما چنین انتظارات غلطى دارید،] انتظار بکشید، ما هم انتظار مى‌کشیم!»

﴿159﴾ کسانى که آیین خود را پراکنده ساختند و به دسته‌های گوناگون تقسیم شدند، هیچ‌گونه ارتباطى با آنها ندارى. کار آنها واگذار به خداست، پس خدا آنها را از آنچه انجام مى‌دادند، باخبر مى‌کند

﴿160﴾ هر کس کار نیکى بیاورد، ده برابر آن پاداش خواهد داشت. و هر کس کار بدى بیاورد، جز به مقدار آن کیفر نخواهد دید و ستمى بر آنها نخواهد شد

﴿161﴾ بگو: «پروردگارم مرا به راه راست هدایت کرده، آیینى پا بر جا آیین ابراهیم، همان کسى که از آیین‌هاى خرافىِ محیط خود روى گردانید و از مشرکان نبود.»

﴿162﴾ بگو: «نماز و تمام عبادات من و زندگى و مرگ من، همه براى خداوند پروردگار جهانیان است

﴿163﴾ شریکى براى او نیست و به همین، دستور یافته‌ام و من نخستین مسلمانم!»

﴿164﴾ بگو: «آیا غیر خدا، پروردگارى بطلبم؟ در حالى که او پروردگار همه چیز است و هیچ‌کس جز براى خود عملى انجام نمى‌دهد و هیچ­کس بار [گناه] دیگرى را به دوش نمى‌کشد، سپس بازگشت شما به سوى پروردگارتان است. و شما را به آنچه در آن اختلاف داشتید، خبر خواهد داد.»

﴿165﴾ و او کسى است که شما را جانشینان [خود] در زمین قرار داد و بعضى را بر بعض دیگر، درجاتى برترى داد، تا شما را به آنچه در اختیارتان قرار داده، بیازماید. مسلماً پروردگار تو سریع­العقاب و آمرزنده مهربان است

﴿1﴾ الف، لام، میم، صاد

﴿2﴾ این، کتابى است که بر تو نازل شده، پس نباید از ناحیه آن، ناراحتى در سینه داشته باشى و هدف، آن است که به وسیله آن [همگان را از عواقب بد عقاید و اعمال نادرستشان] بیم دهى و تذکرى است براى مؤمنان

﴿3﴾ [بنابراین] آنچه را از طرف پروردگارتان بر شما نازل شده، پیروى کنید و از سرپرستان و معبودهاى دیگر جز او پیروى نکنید، اما کمتر متذکر مى‌شوید

﴿4﴾ چه بسیار شهرها و آبادی‌ها که آنها را [بر اثر گناه فراوان] هلاک کردیم و عذاب ما شب‌هنگام یا در روز، هنگامى که استراحت کرده بودند، به سراغشان آمد

﴿5﴾ و در آن موقع که عذاب ما به سراغ آنها آمد، سخنى نداشتند جز این که گفتند: «ما ظالم بودیم.» [ولى این اعتراف، به حالشان سودى نداشت]

﴿6﴾ به طور قطع از کسانى که پیامبران را به سوى آنها فرستادیم، سؤال خواهیم کرد و از پیامبران [نیز] سؤال می‌کنیم

﴿7﴾ و مسلماً [اعمال همه را] از روى علمِ [وسیع خود] براى آنان شرح خواهیم داد. و ما غایب نبودیم [، بلکه همه جا حاضر و ناظر بودیم]

﴿8﴾ و وزن کردن [اعمال و سنجش ارزش آنها] در آن روز، حقّ است. کسانى که میزان‌هاى [عملِ] آنها سنگین است، رستگارانند

﴿9﴾ و کسانى که میزان‌هاى [عملِ] آنها سبک است، افرادى هستند که سرمایه وجود خود را به خاطر ظلم و ستمى که نسبت به آیات ما مى‌کردند، از دست داده‌اند

﴿10﴾ و ما تسلط و مالکیت و حکومت بر زمین را براى شما قرار دادیم و انواع وسایل زندگى را براى شما فراهم ساختیم؛ اما کمتر شکرگزارى می‌کنید

﴿11﴾ ما شما را آفریدیم، سپس صورت‌بندى کردیم، سپس به فرشتگان گفتیم: «براى آدم خضوع کنید!» آنها سجده کردند، جز ابلیس که از سجده‌کنندگان نبود

﴿12﴾ [خداوند به او] فرمود: «در آن هنگام که به تو فرمان دادم، چه چیز تو را مانع شد که سجده کنى؟» گفت: «من از او بهترم! مرا از آتش آفریده‌اى و او را از خاک!»

﴿13﴾ گفت: «از آن [مقام و مرتبه] فرود آى! تو حق ندارى در آن [جایگاه] تکبر بورزى. بیرون رو که تو از افراد پست و کوچکى!»

﴿14﴾ [ابلیس] گفت: «مرا تا روز رستاخیز مهلت ده.»

﴿15﴾ فرمود: «تو از مهلت داده‌شدگانى!»

﴿16﴾ گفت: «اکنون که مرا گمراه ساختى، من بر سر راه مستقیم تو براى آنها کمین مى‌کنم

﴿17﴾ سپس از پیش رو و از پشت سر و از طرف راست و از طرف چپِ آنها، به سراغشان مى‌روم. و بیشتر آنها را شکرگزار نخواهى یافت.»

﴿18﴾ فرمود: «از آن [مقام] با ننگ و عار و خوارى بیرون رو! و سوگند یاد مى‌کنم که هر کس از آنها، تو را پیروى کند، جهنم را از شما همگى پر مى‌کنم

﴿19﴾ و اى آدم! تو و همسرت در بهشت ساکن شوید و از هر جا که خواستید بخورید؛ اما به این درخت نزدیک نشوید که از ستمکاران خواهید شد.»

﴿20﴾ سپس شیطان آنها را وسوسه کرد، تا آنچه را از اندامشان پنهان بود، آشکار سازد و گفت: «پروردگارتان شما را از این درخت نهى نکرده، مگر به خاطر این که فرشته شوید یا جاودانه [در بهشت] بمانید!.»

﴿21﴾ و براى آنها سوگند یاد کرد که: «من خیرخواه شما هستم!»

﴿22﴾ و به این ترتیب، آنها را با فریب [از مقامشان] فرود آورد. و هنگامى که از آن درخت چشیدند، اندامشان [که پنهان بود،] براى آنها آشکار شد و شروع کردند به قرار دادن برگهاى [درختان] بهشتى بر یکدیگر، تا آن را بپوشانند. و پروردگارشان آنها را ندا داد که: «آیا شما را از آن درخت نهى نکردم؟ و نگفتم شیطان براى شما دشمن آشکارى است؟»

﴿23﴾ گفتند: «پروردگارا! ما به خویشتن ستم کردیم.» «و اگر ما را نبخشى و بر ما رحم نکنى، از زیانکاران خواهیم بود.»

﴿24﴾ فرمود: «[از مقام خویش،] فرود آیید، در حالى که بعضى نسبت به بعض دیگر دشمن خواهید بود، و براى شما در زمین قرارگاه و وسیله بهره‌گیرى تا زمانى معین خواهد بود.»

﴿25﴾ فرمود: در آن [زمین] زنده می‌شوید و در آن می‌میرید و از آن [در رستاخیز] بیرون خواهید آمد

﴿26﴾ اى فرزندان آدم! لباسى براى شما فرو فرستادیم که اندام شما را می‌پوشاند و مایه‌ی زینت شماست و لباس پرهیزکارى بهتر است. اینها [همه] از آیات خداست، شاید متذکر [نعمت‌هاى او] شوند

﴿27﴾ اى فرزندان آدم! شیطان شما را نفریبد. آن چنان که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد و لباسشان را از تنشان بیرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد. چه این که او و همکارانش شما را مى‌بینند و شما آنها را نمى‌بینید. [اما بدانید] ما شیاطین را اولیای کسانى قرار دادیم که ایمان نمى‌آورند

﴿28﴾ و هنگامى که کار زشتى انجام می‌دهند، می‌گویند: «پدران خود را بر این عمل دیدیم و خداوند به ما دستور داده است!» بگو: «خداوند [هرگز] دستور به عمل زشت نمى‌دهد. آیا چیزى بر خدا مى‌بندید که نمى‌دانید.»

﴿29﴾ بگو: «پروردگارم به عدالت فرمان داده است. و توجه خویش را در هر مسجد [و به هنگام عبادت،] به سوى او کنید و او را بخوانید و دین [خود] را براى او خالص گردانید. [و بدانید] همان گونه که در آغاز شما را آفرید، [بار دیگر در رستاخیز] بازمى‌گردید.»

﴿30﴾ جمعى را هدایت کرده و جمعى را [که شایستگى نداشته‌اند،] گمراهى بر آنها مسلم شده است. آنها [کسانى هستند که] شیاطین را به جاى خداوند، اولیای خود انتخاب کردند و چنین گمان مى‌کنند که هدایت یافته‌اند

﴿31﴾ اى فرزندان آدم! زینت خود را هنگام رفتن به مسجد [با خود] بردارید. و بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمى‌دارد

﴿32﴾ بگو: «چه کسى زینت‌هاى الهى را که براى بندگان خود آفریده و روزی‌هاى پاکیزه را حرام کرده است؟» بگو: «اینها در زندگى دنیا براى کسانى است که ایمان آورده‌اند [اگرچه کافران نیز با آنها مشارکت دارند؛ ولى] در قیامت خالص [براى مؤمنان] خواهد بود.» این چنین آیات [خود] را براى کسانى که آگاهند، شرح مى‌دهیم

﴿33﴾ بگو: «خداوند تنها اعمال زشت را، چه آشکار باشد، چه پنهان، حرام کرده است و [همچنین] گناه و ستمِ به ناحق و این که چیزى را که خداوند دلیلى براى آن نازل نکرده، شریک او قرار دهید و به خدا مطلبى نسبت دهید که نمى‌دانید.»

﴿34﴾ براى هر قوم و جمعیتى، زمان و مدت [معینى] است. و هنگامى که مدت آنها فرارسد، نه ساعتى از آن تأخیر مى‌کنند و نه بر آن پیشى مى‌گیرند

﴿35﴾ اى فرزندان آدم! اگر رسولانى از خود شما به سراغتان بیایند که آیات مرا براى شما بازگو کنند، [از آنها پیروى کنید؛] زیرا آنها که پرهیزکارى پیشه کنند و عمل صالح انجام دهند، نه ترسى بر آنهاست و نه غمناک مى‌شوند

﴿36﴾ و آنها که آیات ما را تکذیب کنند و در برابر آن تکبر ورزند، اهل دوزخند؛ جاودانه در آن خواهند ماند

﴿37﴾ چه کسى ستمکارتر است از آنها که بر خدا دروغ مى‌بندند یا آیات او را تکذیب مى‌نمایند؟ آنها نصیبشان را از آنچه مقدر شده [از نعمت‌ها و مواهب این جهان،] مى‌برند، تا زمانى که فرستادگان ما [فرشتگان قبض ارواح]، به سراغ آنها بروند و جانشان را بگیرند، [فرشتگان] از آنها مى‌پرسند: «کجا هستند معبودهایى که غیر از خداوند مى‌خواندید؟ [چرا به یارى شما نمى‌آیند؟]» مى‌گویند: «آنها گم شدند [و از ما دور گشتند].» و ضد خود گواهى مى‌دهند که کافر بودند

﴿38﴾ [خداوند به آنها] مى‌گوید: «در صف گروه‌هاى مشابه خود از جنّ و انس در آتش داخل شوید.» هر زمان گروهى وارد مى‌شوند، گروه دیگر را لعن مى‌کنند تا همگى با ذلت در آن قرار گیرند. پیروان درباره پیشوایان خود مى‌گویند: «خداوندا! اینها بودند که ما را گمراه ساختند، پس کیفر آنها را از آتش دو برابر کن [کیفرى براى گمراهی‌شان و کیفرى به­خاطر گمراه ساختن ما].» مى‌فرماید: «براى هر کدام [از شما] عذاب مضاعف است، ولى نمى‌دانید [زیرا پیروان نیز اگر گرد پیشوایان گمراه را نگرفته بودند، آنها قدرتى برای فریب دیگران نداشتند].»

﴿39﴾ و پیشوایان آنها به پیروان خود مى‌گویند: «شما امتیازى بر ما ندارید، پس بچشید عذاب [الهى] را در برابر آنچه انجام مى‌دادید.»

﴿40﴾ آنها که آیات ما را تکذیب کردند و در برابر آن تکبر ورزیدند، درهاى آسمان به رویشان گشوده نمى‌شود و داخل بهشت نمى‌شوند، مگر این که شتر از سوراخ سوزن خیاطى بگذرد! این چنین گنهکاران را جزا مى‌دهیم

﴿41﴾ براى آنها بسترهایى از [آتش] دوزخ و روى آنها پوشش‌هایى [از آن] است. و این چنین ظالمان را جزا مى‌دهیم

﴿42﴾ و کسانى که ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، اهل بهشتند و جاودانه در آن خواهند ماند. [البته] هیچ کس را جز به اندازه تواناییش تکلیف نمى‌کنیم

﴿43﴾ و آنچه در دل‌ها از کینه و حسد دارند، برمى‌کنیم [تا در صفا و صمیمیت با هم زندگى کنند] و از زیر [قصرها و درختان] آنها، نهرها جریان دارد. و مى‌گویند: «سپاس مخصوص خداوندى است که ما را به این [همه نعمت] رهنمون شد. و اگر او ما را هدایت نکرده بود، ما راه نمى‌یافتیم. مسلماً فرستادگان پروردگار ما حق مى‌گفتند.» و [در این هنگام] ندا داده مى‌شود که: «این بهشت را در برابر اعمالى که انجام مى‌دادید، به ارث بردید.»

﴿44﴾ و بهشتیان، دوزخیان را صدا می‌زنند که: «ما آنچه را پروردگارمان به ما وعده داده بود، همه را حق یافتیم، آیا شما هم آنچه را پروردگارتان به شما وعده داده بود، حق یافتید؟!» در این هنگام، ندادهنده‌اى در میان آنها ندا مى‌دهد که: «لعنت خدا بر ستمگران باد

﴿45﴾ همان‌ها که [مردم را] از راه خدا بازمى‌دارند و مى‌خواهند آن را کج و ناراست نشان دهند، و آنان به آخرت کافرند.»

﴿46﴾ و در میان آن دو [گروه بهشتیان و دوزخیان]، حجابى قرار دارد. و بر اَعراف مردانى هستند که هر یک از آن دو را از سیمایشان مى‌شناسند و به بهشتیان ندا مى‌دهند که: «درود بر شما باد!» اما داخل بهشت نمى‌شوند، در حالى که امیدِ آن را دارند

﴿47﴾ و هنگامى که چشمشان به دوزخیان مى‌افتد، مى‌گویند: «پروردگارا! ما را با جمعیت ستمگر قرار مده!»

﴿48﴾ و اصحاب اعراف، مردانى [از دوزخیان را] که از سیمایشان آنها را مى‌شناسند، صدا مى‌زنند و مى‌گویند: «دیدید که گردآورى شما [از مال و ثروت و زن و فرزند] و تکبّرهاى شما به حالتان سودى نداد؟

﴿49﴾ آیا اینها [که مؤمنند،‌] همانان نیستند که سوگند یاد کردید رحمت خدا هرگز شامل حالشان نخواهد شد؟! [ولى خداوند به خاطر ایمان و اعمال خیرشان، آنها را بخشید. سپس به مؤمنان مى‌گویند:] «به بهشت درآیید که نه بیمى بر شماست و نه اندوهگین مى‌شوید.»

﴿50﴾ و دوزخیان، بهشتیان را صدا مى‌زنند که: «مقدارى آب یا از آنچه خدا به شما روزى داده، به ما ببخشید.» آنها مى‌گویند: «خداوند اینها را بر کافران حرام کرده است.»

﴿51﴾ همانها که دین و آیین خود را سرگرمى و بازیچه گرفتند و زندگى دنیا آنها را مغرور ساخت. امروز ما آنها را فراموش مى‌کنیم؛ چون لقاى چنین روزى را فراموش کردند و آیات ما را انکار نمودند

﴿52﴾ ما کتابى براى آنها آوردیم که آن را براساس علم شرح دادیم. [کتابى] که مایه‌ی هدایت و رحمت براى جمعیتى است که ایمان مى‌آورند

﴿53﴾ آیا آنها انتظار دارند سرانجامِ تهدیدهاى الهى را مشاهده کنند؟ آن روز که این امر صورت گیرد، [بیدارى سودى نخواهد داشت و] آنها که آن را قبلاً فراموش کرده بودند، مى‌گویند: «فرستادگان پروردگار ما به حق آمدند، آیا [امروز] شفیعانى براى ما وجود دارند که ما را شفاعت کنند؟ یا [امکان دارد] بازگردیم و اعمالى غیر از آنچه انجام دادیم، انجام دهیم؟!» [ولى] آنها سرمایه وجود خود را از دست دادند و معبودهایى را که به دروغ ساخته بودند، همگى از نظرشان گم مى‌شوند

﴿54﴾ پروردگار شما، خدایى است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز [و دوران] آفرید، سپس به تدبیر جهان هستى پرداخت، با [پرده­ی تاریک] شب، روز را مى‌پوشاند و شب به دنبال روز به سرعت در حرکت است و خورشید و ماه و ستارگان را آفرید، در حالى که رام شده فرمان او هستند. آگاه باشید که آفرینش و تدبیر [جهان] براى او [و به فرمان او] است. پر برکت [و زوال­ناپذیر] است، خدایى که پروردگار جهانیان است

﴿55﴾ پروردگار خود را از روى تضرع و پنهانى، بخوانید [و از تجاوز، دست بردارید که] او متجاوزان را دوست نمی‌دارد

﴿56﴾ و در زمین فساد مکنید بعد از آن که اصلاح شده است و او را با بیم و امید بخوانید، [بیم از مسئولیت‌ها و امید به رحمتش، و نیکى کنید،] زیرا رحمت خدا به نیکوکاران نزدیک است

﴿57﴾ او کسى است که بادها را مژده‌اى پیشاپیش [بارانِ] رحمتش می‌فرستد تا زمانى که ابرهاى سنگین، بار را [بر دوش خود] حمل کنند، در این هنگام آنها را به ­سوى سرزمین‌هاى مرده می‌فرستیم و به­ وسیله آن آب [حیات بخش] نازل می­کنیم، و با آن از هرگونه میوه‌اى [از خاک تیره] بیرون مى‌آوریم و این­گونه [در قیامت،] مردگان را زنده می‌کنیم تا متذکر شوید

﴿58﴾ و سرزمین پاکیزه گیاهش به فرمان پروردگار می‌روید؛ و سرزمین پلید [و شوره‌زار،] جز گیاه ناچیز و بى‌ارزش از آن نمی‌روید. این­گونه آیات را براى آنها که شکرگزارند، بیان می‌کنیم

﴿59﴾ ما نوح را به سوى قومش فرستادیم، او به آنها گفت: «اى قوم من! [تنها] خداوند یگانه را پرستش کنید که معبودى جز او براى شما نیست، من بر شما از عذاب روز بزرگى می‌ترسم.»

﴿60﴾ اشراف قومش به او گفتند: «ما تو را در گمراهى آشکارى مى‌بینیم!»

﴿61﴾ گفت: «اى قوم من! هیچ گمراهى در من نیست، بلکه من فرستاده پروردگار جهانیانم

﴿62﴾ رسالت‌هاى پروردگارم را به شما ابلاغ می‌کنم و خیرخواه شما هستم. چیزهایى می‌دانم که شما نمى‌دانید

﴿63﴾ آیا تعجب کرده‌اید که دستور آگاه‌کننده‌ی پروردگارتان به وسیله مردى از میان شما به شما برسد، تا [از عواقب اعمال خلاف] بیمتان دهد؟ پرهیزکارى پیشه کنید، شاید مشمول رحمت گردید.»

﴿64﴾ اما سرانجام او را تکذیب کردند، و ما، او و کسانى را که با وى در کشتى بودند، رهایى بخشیدیم، و آنها که آیات ما را تکذیب کردند، غرق نمودیم. چه این که آنها جمعیتى کوردل بودند

﴿65﴾ و به سوى قوم عاد، برادرشان، هود را فرستادیم. گفت: «اى قوم من! خدا را پرستش کنید که جز او معبودى براى شما نیست. آیا پرهیزکارى پیشه نمی‌کنید؟!»

﴿66﴾ اشراف کافر قوم او گفتند: «ما تو را در سفاهت [و نادانى و سبک‌مغزى] مى‌بینیم و ما مسلماً تو را از دروغگویان می‌دانیم.»

﴿67﴾ گفت: «اى قوم من! هیچ­گونه سفاهتى در من نیست، بلکه فرستاده‌اى از طرف پروردگار جهانیانم

﴿68﴾ رسالت‌هاى پروردگارم را به شما ابلاغ می‌کنم، و من خیرخواه امینى براى شما هستم

﴿69﴾ آیا تعجب کرده‌اید که دستور آگاه‌کننده‌ی پروردگارتان به وسیله‌ی مردى از میان شما به شما برسد، تا [از مجازات الهى] بیمتان دهد؟ و به یاد آورید هنگامى که شما را جانشینان قوم نوح قرار داد، و شما را از جهت خلقت گسترش داد [و به نیروى بدنى قوى مجهز ساخت]، پس نعمت‌هاى خدا را به یاد آورید، شاید رستگار شوید.»

﴿70﴾ گفتند: «آیا به سراغ ما آمده‌اى که تنها خداى یگانه را بپرستیم و آنچه را پدران ما مى‌پرستیدند رها کنیم؟ حال که چنین است، اگر راست می‌گویى آنچه [از بلا و عذاب الهى] به ما وعده می‌دهى، بیاور!»

﴿71﴾ گفت: «پلیدى، و غضب پروردگار، شما را فراگرفته است، آیا با من در مورد نام‌هایی مجادله می‌کنید [که به عنوان معبود و خدا] شما و پدرانتان [بر بت­ها] گذارده‌اید؟ در حالى که خداوند هیچ فرمانى درباره آن نازل نکرده است. بنابراین شما منتظر باشید، من هم با شما انتظار می‌کشم. [شما انتظار شکست من، و من انتظار عذاب الهى براى شما!]»

﴿72﴾ سرانجام او و کسانى را که با او بودند، به رحمت خود نجات بخشیدیم، و ریشه کسانى که آیات ما را تکذیب کردند و ایمان نیاوردند، قطع کردیم

﴿73﴾ و به سوى [قوم] ثمود، برادرشان صالح را فرستادیم. گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستید که جز او معبودى براى شما نیست. دلیل روشنى از طرف پروردگار براى شما آمده: این ناقه‌ی الهى براى شما معجزه‌اى است. او را به حال خود واگذارید که در سرزمین خدا [بچرد و از علف‌هاى بیابان] بخورد و آن را آزار نرسانید که عذاب دردناکى شما را خواهد گرفت

﴿74﴾ و به خاطر بیاورید که شما را جانشینان قوم عاد قرار داد، و در زمین مستقر ساخت، که در دشت‌هایش قصرها براى خود بنا مى‌کنید و در کوه‌ها براى خود خانه‌ها مى‌تراشید. بنابراین، نعمت‌هاى خدا را متذکر شوید و در زمین فساد نکنید.»

﴿75﴾ [ولى] اشراف متکبر قوم او، به مستضعفانى که ایمان آورده بودند، گفتند: «آیا [به­راستى] شما یقین دارید که صالح از طرف پروردگار خود فرستاده شده است؟» آنها گفتند: «ما به آنچه او بدان مأموریت یافته، ایمان آورده‌ایم.»

﴿76﴾ مستکبران گفتند: «[ولى] ما به آنچه شما به آن ایمان آورده‌اید، کافریم!»

﴿77﴾ سپس [ناقه] را پى کردند، و از فرمان پروردگارشان سرپیچیدند و گفتند: «اى صالح! اگر تو از فرستادگان [خدا] هستى، آنچه ما را با آن تهدید مى‌کنى، بیاور!»

﴿78﴾ سرانجام، زمین‌لرزه آنها را فراگرفت، و صبحگاهان، [تنها] جسم بی‌جانشان در خانه‌هایشان باقى مانده بود

﴿79﴾ [صالح] از آنها روى برتافت و گفت: «اى قوم! من رسالت پروردگارم را به شما ابلاغ کردم و شرط خیرخواهى را انجام دادم؛ ولى [چه کنم که] شما خیرخواهان را دوست ندارید؟!»

﴿80﴾ و [به خاطر بیاورید] لوط را، هنگامى که به قوم خود گفت: «آیا عمل شنیعى انجام مى‌دهید که احدى از جهانیان پیش از شما انجام نداده است؟

﴿81﴾ آیا شما از روى شهوت، به سراغ مردان مى‌روید، به جای زنان؟ شما جمعیت [منحرف و] تجاوزکارى هستید!»

﴿82﴾ ولى پاسخ قومش چیزى جز این نبود که گفتند: «اینها را از شهر و آبادى خود بیرون کنید که اینها مردمی هستند که پاکدامنی را می‌طلبند [و با ما هم­صدا نیستند]!»

﴿83﴾ [چون کار به اینجا رسید،] ما، او و خاندانش را رهایى بخشیدیم، جز همسرش که با بازماندگان [در شهر] بود

﴿84﴾ و [سپس چنان] بارانى [از سنگ] بر آنها فرستادیم [که آنها را نابود ساخت]، اکنون بنگر سرانجام کار مجرمان به کجا کشید

﴿85﴾ و به سوى مَدین، برادرشان شعیب را فرستادیم. گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستید که جز او معبودى ندارید. دلیل روشنى از طرف پروردگارتان براى شما آمده است، بنابر این، حق پیمانه و وزن را ادا کنید و از اموال مردم چیزى نکاهید، و در روى زمین، بعد از آن که [در پرتو ایمان و دعوت انبیاء] اصلاح شده است، فساد نکنید. این براى شما بهتر است، اگر با ایمان هستید

﴿86﴾ و بر سر هر راه ننشینید که [مردم با ایمان را] تهدید کنید و مؤمنان را از راه خدا باز دارید و [با القاى شبهات،] آن را کج و ناراست نشان دهید. و به خاطر بیاورید زمانى را که افراد کمى بودید و او شما را فزونى داد، و بنگرید سرانجام مفسدان چگونه بود؟

﴿87﴾ و اگر طایفه‌اى از شما به آنچه من به آن فرستاده شده‌ام، ایمان آورده‌اند، و طایفه‌اى ایمان نیاورده‌اند، صبر کنید تا خداوند میان ما داورى کند، که او بهترینِ داوران است.»

﴿88﴾ اشراف متکبّر از قوم او گفتند: «اى شعیب! سوگند یاد مى‌کنیم که تو و کسانى را که به تو ایمان آورده‌اند، از آبادى خود بیرون خواهیم کرد، مگر آنکه به آیین ما بازگردید.» گفت: «آیا اگر چه مایل نباشیم؟

﴿89﴾ اگر ما به آیین شما بازگردیم، بعد از آن که خدا ما را از آن نجات بخشیده، به خدا دروغ بسته‌ایم، و شایسته نیست که ما به آن بازگردیم، مگر این که خدایى که پروردگار ماست، بخواهد. علم پروردگار ما به همه چیز احاطه دارد، تنها بر خدا توکل کرده‌ایم. پروردگارا! میان ما و قوم ما به حق داورى کن که تو بهترینِ داورانى.»

﴿90﴾ اشراف قوم او که کافر شده بودند، گفتند: «اگر از شعیب پیروى کنید، زیان خواهید کرد.»

﴿91﴾ پس زمین‌لرزه آنها را فراگرفت، و صبحگاهان به صورت اجساد بی‌جانى در خانه‌هاشان مانده بودند

﴿92﴾ آنها که شعیب را تکذیب کردند، [چنان نابود شدند که] گویا هرگز در آن [خانه‌ها] سکنى نداشتند. آنها که شعیب را تکذیب کردند، خود زیانکار بودند

﴿93﴾ پس [شعیب] از آنها روى برتافت و گفت: «اى قوم من! من پیام‌های پروردگارم را به شما ابلاغ کردم و خیرخواهى نمودم. با این حال، چگونه بر حال قوم بی‌ایمان تأسف بخورم؟!»

﴿94﴾ ما در هیچ شهر و آبادى، پیامبرى نفرستادیم، مگر این که اهل آن را به ناراحتی‌ها و خسارت‌ها گرفتار ساختیم، شاید [به خود آیند و به سوى خدا] بازگردند

﴿95﴾ سپس [هنگامى که این هشدارها در آنها اثر نگذاشت،] نیکى [و فراوانىِ نعمت و رفاه] به جاى بدى [و ناراحتى و گرفتارى] قرار دادیم، آن چنان که فزونى گرفتند [و مغرور شدند] و گفتند: «به پدران ما نیز تنگدستی و توانگری رسید.» چون چنین شد، آنها را ناگهان به اعمالشان گرفتیم

﴿96﴾ و اگر ساکنان که در شهرها و آبادی‌ها، ایمان بیاورند و تقوا پیشه کنند، برکات آسمان و زمین را بر آنها مى‌گشاییم؛ ولى [آنها حقایق را] تکذیب کردند، ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم

﴿97﴾ آیا اهل این آبادی‌ها از این ایمن هستند که عذاب ما شبانه به سراغ آنها بیاید، در حالى که در خواب باشند؟

﴿98﴾ آیا اهل آبادی‌ها از این ایمنند که عذاب ما، روز به سراغشان بیاید، در حالى که سرگرم بازى هستند؟

﴿99﴾ آیا آنها از مکر الهى غافلند؟ در حالى که جز زیانکاران، خود را از مکر [و مجازات] خدا ایمن نمی‌دانند

﴿100﴾ آیا کسانى که وارث زمین بعد از صاحبان قبلى آن مى‌شوند، عبرت نمى‌گیرند؟ که اگر بخواهیم آنها را نیز به گناهانشان هلاک مى‌کنیم و بر دل‌هایشان مهر مى‌نهیم تا [صداى حق را] نشنوند

﴿101﴾ اینها آبادی‌هایى است که اخبار آن را براى تو شرح مى‌دهیم. آنها [چنان لجوج بودند که] به آنچه قبلاً تکذیب کرده بودند، ایمان نمى‌آوردند. این چنین خداوند بر دل‌هاى کافران مهر مى‌نهد [و بر اثر لجاجت و ادامه گناه، حس تشخیص را از آنها مى‌گیرد]

﴿102﴾ و بیشتر آنها را بر سر پیمان خود ندیدیم. و بیشتر آنها را فاسق و گنهکار یافتیم

﴿103﴾ سپس به دنبال آنها، موسى را با آیات خویش به سوى فرعون و اطرافیان او فرستادیم. اما آنها [با نپذیرفتنِ این آیات] بر آن ظلم کردند. ببین عاقبت مفسدان به کجا کشید؟

﴿104﴾ و موسى گفت: «اى فرعون! من فرستاده‌اى از پروردگار جهانیانم

﴿105﴾ سزاوار است که بر خدا جز حق نگویم. من دلیل روشنى از پروردگارتان براى شما آورده‌ام. بنابراین بنى‌اسرائیل را با من بفرست.»

﴿106﴾ [فرعون] گفت: «اگر نشانه‌اى آورده‌اى، ارائه بده، اگر از راستگویانى.»

﴿107﴾ [موسی] ناگهان عصاى خود را افکند و اژدهاى آشکارى شد

﴿108﴾ و دست خود را [از گریبان] بیرون آورد، سفید [و درخشان] براى بینندگان بود

﴿109﴾ اطرافیان فرعون گفتند: «بدون شک این ساحر دانایى است

﴿110﴾ می‌خواهد شما را از سرزمینتان بیرون کند، نظر شما چیست؟ [در برابر او چه باید کرد؟]»

﴿111﴾ [سپس به فرعون] گفتند: «[کار] او و برادرش را به تأخیر انداز و گرد‌آورندگان را به همه‌ی شهرها بفرست

﴿112﴾ تا هر ساحر دانا [و کار آزموده]اى را به خدمت تو بیاورند.»

﴿113﴾ ساحران نزد فرعون آمدند و گفتند: «آیا اگر ما پیروز گردیم، اجر و پاداش مهمى خواهیم داشت؟»

﴿114﴾ گفت: «آرى، و شما از مقربان خواهید بود!»

﴿115﴾ [ساحران] گفتند: «اى موسى! یا تو بیافکن یا ما مى‌افکنیم!»

﴿116﴾ گفت: «شما بیافکنید!» هنگامى که [وسایل سحر خود را] افکندند، مردم را چشم‌بندى کردند و ترسانیدند و سحر عظیمى به وجود آوردند

﴿117﴾ و به موسى وحى کردیم که عصاى خود را بیفکن. ناگهان [به صورت مار عظیمى درآمد و] وسایل دروغین آنها را به سرعت برگرفت

﴿118﴾ [در این هنگام] حق آشکار گردید، و آنچه آنها ساخته بودند، باطل شد

﴿119﴾ در آنجا شکست خوردند و خوار وکوچک گشتند

﴿120﴾ و ساحران، [همگى] به سجده افتادند

﴿121﴾ و گفتند: «ما به پروردگارِ جهانیان ایمان آوردیم.»

﴿122﴾ «پروردگارِ موسى و هارون.»

﴿123﴾ فرعون گفت: «آیا به او ایمان آوردید، پیش از آن که من به شما اجازه دهم؟ بی­گمان این توطئه‌اى است که شما در این شهر [و دیار] چیده‌اید تا اهلش را از آن بیرون کنید؛ ولى به زودى خواهید دانست

﴿124﴾ سوگند مى‌خورم که دست‌ها و پاهاى شما را به طور مخالف قطع می‌کنم، سپس همگى شما را به دار مى‌آویزم.»

﴿125﴾ [ساحران] گفتند: «[مهم نیست!] ما به سوى پروردگارمان بازمی‌گردیم

﴿126﴾ تنها ایراد تو، به ما این است که ما به آیات پروردگار خویش، هنگامى که براى ما آمد، ایمان آورده‌ایم. بار الها! پیمانه‌ی صبر [و استقامت] را تا آخر بر ما بریز، و ما را مسلمان بمیران [و تا پایان عمر با اخلاص و ایمان بدار]!»

﴿127﴾ اشراف قوم فرعون [به او] گفتند: «آیا موسى و قومش را رها می‌کنى، که در زمین فساد کنند و تو و خدایانت را رها سازند؟» گفت: «به زودى پسرانشان را می‌کشیم و دخترانشان را زنده نگه‌می‌داریم [تا خدمت ما کنند]، و ما بر آنها کاملاً مسلط هستیم.»

﴿128﴾ موسى به قوم خود گفت: «از خدا یارى جویید و استقامت پیشه کنید که زمین از آن خداست، و آن را به هر کس بخواهد واگذار مى‌کند. و سرانجامِ [نیک] براى پرهیزکاران است.»

﴿129﴾ گفتند: «پیش از آن که به سوى ما بیایى آزار دیدیم، و پس از آمدنت نیز آزار مى‌بینیم،» گفت: «امید است پروردگارتان دشمن شما را هلاک کند و شما را در زمین، جانشین [آنها] سازد، و بنگرد چگونه عمل مى‌کنید؟»

﴿130﴾ و ما فرعونیان را به خشکسالى و کمبود میوه‌ها گرفتار کردیم، شاید متذکّر گردند

﴿131﴾ اما [آنها نه تنها پند نگرفتند، بلکه] هنگامى که نیکى [و نعمت] به آنها مى‌رسید، مى‌گفتند: «به خاطر خود ماست!» ولى موقعى که بدى [و بلا] به آنها مى‌رسید، مى‌گفتند: «از شومى موسى و کسان اوست!» آگاه باشید! همانا سرنوشت نیک و بدشان نزد خداست. اما بیشتر آنها نمى‌دانند

﴿132﴾ و گفتند: «هر زمان، نشانه‌ای براى ما بیاورى که سحرمان کنى، ما به تو ایمان نمى­آوریم!»

﴿133﴾ سپس [بلاها را پشت سر هم بر آنها نازل کردیم،] طوفان و ملخ و آفت گیاهى و قورباغه‌ها و خون را که نشانه‌هایى از هم جدا بودند، بر آنها فرستادیم، [ولى باز بیدار نشدند] و تکبر ورزیدند و جمعیت گنهکارى بودند

﴿134﴾ هنگامى که بلا بر آنها مسلط مى‌شد، مى‌گفتند: «اى موسى! از خدایت براى ما بخواه به عهدى که با تو کرده، رفتار کند. اگر این بلا را از ما رفع کنى، قطعاً به تو ایمان مى‌آوریم و بنى­اسرائیل را با تو خواهیم فرستاد.»

﴿135﴾ اما هنگامى که بلا را پس از مدت معینى که به آن مى‌رسیدند، از آنها برمى‌داشتیم، پیمان خویش را مى‌شکستند

﴿136﴾ سرانجام ما از آنها انتقام گرفتیم و آنها را در دریا غرق کردیم؛ زیرا آیات ما را تکذیب کردند و از آن غافل بودند

﴿137﴾ و مشرق‌ها و مغرب‌هاى پر برکت زمین را به آن قوم تضعیف شده [و ستم‌دیده] واگذار کردیم، و وعده‌ی نیک پروردگارت بر بنى‌اسرائیل، به خاطر صبر و استقامتى که نشان دادند، تحقق یافت. و آنچه فرعونیان [از کاخ‌هاى مجلل] مى‌ساختند، و آنچه از باغ‌های داربست‌دار فراهم ساخته بودند، در هم کوبیدیم

﴿138﴾ و بنى­اسرائیل را از دریا عبور دادیم. آنها در مسیر خود به جمعیتى رسیدند که اطراف بت‌هایشان با تواضع و خضوع گرد آمده بودند. [بنى­اسرائیل] به موسى گفتند: «تو هم براى ما معبودى قرار ده! همان­گونه که آنها معبودان [و خدایانی] دارند!» گفت: «شما جمعیتى جاهل و نادان هستید

﴿139﴾ اینها سرانجام کارشان نابودى است، و آنچه انجام مى‌دهند، باطل است.»

﴿140﴾ [سپس] گفت: «آیا غیر از خداوند معبودى براى شما طلب کنیم؟ خدایى که شما را بر جهانیان برترى داد.»

﴿141﴾ [به خاطر بیاورید] زمانى که از [چنگال] فرعونیان نجاتتان بخشیدیم. آنها که مرتباً شما را شکنجه مى‌دادند، پسرانتان را می‌کشتند و زنانتان را [براى خدمتکارى] زنده مى‌گذاشتند، و در این، آزمایش بزرگى از ناحیه خدا براى شما بود

﴿142﴾ و ما با موسى، سى شب وعده گذاردیم؛ سپس آن را با ده شب تکمیل نمودیم. به این ترتیب میعاد پروردگارش چهل شب تمام شد. و موسى به برادرش هارون گفت: «جانشین من میان قوم من باش! و [آنها را] اصلاح­ کن و از روش مفسدان پیروى منما!»

﴿143﴾ و هنگامى که موسى به میعادگاه ما آمد و پروردگارش با او سخن گفت، عرض کرد: «پروردگارا! خودت را به من نشان ده، تا تو را ببینم!» گفت: هرگز مرا نخواهى دید؛ ولى به کوه بنگر! اگر در جاى خود ثابت ماند، مرا خواهى دید؛ اما هنگامى که پروردگارش بر کوه جلوه کرد، آن را همسان زمین قرار داد. و موسى مدهوش به زمین افتاد. موقعى که به هوش آمد عرض کرد: «خداوندا! منزهى تو [از اینکه قابل مشاهده باشى]! من به سوى تو بازگشتم، و من [در میان قوم] نخستینِ مؤمنانم.»

﴿144﴾ [خداوند] گفت: «اى موسى! من تو را بر مردم، با رسالت‌هاى خویش و با سخن گفتنم [با تو]، برگزیدم. پس آنچه را به تو داده‌ام، بگیر و از شکرگزاران باش.»

﴿145﴾ و براى او در اَلواح، اندرزى از هر موضوعى نوشتیم، و بیانى از هر چیز کردیم. [و به او گفتیم:] «پس آن را با جدیت بگیر و به قوم خود بگو به نیکوترینِ آنها عمل کنند [و آنها که به مخالفت برخیزند، کیفرشان دوزخ است]، و به زودى [این] جایگاه فاسقان را به شما نشان خواهیم داد.»

﴿146﴾ به زودى کسانى را که در زمین به ناحق تکبر می‌ورزند، از ایمان به آیات خود منصرف می‌سازیم؛ [به طورى که] اگر هر آیه و نشانه‌اى را ببینند، به آن ایمان نمى‌آورند. و اگر راه هدایت را ببینند، آن را راه خود انتخاب نمى‌کنند. و اگر طریق گمراهى را ببینند، راه خود انتخاب می‌کنند. [همه اینها] به خاطر آن است که آیات ما را تکذیب کردند و از آن غافل بودند

﴿147﴾ و کسانى که آیات ما و لقاء رستاخیز را تکذیب [و انکار] کنند، اعمالشان نابود می‌گردد. آیا جز آنچه را عمل کرده‌اند، پاداش داده می‌شوند؟

﴿148﴾ قوم موسى بعد از [رفتن] او [به میعادگاه خداوند]، از زیورآلات خود گوساله‌اى ساختند. جسد بی‌روحى بود که صداى گاو داشت! آیا آنها نمى‌دیدند که با آنان سخن نمی‌گوید و به راه [راست] هدایتشان نمی‌کند؟ آن را [خداى خود] انتخاب کردند و ظالم بودند

﴿149﴾ و هنگامى که حقیقت به دستشان افتاد و دیدند گمراه شده‌اند، گفتند: «اگر پروردگار ما، به ما رحم نکند و ما را نیامرزد، قطعاً از زیانکاران خواهیم بود.»

﴿150﴾ و هنگامى که موسى، خشمگین و اندوهناک، به سوى قوم خود بازگشت، گفت: «پس از من بد جانشینانى برایم بودید [و آیین مرا ضایع کردید]، آیا در فرمان پروردگارتان [و تمدید مدت میعاد او، در قضاوت،] عجله نمودید؟!» سپس الواح را افکند و سر برادر خود را گرفت [و با عصبانیت] به سوى خود کشید. او گفت: «فرزند مادرم! این گروه مرا در فشار گذاردند و نزدیک بود مرا به قتل برسانند. بنابر این کارى نکن که دشمنان مرا شماتت کنند، و مرا با گروه ستمکاران قرار مده.»

﴿151﴾ [موسى] گفت: «پروردگارا! من و برادرم را بیامرز و ما را در رحمت خود داخل کن، و تو مهربانترینِ مهربانانى!»

﴿152﴾ آنها که گوساله را [معبود خود] انتخاب کردند، به زودى خشم پروردگار و ذلت در زندگى دنیا به آنها مى‌رسد، و این چنین کسانى را که [بر خدا] افترا مى‌بندند، کیفر مى‌دهیم

﴿153﴾ و آنها که گناه کنند و بعد از آن توبه نمایند و ایمان آورند، [امید عفو او را دارند، زیرا] پروردگار تو در پى آن آمرزنده و مهربان است

﴿154﴾ و هنگامى که خشم موسى فرو نشست، الواح [تورات] را برگرفت. و در نوشته‌هاى آن هدایت و رحمت بود براى آنها که از پروردگار خویش مى‌ترسند [و از مخالفت فرمانش بیم دارند]

﴿155﴾ و موسى از قوم خود هفتاد تن از مردان را براى میعادگاه ما برگزید. هنگامى که زمین‌لرزه آنها را فرا گرفت [و هلاک شدند]، گفت: پروردگارا! اگر مى‌خواستى، مى‌توانستى آنها و مرا پیش از این نیز هلاک کنى. آیا ما را به آنچه سفیهانمان انجام داده‌اند، [مجازات و] هلاک مى‌سازى؟ این، جز آزمایش تو، چیز دیگری نیست، که هر کس را بخواهى [و سزاوار بدانى]، گمراه مى‌سازى، و هر کس را بخواهى [و شایسته ببینى]، هدایت مى‌کنى. تو ولىّ مایى! ما را بیامرز و بر ما رحم کن! و تو بهترینِ آمرزندگانى

﴿156﴾ و براى ما در این دنیا و سراى دیگر، نیکى مقرر دار! چه این که ما به سوى تو بازگشت کرده‌ایم.» [خداوند در برابر این تقاضا، به موسى] گفت: «مجازاتم را به هر کس بخواهم، مى‌رسانم، و رحمتم همه چیز را فراگرفته و آن را براى آنها که پرهیزکارند و زکات را مى‌پردازند و آنها که به آیات ما ایمان مى‌آورند، مقرر خواهم داشت.»

﴿157﴾ آنها که از فرستاده [خدا]، پیامبر امّى پیروى مى‌کنند، کسى که صفاتش را در تورات و انجیلى که نزدشان است، مى‌یابند، و آنها را به معروف دستور مى‌دهد و از منکر باز مى‌دارد، پاکیزه‌ها را براى آنها حلال مى‌شمرد، ناپاک‌ها را تحریم مى‌کند، و بارهاى سنگین و زنجیرهایى را که بر آنها بود، [از دوش و گردنشان] بر مى‌دارد. آنها که به او ایمان آوردند و حمایتش کردند و یاریش نمودند و از نورى که با او نازل شده، پیروى کردند، آنان رستگارانند

﴿158﴾ بگو: «اى مردم! من فرستاده خدا به سوى همه شما هستم. همان خدایى که حکومت آسمان‌ها و زمین از آن اوست. معبودى جز او نیست. زنده مى‌کند و مى‌میراند. پس ایمان بیاورید به خدا و فرستاده‌اش! آن پیامبر درس ناخوانده‌اى که ایمان به خدا و کلماتش دارد و از او پیروى کنید، تا هدایت یابید.»

﴿159﴾ و از قوم موسى، گروهى به سوى حق هدایت مى‌کنند و حاکم به حق و عدالتند

﴿160﴾ و آنها را به دوازده گروه که هر یک شاخه‌اى [از دودمان یعقوب] بودند، تقسیم کردیم. و هنگامى که موسى تقاضاى آب [براى قوم تشنه‌کامش در بیابان] کرد، به او وحى فرستادیم که عصاى خود را بر سنگ بزن! ناگهان دوازده چشمه از آن بیرون ریخت؛ آن چنان که هر گروه، چشمه خود را مى‌شناختند. و ابر را بر سر آنها سایبان ساختیم و بر آنها مَنّ و سَلوى فرستادیم [و به آنان گفتیم:] از روزی‌هاى پاکیزه که به شما داده‌ایم، بخورید [و سپاس خدا را به جا آورید؛ ولى آنها نافرمانى و ستم کردند]؛ اما به ما ستم نکردند، به خودشان ستم نمودند

﴿161﴾ و [به خاطر بیاورید] هنگامى را که به آنها گفته شد: «در این قریه [بیت‌المقدّس] ساکن شوید و از هر جا [و به هر کیفیت] بخواهید، از آن بخورید [و بهره گیرید] و بگویید: خداوندا! گناهان ما را بریز! و از در [بیت‌المقدّس] با تواضع وارد شوید.» اگر چنین کنید گناهان شما را مى‌بخشیم و نیکوکاران را پاداش بیشتر خواهیم داد

﴿162﴾ اما کسانى از آنها که ظلم و ستم [بر خویشتن] کردند، این سخن [و آن برنامه‌ها] را دگرگون ساختند و غیر از آنچه به آنها گفته شده بود، انجام دادند؛ لذا به خاطر ستمى که روا داشتند، بلایى از آسمان بر آنها فرستادیم [و مجازاتشان کردیم]

﴿163﴾ و از آنها درباره‌ی [سرگذشت] شهرى که در ساحل دریا بود، سؤال کن. و [به خاطر بیاور] هنگامى را که آنها در روز شنبه، [در برابر قانون خدا] تجاوز [و طغیان] مى‌کردند. همان هنگام که ماهیانشان روز شنبه [که روز تعطیل و استراحتشان بود،] آشکار مى‌شدند؛ اما در غیر روز شنبه به سراغ آنها نمى‌آمدند. این­گونه آنها را به چیزى آزمایش کردیم که در برابر آن نافرمانى مى‌کردند

﴿164﴾ و هنگامى که گروهى از آنها گفتند: «چرا جمعى [گنهکار] را اندرز مى‌دهید که سرانجام خدا آنها را هلاک خواهد کرد و یا به عذاب شدیدى گرفتار خواهد ساخت [آنها را به حال خود واگذارید تا نابود شوند].» گفتند: این اندرزها] براى آن است که عذرى به پیشگاه پروردگارتان داشته باشیم [که وظیفه امر به معروف و نهى از منکر را انجام دادیم]. به علاوه، شاید آنها [هشدارهاى ما را بپذیرند و از گناه بازایستند و] تقوا پیشه کنند.»

﴿165﴾ اما چون تذکراتى را که به آنها داده شده بود، فراموش کردند، نهى‌کنندگانِ از بدى را رهایى بخشیدیم. و آنها را که ستم کردند، به خاطر نافرمانى‌شان به عذاب شدیدى گرفتار ساختیم

﴿166﴾ هنگامى که در برابر فرمانى که به آنها داده شده بود، سرکشى کردند، به آنها گفتیم: «به شکل میمون‌ها در آیید و طرد شوید.»

﴿167﴾ و [نیز به یادآور] هنگامى که پروردگارت اعلام کرد: تا روز قیامت کسى را بر آنها مسلط خواهد ساخت که آنها را پیوسته در عذاب سختى قرار دهد؛ زیرا پروردگارت مجازاتش سریع و [در مقابل توبه‌کاران] آمرزنده و مهربان است

﴿168﴾ و آنها را در زمین به صورت گروه‌هایى پراکنده ساختیم. گروهى از آنها صالح و گروهى غیر آن هستند و آنها را به نیکی‌ها و بدی‌ها آزمودیم، شاید بازگردند

﴿169﴾ بعد از آن، فرزندانى جانشین آنها شدند که وارث کتاب [تورات] گشتند. [با این حال] متاع این دنیاى پست را گرفته، و می‌گفتند: «خداوند به زودى ما را می‌بخشد.» اما اگر متاع دیگرى همانند آن به دستشان بیافتد، آن را می‌گیرند [و حکم خدا را پشت سر می‌افکنند]. آیا پیمان کتاب [خدا] از آنها گرفته نشده که بر خدا [دروغ نبندند و] جز حق نگویند، و آنان بارها آن را خوانده‌اند، و سراى آخرت براى آنها که پرهیزکارى پیشه کنند، بهتر است. آیا نمى‌فهمید؟

﴿170﴾ و آنها که به کتاب [خدا] تمسک جویند و نماز را بر پا دارند، [پاداش بزرگى خواهند داشت؛ زیرا] ما پاداش مصلحان را ضایع نخواهیم کرد

﴿171﴾ و [نیز به خاطر بیاور] هنگامى که کوه را بر فراز آنها همچون سایبانى بلند کردیم، آن چنان که گمان کردند بر آنها فرود خواهد آمد [و در این حال، از آنها پیمان گرفتیم و گفتیم:] «آنچه را به شما [از احکام و دستورات] داده‌ایم، با قدرت [و جدیت] بگیرید، و آنچه را در آن است، به یاد داشته باشید [و عمل کنید] تا پرهیزکار شوید.»

﴿172﴾ و [به یاد آور] زمانى که پروردگارت، از پشت بنى‌آدم، فرزندان و ذرّیه آنان را برگرفت و آنان را گواه بر خودشان ساخت [و فرمود:] «آیا من پروردگار شما نیستم؟» گفتند: «آری! ما گواهى دادیم [که تو پروردگار مایى]!» [این اقرار گرفتن براى آن بود] تا در روز قیامت نگویید: «ما از این، غافل بودیم.»

﴿173﴾ یا نگویید: «پدران ما پیش از ما مشرک بودند و ما نیز فرزندانى از پسِ آنان بودیم [و ناچار راهشان را ادامه دادیم]. آیا ما را به خاطر عملکرد اهل باطل، مجازات و هلاک مى‌کنى؟»

﴿174﴾ و ما این­گونه آیات خویش را روشن بیان مى‌کنیم، و شاید آنان [به سوى خداوند و فطرت پاک توحیدى] بازگردند

﴿175﴾ و بر آنان، داستانِ آن کس را بخوان که آیات خود را به او داده بودیم، پس او [ناسپاسانه] خود را از آن آیات، جدا ساخت، پس شیطان او را در پى خویش کشید تا از گمراهان شد

﴿176﴾ و اگر مى‌خواستیم، او را به وسیله‌ى آیات بالا مى‌بردیم؛ ولى او به زمین چسبید و از هوس خود پیروى کرد. پس مَثَل او مَثَل سگ است، که اگر به آن حمله کنى، دهان باز کرده و پارس مى‌کند و زبان بیرون مى‌آورد، و اگر او را واگذارى، باز چنین مى‌کند. این، مَثَل کسانى است که آیات ما را تکذیب کردند. پس این داستان را [برایشان] باز گو! باشد که بیندیشند

﴿177﴾ چه بد مَثَلى دارند کسانى که آیات ما را تکذیب کردند. و آنان تنها به خودشان ستم مى‌کردند

﴿178﴾ هر که را خدا هدایت کند، تنها اوست هدایت یافته. و هر که را گمراه کند، پس آنان همان زیانکارانند

﴿179﴾ و بسیارى از جنّ و انس را براى دوزخ آفریدیم، [و سرانجامشان به آنجا مى‌کشد، چرا که] آنان دل‌هایى دارند که با آن حقّ را درک نمى‌کنند و چشمانى دارند که با آن نمی‌بینند و گوش‌هایى دارند که با آن نمى‌شنوند. آنان همچون چهارپایان، بلکه گمراه‌ترند. آنان همان غافلانند

﴿180﴾ و نیکوترینِ نام‌ها براى خداوند است، پس خداوند را با آنها بخوانید. و کسانى را که در نام‌هاى خدا کژاندیشی می­کنند [و آنها را بر غیر او مى‌نهند]، رها کنید. آنان به زودى به کیفر آنچه مى‌کردند، خواهند رسید

﴿181﴾ و از کسانى که آفریده‌ایم، گروهى [دیگران را] به حقّ هدایت مى‌کنند و به آن حکم مى‌نمایند

﴿182﴾ و کسانى که آیات ما را تکذیب کردند، به تدریج، آنان را از جایى که ندانند، گرفتار خواهیم کرد

﴿183﴾ و به آنان مهلت مى‌دهم [تا پیمانه پر شود]، همانا تدبیر من محکم و استوار است [و هیچ کس را قدرت فرار از آن نیست]

﴿184﴾ آیا آنان فکر نکردند که همنشین آنان، [پیامبر،] هیچ‌گونه جنون ندارد؟ او جز هشداردهنده‌اى آشکار نیست

﴿185﴾ آیا در ملکوتِ آسمان‌ها و زمین و هر چه خدا آفریده، به دقّت نمى‌نگرند [تا بدانند آفرینش همه‌ى آنها هدفدار است، نه بیهوده]؟ و این که شاید زمان [مرگ] آنان نزدیک شده باشد؟ پس بعد از این [آیات روشن]، به کدام سخن، ایمان خواهند آورد؟

﴿186﴾ هر که را خداوند، [به خاطر فسق و اعمالش،] گمراه کند، براى او هیچ هدایتگرى نیست، و آنان را در سرکشى و طغیانشان رها مى‌کند تا سرگردان شوند

﴿187﴾ از تو درباره‌ى قیامت مى‌پرسند که چه وقت به پا مى‌شود؟ بگو: «علم آن تنها نزد پروردگار من است، جز او کسى نمى‌تواند زمان آن را آشکار سازد. [فرا رسیدن قیامت،] در آسمان‌ها و زمین سنگین است. جز به صورت ناگهانى پیش نمى‌آید.» از تو چنان مى‌پرسند که گویا از [زمان] آن آگاهى کامل دارى! بگو: «علم آن تنها نزد خداست؛ ولى بیشتر مردم نمى‌دانند.»

﴿188﴾ بگو: «من مالک هیچ سود و زیانى براى خودم نیستم، مگر آنچه را خدا بخواهد، و اگر غیب مى‌دانستم، منافع زیادى براى خودم فراهم مى‌کردم و هرگز به من زیانى نمى‌رسید. من تنها هشداردهنده و بشارت‌دهنده‌ای هستم براى گروهى که ایمان مى‌آورند.»

﴿189﴾ او خدایى است که شما را از یک نفس آفرید و همسرش را از [نوع] او قرار داد تا بدان آرام گیرد. پس چون با او بیامیخت، بارى سبک برگرفت [و باردار شد] و [مدّتى] با آن سر کرد، چون زن، سنگین شد، از خداوند، پروردگارشان، درخواست کردند [و گفتند]: اگر فرزند شایسته‌اى به ما بدهى، قطعاً از سپاسگزاران خواهیم بود.»

﴿190﴾ پس چون [خداوند] به آن دو، فرزندى صالح داد، در آنچه به ایشان عطا نمود، براى خدا شریکانى قرار دادند، ولى خداوند از آنچه که آنان شریک او قرار مى‌دهند، برتر است

﴿191﴾ آیا چیزهایى را شریک خدا قرار مى‌دهند که چیزى نمى‌آفرینند و خودشان نیز مخلوق­اند؟

﴿192﴾ و [این معبودها] قدرت یارى آنان را ندارند و حتّى خودشان را هم نمى‌توانند حمایت کنند

﴿193﴾ و اگر معبودها را به هدایت فراخوانید، از شما پیروى نمى‌کنند. بر شما یکسان است که آنها را دعوت کنید یا ساکت باشید

﴿194﴾ کسانى را که به جاى خدا مى‌خوانید [و مى‌پرستید]، بندگانى [و آفریده‌هایى] همچون خود شمایند. پس اگر راست مى‌گویید، آنان را بخوانید، تا آنان جوابتان را بدهند

﴿195﴾ آیا آنان [که معبود خود برگزیده‌اید،] پاهایى دارند که با آن راه بروند؟ یا دست‌هایى دارند که با آن قدرت‌نمایى کنند؟ یا چشم‌هایى دارند که با آنها ببینند؟ یا گوش‌هایى دارند که با آنها بشنوند؟ [اى پیامبر!] بگو: «شریک‌هاى [خیالى] خودتان را بخوانید و علیه من نقشه بکشید و هیچ مهلت هم به من ندهید

﴿196﴾ ولىّ و سرپرست من، خدایى است که این کتاب آسمانى را نازل کرده است و او همه‌ى صالحان را سرپرستى [و هدایت] مى‌کند

﴿197﴾ [بت‌ها] و کسانى که به جاى خدا مى‌خوانید [و مى‌پرستید]، نه مى‌توانند شما را یارى نمایند و نه خود را یارى مى‌کنند.»

﴿198﴾ و اگر آنان را به هدایت فراخوانى، نمى‌شنوند و مى‌بینى که آنان به تو نگاه مى‌کنند و حال آن که نمى‌بینند

﴿199﴾ عفو و میانه‌روى را پیشه کن. [عذر مردم را بپذیر و بر آنان آسان بگیر.] و به کارهاى عقل‌پسند و نیکو فرمان بده و از جاهلان روی برگردان

﴿200﴾ و اگر از طرف شیطان [و شیطان‌صفتان،] کمترین وسوسه و تحریک و سوءنیتى به تو رسید، پس به خداوند پناه آور، که قطعاً او شنوا و داناست

﴿201﴾ کسانى که تقوا پیشه کرده‌اند، هرگاه وسوسه‌هاى شیطانى به آنان نزدیک شود، متوجّه مى‌شوند [و خدا را یاد مى‌کنند]، آن‌گاه بینا مى‌گردند

﴿202﴾ و برادرانشان، [شیطان‌صفتان گمراه،] آنان را در انحراف مى‌کشند و نگه مى‌دارند و هیچ کوتاهى نمى‌کنند

﴿203﴾ و هرگاه آیه‌اى براى آنان نیاورى، [و چند روزى تلاوت وحى قطع شود،] مى‌گویند: «چرا آیه‌اى برنگزیدى؟» بگو: «من فقط چیزى را پیروى مى‌کنم که از سوى پروردگارم بر من وحى مى‌شود. این [قرآن]، بصیرت‌هایى از سوى پروردگارتان است و براى کسانى که ایمان آورند، مایه‌ى هدایت و رحمت است.»

﴿204﴾ و هرگاه قرآن خوانده شود، به آن گوش دهید و ساکت شوید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید

﴿205﴾ و پروردگارت را از روى تضرّع و خوف، آهسته و آرام، در دل خود و در هر صبح و شام، یاد کن و از غافلان مباش

﴿206﴾ همانا کسانى که مقرّبان درگاه پروردگارت هستند، از پرستش او سر باز نمى‌زنند، او را تسبیح مى‌گویند و براى او سجده مى‌کنند

﴿1﴾ [اى پیامبر!] از تو درباره‌ى اَنفال [غنائم جنگى و اموال عمومى] مى‌پرسند. بگو: «اَنفال، از آنِ خدا و پیامبر است. پس، از خداوند پروا کنید و [روابط] میان خودتان را اصلاح کنید و اگر ایمان دارید، از خدا و رسولش اطاعت کنید.»

﴿2﴾ مؤمنان، تنها کسانى هستند که هرگاه نام خدا برده شود، دل‌هایشان [از عظمت او] لرزان شود و هر گاه آیات خدا بر آنان تلاوت شود، ایمانشان را مى‌افزاید و تنها بر پروردگارشان توکل مى‌کنند

﴿3﴾ آنان که نماز را بر پا مى‌دارند و از آنچه به ایشان روزى داده‌ایم، انفاق مى‌کنند

﴿4﴾ آنان، همان مؤمنان حقیقى هستند. براى آنان نزد پروردگارشان درجات و آمرزش و روزىِ سخاوتمندانه و نیکوست

﴿5﴾ [ناخشنودى بعضى مسلمانان از تقسیم غنائم،] همانند آن [زمانى] است که پروردگارت تو را [براى جنگ بدر،] از خانه‌ات به حقّ خارج کرد، در حالى­که گروهى از مؤمنان [از حضور در جنگ] ناخشنود بودند

﴿6﴾ آنان درباره‌ى حقّ [بودنِ جنگ بدر]، پس از آن که روشن شده بود، با تو مجادله مى‌کنند. [چنان که] گویى به سوى مرگ رانده مى‌شوند و [نابودى خود را] مى‌نگرند

﴿7﴾ و [به یاد آورید] زمانى که خداوند شما را وعده مى‌داد که یکى از دو گروه [کاروان تجارتى، یا لشکر دشمن،] از آنِ شما خواهد بود و شما دوست داشتید گروه غیر مسلّح، در اختیارتان قرار گیرد. در حالى که خداوند مى‌خواهد حقّ را با کلمات [و سنّت‌هاى] خویش استوار ساخته، ریشه‌ى کفّار را برکند. [از این رو، شما را در بدر پیروز ساخت]

﴿8﴾ تا حقّ را استوار و باطل را نابود سازد، هر چند مجرمان خوش نداشته باشند

﴿9﴾ [به یاد آورید] زمانى که [در جنگ بدر،] از پروردگارتان فریادرسى مى‌طلبیدید، پس او دعا و خواسته‌ى شما را اجابت کرد [و فرمود:] «من یارى‌دهنده شما با فرستادن هزار فرشته پیاپى هستم.»

﴿10﴾ و خداوند، آن [نزول فرشتگان] را تنها براى بشارت و اینکه دل‌هایتان با آنان آرامش یابد، قرار داد و نصرت و پیروزى، فقط از سوى خداست. [پس به قدرت خود و امداد فرشتگان هم تکیه نکنید.] همانا خداوند، شکست‌ناپذیرِ حکیم است

﴿11﴾ [به یاد آورید] زمانى که [خداوند] از سوى خود براى آرامش شما، خوابى سبک بر شما مسلّط ساخت و از آسمان بارانى بر شما فرستاد تا شما را با آن پاک کند و پلیدى شیطان را از شما بزداید و دل‌هاى شما را محکم و گام‌هایتان را با آن استوار سازد

﴿12﴾ [به یاد آور] زمانى که پروردگارت به فرشتگان وحى کرد که من با شمایم، پس شما افراد با ایمان را تقویت کنید، من نیز به زودى در دلهاى کافران، رعب و ترس خواهم افکند. پس فراز گردن‌ها را بزنید و همه‌ى سرانگشتانشان را قطع کنید

﴿13﴾ آن [فرمان]، به جهت آن بود که آنان در برابر خدا و پیامبرش گردن‌کشى کردند و هر کس با خدا و پیامبرش در افتد و مخالفت کند، خداوند داراى کیفرى سخت است

﴿14﴾ آن است [کیفر ما در دنیا]، پس بچشید آن را و [بدانید] عذاب دوزخ براى کافران [مهیا] است

﴿15﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هرگاه با انبوه کافران برخورد کردید، به آنان پشت نکنید و مگریزید

﴿16﴾ و جز آنها که کناره‌گیری‌شان براى ساز و برگ نبرد مجدّد، یا پیوستن به گروه دیگرى از مسلمانان باشد، هر کس در روز جنگ، پشت به دشمن کند، قطعاً مورد خشم خدا قرار مى‌گیرد و جایگاه او جهنّم است و چه بد سرانجامى است

﴿17﴾ شما کفّار را نکشتید؛ بلکه خداوند آنها را به قتل رساند. [اى پیامبر!] آن­گاه که تیر افکندى، تو نیافکندى؛ بلکه خدا افکند [تا کافران را بترساند] و تا مؤمنان را از سوى خویش، به آزمونى نیکو بیازماید، زیرا خداوند بسیار شنوا و داناست

﴿18﴾ آن، [لطف خدا بود.] و خدا، سست‌کننده­ نیرنگ کافران است

﴿19﴾ اگر [شما کافران!] در انتظار فتح و پیروزى [اسلام] بودید، که آن فتح آمد [و حقّانیت اسلام آشکار شد] و اگر دست بردارید، برایتان بهتر است و اگر [به کفر و عناد] برگردید، [ما هم به سوى قهر] برمى‌گردیم و هرگز گروه شما، هر چند بسیار باشد، به کارتان نخواهد آمد، چرا که خداوند با مؤمنان است

﴿20﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از خدا و فرستاده‌ى او اطاعت کنید و در حالى که [سخنان او را] مى‌شنوید، از وى سرپیچى نکنید

﴿21﴾ و مثل کسانى نباشید که گفتند: «شنیدیم!» ولى [در حقیقت] نمى‌شنیدند

﴿22﴾ بدترینِ جنبندگان نزد خداوند، [کسانى هستند که نسبت به شنیدن حقّ] کر، [و نسبت به گفتن حقّ] لالند، آنها که خردورزی نمى‌کنند

﴿23﴾ و اگر خداوند خیرى در آنان مى‌دانست، شنوایشان مى‌ساخت، ولى اگر شنوایشان مى‌ساخت، باز هم سرپیچى کرده، روى مى‌گرداندند

﴿24﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هرگاه خدا و رسول، شما را به چیزى که حیات‌بخشِ شماست، دعوت مى‌کنند، بپذیرید و بدانید خداوند، میان انسان و دل او حایل مى‌شود و [بدانید که] به سوى او محشور مى‌شوید

﴿25﴾ و بترسید از فتنه‌اى که تنها دامن‌گیر ستمگرانِ شما نمى‌شود، [بلکه هر که را در مقابل ستمگران سکوت کند، فرامی­گیرد] و بدانید که خداوند سخت‌کیفر است

﴿26﴾ و به یاد آورید زمانى را که شما کم بودید و در زمین [مکه] مستضعف بودید. مى‌ترسیدید مردم شما را بربایند. پس [خداوند در مدینه] پناهتان داد و با یارى خویش، شما را نیرومند کرد و از پاکیزه‌ها به شما روزى داد، باشد که شما شکرگزارى کنید

﴿27﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! به خدا و پیامبر خیانت نکنید و آگاهانه به امانت‌هاى خود خیانت نورزید

﴿28﴾ و بدانید که اموال و فرزندانتان آزمایشى [براى شما] هستند و البتّه نزد خداوند [براى کسانى که از عهده آزمایش برآیند]، پاداشى بزرگ است

﴿29﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! اگر تقواى الهى پیشه کنید، خداوند برایتان فرقانى [که نیروى شناخت حقّ از باطل باشد،] قرار مى‌دهد و بدى‌هایتان را مى‌پوشاند و شما را مى‌آمرزد و خداوند صاحب فضل و بخشش بزرگ است

﴿30﴾ و [به یاد آور] زمانى که کافران درباره تو نقشه مى‌کشیدند تا تو را زندانى کنند، یا تو را بکشند یا [از مکه] تبعید کنند و آنان نقشه مى‌کشیدند و خدا هم تدبیر مى‌کرد و خداوند، بهترینِ تدبیرکنندگان است

﴿31﴾ و هرگاه آیات ما بر آنان تلاوت شود، می‌گویند: «شنیدیم، ما نیز اگر بخواهیم، قطعاً مانند این قرآن را بیان مى‌کنیم. این، جز افسانه‌هاى پیشینیان نیست!»

﴿32﴾ و [به یاد آور] زمانى که مخالفان گفتند: «خدایا! اگر این [اسلام وقرآن] همان حقِ‌ّ از جانب توست، پس بر ما از آسمان سنگ‌هایى ببار یا عذابى دردناک براى ما بیاور!»

﴿33﴾ و[لى] تا تو در میان مردم هستى، خداوند بر آن نیست که آنان را عذاب کند و تا آنان استغفار مى‌کنند، خداوند عذاب کننده آنان نیست

﴿34﴾ و چرا خداوند آنها را عذاب نکند؟ با این که آنان [مردم را] از مسجدالحرام باز مى‌دارند، در حالى که سرپرست آنجا نیستند. جز افراد پرهیزکار، دیگران حقّ تولیت و سرپرستى آن را ندارند؛ ولى بیشترشان نمى‌دانند

﴿35﴾ [دعا و] نمازشان نزد خانه [کعبه]، جز سوت‌کشیدن و کف‌زدن نبود. پس به خاطر آن که کفر مى‌ورزیدید، عذاب [الهى را] بچشید

﴿36﴾ آنان که کافر شدند، اموال خود را صرف مى‌کنند تا از راه خدا جلوگیرى کنند. در آینده نیز این گونه خرج‌ها را خواهند داشت، سپس [اموال هزینه شده] مایه‌ى حسرت آنان مى‌گردد و آن­گاه شکست مى‌خورند و آنان که کافر شدند، به سوى دوزخ محشور خواهند شد

﴿37﴾ [این حسرت، شکست و عذاب،] براى آن است که خداوند، ناپاک را از پاک جدا کند و پلیدى‌ها را بر هم نهد و همه را متراکم سازد و در دوزخ قرار دهد، آنان همان زیانکارانند

﴿38﴾ [اى پیامبر!] به کافران بگو اگر [از مخالفت] دست بردارند، گذشته‌ى آنان بخشوده مى‌شود و اگر [به روش سابق خود] برگردند، مسلماً سنّت الهى در برخورد با گذشتگان، [درباره‌ى آنان نیز] جارى است

﴿39﴾ و با آنان بجنگید تا فتنه‌اى [از کفر و شرک] بر جاى نماند و دین، یکسره براى خدا باشد. پس اگر [از کفر خود] دست کشیدند، خداوند به آنچه انجام مى‌دهند، بیناست

﴿40﴾ و اگر [باز هم] سرپیچى کنند و روى بگردانند، بدانید که خداوند، مولا و سرپرست شماست. چه خوش مولایى و چه نیکو یاورى است

﴿41﴾ و اگر به خداوند و آنچه بر بنده‌ى خود، روز جدایى [حقّ از باطل]، روز درگیرىِ دو گروه [با ایمان و بى‌ایمان در جنگ بدر،] نازل کردیم، ایمان دارید، بدانید که هرچه غنیمت گرفتید، خمس آن براى خداوند و رسول­خدا و خویشاوندان [او، اهل‌بیت] و یتیمان و بینوایان و در راه‌ماندگان [از سادات] است و خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿42﴾ آن­گاه که شما در کناره­ی نزدیک­تر [به مدینه] بودید و [آنها که همراه ابوجهل از مکه آمده بودند،] در کناره دورتر [از مدینه] و کاروان [تجاری قریش به سرپرستی ابوسفیان] از شما فروتر [و دورتر که توانست بگریزد.] و اگر با هم وعده [جنگ] مى‌گذاشتید، در مورد مکان وعده­گاه خلاف می­کردید، [زیرا می­دانستید در چنین موقعیتی شما شکست می­خورید] ولى [شما در برابر عمل انجام شده قرار گرفتید] تا خدا کارى را که مى‌خواست، تحقّق بخشد، هر کس هلاک مى‌شود، از روى حجّت و آگاهى هلاک شود و هر کس [به هدایت] حیات یافت، از روى دلیل، حیات یابد و خداوند شنوا و داناست

﴿43﴾ [اى پیامبر! به یاد آور] زمانى که خداوند، عدد آنان را در خوابت، به تو اندک نشان داد و اگر [خداوند] آنان را زیاد نشان مى‌داد، حتماً سست می‌شدید و قطعاً در کار [جنگ] نزاع می‌کردید؛ ولى او [شما را از این سستى و نزاع] سالم نگاه داشت. خداوند به آنچه در سینه‌هاست، آگاه است

﴿44﴾ و [به یاد آورید] زمانى که چون با دشمن برخورد کردید، خداوند دشمنان را در نظر شما کم جلوه داد [تا با جرأت حمله کنید] و شما را نیز در دیدگاه آنان اندک نشان داد [تا از کفّار مکه، کمک نخواهند]. این کار براى آن بود که خداوند کارى را که مى‌بایست انجام شود، تحقّق بخشد و همه‌ى کارها به خدا باز مى‌گردد

﴿45﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! هرگاه با گروهى [از دشمن] روبرو شدید، ثابت‌قدم باشید و خدا را بسیار یاد کنید، تا رستگار شوید

﴿46﴾ و از خداوند و فرستاده‌اش اطاعت کنید و با یکدیگر نزاع نکنید که سست مى‌شوید و مهابت و قوّتتان از بین مى‌رود و صبر کنید. خداوند با صابران است

﴿47﴾ و مثل کسانى نباشید که از روى سرمستى و خودنمایى و غرور و ریا در برابر مردم، از خانه‌هاى خود [به سوى جبهه] خارج شدند و مردم را از راه خدا بازمى‌داشتند و حال آن که خداوند، به آنچه انجام مى‌دهند، احاطه دارد

﴿48﴾ و [به یادآور] زمانى که شیطان، کارهاى مشرکان را در نظرشان زیبا جلوه داد و گفت: «امروز هیچ کس از مردم، بر شما غالب نخواهد شد و من نیز در کنار شما و پناهِ شمایم.» امّا همین­ که دو لشکر با هم درآویختند، شیطان به عقب برگشت و گفت: «من از شما بیزارم. من چیزى را مى‌بینم که شما نمى‌بینید. من از خدا بیم دارم و خداوند سخت‌کیفر است.»

﴿49﴾ [به یاد آور] زمانى که منافقان و بیماردلان [درباره مسلمانان] مى‌گفتند: «آنان را دینشان مغرور کرده است. [که بى‌پروا حمله مى‌کنند.» غافل از آن که مسلمین بر خدا توکل نموده‌اند.] و کسى که بر خدا توکل کند، پس قطعاً خداوند شکست‌ناپذیرِ حکیم است

﴿50﴾ و [اى پیامبر!] اگر ببینى آن هنگام که فرشتگان، جان کافران را مى‌گیرند؛ بر چهره‌ها و پشت‌هاى آنان مى‌زنند [و مى‌گویند:] «بچشید عذاب سوزان را!»

﴿51﴾ این [کیفر]، دستاورد کارهاى پیشین شماست و شکى نیست که خداوند بر بندگانش ستمگر نیست

﴿52﴾ [اى پیامبر! روش کافران زمان تو،] مانند روش فرعونیان و کفّار پیش از آنان است که به آیات خداوند کفر ورزیدند. خداوند نیز به کیفر گناهانشان، آنان را گرفتار کرد. قطعاً خداوند، نیرومندِ سخت‌کیفر است

﴿53﴾ آن [کیفر] بدین سبب است که خداوند، نعمتى را که به قومى عطا کرده، تغییر نمى‌دهد، مگر آن که آنان، آنچه را در خودشان است، تغییر دهند و خداوند، بسیار شنوا و داناست

﴿54﴾ [اى پیامبر! روحیه‌ى مردمِ زمان تو،] همچون خوى و روش فرعونیان و کسانى است که پیش از آنان بودند. آیات پروردگارشان را تکذیب کردند. ما نیز به سزاى گناهانشان، هلاکشان ساختیم و فرعونیان را غرق کردیم و همگى ستمگر بودند

﴿55﴾ قطعاً بدترینِ جنبندگان نزد خداوند، آنانند که کافر شدند، پس آنان ایمان نمى‌آورند

﴿56﴾ کسانی که از ایشان پیمان گرفته‌اى، سپس پیمان خود را هر بار مى‌شکنند و اهل تقوا و پروا نیستند

﴿57﴾ پس [اى پیامبر!] هرگاه در جنگ به آنان دست یافتى، [با برخوردهاى قاطع،] افراد پشت جبهه‌ى آنان را به وحشت افکن و متفرّق ساز! باشد که پند گیرند [و دست از توطئه بردارند]

﴿58﴾ و اگر خوف آن داشتى که گروهى [در پیمان] خیانت کنند، تو نیز عهدشان را به سوى آنان بینداز [و به آنان اعلام کن که همانند خودشان عمل خواهى کرد]. خداوند خائنان را دوست ندارد

﴿59﴾ و آنان که کفر ورزیده‌اند، گمان نکنند که پیش افتاده‌اند، زیرا آنها نمى‌توانند [ما را] ناتوان کنند

﴿60﴾ و براى [آمادگىِ مقابله با] دشمنان، هر چه مى‌توانید از نیرو و از اسبان سوارى فراهم کنید، تا دشمن خدا و دشمن خودتان و نیز [دشمنانى] غیر از اینان، که شما آنان را نمى‌شناسید، ولى خداوند آنها را مى‌شناسد، به وسیله‌ی آن بترسانید و در راه خدا هرچه انفاق کنید، پاداش کامل آن به شما مى‌رسد و به شما ستم نخواهد شد

﴿61﴾ و اگر [دشمنان] به صلح تمایل داشتند، [تو نیز] تمایل نشان بده و بر خداوند توکل کن. همانا او شنوا و داناست

﴿62﴾ و اگر بخواهند با تو نیرنگ کنند، قطعاً خداوند تو را بس است. اوست که با امدادهاى خویش و حمایت مؤمنان، تو را یارى کرده است

﴿63﴾ و [خداوند] میان دل‌هاى مؤمنان الفت داد. اگر تو همه‌ى آنچه را در زمین است، خرج مى‌کردى، نمى‌توانستى میان قلوبشان محبّت و الفت پدید آورى؛ ولى خداوند میان آنان پیوند داد، چرا که او شکست‌ناپذیر و حکیم است

﴿64﴾ اى پیامبر! براى تو [حمایت] خداوند و پیروان با ایمانت کافى است [و نیازى به حمایت دیگران ندارى]

﴿65﴾ اى پیامبر! مؤمنان را بر پیکار [با کفّار] تشویق کن. اگر بیست نفر از شما پایدار باشند، بر دویست نفر پیروز مى‌شوند و اگر از شما صد نفر [مقاوم] باشند، بر هزار نفر از کافران غلبه مى‌یابند، زیرا آنان گروهى هستند که [آثار ایمان را] نمى‌فهمند

﴿66﴾ اکنون خداوند، [در امر جهاد] بر شما تخفیف داد و معلوم داشت که در شما ضعف راه یافته است. پس اگر صد نفر از شما پایدار باشند، بر دویست نفر پیروز مى‌شوند و اگر از شما هزار نفر باشند، بر دو هزار نفر با خواست خداوند پیروز مى‌شوند و خداوند با صابران است

﴿67﴾ هیچ پیامبرى حقِ‌ّ اسیر گرفتن ندارد، مگر بعد از آن که در آن سرزمین، غلبه کامل یابد. شما به فکر متاع زودگذر دنیا هستید، ولى خداوند [براى شما] آخرت را مى‌خواهد و خداوند، شکست­ناپذیر و حکیم است

﴿68﴾ اگر حکم ازلىِ خداوند نبود [که بدون ابلاغ، هیچ امّتى را کیفر ندهد]، به خاطر آنچه [از اسیران که نابجا] گرفتید، عذابى بزرگ به شما مى‌رسید

﴿69﴾ پس، از آنچه غنیمت گرفتید، که حلال و پاکیزه است، مصرف نمایید و از خداوند پروا کنید، خداوند، آمرزنده و مهربان است

﴿70﴾ اى پیامبر! به اسیرانى که در دست شمایند، بگو: «اگر خداوند در دل‌هاى شما خیرى بداند، بهتر از آنچه از شما گرفته شده است، به شما خواهد داد [و مسلمان خواهید شد] و گناهانتان را مى‌بخشاید و خداوند بخشاینده و مهربان است.»

﴿71﴾ و اگر [اسیران] بخواهند به تو خیانت کنند، از پیش هم، به خدا خیانت کرده‌اند. پس خداوند [تو را] بر آنان غلبه و تسلّط داد و خداوند، دانا و حکیم است

﴿72﴾ کسانى که ایمان آوردند و هجرت نمودند و با اموال و جان‌هایشان در راه خدا جهاد کردند و آنان که [مجاهدان و مهاجران را] پناه دادند و یارى کردند، آنان دوستدار و حامى و هم‌پیمان یکدیگرند. امّا کسانى که ایمان آوردند، ولى هجرت نکردند، حقّ هیچ‌گونه دوستى و حمایت از آنان را ندارید، تا آن که هجرت کنند و اگر [مؤمنانِ تحت فشار، براى حفظ دینشان] از شما یارى طلب کردند، بر شماست که یاریشان کنید، مگر در برابر قومى که میان شما و آنان پیمان [ترک مخاصمه] است و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، بیناست

﴿73﴾ و کسانى که کفر ورزیدند، یاران یکدیگرند. اگر شما [هم میان خود، همبستگى] نداشته باشید، فتنه و فساد بزرگى در زمین واقع خواهد شد

﴿74﴾ و کسانى که ایمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا جهاد نمودند و کسانى که پناه دادند و یارى کردند، همانان مؤمنان واقعى‌اند. براى آنان آمرزش و روزى شایسته و کریمانه‌اى است

﴿75﴾ و کسانى که بعداً ایمان آوردند و همراه شما هجرت و جهاد کردند، آنان از شمایند و در قانون الهى، خویشاوندان نسبت به یکدیگر اولویت دارند. خداوند به هر چیزى بسیار داناست

﴿1﴾ [این آیات، اعلام] بیزارى و برائتى است از سوى خدا و پیامبرش، نسبت به مشرکانى که با آنان پیمان بسته‌اید

﴿2﴾ پس [اى مشرکان!] به مدّت چهار ماه مهلت دارید که در زمین [آزادانه] بگردید و بدانید که شما نمى‌توانید خدا را مغلوب کنید [و از عذاب او بگریزید] و خداوند، خوارکننده کافران است

﴿3﴾ این [آیات]، اعلامى است از سوى خدا و پیامبرش [به مردم] در روز حجّ اکبر [عید قربان]، که خدا و رسولش از مشرکان بیزارند. [با این حال،] اگر توبه کنید [و دست از شرک و کفر بردارید،] این برایتان بهتر است و اگر روى بگردانید، پس بدانید که هرگز نمى‌توانید خدا را ناتوان کنید و کافران را به عذابى دردناک بشارت ده

﴿4﴾ مگر کسانى از مشرکین که با آنان پیمان بسته‌اید و چیزى از تعهّدات خود نسبت به شما فروگذار نکرده و کسى را در برابر شما یارى نداده‌اند. پس پیمانشان را تا پایان مدّتشان نگه‌دارید [و وفادار باشید] که خداوند، اهل تقوا را دوست دارد

﴿5﴾ پس چون ماه‌هاى حرام سپرى شود، مشرکان را هرجا یافتید، بکشید و دستگیر کنید و در محاصره قرار دهید و در همه جا به کمین آنان بنشینید. پس اگر توبه کردند و نماز بر پا داشتند و زکات پرداختند، راهشان را باز کنید [و آزادشان بگذارید]. که خداوندش، آمرزنده و مهربان است

﴿6﴾ و [ای پیامبر!] اگر یکى از مشرکان از تو امان و پناه خواست، پس به او پناه بده تا کلام خدا را بشنود، سپس او را به مکان امنش برسان. چرا که آنان گروهى ناآگاهند

﴿7﴾ چگونه مى‌تواند نزد خدا و رسولش، پیمانى با مشرکان [عهدشکن] باشد؟ مگر کسانى که نزد مسجدالحرام با آنان پیمان بستید. پس تا هنگامى که به عهدشان وفادارند، شما هم وفادار بمانید. که خداوند، متقین را دوست دارد

﴿8﴾ چگونه [مى‌توان با آنان پیمانى داشت،] در حالى که اگر بر شما دست یابند، هیچ خویشاوندى و پیمانى را درباره‌ى شما مراعات نمى‌کنند. شما را با زبانِ [نرمِ] خویش راضى مى‌کنند، ولى دل‌هایشان پذیرا نیست و بیشترشان فاسق [و پیمان‌شکن]اند

﴿9﴾ آیات خدا را به بهاى اندکى فروختند و [مردم را] از راه خدا بازداشتند. به راستى آنان بد اعمالى انجام مى‌دادند

﴿10﴾ آنان درباره هیچ مؤمنى، حقّ خویشاوندى و عهد و پیمانی را مراعات نخواهند کرد و ایشان همان تجاوزکارانند

﴿11﴾ امّا اگر توبه کردند و نماز بر پا داشتند و زکات پرداختند، در این صورت، برادران دینى شمایند و ما آیات خود را براى گروهى که مى‌دانند [و مى‌اندیشند]، به تفصیل بیان مى‌کنیم

﴿12﴾ امّا اگر [به جاى توبه،] سوگندهاى خویش را پس از بستنِ پیمانشان شکستند و در دین شما، زبان به طعنه گشودند، پس با سران کفر بجنگید. زیرا آنان را [پای‌بندى به] سوگندى نیست، باشد که [با شدّتِ عمل شما،] از کردار خود بازایستند

﴿13﴾ آیا با گروهى که سوگندها [و پیمان‌هاى] خود را شکستند و به بیرون کردن پیامبر همّت گماشتند و آنان، نخستین بار جنگ را با شما آغاز کردند، پیکار نمى‌کنید؟ آیا از آنان مى‌ترسید؟ اگر ایمان دارید، سزاوارتر آن است که از خدا بترسید

﴿14﴾ با آنان بجنگید، تا خداوند آنان را به دست‌هاى شما عذاب کند و خوارشان سازد و شما را بر آنان پیروز کند و دل‌هاى مؤمنان را شفا بخشد و مرهم نهد

﴿15﴾ و خداوند [با پیروزى شما و خوارى دشمن،] غیظ و خشم دل‌هاى مؤمنان را از بین ببرد و خداوند لطف خود را بر هر کس بخواهد، برمى‌گرداند و خداوند، دانا و حکیم است

﴿16﴾ یا پنداشته‌اید که [تنها با ادّعاى ایمان] رها مى‌شوید، در حالى که هنوز خداوند [با امتحان‌هایش شما را نیازموده، تا] کسانى از شما را که جهاد کرده و جز خدا و پیامبرش و مؤمنان رازدارى برنگزیده‌اند، معلوم دارد و خداوند به آنچه مى‌کنید، آگاه است

﴿17﴾ مشرکان که به صراحت بر کفر خویش گواهى مى‌دهند، حقّ ندارند مساجد خدا را تعمیر کنند. آنان کارهایشان تباه شده است و در آتش، جاودان خواهند بود

﴿18﴾ مساجد خدا را تنها کسانى باید آباد کنند که به خدا و روز قیامت ایمان دارند و نماز را به پا داشته، زکات مى‌پردازند و جز از خدا نمى‌ترسند. امید است که آنان از ره‌یافتگان باشند

﴿19﴾ آیا آب‌رسانى به حاجیان و تعمیر مسجدالحرام را همانند [عملِ] کسى قرار داده‌اید که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و در راه خدا جهاد کرده است؟ این دو، نزد خدا یکسان نیست و خداوند گروه ستمگر را هدایت نمى‌کند

﴿20﴾ کسانى که ایمان آوردند و هجرت کردند و در راه خدا با اموال و جان‌هاى خویش جهاد کردند، بزرگ‌ترین درجه را نزد خداوند دارند و اینان همان رستگارانند

﴿21﴾ پروردگارشان آنان را به رحمتى از ناحیه خود و رضایت خویش و باغ‌هایى از بهشت، بشارت مى‌دهد که در آن نعمت‌هایى جاودانه دارند

﴿22﴾ آنان تا ابد در آنجا جاودانند. همانا نزد خداوند، پاداشى بزرگ است

﴿23﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! اگر پدران و برادرانتان، کفر را بر ایمان ترجیح دادند ولایت آنان را نپذیرید و کسانی از شما که دوستى و ولایت آنان را بپذیرند، آنان ستمگرانند

﴿24﴾ بگو: «اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و خاندان شما و ثروت‌هایى که جمع کرده‌اید و تجارتى که از کسادى آن بیم دارید و خانه‌هایى که به آنها دلخوش کرده‌اید، نزد شما از خدا و پیامبرش و جهاد در راه او محبوب‌تر باشد، پس منتظر باشید تا خداوند، فرمان [قهر] خویش را به اجرا درآورد و خداوند، گروه نافرمان را هدایت نمى‌کند.»

﴿25﴾ خداوند در مواضع بسیارى شما را یارى کرده است و در روز حُنَین [نیز شما را یارى کرد]، آن­گاه که فراوانىِ لشکرتان شما را به غرور و اعجاب واداشت؛ ولى این فزونىِ نفرات، هیچ سودى براى شما نداشت و زمین با همه‌ى گستردگى‌اش بر شما تنگ آمد، پس شما پشت به دشمن، فرار کردید

﴿26﴾ سپس خداوند، آرامش خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان فروفرستاد و سپاهیانى فرستاد که شما آنان را ندیدید و کافران را عذاب کرد و این، کیفر کافران است

﴿27﴾ سپس خداوند بعد از آن، لطف خود را به هر که بخواهد، برمى‌گرداند. [و توبه‌ى فراریان را مى‌پذیرد.] و خداوند، آمرزنده و مهربان است

﴿28﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! قطعاً مشرکان، پلید و ناپاکند. پس بعد از این سال نباید به مسجدالحرام نزدیک شوند و اگر [به خاطر راندن کفّار و قطع داد و ستد،] از فقر و تنگدستى مى‌ترسید، پس به زودى خداوند اگر بخواهد، از فضل خویش شما را بى‌نیاز خواهد کرد. قطعاً خداوند آگاه و حکیم است

﴿29﴾ با کسانى از اهل کتاب که به خدا و روز قیامت ایمان نمى‌آورند و آنچه را خدا و رسولش حرام کرده‌اند، حرام نمى‌شمرند و به دینِ حقّ گردن نمى‌نهند، بجنگید، تا با خوارى و ذلّت، به دست خود جِزیه بپردازند

﴿30﴾ و یهودیان مى‌گفتند: «عُزَیر، پسر خداست!» و نصارا مى‌گفتند: «مسیح، پسر خداست!» این سخنى است که به زبانشان مى‌آورند و به گفتار کسانى که پیش از این کافر شده‌اند، شباهت دارد [که مى‌گفتند: فرشتگان دختران خدا هستند]. خدا آنان را بکشد، چگونه [از حقّ] روی‌گردان مى‌شوند

﴿31﴾ [اهل کتاب،] دانشمندان و راهبانِ خود و مسیح فرزند مریم را به جاى خداوند به خدایى گرفتند، در حالى که دستور نداشتند جز خداى یکتا را که معبودى جز او نیست، بپرستند. خداوند از هر چه براى او شریک مى‌پندارند، منزّه است

﴿32﴾ مى‌خواهند نور خدا را با دهان‌هایشان خاموش سازند؛ ولى خداوند جز این نمى‌خواهد که نور خود را به کمال برساند، هر چند کفّار، ناراحت باشند

﴿33﴾ او کسى است که پیامبر خود را با هدایت و دین حقّ فرستاد، تا آن را بر همه‌ى دین‌ها پیروز گرداند، هر چند مشرکان ناراحت باشند

﴿34﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! بسیارى از دانشمندان و راهبان، اموال مردم را به ناحق مى‌خورند و آنان را از راه خدا بازمى‌دارند و کسانى که طلا و نقره مى‌اندوزند و آن را در راه خدا انفاق نمى‌کنند، آنان را به عذابى دردناک، بشارت بده

﴿35﴾ روزى که آن [طلاها و نقره‌ها]، در آتش دوزخ گداخته مى‌شود و با آن پیشانى‌ها و پهلوها و پشت‌هاى آنان را داغ مى‌نهند. [فرشتگان عذاب به آنان مى‌گویند:] «این است آنچه براى خود اندوختید [و به محرومان ندادید]، پس [مزه‌ى] آنچه را که مى‌اندوختید، بچشید!»

﴿36﴾ تعداد ماه‌ها نزد خداوند، در کتابِ خدا و از روزى که آسمان‌ها و زمین را آفرید، دوازده ماه است، که چهار ماه از آن [جنگ] حرام است. این آیینِ ثابت و پابرجاست. پس در این ماه‌ها، با جنگ و خون‌ریزى بر خود ستم نکنید و جملگى با همه‌ى مشرکان بجنگید، آن گونه که آنان همگى با شما مى‌جنگند و بدانید که خداوند با پرواپیشگان است

﴿37﴾ تأخیر [و تغییر ماه‌هاى حرام به ماه‌هاى دیگر،] سبب افزایش در کفر است، که به وسیله‌ی آن کافران گمراه مى‌شوند. [آنها] یک سال [جنگ در ماه‌هاى حرام] را [به سلیقه و تمایل و مصلحت‌اندیشى،] حلال مى‌دانند و یک سال آن را حرام. تا با تعداد ماه‌هایى که خداوند حرام ساخته، مطابق آید. از این رو، آنچه را خدا حرام کرده، حلال مى‌کنند. کارهاى ناپسند آنها، در نظرشان زیبا جلوه یافته است و خداوند کافران را هدایت نمى‌کند

﴿38﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! چرا وقتى به شما گفته مى‌شود: «در راه خدا [و براى جهاد] حرکت کنید!» سنگین و زمین‌گیر مى‌شوید؟ آیا به جاى آخرت، به زندگى دنیا راضى شده‌اید؟ پس بدانید بهره‌ى زندگى دنیا در [برابر] آخرت، فقط اندکى است

﴿39﴾ اگر [به سوى میدان جنگ] نشتابید، خداوند شما را به عذابى دردناک کیفر می‌دهد و گروه دیگرى را جایگزین شما مى‌کند و شما [با ترک جبهه،] ضررى به خدا نمى‌زنید و خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿40﴾ اگر پیامبر را یارى نکنید، [بدانید] خدا آن زمان که کافران او را [از مکه] بیرون کردند، یاریش کرد. در حالى که او یکی از دو تن بود. زمانى که آن دو در غار [ثور] بودند، [پیامبر] به همراهش [ابوبکر] مى‌گفت: «اندوه مدار که خدا با ماست!» پس خدا، آرامش خویش را بر پیامبر نازل کرد و او را با سپاهیانى که آنها را ندیدید، یارى نمود و سخن و طرح کافران را [که قصد داشتند پیامبر را بکشند،] پست‌تر [و خنثى] قرار داد و کلمه [و اراده] خداوند [براى نصرت پیامبرش،] برتر [و پیروز] است و خداوند توانا و حکیم است

﴿41﴾ [به سوى جبهه و جهاد] کوچ کنید، سبک‌بار و سنگین‌بار. [خواه بر شما آسان باشد، خواه دشوار.] و در راه خدا با اموال و جان‌هاى خود جهاد کنید، اگر مى‌دانستید، این براى شما بهتر است

﴿42﴾ اگر غنیمتى نزدیک و سفرى کوتاه [براى جهاد] بود، قطعاً [منافقان] در پى تو مى‌آمدند؛ ولى آن راه بر آنان دور و دشوار آمد [و به این بهانه نمى‌آیند] و به خدا سوگند خواهند خورد که: «اگر مى‌توانستیم، با شما [به جنگ] بیرون مى‌آمدیم!» آنان [با این روش،] خود را هلاک مى‌کنند و خداوند مى‌داند که آنان دروغگویانند

﴿43﴾ خداوند از تو درگذشت. چرا پیش از آن که [حال] راستگویان بر تو روشن شود و دروغگویان را بشناسى، به آنان اجازه [مرخصى] دادى؟

﴿44﴾ آنان که به خدا و روز قیامت ایمان دارند، هرگز براى جهاد کردن با مال و جانشان، از تو مرخصى نمى‌طلبند و خداوند به [حال] پرهیزکاران آگاه است

﴿45﴾ تنها کسانى از تو اجازه مى‌گیرند [به جبهه نروند،] که به خدا و روز قیامت ایمان ندارند و دل‌هایشان مرددّ گشته است. پس آنان در شک و تردیدشان سرگردانند

﴿46﴾ [منافقان،] اگر تصمیم جدّى بر رفتن [به جبهه] داشتند، ساز و برگ جهاد آماده مى‌کردند ولى خداوند، انگیزه و بسیج آنان را [به خاطر کوردلى و نالایقى،] خوش نداشت و آنان را [از رفتن به جبهه] بازداشت و به آنان گفته شد: «همنشینِ خانه‌نشینان، [کودکان و سالمندان و بیماران] باشید!»

﴿47﴾ اگر [منافقان] همراه شما به جنگ بیرون آمده بودند، جز فساد، [تردید و اضطراب، چیزى‌] بر شما نمى‌افزودند و به سرعت در میان شما رخنه مى‌کردند تا فتنه پدید آورند و در میان شما کسانى هستند [تأثیرپذیر که] به سخنان آنان گوش و دل مى‌سپارند و خداوند به حال ستمگران آگاه است

﴿48﴾ [منافقان] پیش از این دنبال فتنه‌گرى بودند و کارها را براى تو واژگون جلوه مى‌دادند، تا آن که حقّ آمد و امر خدا آشکار شد [و پیروز شدید]، اگر چه آنان خوش نداشتند

﴿49﴾ و برخى از آنان مى‌گویند: «به من اجازه بده [به جبهه نیایم] و مرا [به گناه و] فتنه میانداز!» آگاه باشید که اینان در فتنه [و گناه] سقوط کرده‌اند و جهنّم، بر کافران احاطه دارد

﴿50﴾ اگر به تو نیکى رسد [و پیروز شوى]، منافقان را ناراحت مى‌کند، ولى اگر به تو مصیبتى و شکستى برسد، مى‌گویند: «ما چاره‌ى خویش را از قبل اندیشیده‌ایم [و این را پیش‌بینى مى‌کردیم].» و شادمان برمى‌گردند

﴿51﴾ بگو: «هرگز جز آنچه خداوند براى ما مقرّر کرده است، به ما نخواهد رسید. او مولاى ماست و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند.»

﴿52﴾ [اى پیامبر!] بگو: «آیا براى ما جز یکى از دو نیکى، [فتح یا شهادت] را انتظار دارید؟ ولى ما منتظریم که عذاب خداوند یا از سوى خودش یا به دست ما، به شما برسد. پس شما منتظر باشید، ما نیز با شما در انتظار مى‌مانیم.»

﴿53﴾ [به منافقانى که به جاى حضور در جبهه، قصد کمک مالى دارند،] بگو: «چه از روى علاقه انفاق کنید و چه از روى کراهت، هرگز از شما پذیرفته نخواهد شد، زیرا شما قومى فاسق بوده‌اید.»

﴿54﴾ و چیزى منافقان را از پذیرفته شدنِ انفاقشان منع نکرد، جز این که به خدا و پیامبرش کافر شدند و نماز را جز از روى کسالت و بى‌حالى به جا نمى‌آورند و جز از روى کراهت و بى‌میلى انفاق نمى‌کنند

﴿55﴾ پس اموال و فرزندان منافقان، تو را به شگفتى نیندازد. جز این نیست که خداوند مى‌خواهد به این وسیله، آنان را در زندگىِ دنیا عذاب کند و جانشان در حال کفر، خارج شود

﴿56﴾ منافقان به خدا قسم مى‌خورند که آنان از شمایند، در حالى که [دروغ مى‌گویند و] از شما نیستند، بلکه آنان گروهى هستند که [از شما] مى‌ترسند [یا میان دل و زبان و عملشان جدایى است]

﴿57﴾ اگر [منافقان] پناهگاه یا غارها یا گریزگاهى بیابند، البتّه شتابان به آن روى مى‌آورند

﴿58﴾ و بعضى از منافقان، در [تقسیم زکات و] صدقات، به تو عیب مى‌گیرند. پس اگر چیزى از آن [اموال] به آنان داده شود، راضى مى‌شوند [و تو را عادل مى‌شمارند]، ولى اگر چیزى به آنان داده نشود، به ناگاه خشمگین مى‌شوند [و تو را به بى‌عدالتى متّهم مى‌کنند]

﴿59﴾ اگر آنان به آنچه خدا و پیامبرش به آنان داده‌اند، راضى مى‌شدند و مى‌گفتند: «خداوند [و آنچه او صلاح بداند،] براى ما بس است، خدا و پیامبرش به زودى از فضل خود به ما خواهند داد و ما تنها به پروردگار، راغب و امیدواریم.» [اگر چنین مى گفتند، براى آنان بهتر بود]

﴿60﴾ همانا صدقات [و زکات]، براى نیازمندان و درماندگان وکارگزارانِ زکات و برای جلب دل‌ها و آزادى بردگان و اداى بدهى بدهکاران و [هزینه‌ى جهاد] در راه خدا و تأمینِ در راه مانده است. این دستور، فرمانى است از جانب خدا و خداوند، دانا و حکیم است

﴿61﴾ برخى از منافقان، پیامبر را آزار مى‌دهند و مى‌گویند: «او سراپا گوش است. [به سخن هر کسی گوش مى‌دهد و خوش باور است.]» بگو: «گوش دادن و خوش باورى به نفع شماست.» او به خداوند ایمان دارد و مؤمنان را تصدیق می‌کند و براى هر کس از شما که ایمان آورد، مایه‌ى رحمت است و آنان که رسول خدا را آزار مى‌دهند، عذابى دردناک دارند

﴿62﴾ [منافقان] براى شما به خدا سوگند مى‌خورند تا شما را راضى کنند، در حالى­که اگر ایمان آورده‌اند، شایسته‌تر آن است که خدا و رسولش را راضى کنند

﴿63﴾ آیا ندانستند که هر کس با خدا و پیامبرش دشمنى کند، کیفرش آتش دوزخ است و پیوسته در آن خواهد بود؟ این است خوارى و رسوایى بزرگ [که بهره‌ى مخالفان است]

﴿64﴾ منافقان بیم دارند که سوره‌اى به زیان آنان نازل شود که از آنچه در درونشان است، خبر دهد. بگو: «[هرچه مى‌خواهید] مسخره کنید. قطعاً خداوند آنچه را که [از آشکار شدنش] بیم دارید، آشکار خواهد کرد.»

﴿65﴾ اگر از منافقان [دلیل تمسخرشان را] بپرسى، قطعاً مى‌گویند: «ما فقط شوخى و بازى مى‌کردیم [، غرضى نداشتیم].» بگو: «آیا خداوند و آیات او و پیامبرش را مسخره مى‌کردید!؟»

﴿66﴾ [بى‌جهت] عذر و بهانه نیاورید. شما بعد از ایمانتان، کافر شدید. اگر از گروهى از شما [به خاطر توبه یا آن که بار اوّلشان است،] درگذریم، گروهى [دیگر] را به خاطر سابقه‌ى جرمشان کیفر مى‌دهیم

﴿67﴾ مردان و زنانِ منافق، از یکدیگرند، [از یک قماشند،] به منکر فرمان مى‌دهند و از معروف نهى مى‌کنند و دست‌هاى خود را [از بخشش و انفاق] مى‌بندند. خدا را فراموش کرده‌اند، پس خداوند نیز آنان را فراموش کرده است. همانا منافقان، همان فاسقانند

﴿68﴾ خداوند به مردان و زنان منافق و به کافران، وعده‌ى آتش دوزخ را داده، که پیوسته در آن خواهند بود. آن [دوزخ] برایشان بس است و خداوند آنان را لعنت کرده [و از لطف خویش دور ساخته] و برایشان عذابى پایدار است

﴿69﴾ [حالِ شما منافقان،] همچون کسانى است که پیش از شما بودند، [با آن که] آنان نیرومندتر از شما و ثروتمندتر و صاحب فرزندان بیشترى بودند. پس آنان از نصیبشان بهره‌مند شدند. شما نیز همان­گونه که پیشینیانِ شما بهره‌مند شدند، بهره‌ى خود را بردید و [در روش باطل خود] فرو رفتید، چنان که آنان فرو رفتند. آنها اعمالشان در دنیا و آخرت محو شد و آنان همان زیانکارانند

﴿70﴾ آیا خبر کسانى که پیش از آنان بودند، [سرنوشتِ] قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهیم و اصحاب مَدین و شهرهاى زیر و رو شده، به آنان نرسیده است؟ پیامبرانشان دلایل روشن برایشان آوردند، [ولى آنان لجاجت کردند و نابود شدند.] پس خداوند به آنان ستم نکرد، بلکه خودشان به خویش ستم مى‌کردند

﴿71﴾ مردان و زنان با ایمان، یار و یاور و اولیاى یکدیگرند. به معروف فرمان مى‌دهند و از منکرات و بدى‌ها نهى مى‌کنند. نماز بر پاى داشته، زکات مى‌پردازند و از خداوند و پیامبرش پیروى مى‌کنند. به زودى خداوند آنان را مشمول رحمت خویش قرار خواهد داد. همانا خداوند، تواناى غالب و حکیم است

﴿72﴾ خداوند به مردان و زنان با ایمان، باغ‌هایى را وعده داده است که از پاى [درختان] آن، نهرها جارى است و در آن جاودانند و [نیز] مسکن‌هایى دلپسند در بهشت برین ولى رضایت و خرسندى خداوند، برتر و والاتر است. این همان رستگارى بزرگ است

﴿73﴾ اى پیامبر! با کافران و منافقان ستیز کن و بر آنان سخت‌گیر و خشن باش که جایگاهشان دوزخ است و بد سرنوشتى دارند

﴿74﴾ [منافقان] به خدا سوگند مى‌خورند که [سخنى کفرآمیز] نگفته‌اند، در حالى­که قطعاً سخن کفر[آمیز] گفته‌اند و پس از اسلام آوردنشان کافر شدند و تصمیم به کارى [چون کشتن پیامبر] گرفتند که به آن دست نیافتند و جز این که خداوند و پیامبرش آنان را از لطف خویش بى‌نیاز کرده، عیبى [براى پیامبر و مؤمنین] نیافتند. [با این حال] اگر توبه کنند، برایشان بهتر است و اگر روى بگردانند، خداوند آنان را در دنیا و آخرت به عذابى دردناک گرفتار مى‌کند و در روى زمین هیچ دوست و یاورى برایشان نخواهد بود

﴿75﴾ و برخى از آنان با خدا پیمان بسته بودند که: «اگر خداوند از فضل خویش به ما عطا کند، حتماً صدقه [و زکات] خواهیم داد و از نیکوکاران خواهیم بود.»

﴿76﴾ پس چون خداوند از فضل خویش به آنان بخشید، بدان بخل ورزیدند و [به پیمان] پشت کرده و روى‌گردان شدند

﴿77﴾ سرانجام به دنبال آن که با خدا در آنچه پیمان بسته بودند، خلف وعده کردند و بدان سبب که دروغ مى‌گفتند، [خداوند، روحِ] نفاق را تا روزى که به دیدار او رسند، در دل‌هاى آنان قرار داد

﴿78﴾ آیا ندانستند که خداوند، راز آنان و سخنان آهسته [و درِ گوشى] آنان را مى‌داند و این که خداوند، به همه‌ى غیب‌ها داناست؟

﴿79﴾ منافقان بر مؤمنانى که [علاوه بر زکات،] داوطلبانه صدقات مستحب نیز مى‌دهند و همچنین بر مؤمنانِ [تهى‌دستى] که جز به اندازه‌ى توانشان چیزى [براى انفاق و پشتیبانى از جبهه] نمى‌یابند، عیب مى‌گیرند و آنان را مسخره مى‌کنند. [بدانند که] خداوند آنان را به استهزاء مى‌گیرد [و کیفر تمسخرشان را خواهد داد] و عذابى دردناک در انتظار آنهاست

﴿80﴾ براى منافقان استغفار کنى یا استغفار نکنى، [یکسان است.] اگر هفتاد بار برایشان آمرزش بخواهى، خداوند هرگز آنان را نخواهد بخشید. این [قهر حتمى الهى]، به خاطر آن است که آنان به خدا و پیامبرش کفر ورزیدند و خدا، گروه فاسق را هدایت نمى‌کند

﴿81﴾ کسانى که بر خلاف [فرمانِ] رسول خدا، از جنگ سر باز زدند و از خانه نشستن خود [به هنگام جنگ تبوک،] شادمان شدند و از این که با اموال و جان‌هاى خود در راه خدا جهاد کنند، کراهت داشتند و گفتند: «در این گرما [براى جنگ] بیرون نروید!» بگو: آتش دوزخ، سوزان‌تر است!» مى‌فهمیدند

﴿82﴾ پس به سزاى آنچه کسب مى‌کردند، کم بخندند و بسیار بگریند

﴿83﴾ پس اگر خداوند تو را [پس از این جنگ،] به سوى طایفه‌اى از منافقان بازگرداند و آنان از تو براى حرکت [به جنگ دیگرى،] اجازه‌ى خروج خواستند، بگو: «شما هرگز با من بیرون نخواهید آمد و هرگز همراه من، با هیچ دشمنى نبرد نخواهید کرد، زیرا شما نخستین بار به نشستن در خانه راضى شدید، پس [اکنون نیز] با آنان که از فرمان تخلّف کرده‌اند، [در خانه] بنشینید!»

﴿84﴾ و بر مرده‌ى هیچ یک از منافقان نماز مگزار! و [براى دعا و استغفار] بر قبرش نایست! چون آنان به خدا و پیامبرش کافر شدند و فاسق از دنیا رفتند

﴿85﴾ اموال و فرزندان آنان، تو را به شگفتى و اعجاب نیاورد! همانا خداوند مى‌خواهد آنان را بدین وسیله در دنیا عذاب کند و در حال کفر، جانشان به در آید

﴿86﴾ و هر گاه سوره‌اى نازل شود که به خداوند ایمان آورید و همراه پیامبرش جهاد کنید، ثروتمندان [منافق]، از تو اجازه‌ى مرخصى [براى فرار از جبهه] مى‌خواهند و مى‌گویند: «ما را واگذار تا با خانه‌نشینان، [که از جنگ معافند،] باشیم.»

﴿87﴾ آنان راضى شدند که با متخلّفان و خانه‌نشینان باشند و بر دل‌هاى آنان مهر زده شده است، از این رو نمى‌فهمند

﴿88﴾ ولى [در مقابلِ منافقانِ رفاه‌طلب و گریزان از جنگ،] پیامبر و مؤمنانِ همراه او، با اموال و جان‌هایشان جهاد کردند و اینانند که همه‌ى خیرات و نیکى‌ها براى آنان است و همانانند رستگاران

﴿89﴾ خداوند براى آنان، باغ‌هایى [در بهشت] آماده ساخته که نهرها از پاى [درختان] آنها جارى است و در آنجا جاودانند. این همان رستگارى بزرگ است

﴿90﴾ بادیه‌نشینانى که [از شرکت در جنگ] معذور بودند، [نزد تو] آمدند تا به آنان اذن داده شود [که در جنگ شرکت نکنند]، ولى کسانى که به خدا و پیامبرش دروغ گفتند [و عذرى نداشتند]، از جنگ بازنشستند. به زودى به کسانى از آنان که کفر ورزیدند، عذابى دردناک خواهد رسید

﴿91﴾ بر ناتوانان و بیماران [که نمى‌توانند در جهاد شرکت کنند] و تهی‌دستانى که چیزى براى خرج کردن [در راه جهاد] نمى‌یابند، ایرادى نیست. به شرط آن که خیرخواه خدا و پیامبرش باشند، [و از آنچه در توان دارند، مضایقه نکنند.] زیرا بر نیکوکاران، راهِ سرزنش و مؤاخذه‌اى نیست و خداوند بخشنده‌ی مهربان است

﴿92﴾ و نیز [اشکالى نیست] بر آنان که چون نزد تو آمدند تا آنان را براى شرکت در جبهه بر مرکبى سوار کنى، گفتى: «چیزى نمى‌یابم که شما را بر آن سوار کنم.» و آنان [از نزد تو] برگشتند، در حالى که چشمانشان از اندوه، اشک‌بار بود که چرا چیزى ندارند که خرجِ جهاد کنند. [بر این فقیرانِ عاشق جهاد، براى نرفتن به جبهه، گناهى نیست]

﴿93﴾ راه [ایراد و مؤاخذه]، تنها بر کسانى است که در عینِ توانگرى و ثروتمندى، از تو اذن مى‌خواهند [که به جبهه نروند] و راضى شده‌اند که با متخلّفان باشند. خداوند بر دل‌هایشان مهر زده است، از این رو نمى‌دانند

﴿94﴾ هنگامى که از جهاد برگشتید، [منافقانِ متخلّف از جنگ تبوک،] براى شما عذر مى‌آوردند. بگو: «عذرتراشى نکنید! ما هرگز حرف شما را باور نمى‌کنیم. خداوند ما را از اخبار [و احوال] شما آگاه کرده است. خداوند و پیامبرش، عملکرد شما را مى‌بینند، آن گاه نزد خدایى که داناى پنهان و آشکار است، بازگردانده مى‌شوید و او شما را به آنچه مى‌کردید، آگاه خواهد کرد.»

﴿95﴾ هنگامى که از جهاد، نزد منافقان بازگشتید، براى شما به خدا سوگند مى‌خورند تا از [گناه و سرزنشِ] آنان چشم بپوشید. پس، از آنان اعراض و دورى کنید که آنان پلیدند و به خاطر آنچه به دست خود کسب مى‌کرده‌اند، جایگاهشان دوزخ خواهد بود

﴿96﴾ براى شما سوگند مى‌خورند تا شما از آنان راضى شوید. [بدانید که شما هم] اگر از آنان راضى شوید، قطعاً خداوند از گروه فاسقان، خشنود نخواهد شد

﴿97﴾ بادیه‌نشینانِ عرب [به خاطر دورى از تعلیم و تربیت و سخنان پیامبر]، در کفر و نفاق شدیدترند و به این که حدود آنچه را خدا بر پیامبرش نازل کرده، ندانند، سزاوارتر و خداوند دانا و حکیم است

﴿98﴾ بعضى از بادیه‌نشینان، کسانى هستند که آنچه را انفاق مى‌کنند، [به خاطر نفاق یا ضعف ایمان،] ضرر حساب مى‌کنند و براى شما پیشامدهاى بد را انتظار مى‌کشند. پیشامد بد برای خود آنهاست! و خداوند شنوا و داناست

﴿99﴾ امّا برخى از عرب‌هاى بادیه‌نشین، کسانى هستند که به خداوند و روز قیامت ایمان دارند و آنچه را انفاق مى‌کنند، وسیله‌ى نزدیکی به خدا و [جلب] دعا و صلوات رسول مى‌دانند. آگاه باشید که همین انفاق‌ها، براى آنان موجب نزدیکی است. به زودى خداوند آنان را در رحمت خویش، وارد مى‌کند. خداوند آمرزنده و مهربان است

﴿100﴾ و خداوند از نخستین پیشگامانِ از مهاجران و انصار و کسانى که با نیکوکارى آنان را پیروى کردند، راضى است و آنان نیز از خدا راضى‌اند و [خدا] براى آنان باغ‌هایى فراهم ساخته که نهرها از پاى [درختان] آن جارى است. همیشه در آن جاودانه‌اند. این است رستگارى و کامیابى بزرگ

﴿101﴾ و از میان بادیه‌نشینانِ پیرامونِ شما، گروهى منافقند و از اهل مدینه نیز عدّه‌اى با نفاق خو گرفته‌اند. تو آنان را نمى‌شناسى، [ولى] ما آنها را مى‌شناسیم! به زودى آنان را دو بار عذاب خواهیم کرد. سپس به سوى عذابى سهمگین، بازگردانده مى‌شوند

﴿102﴾ و [از اعراب،] دیگرانى هستند که به گناهان خویش اعتراف کرده‌اند. کار خوب و بد را به هم آمیخته‌اند. امید است خداوند توبه‌ى آنان را بپذیرد [و لطف خویش را به آنان بازگرداند]. همانا خداوند، آمرزنده و مهربان است

﴿103﴾ از اموالشان صدقه‌ای [به عنوان زکات] بگیر تا بدین وسیله آنان را [از بخل و دنیاپرستى] پاک سازى و رشدشان دهى و بر آنان درود فرست [و دعا کن]. زیرا دعاى تو، مایه‌ى آرامش آنان است و خداوند شنوا و داناست

﴿104﴾ آیا ندانستند که تنها خداوند، از بندگانش توبه را مى‌پذیرد و صدقات را مى‌گیرد؟ و این که خداوند، بسیار توبه‌پذیر و مهربان است؟

﴿105﴾ و بگو: « [هرگونه که مى‌خواهید و مى‌توانید،] عمل کنید، که به زودى خداوند و پیامبرش و مؤمنان کار شما را مى‌نگرند و به زودى به سوى داناى غیب و آشکار، بازگردانده مى‌شوید. پس شما را به آنچه انجام مى‌دادید، آگاه خواهد کرد.»

﴿106﴾ و گروه دیگرى هستند که کارشان به خواست الهى واگذار شده است؛ یا عذابشان مى‌کند و یا [به خاطر توبه و پشیمانى،] به آنان لطف مى‌کند و خداوند دانا و حکیم است

﴿107﴾ و [گروهى دیگر از منافقان،] کسانى هستند که مسجدى براى ضربه زدن به اسلام و براى ترویج کفر و تفرقه افکنى میان مؤمنان و کمین‌گاهى براى [مساعدت] به دشمنان دیرینه‌ى خدا و پیامبرش ساختند و همواره سوگند مى‌خورند که: «ما جز خیر، قصدى نداریم‌!» [ولى] خداوند گواهى مى‌دهد که آنان دروغگویانند

﴿108﴾ در آن [مسجد ضرار،] هرگز [براى نماز] نایست! به راستی مسجدى که از روز نخست، بر اساس تقوا بنا شده، سزاوارتر است که در آن نماز بر پا دارى. [زیرا] در آن مسجد، مردانى هستند که دوست دارند خود را پاک سازند و خداوند پاکان را دوست مى‌دارد

﴿109﴾ آیا کسى که بنیانِ [کارِ] خود را بر پایه‌ى تقوا و رضاى الهى قرار داده بهتر است، یا کسى که بنیاد [کار] خویش را بر لبه‌ی پرتگاهى سست و فرو ریختنى نهاده، که او را در آتشِ دوزخ مى‌اندازد؟ خداوند گروه ستمگر را هدایت نمى‌کند

﴿110﴾ بنیانى را که منافقان بنا نهادند، همواره موجب تحیر و سردرگمى در دل‌هاى آنان است. [آنها راه نجاتى ندارند،] مگر آن که دل‌هایشان [از نفاق] جدا شود [یا با مرگ، متلاشى گردد] و خداوند دانا و حکیم است

﴿111﴾ خداوند از مؤمنان، جان‌ها و اموالشان را به بهاى بهشت خریده است. آنان در راه خدا مى‌جنگند تا بکشند یا کشته شوند. [وفاى به این] وعده‌ى حقّ که در تورات و انجیل و قرآن آمده، بر عهده‌ی خداست و چه کسى از خدا به عهدش وفادارتر است؟ پس مژده باد شما را بر این معامله‌اى که به وسیله‌ى آن [با خدا] بیعت کردید و این همان رستگارى بزرگ است

﴿112﴾ [مؤمنانِ مجاهد،] اهل توبه، عبادت، ستایش، سیاحت، رکوع، سجود، امر به معروف و نهى از منکر و حفظِ حدود و مقرّرات الهى‌اند و چنین مؤمنانى را بشارت ده

﴿113﴾ براى پیامبر و کسانى که ایمان آورده‌اند، سزاوار نیست که براى مشرکان، پس از آن که برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخند، طلب آمرزش کنند، هر چند خویشاوند آنان باشند

﴿114﴾ و آمرزش‌خواهى ابراهیم براى [عموى مشرکش که به جای] پدرش [سرپرستی او را به عهده داشت]، فقط به خاطر وعده‌اى بود که به او داده بود، [آن هنگام که از هدایتش ناامید نبود،] پس هنگامى که برایش روشن شد، او دشمن خداست، از او بیزارى جست. همانا ابراهیم، اهل آه و ناله [از ترس خدا] و بردبار بود

﴿115﴾ خداوند بر آن نیست که قومى را بعد از آن که هدایتشان نمود، بى‌راه بگذارد. مگر آن که آنچه را [که باید از آن] پرهیز کنند، برایشان بیان کند. قطعاً خداوند به هر چیزى داناست

﴿116﴾ حکومت آسمان‌ها و زمین تنها از آنِ خداست. زنده مى‌کند و مى‌میراند و شما را جز خداوند، هیچ سرپرست و یاورى نیست

﴿117﴾ خداوند، لطف خود را بر پیامبر و مهاجران و انصارى که او را در لحظه‌ى دشوارِ [جنگ تبوک] پیروى کردند، سرازیر نمود، پس از آن که نزدیک بود دل‌هاى بعضى از آنان منحرف شود، [و در جبهه حضور نیابند.] سپس خداوند لطف خود را به آنان بازگرداند. او به آنان رئوف و مهربان است

﴿118﴾ و [نیز] سه نفرى که [از شرکت در جبهه‌ى تبوک به خاطر سستى] وامانده بودند، تا آن گاه که زمین با همه‌ى وسعتش [به سبب قهر و نفرت مردم] بر آنان تنگ شد و از خود به تنگ آمدند و فهمیدند که در برابر خدا، هیچ پناهگاهى جز خود او نیست، پس خداوند لطف خویش را شامل آنان ساخت تا به توبه موفّق شوند. همانا خداوند توبه‌پذیر و مهربان است

﴿119﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! از خدا پروا کنید و با راستگویان باشید

﴿120﴾ اهل مدینه و بادیه‌نشینان اطرافِ آنان، حقّ ندارند از [فرمانِ] رسول خدا تخلّف کنند و [به جبهه نروند و] جان‌هاى خود را از جان پیامبر عزیزتر بدانند؛ زیرا هیچ گونه تشنگى، رنج و گرسنگى در راه خدا به آنان نمى‌رسد و هیچ گامى در جایى که کافران را به خشم آورد، برنمى‌دارند و هیچ چیزى از دشمن به آنان نمى‌رسد، مگر آن که براى آنان به پاداش اینها عمل صالح نوشته مى‌شود. قطعاً خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نمى‌کند

﴿121﴾ هیچ مال اندک یا فراوانى را [در مسیر جهاد] انفاق نمى‌کنند و هیچ سرزمینى را نمى‌پیمایند، مگر آن که براى آنان ثبت مى‌شود، تا خداوند آنان را به بهتر از آنچه مى‌کرده‌اند، پاداش دهد

﴿122﴾ سزاوار نیست که همه‌ى مؤمنان [به جهاد] رهسپار شوند. پس چرا از هر گروهى از ایشان، دسته‌اى کوچ نمى‌کنند تا در دین فقیه شوند و هنگامى که به سوى قوم خویش بازگشتند، آنان را بیم دهند، تا شاید آنان [از گناه و طغیان] حذر کنند

﴿123﴾ اى کسانى که ایمان آورده‌اید! با کسانى از کفّار که نزدیک شمایند، بجنگید. باید آنان در شما خشونت و صلابت بیابند و بدانید که خداوند، با پرهیزکاران است

﴿124﴾ و هرگاه سوره‌اى نازل شود، برخى از منافقان گویند: «این سوره، ایمان کدام یک از شما را افزود؟» امّا آنان که ایمان آورده‌اند، [آیات قرآن] بر ایمانشان می‌افزاید و آنان بشارت مى‌گیرند

﴿125﴾ و امّا آنان که در دل‌هایشان بیمارى است، [آیات قرآن،] پلیدى بر پلیدى آنان می‌افزاید و در حال کفر می‌میرند

﴿126﴾ آیا نمى‌بینند که آنان در هر سال، یک یا دو بار آزمایش مى‌شوند، امّا نه توبه مى‌کنند و نه پند مى‌گیرند

﴿127﴾ و هر گاه سوره‌اى نازل شود، بعضى از آنان به بعضى دیگر نگاه کنند [و بپرسند:] «آیا کسى شما را مى‌بیند؟» [مخفیانه از حضور پیامبر] خارج مى‌شوند. خداوند دل‌هاى آنان را [از حق] برگردانده است، زیرا آنان مردم نفهمى هستند

﴿128﴾ پیامبرى از خودتان به سوى شما آمده است که آنچه شما را برنجاند، بر او سخت است، بر هدایت شما حریص و دلسوز و به مؤمنان رئوف و مهربان است

﴿129﴾ پس اگر [از سخنان خداوند] روى‌‌گردان شدند، بگو: «خداوند مرا کافى است، هیچ معبودى جز او نیست، تنها بر او توکل کرده‌ام و او پروردگار عرش بزرگ است.»

﴿1﴾ الف، لام، را. این است آیات کتاب استوار و حکمت آمیز

﴿2﴾ آیا براى مردم شگفت‌آور است که به مردى از خود آنان وحى کردیم که مردم را بترسان و به مؤمنان بشارت بده که براى آنان نزد پروردگارشان جایگاه نیکویى است. کافران گفتند: این مرد، جادوگرى آشکار است

﴿3﴾ پروردگارتان، خدایى است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز [و دوران] آفرید، سپس بر عرش [قدرت] قرار گرفت. کار جهان را تدبیر و سامان‌دهى مى‌کند. هیچ شفاعت‌کننده‌اى جز با اذن او نیست. آن خداوند است که پروردگار شماست، پس او را بپرستید. آیا پند نمى گیرید؟

﴿4﴾ بازگشت همه‌ى شما به سوى اوست. این وعده‌ى حقّ الهى است. اوست که آفرینش را آغاز مى‌کند، سپس آن را بازمى‌گرداند، تا کسانى را که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند، به عدالت پاداش دهد. و براى آنان که کافر شده‌اند، به سزاى کفرشان، نوشیدنى از مایع سوزان و عذابى دردناک خواهد بود

﴿5﴾ اوست که خورشید را درخشنده و ماه را تابان قرار داد و براى حرکتِ ماه منزلگاه‌هایى قرار داد تا شماره‌ى سال‌ها و حساب را بدانید. خداوند اینها را جز بر اساس حقّ نیافریده است. خداوند آیات را براى آنان که [مى‌خواهند] بدانند، به تفصیل بیان مى‌کند

﴿6﴾ در رفت و آمد شب و روز و در آنچه خداوند در آسمان‌ها و زمین آفریده است، براى مردم پرهیزکار نشانه‌هایى [بزرگ] است

﴿7﴾ قطعاً آنان که به دیدار ما [و دریافت نعمت‌هاى اخروى،] امید ندارند و [تنها] به زندگى دنیا دل­خوش کرده‌اند و به آن آرام گرفته و تکیه مى‌کنند و نیز کسانى که از نشانه‌هاى [قدرت] ما غافلند،

﴿8﴾ آنان به خاطر آنچه که عمل مى‌کردند، جایگاهشان آتش است

﴿9﴾ به یقین آنان که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، پروردگارشان آنان را به خاطر ایمانشان هدایت مى‌کند. و در باغ‌هاى پرنعمت که نهرها از زیر پایشان جارى است، اقامت دارند

﴿10﴾ دعا و نیایش آنان در بهشت، این است که: «خدایا! تو پاک و منزّهى!» و درودشان در آنجا، سلام است و پایان نیایش آنان این است که: «سپاس و ستایش مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است.»

﴿11﴾ و اگر خداوند براى مردم به همان شتاب که براى خود خیر مى‌طلبند، در رساندن بلا به آنان شتاب مى‌نمود، قطعاً اجلشان فرارسیده بود. پس کسانى را که به دیدار ما امید [و باور] ندارند، به حال خود رها مى‌کنیم تا در سرکشى خویش سرگردان بمانند

﴿12﴾ و هنگامى که ضررى به انسان برسد، در حالى که به پهلو خوابیده، یا نشسته و یا ایستاده است، ما را مى‌خواند؛ ولى چون ضرر را از او برطرف ساختیم، چنان به راه خود مى‌رود که گویى هرگز ما را براى گرفتارى که به وى رسیده بود، نخوانده است! این­گونه براى اسرافکاران، عملشان زیبا جلوه مى‌کند

﴿13﴾ و ما امّت‌هاى پیش از شما را، چون ستم کردند، هلاک کردیم. پیامبرانشان براى آنها معجزات آوردند، ولى آنها ایمان نیاوردند. ما این­گونه گروه تبهکاران را کیفر مى‌دهیم

﴿14﴾ سپس شما را پس از [هلاکت] آنان، جانشینانى در زمین قرار دادیم، تا ببینیم شما چگونه عمل مى‌کنید

﴿15﴾ و هرگاه آیات روشن ما بر آنان تلاوت مى‌شود، کسانى که به دیدار ما [و دریافت پاداش‌هاى اخروى] امید و باورى ندارند، مى‌گویند: «قرآنى غیر از این بیاور! یا این قرآن را تغییر بده!» [به آنان] بگو: «من حقّ ندارم که آن را از پیش خود تغییر دهم. من تنها آنچه را که به من وحى می‌شود، پیروى مى‌کنم. من از عذاب روزى بزرگ بیمناکم، اگر پروردگارم را نافرمانى کنم.»

﴿16﴾ بگو: «اگر خداوند مى‌خواست، آن را بر شما نمى‌خواندم و [خداوند] شما را به آن آگاه نمى‌ساخت. من پیش از [آوردن] قرآن، عمرى در میان شما بوده‌ام، آیا نمى‌اندیشید؟!»

﴿17﴾ پس کیست ستمکارتر از کسى که بر خدا دروغ بندد؟ یا آیات او را دروغ بشمارد؟ قطعاً مجرمان، رستگار نمى‌شوند

﴿18﴾ و به جاى خدا چیزهایى را مى‌پرستند که نه به آنان ضرر مى‌رساند و نه سودشان مى‌دهد. و مى‌گویند: «این بت‌ها، شفیعان ما نزد خدایند.» بگو: «آیا خدا را به چیزى خبر مى‌دهید که او خبرى از آنها در آسمان‌ها و زمین ندارد؟» منزّه و والاتر است از شریکانى که برایش قرار مى‌دهند

﴿19﴾ [در آغاز،] مردم، امّتى واحد [و بر فطرت پاک توحیدى] بودند، پس دچار اختلاف شدند، [گروهى موّحد و گروهى مشرک،] و اگر سنّتِ [مهلت یافتن مردم براى آزمایش،] از سوى پروردگارت مقدّم و مقدّر نگردیده بود، [در همین دنیا] میان مردم در آنچه اختلاف مى‌کردند، داورى مى‌شد

﴿20﴾ و مى‌گویند: «چرا از سوى پروردگارش بر او آیه و معجزه‌اى نازل نمى‌شود؟» بگو: «غیب از آنِ خداست [نه در اختیار من، یا تابع هوس مردم]. پس در انتظار باشید، من نیز همراه شما از منتظرانم. [که خداوند چگونه پاسخ بهانه‌گیرى‌هاى شما را مى‌دهد.]»

﴿21﴾ و هرگاه پس از رنجى که به مردم رسیده، رحمت و لطفى به آنان بچشانیم، [به جاى سپاس،] در آیات ما مکر و حیله مى‌کنند. بگو: «تدبیر الهى سریع‌تر و نافذتر است.» فرستادگان ما آنچه را مکر و نیرنگ مى‌کنید، مى‌نویسند

﴿22﴾ او کسى است که شما را در خشکى و دریا سیر مى‌دهد، تا آنگاه که در کشتى باشید و بادى موافق، کشتى‌ها را به جریان در آورد و [مسافران] بدین وسیله خوشحال شوند، ناگهان تندبادى بوزد و موج از هر سو سراغشان آید و گمان برند که در محاصره‌ى بلا گرفتارند، [در این هنگام،] خداوند را با اخلاص مى‌خوانند [و مى‌گویند:] «اگر ما را از این خطر نجات دهى، قطعاً از شاکران خواهیم بود.»

﴿23﴾ پس چون خداوند نجاتشان داد، در زمین به ناحقّ سرکشى مى‌کنند. اى مردم! سرکشى شما فقط به زیانِ خودتان است. کامیابى زندگى دنیا [چند روزى بیش نیست]، سپس بازگشت شما به سوى ماست که شما را به عملتان آگاه خواهیم ساخت

﴿24﴾ مَثَل زندگى دنیا، همچون آبى است که از آسمان فرود آوردیم. پس گیاهِ زمین از آنچه مردم و چهارپایان مى‌خورند با آن در آمیخت [و رویید]، تا آنکه زمین [از آن گیاهان] زینت گرفت و اهل زمین پنداشتند که بر استفاده از آن توانایند. [ناگهان] فرمان ما شبى یا روزى آمد، پس آن را چنان درو کردیم که گویى دیروز گیاهى وجود نداشته است. ما این­گونه آیات خود را براى گروه اندیشمند تشریح مى‌کنیم

﴿25﴾ و خداوند [مردم را] به سرای سلامت و سعادت، [بهشت] مى‌خواند. و هر که را بخواهد، به راه راست هدایت مى‌کند

﴿26﴾ براى آنان که نیکى کنند، پاداشى نیکوتر و افزون‌تر خواهد بود. و بر چهره‌ى آنان غبار ذلّت و خوارى ننشیند. آنان اهل بهشتند و همیشه در آنجایند

﴿27﴾ و آنان که به دنبال کسب بدى‌ها رفتند، به قدر همان بدى‌ها مجازات دارند، و غبار ذلّت و خوارى آنان را فرامى‌گیرد. از قهر خداوند، پناه‌دهنده‌اى ندارند، گویا چهره‌هایشان با پاره‌هایى از شبِ تیره پوشانده شده است. آنان اهل دوزخند و در آن جاودانه‌اند

﴿28﴾ و روزى که همه را گردِ هم آوریم، به مشرکان مى‌گوییم: شما و شریکانى که براى خدا مى‌پنداشتید، در جاى خود بمانید، پس میانشان جدایى مى‌افکنیم و معبودها [به مشرکین] مى‌گویند: «شما [در حقیقت] ما را نمى‌پرستیدید، [بلکه در پى هوس‌ها و اوهام خود بودید]

﴿29﴾ گواهى خدا میان ما و شما کافى است، به راستى ما از پرستش شما بى‌خبر بودیم.»

﴿30﴾ آنجا هر کس به [جزاى] آنچه از پیش فرستاده، مبتلا شود و به سوى سرپرست حقیقى خودشان [خداوند] برگردانده شوند. و آنچه به افترا و دروغ، خدا مى‌پنداشتند، از پیش چشمشان محو گردد

﴿31﴾ بگو: «چه کسى از آسمان و زمین، شما را روزى مى‌دهد؟ یا چه کسى مالک گوش و چشم‌هاست؟ و چه کسى زنده را از مرده، و مرده را از زنده، بیرون مى‌آورد؟ و چه کسى کار هستى را سامان مى‌دهد؟» خواهند گفت: «خدا.» بگو: «آیا از کیفر پرستش غیر خدا، پروا نمى‌کنید؟»

﴿32﴾ پس این چنین خداوند، به حقّ، پروردگار شماست. و پس از حقّ، جز گمراهى چیست؟ پس چگونه [از حقّ] بازگردانده مى‌شوید؟

﴿33﴾ بدین­سان حکم و سخن پروردگارت بر آنان که نافرمانى کردند، محقّق شد، که آنان ایمان نمى‌آورند

﴿34﴾ بگو: «آیا از معبودهایى که شما شریک خدا قرار داده‌اید، کسى هست که بتواند آفرینش را آغاز کند، سپس آن را بازگرداند؟» بگو: «[فقط] خداوند، آفرینش را آغاز مى‌کند و سپس بازمى‌گرداند. پس چرا [از حقّ] بازگردانده مى‌شوید؟!»

﴿35﴾ بگو: «آیا از معبودهایى که شما شریک خدا قرار داده‌اید، کسى هست که به سوى حقّ هدایت کند؟» بگو: «[فقط] خداوند به حقّ هدایت مى‌کند. پس آیا کسى که به سوى حقّ هدایت مى‌کند، براى پیروى شایسته‌تر است، یا کسى که هدایت نمی‌شود، مگر آنکه هدایتش کنند؟ شما را چه می‌شود؟ چگونه حکم می‌کنید؟!»

﴿36﴾ و بیشترِ آنان، جز از گمان پیروى نمى‌کنند. قطعاً گمان به هیچ وجه [انسان را] ازحقیقت بى‌نیاز نمى‌کند. همانا خداوند به آنچه مردم انجام مى‌دهند، آگاه است

﴿37﴾ و چنان نیست که این قرآن از سوى غیرخدا و به دروغ ساخته شده باشد؛ بلکه تصدیقى است براى کتب آسمانى پیشین و توضیحى از آن کتاب است. شکى نیست که از سوى پروردگار جهانیان است

﴿38﴾ بلکه مى‌گویند: «[محمّد] آن را به دروغ ساخته [و به خدا نسبت داده] است!» بگو: «اگر راست مى‌گویید، پس سوره‌اى همانند آن بیاورید و هرکه را غیر از خدا مى‌توانید، به یارى بخوانید؟»

﴿39﴾ بلکه چیزى را که به شناخت آن احاطه نداشتند، دروغ پنداشتند، در حالی که سرانجام و حقیقت و باطن آن، هنوز برایشان روشن نشده است.کسانى که پیش از آنان بودند نیز همین­گونه تکذیب کردند. پس بنگر که سرانجام ستمگران چگونه است؟

﴿40﴾ و بعضى از آنان، کسانى هستند که به قرآن ایمان مى‌آورند و برخى، کسانى که به آن ایمان نمى‌آورند. و پروردگارت به فسادکنندگان داناتر است

﴿41﴾ و اگر تو را تکذیب کردند، بگو: «عمل من براى من، و عمل شما براى شما باشد. شما از آنچه من انجام مى‌دهم، بیزارید و من نیز از آنچه شما انجام مى‌دهید، بیزارم.»

﴿42﴾ گروهى از آنان به سخن تو گوش فرامى‌دهند، [امّا گویى کرند،] آیا تو مى‌توانى سخن خود را به گوش ناشنوایان برسانى؟ هر چند اهل تعقّل نباشند؟

﴿43﴾ و گروهى از مردم کسانى‌اند که به تو نگاه مى‌کنند، [امّا گویى هیچ نمى‌بینند.] پس آیا تو مى‌توانى نابینایان را هدایت کنى، هر چند نمى‌بینند؟

﴿44﴾ قطعاً خداوند هیچ ظلمى به مردم نمى‌کند، امّا این خود مردمند که به خویشتن ستم مى‌کنند

﴿45﴾ و روزى که خداوند آنان را محشور مى‌کند، گویا جز ساعتى از روز را [در دنیا یا برزخ] نمانده‌اند. آن روز یکدیگر را مى‌شناسند. قطعاً آنان که دیدار خدا را تکذیب کردند، زیان‌کار شدند و هرگز هدایت‌یافته نبوده‌اند

﴿46﴾ [اى پیامبر!] بخشى از قهر و کیفرى که به کافران وعده مى‌دهیم، یا [در حال حیات] نشانت مى‌دهیم، یا تو را از دنیا مى‌بریم [و به کیفر مى‌رسند، به هر حال] بازگشت آنان به سوى ماست و خداوند بر آنچه انجام مى‌دهند، گواه است

﴿47﴾ براى هر امّتى پیامبرى است. پس هرگاه پیامبرشان بیاید، میان آنان به عدالت داورى مى‌شود و ستمى به آنان روا نمى‌گردد

﴿48﴾ کفّار مى‌گویند: «اگر راست مى‌گویید، این وعده [عذاب] چه وقت است؟»

﴿49﴾ بگو: «من [حتّى] براى خودم جز آنچه خدا بخواهد، مالک زیان و سودى نیستم [تا چه رسد براى شما]، براى هر امّتى اجل و سرآمدى معین است که هرگاه مدّتشان فرارسد، نه لحظه‌اى تأخیر دارند و نه پیشى مى‌گیرند.»

﴿50﴾ بگو: «آیا اندیشیده‌اید، اگر عذاب خداوند شب یا روز به سراغ شما آید [چه مى‌کنید؟]» گناهکاران چه چیزى را از او به شتاب مى‌خواهند؟

﴿51﴾ آیا پس از آنکه [عذاب] نازل شد، به آن ایمان مى‌آورید؟ حالا؟ در حالى که پیش‌تر خواستار زود آمدن عذاب بودید؟

﴿52﴾ سپس به ستمگران گفته شود: «عذاب همیشگى را بچشید! آیا جز به آنچه به دست آورده‌اید، کیفر داده مى‌شوید؟»

﴿53﴾ و از تو خبر مى‌گیرند که آیا آن [وعده‌ى مجازات] حقّ است؟ بگو: «آرى! سوگند به پروردگارم که آن حتمى است، و شما نمى‌توانید [خدا را از انجام آن] عاجز کنید.»

﴿54﴾ اگر براى هر کس که ستم کرده، آنچه در زمین است، مى‌بود، قطعاً همه‌ى آن را برای [نجات از قهر الهى و] بازخرید خود مى‌داد. آنان با دیدن عذاب، پشیمانى خود را پنهان مى‌کنند، و میانشان به عدالت داورى مى‌شود و بر آنان ستم نرود

﴿55﴾ آگاه باشید! آنچه در آسمان‌ها و زمین است، قطعاً از آنِ خداست. آگاه باشید که وعده‌ى خدا حتمى و راست است، لیکن بیشترشان نمى‌دانند

﴿56﴾ اوست که زنده مى‌کند و مى‌میراند، و به سوى او بازگردانده مى‌شوید

﴿57﴾ اى مردم! بی‌گمان از سوى پروردگارتان پند و اندرزى براى شما آمد، که مایه‌ى شفاست براى آنچه در سینه‌هاى شماست، و هدایت و رحمتى براى مؤمنان است

﴿58﴾ بگو: «[مؤمنان،] تنها به فضل و رحمت خداوند شاد شوند، که آن، بهتر از هرچیزى است که مى‌اندوزند.»

﴿59﴾ بگو: «آیا دیدید هر رزقى که خداوند براى شما نازل کرده است، [از پیش خود] بعضى را حرام و بعضى را حلال قرار دادید؟» بگو: «آیا خداوند به شما اجازه داده، یا بر خداوند دروغ مى‌بندید؟»

﴿60﴾ کسانى که به خدا دروغ مى‌بندند، [درباره‌ى کیفرِ] روز قیامت چه گمانى دارند؟ همانا خداوند داراى بخشش و احسان بر مردم است؛ ولى بیشترشان سپاس­گزارى نمى‌کنند

﴿61﴾ و [تو] در هیچ حال [و اندیشه‌اى] نیستى، و هیچ بخشى از قرآن را نمى‌خوانى و [شما مردم!] هیچ عملى را انجام نمى‌دهید، مگر آنکه چون وارد آن [کار] مى‌شوید، ما بر شما گواهیم و چیزى به وزنِ ذرّه‌اى، نه در زمین و نه در آسمان، از پروردگارت پوشیده نیست، و نه کوچک‌تر از آن و نه بزرگ‌تر، جز آنکه درکتاب روشن، ثبت است

﴿62﴾ آگاه باشید که قطعاً بر اولیای خدا ترسى نیست و اندوهگین نمى‌شوند؛

﴿63﴾ آنان که ایمان آورده‌اند و شیوه‌ى آنان پرهیزکارى است

﴿64﴾ براى آنان، در زندگى دنیا و آخرت بشارت است. تبدیل و تغییرى در سخنان [و وعده‌هاى] الهى نیست، و آن همان رستگارى بزرگ است

﴿65﴾ گفتار مخالفان، تو را غمگین نسازد؛ زیرا عزّت، به تمامى، از آن خداوند است، و او شنوا و داناست

﴿66﴾ آگاه باشید! هر کس در آسمان‌ها و هر کس در زمین است، از آنِ خداست. و کسانى که به جاى خداوند، شریکانى را مى‌خوانند، [از آنها نیز] پیروى نمى‌کنند، بلکه جز گمان خود، چیز دیگرى را پیروى نمى‌کنند. و آنان فقط دروغ می‌بافند

﴿67﴾ اوست کسى که شب را براى شما قرار داد تا در آن آرامش یابید و روز را روشنى‌بخش گردانید [تا به کار بپردازید]. یقیناً در این [نظام حکیمانه و هدفدار،] نشانه‌هایى براى گروهى است که مى‌شنوند

﴿68﴾ [مشرکان] گفتند: «خداوند فرزندى گرفته است!» او منزّه است! او بى‌نیاز است! آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آنِ اوست. هیچ دلیلى نزد شما بر این گفتار نیست. آیا آنچه را نمى‌دانید به خدا نسبت مى‌دهید؟

﴿69﴾ بگو: «کسانى که بر خداوند دروغ مى‌بندند، رستگار نمى‌شوند.»

﴿70﴾ بهره‌اى اندک در دنیا دارند، سپس بازگشت آنان به سوى ماست، آنگاه به سزاى کفرشان، عذاب سخت به آنان مى‌چشانیم

﴿71﴾ و بر آنان سرگذشت نوح را بخوان، آنگاه که به قوم خود گفت: «اى قوم من! اگر موقعیت من [در میان شما] و یادآورى‌ام نسبت به آیات خداوند، بر شما سنگین و تحمّل‌ناپذیر است، پس [بدانید که] من تنها بر خداوند توکل کرده‌ام پس شما و شریکانتان فکرتان را جمع کنید تا چیزى از کارتان بر شما پوشیده نماند، سپس درباره‌ى من تصمیم بگیرید و مهلتم ندهید

﴿72﴾ پس اگر پشت کردید، من از شما اجرتى نخواسته‌ام. پاداش من تنها بر خداست و من مأمورم که تسلیم فرمان او باشم.»

﴿73﴾ پس او را تکذیب کردند. آنگاه ما، او و کسانى را که در کشتى همراه او بودند، نجات دادیم و آنان را جانشینِ [در زمین] قرار دادیم. و همه‌ى کسانى که آیات ما را تکذیب کردند، غرق ساختیم. پس بنگر که پایانِ کارِ هشدار داده‌شدگان چگونه بود

﴿74﴾ آنگاه پیامبرانى را پس از نوح به سوى قومشان فرستادیم، پس آنان معجزات و دلایل روشن را براى مردم آوردند؛ ولى مردم بر آن نبودند که به آنچه قبلاً تکذیبش کرده بودند، ایمان بیاورند. ما این­گونه بر دل‌هاى متجاوزان مهر مى‌زنیم

﴿75﴾ سپس بعد از آنان، موسى و هارون را همراه با معجزات خویش، به سوى فرعون و سران قومش فرستادیم؛ امّا آنان که گروهى تبهکار بودند، تکبر ورزیدند

﴿76﴾ پس هنگامى که از جانب ما حقّ به سراغشان آمد، گفتند: «قطعاً این یک جادوى آشکار است!»

﴿77﴾ موسى گفت: «آیا چون حقّ به سراغ شما آمد، مى‌گویید: آیا این سحر است؟ در حالى که جادوگران هرگز رستگار نمى شوند.»

﴿78﴾ گفتند: «[اى موسى!] آیا آمده‌اى تا ما را از راهى که پدرانمان را بر آن یافته‌ایم، برگردانى، تا بزرگى و حکومت در زمین براى شما دو نفر باشد؟ و[لى] ما به شما دو نفر ایمان‌آور نیستیم.»

﴿79﴾ و فرعون گفت: «هر جادوگر کاردانى را نزد من بیاورید.»

﴿80﴾ پس چون جادوگران آمدند، موسى به آنان گفت: «آنچه را که مى‌توانید بیافکنید، بیافکنید!»

﴿81﴾ پس چون [ساحران، ابزار خود را] افکندند، موسى گفت: «آنچه شما آورده‌اید، جادوست. خداوند به زودى آن را باطل خواهد کرد. چرا که خداوند، کار مفسدان را اصلاح نمى‌کند.»

﴿82﴾ و خداوند، حقّ را با کلمات و قدرت و سنّت‌هاى خویش تثبیت مى‌کند، هر چند مجرمان از آن ناخشنود شوند

﴿83﴾ [در آغاز] فقط گروهى اندک از فرزندان قوم موسى، به او ایمان آوردند، در حالى که از فرعون و اشراف آنان ترس داشتند که آنان را شکنجه کنند؛ زیرا فرعون در آن سرزمین، برترى‌جوى و از اسرافکاران بود

﴿84﴾ و موسى گفت: «اى قوم من! اگر به خداوند ایمان آورده‌اید و تسلیم او هستید، پس فقط بر او توکل کنید!»

﴿85﴾ آنان گفتند: «تنها بر خداوند توکل کرده‌ایم. پروردگارا! ما را گرفتار سختى‌ها و آزمایش ستمگران قرار مده

﴿86﴾ و ما را به رحمت خویش، از شرّ قوم کافر رهایى بخش!»

﴿87﴾ و به موسى و برادرش وحى کردیم که در مصر، براى قوم خودتان، خانه‌هایى آماده کنید و خانه‌هایتان را مقابل هم بسازید. و نماز به پادارید. و به مؤمنان بشارت بده [که پیروزى با آنهاست]

﴿88﴾ و موسى گفت: «پروردگارا! تو به فرعون و بزرگان قومش در زندگى دنیا، زینت و اموال بسیار داده‌اى. که [به وسیله‌ى آنها،] مردم را از راه تو گمراه می‌سازند. پروردگارا! اموالشان را نابود کن و دل‌هایشان را سخت گردان؛ زیرا که آنان تا عذاب دردناک را نبینند، ایمان نخواهند آورد.»

﴿89﴾ [خداوند] فرمود: «دعاى شما دو تن مستجاب شد، پس پایدار باشید و از شیوه‌ى نادانان پیروى نکنید.»

﴿90﴾ و ما بنى‌اسرائیل را از دریا عبور دادیم. در حالى که فرعون و لشکریانش از روى ستم و تجاوز آنان را دنبال مى‌کردند. تا چون غرقاب، فرعون را فراگرفت، گفت: «ایمان آوردم که معبودى نیست جز همان که بنى‌اسرائیل به او ایمان آورده‌اند، و من از تسلیم شدگانم.»

﴿91﴾ آیا اکنون!؟ در حالى که پیش‌تر نافرمانى مى‌کردى و از تبهکاران بودى؟

﴿92﴾ پس امروز جسد تو را [از آب] نجات مى‌دهیم تا عبرتى براى آیندگان باشى. یقیناً بسیارى از مردم از نشانه‌هاى ما غافلند

﴿93﴾ و ما بنى‌اسرائیل را در جایگاه شایسته‌اى جا دادیم و از چیزهاى پاکیزه به آنان روزى بخشیدیم؛ ولى آنان [به نزاع و اختلاف پرداختند. و] اختلاف نکردند، مگر پس از علم و آگاهى [به حقّانیت موسى]. همانا پروردگارت، روز قیامت در آنچه که در آن اختلاف مى‌کردند، میان آنان داورى مى‌کند

﴿94﴾ پس اگر در آنچه بر تو نازل کردیم، شک دارى، از آن کسانى که کتاب آسمانىِ پیش از تو را مى‌خوانند، بپرس. یقیناً حقّ از پروردگارت به سوى تو آمده است، پس از شک‌آوران مباش

﴿95﴾ و هرگز از کسانى که آیات الهى را تکذیب کردند، مباش که از زیانکاران خواهى بود

﴿96﴾ کسانى که فرمان پروردگارت علیه آنان [به کیفر اعمالشان] تحقّق یافته، ایمان نمى‌آورند

﴿97﴾ و اگرچه براى آنان هرگونه معجزه‌اى بیاید، تا آنکه عذاب دردناک الهى را ببینند [که ایمان، آن هنگام، بى‌ثمر است]

﴿98﴾ چرا اهل هیچ شهرى [به موقع] ایمان نیاوردند که [ایمانشان] سود بخشد؟ مگر قوم یونس [که وقتى ایمان آوردند،] ما عذاب خوارکننده را در زندگى دنیا از آنان برطرف کردیم و تا مدّتى بهره‌مندشان ساختیم

﴿99﴾ و اگر پروردگارت مى‌خواست، [به اجبار] همه‌ى مردم روى زمین یکجا ایمان مى‌آوردند. پس آیا تو مردم را مجبور مى‌کنى تا ایمان آورند؟

﴿100﴾ در حالى که هیچ کس جز به اذن و اراده‌ى الهى توفیق ایمان ندارد. و خداوند پلیدى [تردید و کفر] را بر کسانى که نمى‌اندیشند، مقرّر مى‌دارد

﴿101﴾ بگو: «[به دیده عبرت] بنگرید که در آسمان‌ها و زمین چیست؟» امّا نشانه‌ها و هشدارها براى کسانى که ایمان نمى‌آورند، سودى ندارد

﴿102﴾ پس آیا [کسانى که در برابر آیات و انبیای الهى سرپیچى مى‌کنند،] انتظار چیزى جز نظیر روزگارِ [پر نکبت و ذلّت] پیشینیان را دارند؟ بگو: «در انتظار باشید که من نیز با شما از منتظرانم!»

﴿103﴾ [به هنگام نزول مجازات،] پیامبران و مؤمنان را نجات مى‌دهیم. این­گونه بر ما حقّ است که مؤمنان را رهایى بخشیم

﴿104﴾ بگو: «اى مردم! اگر از دین من در شک و تردیدید، پس [بدانید که من] کسانى را که شما به جاى خدا مى‌پرستید، نمى‌پرستم؛ بلکه خدایى را مى‌پرستم که جان شما را مى‌گیرد و مأمورم که از مؤمنان باشم

﴿105﴾ و به آیینى خالى از هرگونه شرک، روى آور و هرگز از مشرکان مباش.»

﴿106﴾ و غیر از خداوند، چیزى را که نه سودى براى تو دارد، نه زیانى، نخوان. پس اگر چنین کنى، همانا از ستمگران خواهى بود

﴿107﴾ و اگر خداوند زیانى به تو برساند، جز او كسى توانِ برطرف كردن آن را ندارد. و اگر براى تو خیرى بخواهد، هیچ كس مانع فضل او نخواهد شد. خیر را به هر كس از بندگانش كه بخواهد، مى‌رساند. و او آمرزنده و مهربان است

﴿108﴾ بگو: «اى مردم! حقّ از سوى پروردگارتان به سراغ شما آمده است. پس هر كس هدایت یابد، یقیناً به سود خویش هدایت مى‌یابد و هر كس گمراه شود، به زیان خویش گمراه مى‌شود. و من بر شما وكیل نیستم [تا به اجبار شما را به راه حقّ درآورم].»

﴿109﴾ و [تنها] آنچه را بر تو وحى مى‌شود، پیروى كن و پایدار باش، تا آنكه خداوند داورى كند، و او بهترینِ داوران است

﴿1﴾ الف، لام، را. [قرآن،] كتابى كه آیات آن استوار گشته، آن­گاه از جانب حكیمى آگاه، شرح و تفصیل داده شده است

﴿2﴾ كه: «جز خداوند یكتا را نپرستید! من از طرف او براى شما هشداردهنده و بشارت­دهنده‌ام

﴿3﴾ و از پروردگارتان طلب آمرزش كنید و به سوى او بازگردید تا شما را به بهره‌اى نیكو تا مدّتى معین [كه عمر دارید،] كامیاب كند، و به هر بافضیلتى فزونى بخشد. و اگر روى بگردانید، من از عذاب روزى بزرگ بر شما بیمناكم

﴿4﴾ بازگشت شما به سوى خداست. و او بر هر چیزى تواناست.»

﴿5﴾ بدانید كه مخالفان براى آن كه خود را از پیامبر پنهان دارند، سر و سینه‌هاى خود را به هم نزدیک مى‌كنند و لباس‌هاى خویش را بر سر مى‌كشند، [غافل از آن كه] خداوند تمام كارهاى پنهان و آشكار آنان را مى‌داند. همانا او به اسرار درون سینه‌ها آگاه است

﴿6﴾ و هیچ جنبنده‌اى در زمین نیست، مگر آن که روزى او بر خداست، و خداوند قرارگاه دائمى و جایگاه موقّت او را مى‌داند. همه در کتاب آشکارى ثبت است

﴿7﴾ او کسى است که آسمان‌ها و زمین را در شش روز [و دوران] آفرید و عرش او بر آب قرار داشت، تا شما را بیازماید که کدام یک نیکوکارترید. و اگر بگویى که: «شما پس از مرگ زنده خواهید شد.» کافران خواهند گفت: «این سحرى آشکار است!»

﴿8﴾ و هرگاه عذاب را تا مدّت محدودى از آنان به تأخیر بیندازیم، مى‌گویند: «چه چیزی جلوى عذاب ما را گرفت؟» بدانید روزى که قهر و عذاب ما به سراغشان بیاید، از ایشان بازگشتى نیست و آنچه بِدان مسخره مى‌کردند، آنان را فراخواهد گرفت

﴿9﴾ و اگر به انسان، از جانب خود نعمتى بچشانیم، سپس آن را از او بازپس‌گیریم، او نومید و ناسپاس خواهد بود

﴿10﴾ و اگر پس از سختى و محنتى که به انسان رسیده، نعمتى به او بچشانیم، [چنان مغرور مى‌شود که] مى‌گوید: «گرفتارى‌ها از من دور شد [و دیگر به سراغم نخواهد آمد].» بى‌گمان او شادمان و فخرفروش است

﴿11﴾ مگر کسانى که اهل صبر و عمل صالح هستند، [که نه با رفتن نعمت، نومید می‌شوند و نه با آمدنش، فخر می‌فروشند.] براى آنان مغفرت و پاداشى بزرگ خواهد بود

﴿12﴾ پس شاید تو [به خاطر عدم پذیرش مردم، ابلاغِ] بعضی از آنچه را که به تو وحى مى‌شود، واگذارى، و سینه‌ات به خاطر آن تنگ شده باشد که مى‌گویند: «چرا گنجى بر او نازل نشده، یا فرشته‌اى با او نیامده!؟» تو فقط هشداردهنده‌اى. و خداوند بر هر چیزى ناظر و نگهبان است

﴿13﴾ یا این که مى‌گویند: «[او] قرآن را از پیش خود بافته و ساخته است!» بگو: «اگر راست مى‌گویید، شما هم ده سوره مثل این از پیشِ‌خودساخته‌ها، بیاورید و [براى این کار،] غیر خدا هر کس را مى‌خواهید دعوت کنید.»

﴿14﴾ پس اگر از عهده‌ى اجابت [درخواست] شما برنیامدند، بدانید آنچه نازل شده، به علم خداست و این که معبودى جز او نیست، پس آیا [در این صورت] تسلیم مى‌شوید؟

﴿15﴾ کسانى که زندگانى دنیا و زیبایى‌هاى آن را بخواهند، ما در همین دنیا [نتیجه‌ى] اعمالشان را به طور کامل مى‌دهیم، و در آن، هیچ کم و کاستى نخواهد بود

﴿16﴾ آنان کسانى هستند که در قیامت، جز آتش چیزى ندارند. و آنچه در دنیا ساخته‌اند بر باد رفته، و اعمالى که انجام مى‌دهند، باطل و بى‌اثر خواهد بود

﴿17﴾ آیا آن کس که دلیل روشنى از طرف پروردگارش دارد و به دنبال او شاهدى از اوست، و پیش از او کتاب موسى [که] رهبر و رحمت بوده است، [بر آمدن او بشارت داده، مانند کسى است که این خصوصیات را نداشته باشد]؟ آنان [که حق‌جو هستند،] به او ایمان مى‌آورند، و هر کس از گروه‌هاى مختلف به او کافر شود، وعده‌گاهش آتش است. پس، از آن در تردید مباش [که] قطعاً آن [وحى، کلامِ] حقّى است از سوی پروردگارت، اگر چه بیشتر مردم ایمان نیاورند

﴿18﴾ و کیست ستمکارتر از آن که بر خداوند دروغ مى‌بندد؟ آنان بر پروردگارشان عرضه مى‌شوند و شاهدان خواهند گفت: «اینها همان کسانى هستند که بر پروردگارشان دروغ بستند. بدانید! لعنت خدا بر ستمگران باد!»

﴿19﴾ کسانى که [مردم را] از راه خدا بازمى‌دارند و مى‌کوشند تا آن را کج جلوه دهند، در حالى که آنها خودشان به آخرت کافرند

﴿20﴾ آنها در زمین عاجزکننده نیستند [و نمى‌توانند از خطر فرار کنند.] و در برابر خداوند هیچ یاورى ندارند. عذاب خدا نسبت به آنها مضاعف است. [چرا که هم خود گمراه بودند و هم دیگران را به گمراهى کشاندند.] آنان [از شدّت لجاجت و عناد،] توان شنیدن [حقّ] را ندارند و [آن را] نمى‌بینند

﴿21﴾ آنها کسانى هستند که [سرمایه‌ى وجود] خویش را باخته و از آنچه به دروغ مى‌ساختند [نیز] بازمانده‌اند

﴿22﴾ به ناچار، آنان در قیامت، زیانکارترینِ افرادند

﴿23﴾ کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام دهند و در برابر پروردگارشان فروتن باشند، آنان اهل بهشتند و براى همیشه در آنجا خواهند ماند

﴿24﴾ مَثلِ دو گروهِ [کافر و مؤمن،] همچون نابینا و ناشنوا، و بینا و شنواست. آیا این دو گروه در مَثَل یکسانند؟ پس چرا پند نمى‌گیرید؟

﴿25﴾ و ما نوح را به سوى قومش فرستادیم، [او به مردم گفت:] «من براى شما هشداردهنده‌ى روشنى هستم

﴿26﴾ [دعوت من این است] که جز خداوند را نپرستید، که من از عذاب روزى دردناک بر شما مى‌ترسم.»

﴿27﴾ پس سران قومش که کافر بودند، گفتند: «ما تو را انسانى مثل خودمان مى‌بینیم. و جز اراذل و اوباش که ساده‌لوحند، کس دیگرى را پیرو تو نمى‌یابیم، و براى شما هیچ برترى بر خودمان نمى‌بینیم، بلکه شما را دروغگو مى‌پنداریم.»

﴿28﴾ [نوح] گفت: «اى قوم من! آیا اگر ببینید که من بر دلیل روشنى از طرف پروردگارم باشم و او از نزد خودش، رحمت [نبوّت] را به من داده باشد که بر شما مخفى مانده است، [آیا باز هم سرپیچى مى‌کنید]؟ آیا شما را به پذیرش آن وادار کنیم، در حالى که نسبت به آن کراهت دارید؟

﴿29﴾ اى قوم من! از شما در برابر این دعوت، اجرتى درخواست نمى‌کنم، پاداش من تنها بر خداست. و من کسانى را که ایمان آورده‌اند، [به خواست شما] طرد نمى‌کنم، آنان پروردگارشان را ملاقات خواهند کرد، ولى من شما را قومی جاهل مى‌بینم

﴿30﴾ اى مردم! اگر من آنان را برانم، چه کسى مرا در برابر خدا یارى خواهد کرد؟ چرا نمی‌اندیشید؟

﴿31﴾ من به شما نمى‌گویم که گنجینه‌هاى الهى نزد من است و نه [این که از پیش خود] غیب مى‌دانم، و نمى‌گویم که من فرشته‌ام، و نمى‌گویم آن کسانى که در پیشِ چشمِ شما خوارند، خداوند هرگز به آنان خیرى نخواهد رساند؛ [بلکه] خداوند به آنچه در دل آنهاست، آگاه‌تر است. [اگر جز این بگویم،] قطعاً از ستمکاران خواهم بود.»

﴿32﴾ [مخالفان] گفتند: «اى نوح! تو با ما جدال زیادى کردی، [دیگر بس است،] اگر راست مى‌گویى، آنچه را به ما وعده مى‌دهى، بر سر ما بیاور!»

﴿33﴾ [نوح] گفت: «اگر خداوند اراده کند، آن را بر سر شما خواهد آورد، و شما قدرت خنثى­کردن آن را نخواهید داشت

﴿34﴾ و اگر خداوند بخواهد شما را [به خاطر بی‌لیاقتی] گمراه سازد، [دیگر] نصیحت من به حال شما سودى نخواهد داشت، هر چند بخواهم براى شما خیرخواهى کنم. او پروردگار شماست، و [شما] به سوى او بازخواهید گشت.»

﴿35﴾ یا [مشرکان درباره‌ی پیامبر] مى‌گویند: «او، آن [سخنان] را بر خداوند افترا بسته است.» بگو: اگر من چیزى را به دروغ به خداوند نسبت داده‌ام، پس کیفرش بر عهده‌ى خودم خواهد بود. و من از جرم شما بیزارم.»

﴿36﴾ به نوح وحى گردید که جز کسانى که [تاکنون] ایمان آورده‌اند، از قوم تو هرگز ایمان نمى‌آورند، پس از کارهایى که مى‌کنند، غمگین مباش

﴿37﴾ و زیر نظر ما و طبق دستور ما، کشتى بساز. و درباره‌ى کسانى که ستم کرده‌اند، با من سخن مگوى که آنان غرق­شدنى هستند

﴿38﴾ و [نوح] مشغول ساختن کشتى شد. [امّا] هر زمان که گروهی از قومش بر او مى‌گذشتند، او را مسخره مى‌کردند. [او] گفت: «اگر شما ما را مسخره کنید، ما [نیز] همین­گونه شما را مسخره خواهیم کرد

﴿39﴾ پس به زودى خواهید دانست که مجازاتِ خوارکننده به سراغ چه کسى خواهد آمد و عذاب جاوِدانه دامن چه کسى را خواهد گرفت.»

﴿40﴾ [کفر و استهزا ادامه داشت] تا زمانى که قهر ما آمد و تنور فوران کرد. [به نوح] گفتیم که از هر زوج، یک جفت، [نر و ماده] در آن [کشتى] سوار کن و خانواده‌ى خودت را، جز کسانی که قبلاً در مورد آنها قول [عذاب] داده شده بود. و افرادى را که ایمان آورده‌اند، [سوار کن، امّا] جز گروه کمى، کسى همراه او ایمان نیاورده بود

﴿41﴾ و [نوح به مسافران کشتى] گفت: «بر آن سوار شوید که حرکت و توقّفش با نام خداست. همانا پروردگار من آمرزنده و مهربان است.»

﴿42﴾ و آن [کشتى] آنها را از لابه‌لاى امواجى همچون کوه، پیش مى‌برد. نوح، فرزندش را که در گوشه‌اى قرار داشت، صدا زد [و گفت]: «پسرم! با ما سوار شو و با کافران مباش!»

﴿43﴾ گفت: «به زودى به کوهى پناه مى‌برم تا مرا از آب حفظ کند.» [نوح] گفت: «امروز جز کسانى که مورد رحم قرار گرفته‌اند، هیچ حافظ [و پناهگاهى] در مقابل قهر الهى نیست.» [در این هنگام] موجى میان آن دو، جدایى انداخت و او غرق گردید

﴿44﴾ و گفته شد: «اى زمین! آبت را فرو بر، و اى آسمان! [از باریدن] بایست.» آب فرونشست و کار پایان پذیرفت و [کشتى] بر [دامنه کوهِ] جودى پهلو گرفت. و گفته شد: «[رحمت خدا از] قوم ستمگر دور باد!»

﴿45﴾ پس نوح پروردگارش را ندا داد و گفت: «پروردگارا! پسرم از خاندان من است و وعده‌ى تو حقّ است و تو بهترینِ داورانى.»

﴿46﴾ [خداوند] فرمود: «اى نوح! او [در واقع] از خاندان تو نیست. او [داراى] کردارى ناشایست است، پس چیزى را که به آن علم ندارى، از من مخواه! من تو را اندرز مى‌دهم که [مبادا] از جاهلان باشى.»

﴿47﴾ [نوح] گفت: «پروردگارا! به تو پناه مى‌برم از این که چیزى را که به [خیر و شرّ] آن آگاهى ندارم، از تو درخواست کنم. و اگر تو بر من نبخشایى و بر من ترحّم نکنى، از زیانکاران خواهم بود.»

﴿48﴾ به نوح خطاب شد: [اینک] با سلامى از جانب ما و برکاتى بر تو و بر تمام امّت‌هایى که با تو هستند، فرود آى! و به زودى امّت‌هایى [از نسل همین نجات‌یافتگان] را از نعمت‌ها برخوردار خواهیم ساخت، [امّا] پس از آن، [به خاطر غفلت و کفر و گناه،] عذابى دردناک از طرف ما به آنان خواهد رسید

﴿49﴾ [اى پیامبر!] اینها از اخبار غیبى است که ما آنها را به تو وحى مى‌کنیم [و] پیش از این، نه تو و نه قوم تو، از آنها خبرى نداشتید، پس [تو نیز مانند نوح] صبر کن که همانا فرجام [نیک]، براى متّقین است

﴿50﴾ و به سوى قوم عاد، برادرشان هود [را فرستادیم، او به مردم] گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستید که هیچ معبودى جز او براى شما نیست. [شما در پرستش بت‌ها به خطا مى‌روید و] جز اهل افترا نیستید

﴿51﴾ اى قوم! من از شما در برابر رسالتم پاداشى درخواست نمى‌کنم. پاداش من تنها بر عهده‌ى کسی است که مرا آفریده است. پس آیا نمى‌اندیشید؟

﴿52﴾ اى قوم! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید، سپس به سوى او بازگردید و توبه نمایید تا او از آسمان پى در پى بر شما باران بفرستد، و نیرویى بر نیروى شما بیافزاید، و به خاطر گناه، روى برنتابید.»

﴿53﴾ [مشرکان] گفتند: «اى هود! تو دلیل روشنى براى ما نیاورده‌اى، و ما به خاطر سخنان تو، از خدایانمان دست بر‌نمى‌داریم. و ما از ایمان آورندگانِ به تو نیستیم

﴿54﴾ ما جز این نمی­گوییم که بعضى از خدایان ما به تو زیان رسانده [و عقلت را ربوده‌اند. هود] گفت: «من خدا را گواه مى‌گیرم و شما [نیز] شاهد باشید که من از آنچه شریک [خدا] قرار می‌دهید بیزارم

﴿55﴾ از هر چه غیر اوست [بیزارم]، پس همگى علیه من توطئه کنید و مرا مهلت ندهید،

﴿56﴾ من بر خداوندى که پروردگار من و شماست، توکل کرده‌ام، هیچ جنبنده‌اى نیست، مگر آن که او، مهارش را گرفته است به درستى که پروردگار من بر راهی راست است

﴿57﴾ پس اگر شما روى برگردانید، به راستى که من آنچه را به خاطر آن، به سوى شما فرستاده شدم، به شما رسانده‌ام. و پروردگارم گروه دیگرى را جانشین شما خواهد کرد، و شما هیچ ضررى به او نمى‌رسانید. همانا پروردگارم بر هر چیزى نگهبان است.»

﴿58﴾ و زمانى که فرمان [قهر] ما آمد، هود و کسانى را که با او ایمان آورده بودند، به رحمت خود نجات دادیم و از عذاب سخت رهایشان ساختیم

﴿59﴾ و آن [قوم] عاد، آیات پروردگارشان را منکر شدند و پیامبرانِ او را نافرمانى کرده، از فرمان هر ستمگر لجوجى پیروى نمودند

﴿60﴾ و [سرانجام] در این دنیا و در روز قیامت، لعنت [و قهر الهى] در پى ایشان شد. بدانید که قوم عاد به پروردگارشان کفر ورزیدند. آگاه باشید که عاد، قوم هود [از رحمت الهى] دور باد

﴿61﴾ و به سوى قوم ثمود، برادرشان صالح [را فرستادیم]، او گفت: «اى قوم من! خداى یگانه را بپرستید که جز او معبود دیگرى براى شما نیست. اوست که شما را از زمین پدید آورد و از شما خواست تا در آن آبادانى کنید. پس، از او آمرزش بخواهید، سپس به سوى او بازگردید. همانا پروردگار من، نزدیک و اجابت‌کننده است.»

﴿62﴾ [قوم ثمود] گفتند: «اى صالح! تو به راستى قبل از این، در میان ما مایه‌ى امید بودى. آیا تو ما را از پرستش آنچه پدرانمان مى‌پرستیدند، نهى مى‌کنى؟ ما نسبت به آنچه ما را به آن مى‌خوانى، در شکى هستیم که ما را به تو بدگمان کرده است.»

﴿63﴾ [صالح] گفت: «اى قوم من! آیا نظر شما این است که اگر من از طرف پروردگارم معجزه داشته باشم و از جانب او مشمول رحمت شده باشم، [لب فروبندم و تبلیغ نکنم؟] پس اگر من خدا را معصیت کنم، چه کسى مرا در برابر [قهر] او یارى خواهد کرد؟ پس شما جز خسارت و زیان، چیزى به من نمى‌افزایید

﴿64﴾ اى قوم من! این شتر ماده [که به اراده‌ى] خداوند [آفریده شده،] معجزه‌اى براى شماست، پس او را آزاد بگذارید تا در زمین خدا [چرا کند و] بخورد، و آزارى به آن نرسانید که به زودى عذاب شما را فرا خواهد گرفت.»

﴿65﴾ پس شتر را پِى کردند [و دست و پایش را بریدند]، پس [صالح] گفت: «سه روز در خانه‌هایتان بهره‌مند باشید [که بعد از آن عذاب فراخواهد رسید]، این وعده‌اى است راست و حقیقى.»

﴿66﴾ چون فرمان ما آمد، صالح و کسانى را که به همراه او ایمان آورده بودند، به رحمت خود نجات دادیم و از خوارى آن روز [رهایى بخشیدیم. اى رسول ما!] همانا پروردگارت، همان تواناى شکست‌ناپذیر است

﴿67﴾ و ستمگران را صیحه‌اى فراگرفت، پس در خانه‌هایشان به روى در افتادند [و مردند]

﴿68﴾ آن­چنان که گویى هرگز در آنجا ساکن نبوده‌اند. بدانید که ثمود به پروردگارشان کفر ورزیدند. بدانید که ثمود [از رحمت الهى] دور باد

﴿69﴾ و فرستادگان ما [که فرشتگانى به صورت انسان بودند]، ابراهیم را مژده آوردند و گفتند: «سلام!» [ابراهیم نیز] گفت: «سلام!» پس زمانى نگذشت که گوساله‌ى بریانى را نزد آنان آورد

﴿70﴾ پس چون دید که دست آنان به سمت غذا دراز نمى‌شود، نسبت به آنان ناخشنود شد و ترسى از آنان در دل او افتاد، امّا میهمانان گفتند: «نترس! ما براى قوم لوط فرستاده شده‌ایم.»

﴿71﴾ و همسر ابراهیم ایستاده بود، پس خندید، زیرا ما او را به [فرزندى به نام] اسحاق و پس از اسحاق، یعقوب بشارت دادیم

﴿72﴾ [ساره] گفت: «اى واى بر من! آیا داراى فرزند مى‌شوم، در حالى که من پیرزنم و این شوهرم پیرمرد؟! واقعاً که این چیز عجیبى است!»

﴿73﴾ [فرشتگان] گفتند: «آیا از کار خدا تعجّب مى‌کنى؟ رحمت و برکات الهى بر شما خاندان [رسالت] باد! همانا او [پروردگار] ستوده و بزرگوار است.»

﴿74﴾ پس چون ترس و وحشت از ابراهیم برطرف شد و بشارت [فرزند] براى او آمد، درباره قوم لوط با ما چون و چرا می‌کرد

﴿75﴾ به درستى که ابراهیم، بردبار و دلسوز و اهل توبه بود

﴿76﴾ [فرشتگان گفتند:] اى ابراهیم! از این [تقاضا] صرف نظر کن، فرمان قهر پروردگارت صادر شده و عذابِ غیر قابل برگشت به سراغ آنها خواهد آمد.»

﴿77﴾ و هنگامى که فرستادگان ما، به سراغ لوط آمدند، از آمدن آنان غمگین شد و براى حفظ آنها [از آزار قوم شرور،] به تنگ آمد، [با خود] گفت: «امروز، روز سختى است!»

﴿78﴾ و قوم لوط که سابقه‌ى کارهاى بد داشتند، شتابان به سراغ او آمدند. [لوط، به آنان] گفت: «اى قوم! اینها دختران منند، آنها براى شما پاک‌ترند، پس از خدا پروا کنید و مرا در پیش میهمانانم رسوا مسازید. آیا در [میان] شما یک جوانمرد رشید نیست؟»

﴿79﴾ [قوم لوط] گفتند: «تو خود مى‌دانى که براى ما هیچ حقّى نسبت به دختران تو نیست [و ما رغبتى به ازدواج نداریم]، خودت خوب مى‌دانى که ما چه مى‌خواهیم.»

﴿80﴾ [لوط] گفت: «اى کاش در برابر شما قدرتى داشتم و یا به تکیه‌گاه محکمى پناه مى‌بردم!»

﴿81﴾ [میهمانان] گفتند: «اى لوط! ما فرستادگان پروردگار تو هستیم، آنان هرگز به تو دسترسى پیدا نخواهند کرد. پس، پاسى از شب گذشته، خانواده‌ات را [از این سرزمین] بیرون ببر و هیچ کس از شما [به پشت سرش] متوجّه نشود؛ ولى همسرت [را با خود همراه مبر، زیرا] آن بلایى که به همه مى‌رسد، به او [نیز] خواهد رسید. وقت [نابودى] آنان صبح است. آیا صبح نزدیک نیست؟!»

﴿82﴾ پس هنگامى که فرمان [قهر] ما آمد، آن سرزمین را زیر و رو کردیم و بارانى از سنگ‌، از گل‌هاى لایه لایه بر آنها فروریختیم

﴿83﴾ [سنگ‌هایى که] نزد پروردگارت نشان‌دار بودند، و این [کیفر] از [سایر] ستمگران [و فاسدانى که در خط قوم لوط باشند،] دور نیست

﴿84﴾ و به سوى مدین، برادرشان شعیب [را فرستادیم، او] گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستید [که] جز او خداى دیگرى براى شما نیست. و پیمانه و ترازو را [در هنگام خرید و فروش] کم نگذارید، من شما را به خیر [و صلاح] مى‌بینم و به راستى که من از عذاب روزى فراگیر بر شما مى‌ترسم

﴿85﴾ و اى قوم من! پیمانه و ترازو را با انصاف و عدل پر کنید و [از] اشیا [و اجناس و حقوقِ] مردم [چیزى] را نکاهید و مفسدانه، در زمین تباهى مکنید

﴿86﴾ ذخیره‌ی الهى براى شما بهتر است، اگر ایمان داشته باشید. و من نگهبان شما نیستم.»

﴿87﴾ [امّا مردم مدین در جواب] گفتند: «اى شعیب! آیا نمازت به تو فرمان می‌دهد که [به ما بگویى] آنچه را که پدرانمان مى‌پرستیدند، رها کنیم؟ یا این که [نتوانیم] آن­گونه که خود مى‌خواهیم، در اموالمان تصرّف کنیم؟! تو که مرد بردبار و فهمیده‌اى هستى!»

﴿88﴾ [شعیب] گفت: «اى قوم! به نظر شما اگر من دلیل روشنى از پروردگارم داشته باشم و او مرا رزق نیکویى از سوى خود عطا کرده باشد، [چگونه مى‌توانم بر خلاف فرمان او رفتار کنم؟] من نمى‌خواهم چیزى که شما را از آن بازمى‌دارم، خودم مرتکب شوم! من جز اصلاح به مقدار توانم، خواسته‌ى دیگرى ندارم و جز به لطف خداوند، توفیقى براى من نیست، [از این روى] بر او توکل کرده‌ام و به سوى او بازمى‌گردم

﴿89﴾ و اى قوم من! دشمنى و مخالفت با من، شما را به کارى وادار نسازد که [عذابى] مثل آنچه به قوم نوح، یا قوم هود یا قوم صالح رسید، به شما هم برسد. و [ماجراى] قوم لوط [چندان] از شما دور نیست

﴿90﴾ [پس بیایید] و از پروردگارتان آمرزش بطلبید و به سوى او بازگردید. همانا پروردگار من، مهربان و دوستدار [توبه‌کنندگان] است.»

﴿91﴾ [کافران] گفتند: «اى شعیب! ما بسیارى از سخنان تو را درک نمى‌کنیم، و تو را در میان خود شخص ضعیفى مى‌بینیم. و اگر بستگان تو نبودند، حتماً تو را سنگسار مى‌کردیم و تو بر ما [هیچ] برترى و قدرت و عزّتى ندارى.»

﴿92﴾ [شعیب] گفت: «اى قوم من! آیا قبیله‌ى من نزد شما از خداوند عزیزتر است [که] شما [فرمان] او را پشت سر انداخته‌اید، همانا پروردگار من به آنچه مى‌کنید، احاطه دارد

﴿93﴾ و اى قوم من! هر چه در توان دارید، انجام دهید، من [نیز] کار خودم را خواهم کرد. به زودى خواهید دانست [که] عذاب خوارکننده به سراغ چه کسى خواهد آمد و چه کسى دروغگوست. شما در انتظار باشید، من [نیز] همراه شما منتظرم.»

﴿94﴾ و چون فرمان [قهر] ما آمد، شعیب و کسانى را که با او ایمان آورده بودند، به رحمت خود نجات دادیم و [آن گاه] صیحه‌ى [آسمانى] ستمگران را فرو گرفت، پس در خانه‌هایشان به رو افتادند [و مردند]

﴿95﴾ [آن چنان] که گویى هرگز در آن منطقه ساکن نبوده‌اند. آگاه باشید [لطف خدا] از مردم مدین دور باد! همان گونه [که] از قوم ثمود دور شد

﴿96﴾ و به راستی ما موسى را با معجزه و برهان‌های روشن فرستادیم

﴿97﴾ [او را] به سوى فرعون و اشراف قومش [فرستادیم]، اما آنها از فرمان فرعون پیروى کردند، در حالى که فرمان فرعون مایه‌ى رشد [و نجات] نبود

﴿98﴾ فرعون در روز قیامت، پیشاپیش قومش حرکت مى‌کند، پس آنها را وارد آتش مى‌سازد. و چه بد جایگاهى است که به آن وارد مى‌شوند

﴿99﴾ و در این دنیا با لعنتى بدرقه شدند و روز قیامت نیز چنین خواهد بود. [و این] چه بد عطایى است که به آنان داده مى‌شود

﴿100﴾ [اى پیامبر!] این [مطالب، گوشه‌اى] از اخبار آبادى‌ها و شهرهایى است که ما آن را براى تو بازگو مى‌کنیم، بعضى از آنها [هنوز] پابرجا هستند، ولى بعضى دیگر ویران شده‌اند

﴿101﴾ و ما به آنان ظلم نکردیم، بلکه آنان خود بر خویشتن ستم روا داشتند. و چون قهر پروردگارت آمد، خدایانى که به جاى اللّه مى‌خواندند، سودى به حال آنان نبخشید و آنان را جز ضرر و هلاکت چیزى نیافزود

﴿102﴾ و این چنین است مؤاخذه [و مجازاتِ] پروردگارت، زمانى که شهرها و آبادى‌هاى ستمگر را [با قهر خود] مى‌گیرد. همانا مؤاخذه‌ى او دردناک و شدید است

﴿103﴾ البتّه در این [یادآورى‌ها،] نشانه [و عبرتى] است براى کسى که از عذاب آخرت بترسد. همان روزى که مردم را در آن گرد مى‌آورند و آن روزى که [همه آن را] مشاهده مى‌کنند و براى همه نمایان و مشهود است

﴿104﴾ و ما، آن [روز] را جز تا زمانى چند، به تأخیر نمى‌اندازیم

﴿105﴾ روزى که [چون] بیاید، هیچ کس جز با اذن او حرفى نمى‌زند، پس [گروهى] از آنها بدبخت و سیه‌روز، و [عدّه‌اى دیگر] خوشبخت و سعادتمندند

﴿106﴾ امّا کسانى که بدبخت شده‌اند، پس در آتش ناله‌اى [زار] و خروشى [سخت] دارند

﴿107﴾ [و] تا آسمان‌ها و زمین پایدار است، در آن [آتش] جاودانند، مگر آنچه خداوند بخواهد. همانا پروردگارت هر چه را اراده کند، انجام مى‌دهد

﴿108﴾ و امّا کسانى که خوشبخت شده‌اند، پس تا آسمان‌ها و زمین پابرجاست، در بهشت، جاودانند، مگر آنچه پروردگارت بخواهد. [این] عطایى قطع ناشدنى است

﴿109﴾ پس [اى پیامبر!] از آنچه این کفّار مى‌پرستند، در شک و تردید مباش، آنها عبادت نمى‌کنند مگر همان‌گونه که قبلاً پدرانشان [بت‌ها را] عبادت مى‌کردند، و ما نصیب آنها را به طور کامل و بى‌کم و کاست خواهیم پرداخت

﴿110﴾ و به راستی ما به موسى کتاب دادیم، پس در آن اختلاف شد. و اگر سنّت پروردگارت [در مورد تأخیر عذاب کفّار] از پیش مقرّر نگشته بود، حتماً [در همین دنیا] میان آنان داورى و حکم مى‌شد. و این یهودیان درباره‌ی تورات، در تردیدى آمیخته با بدگمانى‌اند

﴿111﴾ و قطعاً پروردگارت [جزاى] تمام اعمال آنان را به طور کامل خواهد داد. او به آنچه [مردم] عمل مى‌کنند، آگاه است

﴿112﴾ پس [اى پیامبر!] همان‌گونه که مأمور شده‌اى، استوار باش و [نیز] هر کس که با تو، به سوى خدا آمده است، [استوار باشد،] و سرکشى نکنید که او به آنچه مى‌کنید، بیناست

﴿113﴾ و به ستمگران تمایل و تکیه نکنید که آتشِ [عذاب] شما را فرامى‌گیرد. و [در این صورت] براى شما در برابر خداوند، هیچ دوست و سرپرستى نیست، پس [از هیچ ناحیه‌اى] مورد کمک قرار نخواهید گرفت

﴿114﴾ و نماز را در دو طرف روز و اوایل شب به پادار، همانا کارهاى نیکو [همچون نماز]، بدى‌ها را محو مى‌کند. این [فرمان]، تذکرى است براى اهل ذکر

﴿115﴾ و پایدار باش، که خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمى‌کند

﴿116﴾ پس چرا در قرن‌های قبل از شما، صاحبان علم و قدرتى نبودند تا مردم را از فساد در زمین بازدارند؟ مگر گروه کمى از کسانى که از میان آنان نجاتشان دادیم. و ستمگران، دنباله‌رو و دلبسته‌ى مال و مقامى شدند که در آن مست و سرکش شده بودند. و آنان مردمى مجرم و گناهکار بودند

﴿117﴾ و پروردگارت بر آن نبوده است که آبادى‌هایى را که مردمش اصلاح‌گرند، به ظلم و ستم هلاک کند

﴿118﴾ و اگر پروردگارت مى‌خواست، همه‌ى مردم را [با اجبار]، یک امّت واحده [و داراى یک عقیده‌] قرارمى‌داد، در حالى که همچنان اختلاف مى‌ورزند

﴿119﴾ مگر کسى که پروردگارت به او رحم کند، و براى همین [رحمت،] مردم را آفرید. و فرمان پروردگارت صادر شده که دوزخ را از جنّ و انس پر خواهد کرد

﴿120﴾ و هر یک از سرگذشت پیامبران، که براى تو بازگو کردیم، چیزى است که دلت را بدان محکم گردانیم، و در این [اخبار]، براى تو حقایق و براى اهل ایمان، پند و تذکرى آمده است

﴿121﴾ و به کسانى که ایمان نمى‌آورند، بگو: «هرچه در توان دارید، انجام دهید، ما نیز انجام مى‌دهیم

﴿122﴾ و شما در انتظار باشید، ما هم منتظریم»

﴿123﴾ و نهانِ آسمان و زمین تنها براى خداوند است و تمام امور به او بازگردانده مى‌شود. پس بنده‌ى او باش و بر او توکل کن. و پروردگارت از عملکرد شما غافل نیست

﴿1﴾ الف، لام، را. این است آیات کتاب روشنگر

﴿2﴾ ما آن را قرآنى عربى [و فصیح و گویا] نازل کردیم، تا مگر بیندیشید

﴿3﴾ [اى پیامبر!] ما با وحىِ این قرآن به تو، بهترینِ داستان‌ها را برایت حکایت مى‌کنیم، در حالى که پیش از این، از آن آگاه نبودى

﴿4﴾ آن­گاه که یوسف به پدرش گفت: «پدر! من [درخواب] دیدم که یازده ستاره، و خورشید و ماه در برابرم سجده مى‌کنند.»

﴿5﴾ [پدر] گفت: «پسر عزیزم! خوابت را براى برادرانت بازگو مکن، که برایت نقشه‌اى [خطرناک] مى‌کشند. بى‌گمان شیطان، دشمنى آشکار براى انسان است

﴿6﴾ و پروردگارت، این­گونه تو را برمى‌گزیند، و از [دانشِ] تعبیر خواب به تو مى‌آموزد و نعمتش را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام مى‌کند، چنان که پیش از این بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام کرد. همانا پروردگارت داناى حکیم است.»

﴿7﴾ بى‌تردید در [داستان] یوسف و برادرانش، نشانه‌ها [و عبرت­ها]یى براى اهل [تحقیق و] پرسش است

﴿8﴾ آن­گاه که [برادران او] گفتند: «یوسف و برادرش [بنیامین] نزد پدرمان از ما محبوب‌ترند. در حالى که ما مردانی نیرومندیم.» بی‌تردید پدرمان [در این مهرورزی] در اشتباهی روشن است.»

﴿9﴾ [برادران به یکدیگر گفتند:] «یوسف را بکشید، یا او را به سرزمینى دور بیفکنید تا توجه پدر فقط به سوى شما باشد. و پس از آن، [با توبه و عذرخواهى از پدر] افرادی صالح خواهید بود.»

﴿10﴾ یکی از آنان گفت: «یوسف را نکشید.، و اگر مى‌خواهید کارى بکنید، او را به نهان‌خانه‌ی چاه بیفکنید تا کاروانى [که از آنجا عبور مى‌کند،] او را برگیرد [و با خود به مکان دورى ببرد].»

﴿11﴾ [آنها نزد پدر آمدند و] گفتند: «اى پدر! تو را چه شده که ما را بر یوسف امین نمى‌دانى؟ با آن که بى‌تردید ما خیرخواه او هستیم؟!»

﴿12﴾ «فردا او را با ما بفرست تا [در صحرا] بگردد و بازى کند. و ما نگهداران [خوبى] براى او خواهیم بود.»

﴿13﴾ [پدر] گفت: «بردن او مرا سخت اندوهگین مى‌کند، و از این مى‌ترسم که شما از او غافل شوید و گرگ او را بخورد.»

﴿14﴾ [برادران] گفتند: «اگر با بودن ما که گروهى نیرومندیم، گرگ او را بخورد، در آن صورت ما زیانکار [و بى‌کفایت] خواهیم بود.»

﴿15﴾ پس چون او را [با خود] بردند و تصمیم گرفتند که او را در مخفى‌گاه چاه قرار دهند [چنین کردند] و ما [در همان چاه] به او وحى کردیم که در آینده آنها را از این کارشان خبر خواهى داد، در حالى که آنها نمى‌دانند [که تو همان یوسفى]

﴿16﴾ و شب هنگام، گریان نزد پدرشان آمدند

﴿17﴾ گفتند: «اى پدر! ما رفتیم مسابقه بدهیم و یوسف را نزد وسایل خود گذاشتیم، اما گرگ او را خورد! و البته تو سخن ما را باور ندارى، هر چند راستگو باشیم.»

﴿18﴾ و پیراهن یوسف را، آغشته به خونى دروغین [نزد پدر] آوردند. [یعقوب] گفت: « [چنین نیست که مى‌گویید،] بلکه نفسِ شما کارى [زشت] را براى شما آراسته است. پس صبرى نیکو [باید]. و بر آنچه وصف مى‌کنید، باید از خدا یارى جست.»

﴿19﴾ و [یوسف در چاه بود تا آن که] کاروانى فرارسید و آب‌آور خود را فرستادند. او دَلو خود را به چاه افکند. [یوسف به طناب دلو آویخت. چون یوسف را بالا کشید،] گفت: «مژده باد! این پسرى است [زیبا و دوست داشتنى]!» و او را چون کالایى پنهان داشتند [تا کسى ادّعاى مالکیت نکند،] در حالى که خداوند به آنچه انجام مى‌دادند، آگاه بود

﴿20﴾ و یوسف را به بهایى اندک، چند درهمى فروختند و نسبت به [فروختن] او بى‌رَغبَت بودند [چرا که مى‌ترسیدند رازشان فاش شود]

﴿21﴾ و کسى از [مردم] مصر که یوسف را خرید، به همسرش گفت: «مقام او را گرامى بدار [و او را به دید برده نگاه مکن]، امید است که در آینده براى ما سودمند باشد، یا او را به فرزندى انتخاب کنیم.» و این­گونه به یوسف، در آن سرزمین، جایگاه [ویژه] و امکانات دادیم تا [اراده ما تحقق یابد و] از دانش تعبیر خواب به او بیاموزیم. و خداوند بر کار خویش تواناست، ولى بیشتر مردم نمى‌دانند

﴿22﴾ و چون [یوسف] به رشد و قوّت خود رسید، به او حکمت و دانش عطا کردیم. و ما این­گونه نیکوکاران را پاداش مى‌دهیم

﴿23﴾ و زنى که یوسف در خانه او بود، از یوسف تمناى کامجویى کرد و [براى انجام مقصودش] درها را محکم بست و گفت: «بشتاب، که من از براى تو آماده‌ام.» [یوسف] گفت: «پناه بر خدا که او پروردگار من است و مقام مرا گرامى داشته، [من هرگز به پروردگارم خیانت نمى‌کنم،‌] به یقین ستمگران رستگار نمى‌شوند.»

﴿24﴾ و بی‌گمان [همسر عزیز مصر] قصد او کرد و یوسف نیز اگر برهان پروردگارش را نمى‌دید، قصد او مى‌کرد. این­گونه [ما او را یاری کردیم] تا بدى و فحشا را از او دور سازیم، چرا که او از بندگان خالص­شده‌ی ما بود

﴿25﴾ و هر دو به سوى در دویدند و آن زن [که یوسف را تعقیب مى‌کرد،] پیراهن او را از پشت درید. ناگهان شوهرش را کنار [آستانه‌ی‌] در یافتند. آن زن [با چهره‌ای حق به جانب براى انتقام از یوسف و تبرئه خویش] گفت: «کیفر کسى که به همسر تو قصد بدى داشته باشد، جز زندان یا شکنجه دردناک چیست؟»

﴿26﴾ [یوسف] گفت: «او بود که از من، کام خواست.» و در این هنگام، شاهدى از خانواده زن، شهادت داد که: «اگر پیراهن یوسف از جلو پاره شده، زن راست مى‌گوید و او از دروغگویان است

﴿27﴾ و اگر پیراهن او از پشت پاره شده، زن دروغ می­گوید و او از راستگویان است.»

﴿28﴾ پس همین که [عزیز مصر] دید پیراهن او از پشت پاره شده است، گفت: «بى‌شک این از نیرنگ شما زنان است. به راستی که نیرنگ شما بزرگ است.»

﴿29﴾ «یوسف! از [افشاى] این ماجرا صرف‌نظر کن.» و «تو نیز [ای زن] براى گناهت استغفار کن، که قطعاً از خطاکاران بوده‌اى.»

﴿30﴾ گروهى از زنان شهر [که خبردار شدند، زبان به ملامت گشودند و] گفتند: «همسر عزیز از غلام جوانش تمنّاى کامجویى کرده.» «و عشق [این جوان]، در قلب او نفوذ کرده است.» «ما او را در گمراهىِ آشکارى مى‌بینیم.»

﴿31﴾ پس چون [همسر عزیز، بدگویى زنان مصر و] نیرنگ آنان را شنید، کسى را به سراغ آنها فرستاد و [مجلس باشکوهى ترتیب داد و] براى آنان پشتى [های گران‌بها] آماده کرد و به هر یک چاقویى داد [تا میوه میل کنند]. در این حال، به یوسف گفت: «بر زنان وارد شو!» همین که او را دیدند، بزرگش یافتند و [چُنان مبهوت او شدند که به جاى میوه] دست‌هاى خود را بریدند و گفتند: «پناه بر خدا! این بشر نیست. بلکه فرشته‌اى بزرگوار است!»

﴿32﴾ [همسر عزیز] گفت: «این همان کسى است که مرا به خاطر [عشق] او سرزنش می‌کردید. من از او کام خواستم، ولى او خوددارى کرد. و اگر آنچه را به او دستور مى‌دهم، انجام ندهد، حتماً زندانى خواهد شد و از خوار شدگان خواهد بود.»

﴿33﴾ [یوسف] گفت: «پروردگارا! زندان نزد من، محبوب‌تر است از آنچه مرا به سوى آن مى‌خوانند. و اگر نیرنگشان را از من نگردانى، به آنان مى‌گرایم و از جاهلان خواهم بود.»

﴿34﴾ پروردگارش [درخواست] او را اجابت کرد و نیرنگ زنان را از او گرداند، همانا او شنواى داناست

﴿35﴾ آن­گاه، با این که نشانه‌ها [و دلایلی بر پاکدامنى یوسف] دیدند، تصمیم گرفتند که او را تا مدتى زندانى کنند

﴿36﴾ و با یوسف، دو جوان دیگر وارد زندان شدند. یکى از آن دو گفت: «من در خواب، خودم را دیدم که [براى‌] شراب، [انگور] مى‌فشارم.» و دیگرى گفت: «من خود را در خواب دیدم که بر سرم نانى مى‌برم و پرندگان از آن مى‌خورند. ما را از تعبیر خوابمان آگاه ساز که ما تو را از نیکوکاران مى‌بینیم.»

﴿37﴾ [یوسف] گفت: «من پیش از آن که جیره‌ی غذایى شما برسد، شما را از تأویل خوابتان آگاه خواهم ساخت. این از حقایقی است که پروردگارم به من آموخته است. من آیین قومى را که به خدا ایمان ندارند و به قیامت کفر مى‌ورزند، ترک گفتم

﴿38﴾ و آیین پدرانم، ابراهیم و اسحاق و یعقوب را پیروى کردم. براى ما سزاوار نیست که چیزى را شریک خداوند قرار دهیم. این از فضل خدا بر ما و بر مردم است، ولى بیشتر مردم سپاس‌گزارى نمى‌کنند

﴿39﴾ اى دو یار زندانى من! آیا خدایان متعدد و گوناگون بهتر است، یا خداوند یکتاى مقتدر؟

﴿40﴾ آنچه شما جز خداوند مى‌پرستید، اسم‌هایى [بى­مسمّا] هستند که شما و پدرانتان آنها را [خدا] نامیده‌اید. خداوند هیچ دلیلى بر [حقانیت] آن نفرستاده است. کسى جز خداوند حق فرمانروایى ندارد، او دستور داده که غیر او را نپرستید. این دین پابرجا و استوار است، ولى بیشتر مردم نمى‌دانند

﴿41﴾ اى دوستان زندانیم! امّا [تعبیر خواب شما چنین است که] یکى از شما دو نفر [آزاد مى‌شود و] به ارباب خود باده مى‌نوشاند. و اما دیگرى به دار آویخته مى‌شود، [و آن قدر بالاى دار مى‌ماند که] پرندگان از سر او مى‌خورند. امرى که درباره آن از من نظر خواستید، حتمى و قطعى است.»

﴿42﴾ و [آن­گاه یوسف] به آن زندانى که مى‌دانست آزاد مى‌شود، گفت: «مرا نزد ارباب خود [، پادشاه مصر] به یاد آور.» [ولى] شیطان یادآورى نزد اربابش را، از خاطرِ او برد و یوسف چند سالى در زندان ماند

﴿43﴾ و [روزى] پادشاه [مصر] گفت: «من در خواب هفت گاو چاق دیدم که هفت گاو لاغر آنها را مى‌خورند، و هفت خوشه‌ى سبز و [هفت خوشه‌ى] خشکیده‌ى دیگر [که خشکیده‌ها بر سبزها پیچیدند و آنها را از بین بردند.]. اى بزرگان قوم! اگر تعبیر خواب مى‌کنید، درباره‌ى خوابم به من نظر بدهید.»

﴿44﴾ گفتند: «اینها خواب‌هایى پریشان است، و ما تعبیر خواب‌هاى آشفته را نمی‌دانیم.»

﴿45﴾ و یکى از آن دو [زندانى] که نجات یافته و پس از گذشت مدتى [یوسف را] به خاطر آورده بود، گفت: «من از تعبیر آن به شما خبر مى‌دهم، مرا [به سراغ آن جوان زندانى] بفرستید.»

﴿46﴾ «اى یوسف! اى دوست راستگوی! درباره‌ى این [خواب] که هفت گاو چاق را هفت گاو لاغر مى‌خورند و هفت خوشه‌ى سبز و [هفت خوشه‌ى] خشکیده دیگر، به ما نظر بده تا به سوى مردم برگردم، شاید آنان [از دانش و بزرگواری تو] آگاه شوند.»

﴿47﴾ [یوسف] گفت: «هفت سالِ پیاپى کشت کنید و هر چه درو کردید، جز اندکى را که مى‌خورید، در خوشه‌هایش کنار بگذارید [و ذخیره نمایید]

﴿48﴾ آن­گاه پس از آن، هفت سالِ سخت مى‌آید که آنچه را برای آن سال‌ها اندوخته‌اید، خواهید خورد، جز اندکى که [براى بذر] ذخیره مى‌کنید

﴿49﴾ سپس بعد از آن، سالى فرامى‌رسد که باران فراوان نصیب مردم مى‌شود و در آن سال، [به خاطر وسعت و فراوانى، مردم از میوه‌ها و دانه‌هاى روغنى] عصاره مى‌گیرند.»

﴿50﴾ و پادشاه گفت: «او را نزد من بیاورید.» ولى هنگامى که فرستاده‌ى پادشاه نزد وى آمد، یوسف گفت: «نزد سرورت برگرد و از او بپرس که ماجراى زنانى که دست‌هاى خود را بریدند، چه بود؟ بى‌گمان پروردگار من به نیرنگ آنان آگاه است.»

﴿51﴾ [پادشاه، آن زنان را طلبید و] گفت: «وقتى یوسف را به سوى خویش دعوت کردید، سرانجام کار شما چه شد؟» زنان گفتند: «پناه بر خدا! ما هیچ­گونه خِلافى از او ندیدیم.» همسر عزیز [هم] گفت: «اکنون حقیقت آشکار شد. من از او کام خواستم، و بى‌شک او از راستگویان است.»

﴿52﴾ [یوسف گفت:] «این [اعاده‌ی حیثیت] براى آن بود که [عزیز مصر] بداند من در نهان به او خیانت نکرده‌ام. و بداند که خداوند نیرنگ خائنان را به سامان نمى‌رساند

﴿53﴾ و من نفس خود را تبرئه نمى‌کنم، چراکه نفس آدمى همواره به بدى امر مى‌کند، مگر آن که پروردگارم رحم کند. پروردگار من آمرزنده‌ى مهربان است.»

﴿54﴾ و پادشاه گفت: «یوسف را نزد من آورید تا وى را [مشاور] ویژه‌ی خود قرار دهم.» پس چون با او صحبت کرد، گفت: «امروز، تو نزد ما داراى جایگاهى والا و فردى امین هستى»

﴿55﴾ [یوسف] گفت: «مرا سرپرست خزانه‌هاى این سرزمین قرار ده، که من در حفظ آن، توانا و آگاهم.»

﴿56﴾ و بدین‌سان، ما به یوسف در آن سرزمین، امکانات و قدرت بخشیدیم تا هر جا بخواهد، مقام گزیند. ما رحمت خود را به هرکس بخواهیم [و شایسته ببینیم]، مى‌رسانیم. و پاداش نیکوکاران را تباه نمى‌گردانیم

﴿57﴾ و قطعاً براى کسانى که ایمان آورده و همواره تقوا پیشه کرده‌اند، پاداش آخرت بهتر است

﴿58﴾ [قحطى فرارسید] و برادران یوسف [در پى گندم، به مصر] آمدند و بر او وارد شدند. یوسف آنان را شناخت، ولى آنها او را نشناختند

﴿59﴾ و چون یوسف بارهاى آنان را آماده ساخت، گفت: [نوبت آینده] برادرى را که از پدرتان دارید، نزد من بیاورید. آیا نمى‌بینید که من پیمانه را کامل مى‌دهم و بهترین میزبان هستم؟

﴿60﴾ پس اگر او را نزد من نیاوردید، سهمى نزد من نخواهید داشت و پیش من هم نیایید.»

﴿61﴾ [برادران] گفتند: «او را با اصرار و التماس از پدرش خواهیم خواست، و حتماً [این کار را] خواهیم کرد.»

﴿62﴾ و [یوسف] به کارگزاران خود گفت: «بهایى را که پرداخته‌اند، در بارهایشان بگذارید، تا چون نزد خانواده‌ى خود بازگشتند، آن را بشناسند و [بار دیگر] بازگردند.»

﴿63﴾ هنگامى که نزد پدرشان بازگشتند، گفتند: «اى پدر! سهمیه ما قطع شد. برادرمان [بنیامین] را با ما بفرست تا سهمیه و پیمانه خود را بگیریم. و ما حتماً نگهبان او هستیم.»

﴿64﴾ [یعقوب] گفت: «آیا همان‌گونه که پیش از این، شما را نسبت به برادرش [یوسف] امین دانستم، درباره او هم امین بدانم؟ پس [او را به خدا می­سپارم که] خداوند بهترین نگاهبان است و او مهربان‌ترینِ مهربانان است.»

﴿65﴾ و هنگامى که بارهاى خود را گشودند، دریافتند که اموالشان را به خودشان بازگردانده‌اند. گفتند: «اى پدر! [دیگر] چه مى‌خواهیم؟ این سرمایه‌ی ماست که به ما باز پس داده شده و [بار دیگر که می‌رویم، با آن] آذوقه‌ی خانواده‌ی خود را فراهم مى‌کنیم و برادرمان را [نیز با خود می‌بریم و از او] حفاظت مى‌کنیم. و یک بار شتر زیادتر مى‌گیریم. این [که آورده‌ایم] پیمانه‌اى اندک است

﴿66﴾ [پدر] گفت: «من هرگز او را با شما نخواهم فرستاد تا در پیشگاه خداوند [سوگند بخورید و] به من پیمانى محکم بسپارید که او را نزد من بازگردانید، مگر آن که همه شما گرفتار [حادثه‌اى‌] شوید.» پس چون به او پیمان سپردند، گفت: «خداوند بر آنچه مى‌گوییم، وکیل است.»

﴿67﴾ و گفت: «اى پسران من! [چون به مصر رسیدید، همه] از یک دروازه [به شهر] وارد نشوید، بلکه از دروازه‌هاى مختلف وارد شوید [تا توجه مردم به شما جلب نشود]. و [البته با این سفارش،] من نمى‌توانم چیزى از [مقدَّرات] خدا را از شما دور کنم. حکم و فرمان، تنها از آن خداست. بر او توکل دارم و توکل‌کنندگان [نیز] باید تنها بر او توکل کنند.»

﴿68﴾ و چون بدان‌سان که پدرشان به آنها دستور داده بود، وارد [مصر] شدند، این کار در برابر اراده‌ی خداوند هیچ سودشان نبخشید، جز آن که خواسته­ای که در دل یعقوب بود، برآورده شد [و خاطرش آرام گرفت]. و البته او از دانشى برخوردار بود که ما به او آموخته بودیم، ولى بیشتر مردم نمى‌دانند

﴿69﴾ و هنگامى که [برادران] بر یوسف وارد شدند، او برادرش [بنیامین] را نزد خود جاى داد و گفت: «من برادر تو هستم، پس از آنچه آنها [تا به حال در حق من و تو] انجام مى‌دادند، اندوهگین مباش.»

﴿70﴾ پس چون بارهاى برادران را آماده ساخت، جام آبخورى [گران‌قیمتى] را در بارِ برادرش [بنیامین] گذاشت، سپس [همین که قافله عازم حرکت شد،] جارچى فریاد برآورد: «اى کاروانیان! بی‌شک شما دزد هستید!»

﴿71﴾ [برادران یوسف] به آنها روى کردند و گفتند: «چه چیزى گم کرده‌اید؟»

﴿72﴾ گفتند: «جام مخصوص پادشاه را گم کرده‌ایم. و هر کس که آن را بیاورد، یک بارِ شتر [جایزه] دارد. و من این [پاداش] را ضمانت مى‌کنم.»

﴿73﴾ گفتند: «به خدا سوگند خودتان مى‌دانید که ما نیامده‌ایم در این سرزمین فساد کنیم، و ما هرگز دزد نبوده‌ایم!»

﴿74﴾ [کارگزاران یوسف] گفتند: «اگر دروغ گفته باشید، کیفر دزد [در نزد شما] چیست؟»

﴿75﴾ گفتند: «کسى که جام در بارش پیدا شود، کیفرش خود اوست [و برده شما خواهد شد]. ما ستمکاران را این­گونه کیفر مى‌دهیم.»

﴿76﴾ پس [یوسف] پیش از [بازرسی] بار برادرش به بار دیگر برادران پرداخت، آن­گاه پیمانه را از بار برادرش بیرون آورد. ما این­گونه براى یوسف تدبیر کردیم. [زیرا‌] او در آیین پادشاه [مصر] نمى‌توانست برادرش را بازداشت کند، مگر آن که خدا بخواهد [و چنین راه چاره را به او بیاموزد]. ما درجه و مقام هر کس را که بخواهیم [و شایسته باشد،] بالا مى‌بریم. و برتر از هر صاحب دانشى، دانشورى است

﴿77﴾ [برادران] گفتند: «اگر او دزدی کرده است، پیش از این نیز برادرش دزدى کرده بود.» یوسف [این تهمت را] در دل خود پنهان داشت و به رویشان نیاورد. [و در دل] گفت: «جایگاه شما بدتر است. و خداوند به آنچه وصف مى‌کنید، داناتر است.»

﴿78﴾ [برادران] گفتند: «اى عزیز! او پدرى دارد پیر و سالخورده [که طاقتِ دوریش را ندارد]، پس یکى از ما را به جاى او بگیر [و او را رها کن]. ما تو را از نیکوکاران مى‌بینیم.»

﴿79﴾ [یوسف] گفت: «پناه بر خدا از این که شخص دیگرى را به جاى کسی که کالاى خود را نزد او یافته‌ایم، بازداشت کنیم، که در این صورت از ستمکاران خواهیم بود.»

﴿80﴾ هنگامى که [برادران] از یوسف ناامید شدند، نجواکنان به کنارى رفتند. [برادر] بزرگشان گفت: «مگر نمى‌دانید که پدرتان [براى برگرداندن او،] در پیشگاه خداوند از شما پیمان گرفته و پیش از این نیز درباره‌ی یوسف کوتاهى کرده‌اید؟! من از این سرزمین پا بیرون نمى‌گذارم تا آن که پدرم به من اجازه دهد یا خداوند درباره من داورى کند و او بهترین داور و حاکم است

﴿81﴾ شما به سوى پدر بازگردید و بگویید: پدر [جان!]، پسرت دزدى کرد، و ما تنها به آنچه [دیدیم و] دانستیم گواهى دادیم. و ما علم غیب نداشتیم [که این اتّفاق مى‌افتد].»

﴿82﴾ «[اگر به ما اطمینان ندارى،] از مردم شهری که در آن بودیم و از کاروانى که با آن آمدیم، تحقیق کن. و بى‌شک ما راستگوییم.»

﴿83﴾ [یعقوب] گفت: «[چنین نیست که بنیامین دزدی کرده باشد،] بلکه نفس شما کارى [زشت] را براى شما آراسته است. پس صبرى نیکو [پیش می‌گیرم]. امید است که خداوند همه [برادران] را با هم نزد من آوَرَد، چرا که او آگاه و حکیم است.»

﴿84﴾ و [یعقوب] از آنان روى گرداند و گفت: «اى دریغا بر یوسف!» و چشمان او از اندوه [و گریه‌ى زیاد نابینا و] سفید شد و او خشم خود را فرومى‌خورد و بُروز نمى‌داد

﴿85﴾ [فرزندان به پدر] گفتند: «به خدا سوگند آن قدر از یوسف یاد مى‌کنى تا سخت بیمار و لاغر شوى، یا جانت را از دست بدهى.»

﴿86﴾ [یعقوب] گفت: «من ناله‌ی آشکار و اندوه [پنهان] خود را به درگاه خدا شِکوه مى‌برم و از [لطف] خداوند چیزهایى مى‌دانم که شما نمى‌دانید

﴿87﴾ پسرانم! [بار دیگر به مصر] بروید و از یوسف و برادرش خبر بگیرید. و از رحمت خداوند ناامید نشوید، که تنها مردمان کافر از رحمت خداوند نومید مى‌شوند.»

﴿88﴾ پس هنگامى که بر یوسف وارد شدند، گفتند: «اى عزیز! سختیِ [قحطى] به ما و خاندانمان آسیب رسانده و [براى خرید گندم] سرمایه‌اى ناچیز با خود آورده‌ایم، اما تو سهمیه ما را کامل بده و بر ما بخشش نما، زیرا که خداوند کریمان و بخشندگان را پاداش مى‌دهد.»

﴿89﴾ [اینجا بود که یوسف] گفت: «آیا مى‌دانید آن­گاه که در جَهالت و نادانی بودید، با یوسف و برادرش چه کردید؟»

﴿90﴾ گفتند: «آیا به راستى تو همان یوسفى؟!» گفت: « [آرى!] من یوسفم، و این برادرم [بنیامین]، که خداوند بر ما منّت گذارده است. بی­گمان هر کس تقوا پیشه کند، و شکیبایى ورزد، خداوند پاداش [این] نیکوکاران را تباه نمى‌سازد.»

﴿91﴾ [برادران] گفتند: «به خدا سوگند که خداوند تو را بر ما برترى بخشیده است. و به راستى که ما خطاکار بوده‌ایم.»

﴿92﴾ [یوسف] گفت: «امروز هیچ ملامت و سرزنشى بر شما نیست. خداوند شما را بیامرزد. و او مهربان‌ترینِ مهربانان است

﴿93﴾ این پیراهن مرا ببرید و آن را بر صورت پدرم بیندازید تا بینا شود و همه‌ی خانواده‌ی خود را نزد من بیاورید.»

﴿94﴾ و چون کاروان [از مصر به سوى کنعان] رهسپار شد، پدرشان [یعقوب] گفت: «من بوى یوسف را احساس مى‌کنم، اگر مرا کم‌خرد ندانید.»

﴿95﴾ [برخی از خاندانش] گفتند: «به خدا سوگند که تو همچنان در اشتباه دیرینه‌ات هستی [و گمان می‌کنی که یوسف زنده است]!»

﴿96﴾ پس چون [برادرى که حامل پیراهن یوسف بود،] مژده‌رسان آمد و آن را بر صورت یعقوب افکند، ناگهان یعقوب بینا شد و گفت: «آیا به شما نگفتم که من از [عنایت] خداوند چیزهایى مى‌دانم که شما نمى‌دانید؟!»

﴿97﴾ [فرزندان یعقوب] گفتند: «اى پدر! براى گناهانمان [از خداوند] آمرزش بخواه که به راستى ما خطاکار بودیم.»

﴿98﴾ [یعقوب] گفت: «به زودى از پروردگارم براى شما آمرزش مى‌طلبم، که او، خود آمرزنده و مهربان است.»

﴿99﴾ پس هنگامى که بر یوسف وارد شدند، پدر و مادرش را در کنار خویش جاى داد و گفت: «همگى وارد مصر شوید که به خواست خدا در امنیت خواهید بود.»

﴿100﴾ و پدر و مادرش را بر فراز تخت نشاند، و همگی به خاطر او به سجده افتادند. [یوسف] گفت: «اى پدر! این تعبیر خواب پیشین من است که پروردگارم آن را تحقّق بخشید و به من احسان کرد، آن گاه که مرا از زندان بیرون آورد و شما را پس از آن که شیطان میان من و برادرانم را بر هم زد، از بیابان [کنعان به مصر] آورد. به راستى که پروردگارم در آنچه بخواهد، صاحب لطف است. و اوست داناى حکیم

﴿101﴾ پروردگارا! تو مرا [بهره‌اى] از فرمانروایى دادى و از [دانش] تعبیر خواب به من آموختى. [اى] پدیدآورنده‌ى آسمان‌ها و زمین! در دنیا و آخرت، تنها تو مولاى منى! مرا در حالى که تسلیم [امر تو] باشم، بمیران و مرا به شایستگان ملحق بفرما!»

﴿102﴾ [اى پیامبر!] این [داستان] از خبرهاى بزرگ غیبى است که ما به تو وحى مى‌کنیم و تو هنگامى که [برادران یوسف] بر کار خود هم‌داستان شدند و نیرنگ مى‌کردند، نزدشان نبودى

﴿103﴾ [اى پیامبر!] بیشتر مردم ایمان نمى‌آورند، هر چند [سخت بکوشى و] بسیار آرزو داشته باشى

﴿104﴾ و تو بر این [کار] هیچ پاداشى از آنان نمى‌خواهى. این [قرآن] جز پند و تذکّری براى جهانیان نیست

﴿105﴾ و چه بسیار نشانه در آسمان‌ها و زمین، که [مردم] بر آن مى‌گذرند، در حالى که از آن [غافل و] روى‌گردانند

﴿106﴾ و بیشترشان به خدا ایمان نمى‌آورند، مگر آن که [برای او] شریک مى‌گیرند [و ایمان خود را با شرک آلوده مى‌کنند]

﴿107﴾ آیا [کافران] از این که عذاب الهى آنها را دربرگیرد و یا قیامت در حالى که بى‌خبرند، ناگهان فرارسد، در امانند؟

﴿108﴾ [اى پیامبر!] بگو: «این راه من است. من و پیروانم [مردم را] با بصیرت و روشن‌بینی، به سوى خدا دعوت مى‌کنیم. منزّه است خدا [از هر شریک و همتا]! و من برای او شریکی قائل نیستم.»

﴿109﴾ و ما پیش از تو نیز، مردانى از اهالی شهرها و روستاها را [به پیامبرى] فرستادیم، و به آنها وحى مى‌کردیم. آیا [مخالفان حق‌] در زمین نمی‌گردند تا ببینند سرانجام کسانى که پیش از آنان بوده‌اند، چگونه شد؟ و قطعاً سراى آخرت براى کسانى که تقوا پیشه کرده‌اند، بهتر است. آیا نمى‌اندیشید؟

﴿110﴾ [کافران، آن قدر بر انکار پیامبران پافشاری کردند‌] تا آنجا که پیامبران [از هدایت مردم] نومید شدند و [گروهى از مردم‌] پنداشتند که [به آنان] دروغ گفته شده است. در چنین حالى، یارى ما به آنان رسید، پس کسانى که خواستیم، نجات یافتند، و عذاب ما از گناهکاران بازگردانده نمى‌شود

﴿111﴾ به راستى در سرگذشت آنان، عبرتى براى خردمندان است. این [قرآن،] سخنی ساختگی نیست، بلکه [کتاب­های آسمانى] پیش از خود را راست مى‌شمرد و روشنگرهر چیز و [مایه‌ی] هدایت و رحمت براى اهل ایمان است

﴿1﴾ الف، لام، میم، را. آن آیات کتاب [آسمانى] است و آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو فرود آمده، حق است؛ ولى بیشتر مردم ایمان نمى‌آورند

﴿2﴾ خداست آن که آسمان‌ها را بدون ستون‌هایى که آن را ببینید، برافراشت، سپس بر عَرش [که مقام فرمانروایى خداوند بر کلّ آفرینش است،‌] برآمد. و خورشید و ماه را که هر کدام تا زمان معینى حرکت دارند، تسخیر نمود. او کار [هستى] را تدبیر مى‌کند، آیات خود را به روشنى بیان مى‌کند تا شاید به لقاى پروردگارتان یقین کنید

﴿3﴾ و اوست خدایى که زمین را گسترانید و در آن کوه‌ها و نهرها قرار داد و از هر میوه‌اى، دو جفت در آن قرار داد. او روز را با شب مى‌پوشاند. قطعاً در این [امور] براى کسانى که فکر مى‌کنند، نشانه‌هایى است

﴿4﴾ و در زمین قطعاتى است کنار هم. و باغ‌هایى از انواع انگور و کشت‌زار و درختان خرما [و محصولاتى مختلف،] همانند و غیر همانند، که همه با یک آب آبیارى مى‌شوند. و بعضى میوه‌ها را در خوردن بر بعضى برترى دادیم. همانا در این [تنوع میوه‌ها و مزه‌ها با آن که از یک آب و خاک تغذیه مى‌شوند،] براى کسانى که می‌اندیشند، نشانه‌هایى است

﴿5﴾ اگر تعجب مى‌کنى، پس عجیب، گفتار آنهاست [که مى‌گویند:] «آیا آنگاه که خاک شدیم، [بار دیگر زنده مى‌شویم و] به آفرینش تازه‌اى درمى‌آییم؟» آنانند کسانى که به پروردگارشان کفر ورزیدند و همانانند که غل‌ها درگردنشان باشد. و همانانند همدم آتش و در آن جاودانه‌اند

﴿6﴾ و پیش از رحمت و نیکى، به شتاب از تو عذاب و بدى مى‌خواهند، در حالى که پیش از آنان عذاب‌ها بوده است. و همانا پروردگارت نسبت به مردم با همه ستمشان، داراى آمرزش است و همانا پروردگارت سخت کیفر است

﴿7﴾ و کسانى که کفر ورزیدند، مى‌گویند: «چرا از طرف پروردگارش نشانه‌اى بر او نازل نشده است؟» [اى پیامبر!] تو فقط بیم‌دهنده‌اى و براى هر قومى راهنمایى است

﴿8﴾ خداوند مى‌داند آنچه را که هر ماده‌اى [در شکم] حمل مى‌کند و آنچه را که رحم‌ها جذب مى‌کنند [و به مصرف غذاى جنین مى‌رسانند]، و آنچه را مى‌افزایند. و هر چیز نزد او به مقدار و اندازه‌اى است

﴿9﴾ او به نهان و آشکار آگاه و بزرگ و بلندمرتبه است

﴿10﴾ [براى او] یکسان است که کسى از شما سخن را سرّى بگوید و کسى آن را آشکارا. و کسى که خود را به شب مخفى کند و کسى که در روز آشکارا حرکت نماید

﴿11﴾ براى انسان، فرشتگانى است که پى‌درپى او را از پیش رو و از پشت سر به فرمان خداوند حفاظت مى‌کنند. همانا خداوند [سرنوشت] قومى را تغییر نمى‌دهد تا آن که آنان خود را تغییر دهند. و هرگاه خداوند براى قومى آسیبى بخواهد، هیچ برگشتى براى آن نیست. و در برابر او هیچ دوست و کارساز و حمایت­کننده‌اى براى آنان نیست

﴿12﴾ اوست کسى که برق [آسمان] را براى بیم و امید به شما نشان مى‌دهد و ابرهاى گران‌بار را پدید مى‌آورد

﴿13﴾ رعد با ستایش او و فرشتگان از بیم او تسبیح مى‌کنند. و او صاعقه‌ها را فرومى‌فرستد تا هرکه را بخواهد، مورد اصابت قرار دهد، در حالى که آنان درباره خداوند به جدال مى‌پردازند و او سخت کیفر است

﴿14﴾ تنها خواندن او حق است و کسانى را که [مشرکان] جز او مى‌خوانند، هیچ پاسخشان نمى‌گویند، مگر مانند کسى که دو دستش را به سوى آب گشوده تا آن را به دهانش برساند و حال آن که نخواهد رسید. و دعا و خواست کافران [از غیر خدا] جز در گمراهى نیست

﴿15﴾ و کسانی که در آسمان‌ها و زمین هستند، خواه ناخواه، با سایه‌هایشان، بامدادان و شامگاهان، براى خدا سجده مى‌کنند

﴿16﴾ بگو: «پروردگار آسمان‌ها و زمین کیست؟» بگو: «خداست.» بگو: «پس چرا جز او را که مالک هیچ سود و زیانى براى خویشتن نیستند، سرپرست گرفته‌اید؟» بگو: «آیا نابینا و بینا با هم برابرند؟ یا تاریکى‌ها و روشنایى یکسانند؟ یا مگر براى خدا شریکانى قرار داده‌اند که مانند آفریدن خدا [چیزى] آفریده باشند و این آفرینش بر آنان مُشتَبَه شده است؟» بگو: «خداوند، آفریدگار هر چیزى است و اوست یگانه قهّار.»

﴿17﴾ او از آسمان آبى فروفرستاد، پس رودخانه‌ها به اندازه [ظرفیت] خویش جارى شد و سیلاب، کفى را بر خود حمل کرد. و از آنچه براى به دست آوردن زیور یا کالایى، آتش بر آن مى‌افروزند [نیز] کفى مانند کفِ سیلاب [حاصل شود]. این­گونه خداوند حق و باطل را [مَثَل] مى‌زند. پس کف به کنارى رفته [و نیست شود] و امّا آنچه براى مردم مفید است، در زمین باقى مى‌ماند. خداوند این­گونه مثال‌ها مى‌زند

﴿18﴾ براى کسانى که پروردگارشان را اجابت کردند، نیکوترین [پاداش] است. ولى کسانى که [دعوت] او را نپذیرفتند، اگر هر آنچه در زمین است و مانند آن را با آن داشته باشند، قطعاً حاضرند آن را [براى خود از عذاب] تاوان بدهند. آنانند که برایشان حساب سختى است و جایگاهشان دوزخ است و چه بد جایگاهى است

﴿19﴾ پس آیا کسى که مى‌داند آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده حق است، مانند کسى است که نابیناست؟ همانا تنها صاحبان خرد پند مى‌گیرند

﴿20﴾ کسانى که به پیمان الهى وفا مى‌کنند و عهد [او را] نمى‌شکنند

﴿21﴾ و کسانى که آنچه را خداوند به پیوند با آن فرمان داده، پیوند مى‌دهند و در برابر پروردگارشان [خشوع و] هراس دارند و از سختى حساب مى‌ترسند

﴿22﴾ و کسانى که براى جلب توجّه پروردگارشان صبر پیشه کرده و نماز به پا داشتند و از آنچه روزیشان کردیم، پنهانى و آشکارا انفاق کردند. و بدى را با نیکى پاک مى‌کنند. آنانند که سراى آخرت مخصوص آنهاست

﴿23﴾ باغ‌های جاودانى که آنان و هر کس از پدران و همسران و فرزندانشان که صالح بوده‌اند، بدان داخل مى‌شوند. و فرشتگان از هر درى بر آنان وارد مى‌شوند

﴿24﴾ [و مى‌گویند:] «درود بر شما به خاطر استقامتى که کردید! پس چه نیکوست سراى آخرت!»

﴿25﴾ ولی کسانى که پیمان خدا را پس از محکم­بستن، مى‌شکنند و آنچه را خداوند به پیوندِ آن فرمان داده، قطع مى‌کنند و در زمین فساد مى‌نمایند، آنانند که برایشان لعنت است و برایشان بدمنزلى است

﴿26﴾ خداوند براى هر که بخواهد، روزى را گسترش مى‌دهد و [برای هر که بخواهد] تنگ مى‌گرداند. و [مردم] به زندگى دنیا دل­خوشند، در حالى که زندگى دنیا در [برابر زندگى] آخرت، جز یک کامیابى [موقت و اندک] نیست

﴿27﴾ کافران مى‌گویند: چرا از طرف پروردگارش معجزه‌اى [به دلخواه ما] بر او نازل نشده است؟» بگو: «خداوند هر که را بخواهد، [به حال خود رها و] گمراه مى‌کند و هر کس را که به سوى او رو کرده و توبه نماید، به سوى خویش هدایت مى‌نماید.»

﴿28﴾ کسانى که ایمان آورده‌اند و دل‌هایشان به یاد خدا آرام مى‌گیرد. بدانید که تنها با یاد خدا دل‌ها آرام مى‌گیرد

﴿29﴾ کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، خوشا به حالشان. و سرانجام نیکویى دارند

﴿30﴾ این چنین ما تو را در میان اُمتى که پیش از آن اُمت‌هاى دیگرى [آمده و] رفته‌اند، به رسالت فرستادیم، تا آنچه را به سوى تو وحى کرده‌ایم، بر آنان تلاوت کنى. در حالى که آنان به خداى رحمان کفر مى‌ورزند. بگو: «او پروردگار من است. معبودى جز او نیست. تنها بر او توکل کرده‌ام و بازگشت من به سوى اوست.»

﴿31﴾ و اگر به واسطه قرآن کوه‌ها به حرکت درآیند، یا زمین قطعه قطعه شود، یا مردگان به سخن آیند، [باز کافران ایمان نمى‌آورند،] بلکه تمام امور به دست خداست. آیا مؤمنان [از این سنگدلان] مأیوس نشده‌اند [و نمى‌دانند] که اگر خدا مى‌خواست، قطعاً [با قهر و اجبار،] همه مردم را به راه مى‌آورد؟ و پیوسته به کسانى که کفر ورزیدند، به سزاى کارهایى که کرده‌اند، مصیبت کوبنده‌اى مى‌رسد، یا آن مصیبت به نزدیک خانه آنان فرود مى‌آید [تا هر لحظه‌ی زندگى همراه با دغدغه باشند و این دلهره همچنان ادامه دارد] تا آن­گاه که وعده‌ی الهى فرارسد. البته خداوند وعده‌اى که داده، خلاف نمى‌کند

﴿32﴾ و همانا پیامبرانى پیش از تو به استهزاء گرفته شدند، امّا من به کسانى که کفر ورزیدند، مهلت دادم. سپس آنان را [به قهر خود] گرفتم، پس [بنگر] کیفر من چگونه بود؟

﴿33﴾ پس آیا آن [خدایى] که بر هر کس و عملکرد او حاکم و ناظر است، [با بُت‌هاى ساختگى یکى است؟] و آنان براى خدا شریکانى قرار داده‌اند. بگو: «آنها را نام ببرید [چه هستند و چه توانى دارند؟] آیا خدا را از شریکانى در زمین خبر مى‌دهید که او آنها را نمى‌شناسد؟ یا سخنى توخالى [مى‌گویید].» بلکه براى کسانى که کفر ورزیدند، مکرشان آراسته شده است و از راه [حق] بازداشته شده‌اند. و هر که را خدا گمراه کند، پس براى او هیچ هدایت‌کننده‌اى نیست

﴿34﴾ براى آنان در زندگى دنیا عذابى است و قطعاً عذاب آخرت سخت‌تر است. و در برابر خدا هیچ محافظى برایشان نیست

﴿35﴾ مثال بهشتى که به پرهیزکاران وعده داده شده، [چنین است که] نهرها از زیر [درختان] آن جارى است. میوه‌ها و سایه‌اش دائمى است. این است عاقبت کسانى که تقوا پیشه کردند. و سرانجامِ کافران آتش است

﴿36﴾ و کسانى که به آنان کتاب [آسمانى] دادیم، به آنچه به سوى تو نازل شده دلشاد مى‌شوند. و بعضى از گروه‌ها کسانى هستند که بخشى از آن [قرآن] را انکار مى‌کنند. بگو: «همانا من مأمورم که خدا را بپرستم و به او شرک نورزم. تنها به سوى او دعوت مى‌کنم و بازگشت من به سوى اوست.»

﴿37﴾ و بدین‌سان ما آن [قرآن] را به صورت فرمانى روشن به زبان عربى نازل کردیم. و بدون شک اگر بعد از دانشى که به تو رسیده است، از هوس‌هاى آنان پیروى کنى، در برابر خدا براى تو هیچ یاور و محافظى نیست

﴿38﴾ و البته ما قبل از تو [نیز] پیامبرانى فرستاده‌ایم و براى آنان همسران و فرزندانى قرار دادیم. و هیچ پیامبرى را نسزد که معجزه‌اى بیاورد، مگر با اذن الهى. براى هر زمان و دوره‌اى کتاب [و قانونی] است

﴿39﴾ خداوند هر چه را بخواهد، محو یا اثبات مى‌کند و اُم‌الکتاب تنها نزد اوست‌

﴿40﴾ [اى پیامبر! در فکر دیدن نتیجه کار مباش، زیرا] اگر بخشى از آنچه را به آنان وعده مى‌دهیم [در زمان حیات تو] به تو نشان دهیم، یا تو را از دنیا ببریم، [بدان که ما وعده‌هاى خود را محَقَّق خواهیم کرد،] پس وظیفه‌ی تو تنها تبلیغ است و حساب تنها با ماست

﴿41﴾ مگر ندیدند که ما به سراغ زمین مى‌آییم، در حالى که از اطرافش آن را مى‌کاهیم؟ خداوند حکم مى‌کند و هیچ تجدیدنظرکننده‌اى براى حکم او نیست. و او سریعاً به حساب همه مى‌رسد

﴿42﴾ و البته کسانى که پیش از آنان بودند، مکرها کردند؛ ولى [سودى نکرد، زیرا] همه‌ی تدبیرها براى خداست. او مى‌داند که هر کس چه به دست مى‌آورد. و کفار به زودى خواهند دانست که سراى آخرت از آن کیست

﴿43﴾ و کسانى که کفر ورزیدند، می‌گویند: «تو فرستاده [خدا] نیستى!» بگو: «گواهى خدا و کسى که علم کتاب نزد اوست، میان من و شما کافى است.»

﴿1﴾ الف، لام، را. [این] کتابى است که آن را به سوى تو نازل کردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکى‌ها [ى شرک و جهل] به سوى نور [ایمان] خارج کنى، به سوى راه خداوند عزیز حمید

﴿2﴾ خداوندى که آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است براى اوست. پس واى بر کافران از عذابى سخت

﴿3﴾ کسانى که زندگى دنیا را بر آخرت ترجیح مى‌دهند و [مردم را] از راه خدا بازمى‌دارند و مى‌خواهند آن را منحرف کنند. آنها در گمراهى عمیقى هستند

﴿4﴾ و هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر به زبان قومش، تا [بتواند پیام خدا را] براى مردم بیان کند. پس خداوند هر که را بخواهد [و سزاوار بداند،] گمراه مى‌کند و هر که را بخواهد [و شایسته بداند،] هدایت مى‌نماید. و اوست عزیز و حکیم

﴿5﴾ همانا موسى را همراه معجزاتى [به سوى مردم] فرستادیم [و به او گفتیم:] قومت را از تاریکى‌ها به سوى نور خارج ساز و روزهاى [نزول قهر یا لطف] خدا را به آنان یادآورى کن. در این [یادآورى] براى کسانى که صبر و مقاومت و سپاس فراوان داشته باشند، نشانه‌هایى از قدرت الهى است

﴿6﴾ و [به یادآور] هنگامی که موسى به قوم خود گفت: «نعمت خداوند را بر خود یاد کنید، آن‌گاه که شما را از فرعونیان نجات داد. آنها که شما را به بدترین نوع، عذاب مى‌کردند، پسرانتان را سر مى‌بریدند و زنانتان را [براى کنیزى] زنده نگاه مى‌داشتند. و در این امور، از طرف پروردگارتان آزمایش بزرگى بود.»

﴿7﴾ و [نیز به یادآور] هنگامى که پروردگارتان اعلام فرمود: «همانا اگر شکر کنید، قطعاً [نعمتِ‌] شما را مى‌افزایم، و اگر ناسپاسی کنید، البته عذاب من سخت است.»

﴿8﴾ و موسى [به بنى‌اسرائیل] گفت: «اگر شما و ساکنان زمین همگى کفر ورزید، [به خداوند زیانى نمى‌رسد، زیرا] خداوند بى‌نیاز و شایسته‌ى ستایش است.»

﴿9﴾ آیا خبر کسانى که قبل از شما بودند، [همچون خبر غرق شدن] قوم نوح و [طوفان قوم] عاد و [صاعقه‌ى قوم] ثمود و کسانى که بعد از آن‌ها بودند، به شما نرسیده است؟ همان‌ها که جز خداوند از آن‌ها آگاه نیست. پیامبرانشان همراه با معجزات به سراغشان آمدند، ولى آن‌ها دست‌هایشان را [به نشانه اعتراض و تمسخر] در دهانشان مى‌گذاشتند و مى‌گفتند: «ما به آنچه شما به آن فرستاده شده‌اید، کفر مى‌ورزیم و ما از آنچه شما ما را به آن دعوت مى‌کنید، در شک و تردید هستیم.»

﴿10﴾ پیامبرانشان [در جواب] گفتند: «آیا درباره خدا، آفریدگار آسمان‌ها و زمین، جای شکى هست؟ او که شما را [به راه حق] دعوت مى‌کند تا از گناهانتان بگذرد، و تا موعد معین شما را مهلت دهد.» [کفّار] گفتند: «شما تنها انسانى همچون خود مایید، [امتیازى بر ما ندارید،] شما مى‌خواهید ما را از آنچه نیاکان ما مى‌پرستیدند بازدارید. پس براى ما برهان و معجزه‌اى روشن [آن­گونه که ما مى‌خواهیم،] بیاورید.»

﴿11﴾ پیامبرانشان در جواب گفتند: «[آرى!] ما تنها بشرى مثل شماییم، ولى خداوند بر هر کس از بندگانش که بخواهد، منّت مى‌گذارد [و او را بر مردم مبعوث مى‌کند] و ما هرگز نمى‌توانیم معجزه‌اى برای شما جز به فرمان خدا بیاوریم، و مؤمنان باید تنها بر خداوند توکل نمایند

﴿12﴾ و چرا ما بر خدا توکل نکنیم؟ در حالى که او ما را به راه‌هاى [سعادت] ما هدایت کرده است؟ قطعاً ما در برابر هر آزارى که شما نسبت به ما روا دارید، مقاومت خواهیم کرد. و اهل توکل باید فقط بر خدا توکل نمایند.»

﴿13﴾ و کفّار به پیامبرانشان گفتند: «ما قطعاً شما را از سرزمین خود بیرون مى‌کنیم، مگر آن که در کیش ما درآیید.» پس پروردگارشان به آنان وحى کرد که ما حتماً ستمگران را نابود مى‌کنیم

﴿14﴾ و بعد از [هلاکت] ستمگران، شما را در آن سرزمین سکونت خواهیم داد. این، براى کسانى است که از مقام من پروا کنند و از وعده‌ی تهدیدآمیزم بترسند

﴿15﴾ و [پیامبران و مؤمنان] در انتظار فتح و پیروزى بودند، و [سرانجام] هر ستمگرِ لجوج، محروم ماند

﴿16﴾ عاقبتِ این [ستمگرِ لجوج] دوزخ است. و از آبى بدبو و چرکین نوشانده مى‌شود

﴿17﴾ آن را جرعه جرعه مى‌آشامد، در حالى که فروبردن آن هرگز گوارا نیست. و مرگ از هر سو به سراغ او مى‌آید، ولى او مردنى نیست و پس از آن، عذابی شدید است

﴿18﴾ مَثل [کارهاى] کسانى که به پروردگارشان کفر ورزیدند، همچون خاکسترى است که در روزی طوفانى، تندبادى بر آن بوزد، آنان بر حفظ ذره‌اى از آنچه به دست آورده‌اند، قادر نیستند. این، همان گمراهىِ دور و عمیق است

﴿19﴾ [اى انسان!] آیا ندیدى که خداوند آسمان‌ها و زمین را به حق آفرید؟ اگر بخواهد شما را مى‌برد و آفریده‌اى جدید مى‌آورد

﴿20﴾ و این تبدیل و جابه‌جایى، براى خداوند سخت نیست

﴿21﴾ و [در قیامت، مردم] همگى در پیشگاه خدا ظاهر شوند. پس ضعیفان به مستکبران می‌گویند: «ما [در دنیا] پیرو شما بودیم، پس آیا [امروز] مى‌توانید چیزى از عذاب خدا را از ما بازدارید؟» آن‌ها می‌گویند: «اگر خداوند ما را [به رهایى از عذاب] هدایت کرد، قطعاً ما شما را هدایت مى‌کنیم. بر ما یکسان است که فریاد و ناله بزنیم، یا صبر کنیم، براى ما هیچ راه نجاتى نیست.»

﴿22﴾ و شیطان [از روى ملامت به دوزخیان] می‌گوید: همانا خداوند به شما وعده داد، وعده‌ی راست. و من به شما وعده دادم، ولى با شما وعده‌خلافی کردم. من بر شما تسلّطى نداشتم، جز آن که شما را دعوت کردم و شما [به میل خود] پذیرفتید. پس مرا ملامت و نکوهش نکنید، و خود را سرزنش کنید. [در این روز،] نه من مى‌توانم فریادرس شما باشم، و نه شما فریادرس من. من از این که مرا پیش از این شریک خدا قرار داده بودید بیزارم! قطعاً براى ستمگران عذاب دردناکى است!»

﴿23﴾ و کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، به باغ‌هایى که از زیر [درختان] آن نهرها جارى است، داخل شوند. آنان با اذن پروردگارشان براى همیشه در آن خواهند بود و درودشان درآنجا سلام است

﴿24﴾ آیا ندیدى که خداوند چگونه مثل زده است؟ کلمه‌ی پاک، همانند درختى پاک است که ریشه‌اش ثابت و استوار، و شاخه‌اش در آسمان است

﴿25﴾ با اذن پروردگارش، همواره میوه مى‌دهد. و خداوند براى مردم مثل‌هایى مى‌زند، باشد که به یاد آرند و پند گیرند

﴿26﴾ و مَثَل سخن [و اعتقاد] پلید، همچون درختى پلید [و بى‌ریشه] است که از روى زمین برآمده و هیچ ثباتى ندارد

﴿27﴾ خداوند در زندگى دنیا و در آخرت، اهل ایمان را با کلام [و عقیده‌ى حقّ و] ثابت، پایدار قرار مى‌دهد. و خداوند ستمگران را [به حال خود رها کرده،] گمراه مى‌کند. و خداوند آنچه بخواهد [طبق عدل و حکمت خود] انجام مى‌دهد

﴿28﴾ آیا به کسانى که نعمت خداوند را به کفر تبدیل کردند و قوم خود را به سراى هلاکت درآوردند، نگریستى؟

﴿29﴾ آنان به دوزخ درآیند، که چه بد جایگاهى است

﴿30﴾ آنان براى خداوند شریک‌هایى قرار دادند، تا مردم را از راه خدا گمراه نمایند. بگو: «[چند روزى از زندگى زودگذر دنیا] برخوردار شوید که قطعاً پایان کار شما آتش است.»

﴿31﴾ [اى پیامبر!] به بندگان من که ایمان آورده‌اند، بگو: نماز را برپا دارند، و از آنچه به آنان روزى داده‌ایم، پنهان و آشکار انفاق کنند، قبل از آن که روزى فرارسد که در آن نه داد و ستدى باشد، و نه دوستى و رابطه‌اى

﴿32﴾ خداست که آسمان‌ها و زمین را آفرید، و از آسمان، آبى فروفرستاد، پس با آن براى رزق شما از [زمین] میوه‌ها بیرون آورد. و کشتى را رامِ شما نمود تا به فرمان او در دریا به حرکت درآید، و براى شما نهرها را مسخَّر نمود

﴿33﴾ و خورشید و ماه را که پیوسته در حرکتند، براى شما رام نمود و نیز شب و روز را براى شما مسخَّر کرد

﴿34﴾ و [خداوند] از هر آنچه که از او خواستید [و نیاز داشتید،] به شما داده است. و اگر [بخواهید] نعمت خدا را بشمارید، نمى‌توانید آنها را به دقت شُماره کنید. همانا انسان بسیار ستمگر و ناسپاس است

﴿35﴾ و [به یاد آور] زمانى که ابراهیم گفت: «پروردگارا! این شهر [مکه] را امن قرار ده، و من و فرزندانم را از این که بت‌ها را بپرستیم، دور بدار

﴿36﴾ پروردگارا! به راستی بت‌ها، بسیارى از مردم را گمراه کرده‌اند، پس هر که مرا پیروى کند، قطعاً او از من است و هر کس با من مخالفت کند، همانا تو بخشنده‌ى مهربانى

﴿37﴾ پروردگارا! من [یکى] از ذرّیه‌ام را در درّه‌اى [بى‌آب و] بى‌گیاه، در کنار خانه‌ى گرامى و محترم تو ساکن ساختم. پروردگارا! [چنین کردم] تا نماز برپا دارند، پس دل‌هاى گروهى از مردم را به سوى آنان مایل گردان و آنان را از محصولات و میوه‌ها، روزى ده تا شاید سپاس گزارند

﴿38﴾ پروردگارا! همانا تو آنچه را پنهان و یا آشکار کنیم، مى‌دانى و چیزى در زمین و در آسمان بر خداوند پوشیده نمى‌ماند

﴿39﴾ ستایش خداوندى را که در پیرى، اسماعیل و اسحاق را به من عطا فرمود. قطعاً پروردگارم شنونده دعاست [و آن را مستجاب مى‌کند]

﴿40﴾ پروردگارا! مرا برپا دارنده نماز قرار ده، و از نسل و ذریه‌ام نیز. پروردگارا! دعاى مرا [،نماز و عبادتم را] بپذیر

﴿41﴾ پروردگارا! مرا و پدر و مادرم را و مؤمنان را، روزى که حساب برپا مى‌شود، ببخشاى!»

﴿42﴾ خداوند را از آنچه ستمگران انجام مى‌دهند، غافل مپندار. همانا او [کیفر و حساب] آنان را براى روزى به تأخیر مى‌اندازد که چشم‌ها [از حیرت و وحشتِ] آن روز خیره مى‌ماند

﴿43﴾ [روزى که مجرمان از شدّت وحشت] شتاب‌زده، سرها را بالا گرفته، چشم‌ها و پلک‌هایشان به هم نخورد و دل‌هایشان [از امید و تدبیر] تهى است

﴿44﴾ و مردم را از روزى که عذاب به سراغشان خواهد آمد، بترسان! [آن روز] کسانى که ظلم کرده‌اند، خواهند گفت: «پروردگارا! ما را تا مدّت کوتاهى مهلت ده، تا دعوت تو را اجابت نماییم و از پیامبران پیروى کنیم.» [به آنان گفته مى‌شود:] «آیا شما نبودید که پیش از این سوگند یاد مى‌کردید که هرگز براى شما زوال و فنایى نیست؟

﴿45﴾ و در خانه‌هاى کسانى که [پیش از شما بودند و] به خویشتن ستم کردند، ساکن شدید، و براى شما روشن شد که با آنان چه کردیم و براى شما مثل‌ها زدیم [پس چرا عبرت نگرفتید؟].»

﴿46﴾ به یقین آنان تمام مکر خود را به کار گرفتند، ولى مکر و حیله‌ى آن‌ها نزد خداست، گر چه کوه‌ها از مکرشان از جا کنده شود

﴿47﴾ مپندارید که خداوند وعده‌اى را که به پیامبرانش داده است، تخلّف مى‌کند. قطعاً خداوند شکست‌ناپذیر و صاحبِ انتقام است

﴿48﴾ روزى که زمین به غیر این زمین و آسمان‌ها [به آسمان‌هاى دیگر] تبدیل شوند و [همه‌ی مردم] در پیشگاه خداوند یگانه قهّار حاضر شوند

﴿49﴾ و در آن روز مجرمان را مى‌بینى که در غل و زنجیر به هم بسته شده‌اند

﴿50﴾ جامه‌هاى آنان از قَطِرانِ [بدبوى قیرگون] است، و صورت‌هایشان را آتش مى‌پوشاند

﴿51﴾ [مجرمان کیفر مى‌شوند] تا خداوند به هر کس سزاى آنچه را کسب کرده، بدهد، چرا که خداوند حساب‌رسى سریع است

﴿52﴾ این [قرآن] پیام رسا و ابلاغى براى مردم است تا به وسیله‌ى آن، هشدار یابند و بدانند که او معبودى یکتاست. و تا خردمندان پند گیرند

﴿1﴾ الف لام را. آن است آیات کتاب [آسمانى] و قرآن روشن و روشنگر

﴿2﴾ چه بسا کسانى که کفر ورزیدند، آرزو دارند که اى کاش مسلمان بودند

﴿3﴾ آنان را [به حال خود] رها کن تا بخورند و بهره‌مند شوند و آرزوها سرگرمشان کند. پس به زودى [نتیجه‌ی این بى‌تفاوتى‌ها را] خواهند فهمید

﴿4﴾ و ما اهل هیچ قریه‌اى را هلاک نکردیم، مگر آن که براى آن [کارنامه و] کتابى معلوم بود

﴿5﴾ هیچ اُمتى از اَجَل خود نه پیش مى‌افتد و نه پس مى‌ماند

﴿6﴾ و کافران گفتند: «اى کسى‌که [ادعا دارى] ذکر [الهى] بر او نازل شده، به یقین تو دیوانه‌اى

﴿7﴾ اگر از راستگویانى، چرا فرشتگان را پیش ما نمى‌آورى؟»

﴿8﴾ [غافل از آن که] ما فرشتگان را جز بر اساس حق نمى‌فرستیم و در آن صورت دیگر کفار مهلت داده نمى‌شوند. [و قهرِ الهى، آنان را خواهد گرفت]

﴿9﴾ به راستی ما خود، قرآن را نازل کردیم و ما خود، آن را نگاه‌داریم‌

﴿10﴾ و همانا ما پیش از تو، در میان اقوام و گروه‌هاى پیشین [نیز پیامبرانى] فرستادیم

﴿11﴾ و هیچ پیامبرى برایشان نمى‌آمد، مگر آن که به استهزاى او مى‌پرداختند

﴿12﴾ این­گونه ما [براى اتمام حجّت،] قرآن را در دل‌هاى مجرمان راه مى‌دهیم

﴿13﴾ [امّا] آنان به آن ایمان نمى‌آورند و سنّت کفّار پیشین نیز این‌گونه بوده است

﴿14﴾ و اگر از آسمان درى بر روى آنان مى‌گشودیم تا از آن بالا روند،

﴿15﴾ قطعاً مى‌گفتند: «در حقیقت ما چشم‌بندى شده‌ایم، بلکه ما قومى جادو شده‌ایم.»

﴿16﴾ و ما در آسمان برج‌هایى قرار دادیم و آن را براى بینندگان آراستیم

﴿17﴾ و آنها را از [دسترس] هر شیطان رانده­شده‌اى، حفظ کردیم

﴿18﴾ مگر آن که دزدانه گوش فراداد، که شهابى روشن او را دنبال نمود

﴿19﴾ و زمین را گستراندیم و در آن کوه‌هاى استوار افکندیم و در آن از هر چیزِ سنجیده و به اندازه‌ای، رویاندیم

﴿20﴾ و در آن زمین، براى شما و آن که شما روزى­دهنده او نیستید، وسیله‌ى زندگى قرار دادیم

﴿21﴾ و هیچ چیز نیست مگر آن که منابع و گنجینه‌هاى آن نزد ماست. و ما جز به مقدار معین فرونمى‌فرستیم.‌

﴿22﴾ و بادها را براى بارور ساختن [ابرها و گیاهان] فرستادیم و از آسمان آبى نازل کردیم، پس شما را بدان سیراب نمودیم، در حالى که شما ذخیره‌کننده‌ی آن نیستید، و توان آن را هم ندارید

﴿23﴾ و البتّه این ماییم که زنده مى‌کنیم و مى‌میرانیم. و ماییم که [بعد از مرگِ همه، می­مانیم و] وارث مى‌شویم

﴿24﴾ و بدون شک، ما به پیشینیان از شما علم داریم و به آیندگان نیز آگاهیم

﴿25﴾ و همانا پروردگار توست که همه‌ی آنان را محشور خواهد کرد، زیرا که او حکیم و علیم است

﴿26﴾ و به راستی ما [نخستین] انسان را از گِلِ خشکیده‌ای [همچون سفال] که از گِلِ بدبوى [تیره رنگى] گرفته شده بود، آفریدیم

﴿27﴾ و قبل از انسان، جنّ را از آتشى سوزان و نافذ آفریدیم

﴿28﴾ و [یاد کن] آن­گاه که پروردگارت به فرشتگان گفت: «همانا من بشرى را از گِلى خشکیده، سیاه و بدبو خلق مى‌کنم

﴿29﴾ پس هرگاه معتدل و استوارش ساختم و از روح خود در او دمیدم، سجده‌کنان پیش او بیفتید.»

﴿30﴾ پس فرشتگان همگى با هم و یک‌سره سجده کردند،

﴿31﴾ جز ابلیس که از بودنِ با سجده‌کنان، خوددارى ورزید

﴿32﴾ [خداوند] فرمود: «اى ابلیس! تو را چه شده که همراه سجده‌کنان نیستى؟»

﴿33﴾ [ابلیس] گفت: «من این‌گونه نیستم که براى بشرى که او را از گِلى خشکیده، سیاه و بدبو آفریده‌اى، سجده کنم.»

﴿34﴾ [خداوند] فرمود: «پس از صف فرشتگان خارج شو که همانا تو رانده شده‌ای

﴿35﴾ و البتّه تا روز جزا بر تو لعنت خواهد بود.»

﴿36﴾ [ابلیس] گفت: «پروردگارا! پس مرا تا روزى که مردم برانگیخته شوند، مهلت بده!»

﴿37﴾ [خداوند] فرمود: «همانا تو از مهلت­یافتگانى

﴿38﴾ [امّا نه تا روز قیامت، بلکه] تا روزى که وقت آن معلوم است.»

﴿39﴾ [ابلیس] گفت: «پروردگارا! به سبب آن که مرا گمراه ساختى، من هم در زمین [بدى‌ها را] برایشان مى‌آرایم و همه را فریب خواهم داد

﴿40﴾ مگر [آن‌] بندگانت را که خالص‌شدگانند.»

﴿41﴾ [خداوند] فرمود: «این [اخلاص و نجات مخلَصین] راه مستقیمى است که خود بر عهده دارم

﴿42﴾ همانا براى تو بر بندگان [برگزیده‌ی] من تسلطّى نیست، مگر بر گمراهانى که تو را پیروى کنند

﴿43﴾ و البته دوزخ وعده‌گاه همگى آنهاست

﴿44﴾ هفت در دارد، براى هر در بخشى از آن گمراهان تقسیم شده‌اند.»

﴿45﴾ همانا پرهیزکاران در باغ‌ها و [کنار] چشمه‌سارانند

﴿46﴾ [به آنان خِطاب مى‌شود:] «با سلامت و امنیت به باغ‌ها وارد شوید.»

﴿47﴾ و ما هرگونه کینه‌اى را در سینه‌هاى آنان برکنده‌ایم، [در نتیجه آنان] برادرانه بر تخت‌ها روبروى یکدیگرند

﴿48﴾ در آنجا هیچ­گونه رنجى به آنان نمى‌رسد، و از آنجا بیرون رانده نمى‌شوند

﴿49﴾ [اى پیامبر!] به بندگانم خبر ده که من بسیار بخشنده و مهربانم

﴿50﴾ و البته عذاب من نیز همان عذاب دردناک است

﴿51﴾ و آنان را از [داستان] مهمانان ابراهیم خبر ده

﴿52﴾ آن­گاه که بر او وارد شدند و سلام کردند. [ابراهیم] گفت: «ما از شما بیمناکیم!»

﴿53﴾ گفتند: «مترس! ما تو را به پسرى دانا مژده مى‌دهیم.»

﴿54﴾ ابراهیم گفت: «آیا با این که پیرىِ من فرارسیده، مرا چنین بشارتى مى‌دهید؟ پس به چه چیز [عجیبى] بشارت مى‌دهید!»

﴿55﴾ [فرشتگان] گفتند: «ما تو را به حقیقت بشارت دادیم، پس از ناامیدان مباش!»

﴿56﴾ [ابراهیم] گفت: «جز گمراهان چه کسى از رحمت پروردگارش مأیوس مى‌شود؟»

﴿57﴾ سپس گفت: «اى فرستادگان [الهى]! کار شما چیست؟»

﴿58﴾ گفتند: «ما به سوى قومى تبهکار فرستاده شده‌ایم [تا آنان را هلاک کنیم]

﴿59﴾ مگر خاندان لوط که ما آنان را نجات مى‌دهیم

﴿60﴾ مگر همسرش را که مقدّر کرده‌ایم از بازماندگان [در شهر و نابودشوندگان‌] باشد.»

﴿61﴾ پس چون فرستادگان [الهى] به سراغ خاندان لوط آمدند،

﴿62﴾ [لوط] گفت: «شما گروهى ناشناس هستید!»

﴿63﴾ [فرشتگان] گفتند: «در واقع ما آنچه را [از نزول عذاب که] درباره‌اش تردید داشتند، براى تو آورده‌ایم

﴿64﴾ و ما به حقّ نزد تو آمده‌ایم و قطعاً ما راستگویانیم

﴿65﴾ پس خاندانت را پاسى از شب [گذشته] حرکت بده و خودت از پشت سرشان برو و هیچ‌یک از شما [به پشت سرش] توجّه نکند. به آنجا که مأمور شده‌اید، بروید.»

﴿66﴾ و به لوط این امر حتمى را رساندیم که ریشه این گروهِ [تبهکار]، صبحگاهان قطع شده است

﴿67﴾ و اهل شهر شادى‌کنان [براى تعرض به مهمانان به سوی خانه لوط] آمدند

﴿68﴾ لوط گفت: «اینان مهمانان منند، آبروى مرا نبرید

﴿69﴾ و از خدا پروا کنید و مرا خوار و شرمنده مسازید.»

﴿70﴾ آنها گفتند: «آیا ما تو را از [مهمان کردن] مردم منع نکردیم؟»

﴿71﴾ [لوط] گفت: «اگر شما قصد کارى [درست] دارید، اینها دختران منند. [با آنان ازدواج کنید و از آلودگى بپرهیزید.]»

﴿72﴾ [اى پیامبر!] به جان تو سوگند! که آنان در مستى خود سرگردان بودند

﴿73﴾ پس به هنگام طلوع آفتاب، صیحه‌اى مرگبار آنان را فراگرفت

﴿74﴾ پس آن شهر را زیر و رو کردیم و بر آنان سنگ‌هایى از گِلِ سخت باراندیم

﴿75﴾ همانا در این [سرگذشت]، براى اشارت‌فهمان و تیزبینان، نشانه‌هایى روشن است

﴿76﴾ و [ویرانه‌هاى] آن سرزمین، [هنوز] در کنار راه [کاروان‌ها] پا برجاست

﴿77﴾ همانا در این ماجرا براى مؤمنان نشانه‌اى روشن است

﴿78﴾ و به راستى اهالى سرزمین اَیکه [نیز] ستمگر بودند

﴿79﴾ پس از آنان انتقام گرفتیم. و همانا [شهرهاى ویران شده‌ی] این دو منطقه، در برابر چشمان شما آشکار است

﴿80﴾ و [قوم ثمود که] اهالى حِجر [بودند] نیز، پیامبران را تکذیب کردند

﴿81﴾ و ما آیات خود را به آنان ارائه دادیم، ولى آنها از آیات ما روى‌گردان شدند

﴿82﴾ و آنان، خانه‌هایى امن در دل کوه‌ها مى‌تراشیدند

﴿83﴾ [امّا سرانجام] صیحه [مرگبار]، صبحگاهان آنان را فراگرفت

﴿84﴾ و آنچه به دست آورده بودند، به کارشان نیامد

﴿85﴾ و ما آسمان‌ها و زمین و آنچه را میان آنهاست، جز به حق نیافریدیم. و قطعاً ساعت قیامت آمدنى است، پس [ای پیامبر!] به نیکویى [از لغزش‌ها] صرف نظر کن

﴿86﴾ به راستى پروردگار تو همان آفریدگار داناست

﴿87﴾ و به یقین ما هفت [آیه از سوره حمد با نزولِ] دوباره، و قرآن بزرگ را به تو دادیم

﴿88﴾ [اى پیامبر!] به آنچه که ما با آن گروه‌هایى از کفار را کامیاب کرده‌ایم، چشم مدوز. و بر آنان اندوه مخور و بال محبت خویش را براى مؤمنان فروگستر

﴿89﴾ و بگو: «من، همان هشداردهنده‌ی روشنگرم!»

﴿90﴾ [ما بر آنها عذابى مى‌فرستیم،] همان­گونه که بر تجزیه‌کنندگان [آیات الهى] فرستادیم

﴿91﴾ آنان که قرآن را قطعه قطعه کردند. [آنچه به سودشان بود گرفتند، و آنچه نبود، رها کردند]

﴿92﴾ پس به پروردگارت سوگند، ما از همه آنان بازخواست خواهیم کرد،

﴿93﴾ از آنچه انجام مى‌داده‌اند

﴿94﴾ پس آنچه را بدان مأمور شده‌اى، آشکار کن و از مشرکان روی گردان

﴿95﴾ همانا ما [شرّ] استهزاکنندگان را از تو بازداشته‌ایم

﴿96﴾ همانان که معبود دیگرى را در کنار خداوند قرار مى‌دهند. پس به زودى حقیقت را خواهند فهمید

﴿97﴾ [اى پیامبر!] البتّه ما مى‌دانیم که سینه‌ات به خاطر آنچه مى‌گویند، تنگ مى‌شود

﴿98﴾ پس [براى تقویت خود،] پروردگارت را با سپاس و ستایش، به پاکى یاد کن و از سجده‌کنندگان باش

﴿99﴾ و پروردگارت را پرستش کن، تا امر یقینىِ [مرگ] بر تو فرارسد

﴿1﴾ فرمان [قهر] خدا آمد. پس در آن شتاب نکنید. او منزه و برتر از هر چیزى است که با او شریک مى‌سازند

﴿2﴾ خداوند فرشتگان را، همراه با وحى که از فرمانِ اوست، بر هر کس از بندگانش که بخواهد، فرومى‌فرستد، که مردم را هشدار دهید که معبودى جز من نیست، پس تنها از من پروا کنید [و مخالف دستورم عمل نکنید]

﴿3﴾ او آسمان‌ها و زمین را بر اساس حق آفرید، او از آنچه با او شریک مى‌سازند، برتر است

﴿4﴾ او انسان را از نطفه‌اى آفرید، پس آن­گاه او آشکارا با [خداوند] دشمنى مى‌ورزد

﴿5﴾ و چهارپایان را آفرید، که براى شما در آنها، [وسیله‌ی] پوششى، و بهره‌هایى [دیگر] است و از [گوشت و شیر] آنها مى‌خورید

﴿6﴾ و براى شما در چهارپایان [شب هنگام] که از چراگاه برمى‌گردانید و [بامدادان] که به چراگاه مى‌فرستید، شکوه و جلوه‌اى است

﴿7﴾ و چهارپایان، بارهاى سنگین شما را به شهرى مى‌برند که جز به رنجِ تن نمى‌توانستید به آن برسید. همانا پروردگار شما رئوف و مهربان است

﴿8﴾ و اسبان و اَستَران و الاغ‌ها را آفرید تا بر آنها سوار شوید و [براى شما] تجمّلى [باشد] و [در آینده] چیزهایى را مى‌آفریند که شما نمى‌دانید

﴿9﴾ و بر خداست که راه میانه [و مستقیم را به مردم نشان دهد،] و برخى از راه‌ها منحرف است. و اگر خداوند بخواهد، همه‌ی شما را [به اجبار] هدایت مى‌کند. [ولى سنت خداوند بر آزاد گذاشتن انسان‌هاست]

﴿10﴾ اوست آن که براى شما از آسمان آبى فرستاد که نوشیدنى شما از آن است. و گیاهانى که [چهارپایان خود را] در آن مى‌چرانید، از آن است

﴿11﴾ خداوند به وسیله آن آب، براى شما کشت‌زار و زیتون و درختان خرما و انگور، و از هر نوع میوه‌اى مى‌رویانَد. همانا در این امر براى آنان که مى‌اندیشند، نشانه‌اى روشن است

﴿12﴾ و خداوند شب و روز، و خورشید و ماه را در خدمت و بهره‌دهى شما قرار داد. و ستارگان به فرمان او تسخیر شده‌اند؛ البته در این امر براى گروهى که تعقل مى‌کنند، نشانه‌هایى [از عظمت و قدرت] اوست

﴿13﴾ و [نیز] آنچه را در زمین با رنگ‌هاى گوناگون براى شما پدید آوَرد. البته در این آفریده‌ها براى پندگیران عبرت و نشانه‌اى روشن است

﴿14﴾ و اوست آن که دریا را رام کرد تا از آن گوشت تازه بخورید و زیورهایى براى پوشیدن از آن بیرون آورید. و مى‌بینى که کشتى‌ها، سینه‌ی دریا را شکافته [و پیش مى‌روند.] و به سراغ فضل و لطف او بروید و شاید سپاس‌گزار باشید

﴿15﴾ و خداوند در زمین کوه‌هایى استوار افکند تا زمین، شما را نلرزانَد. و نهرهایى و راه‌هایى [قرار داد] تا راه یابید

﴿16﴾ و نشانه‌هاى دیگرى [در زمین قرار داد]، و آنان به وسیله‌ی ستاره، راه مى‌یابند

﴿17﴾ پس آیا آن که مى‌آفریند، همانند کسى است که نمى‌آفریند؟ پس آیا یاد نمى‌کنید و پند نمى‌گیرید؟

﴿18﴾ و اگر بخواهید نعمت‌هاى خداوند را بشمارید، نمى‌توانید شُماره کنید. همانا خداوند آمرزنده‌ى مهربان است

﴿19﴾ و خداوند آنچه را پنهان مى‌کنید و آنچه را آشکار مى‌سازید، مى‌داند

﴿20﴾ و کسانى را که به جاى خدا مى‌خوانند، هیچ چیز نمى‌آفرینند، و خود نیز آفریده شده‌اند

﴿21﴾ آنها مرد‌گانند، نه زند‌گان، و نمى‌دانند چه وقت برانگیخته خواهند شد

﴿22﴾ معبود شما، معبودى است یگانه، پس کسانى که به آخرت ایمان ندارند، دل‌هایشان به انکار خو کرده، و همانان مستکبرند

﴿23﴾ بى‌گمان، آنچه را پنهان مى‌کنند و آنچه را آشکار مى‌سازند، خداوند مى‌داند. همانا او مستکبران را دوست ندارد

﴿24﴾ و هرگاه به آنان گفته شد: «پروردگارتان چه نازل کرده؟» گفتند: «افسانه‌هاى پیشینیان!»

﴿25﴾ آنان باید در روز قیامت، هم، بار گناهان خود را به تمامى، به دوش کشند، و هم، بخشى از بار گناهانِ کسانى که بدون علم، آنان را گمراه مى‌نمایند. بدانید که چه بد بارى را برمى‌دارند

﴿26﴾ همانا کسانى که قبل از ایشان بودند [نیز] مکر ورزیدند، پس قهر خداوند به سراغ پایه‌هاى بِناى آنان آمد، پس سقف از بالاى سرشان بر آنان فروریخت و از آنجا که اندیشه نمى‌کردند، عذاب الهى آمد

﴿27﴾ سپس خداوند در روز قیامت، آنان را خوار و رسوا می‌کند و مى‌فرماید: «شریکان من که درباره‌ی آنها [با پیامبر و مؤمنان] ستیزه و مخالفت مى‌کردید، کجا هستند؟» دانشمندان گویند: «بی‌گمان امروز، ذلت و رسوایى بر کافران است!»

﴿28﴾ آن کسانى که فرشتگان جانشان را مى‌گیرند [در حالى که] به خود ستم‌کار بوده‌اند، سر تسلیم فرومی‌آورند [و به دروغ می‌گویند:] «ما هیچ­گونه کار بدى انجام نداده‌ایم!» آری! قطعاً خداوند به آنچه انجام داده‌اید، آگاه است

﴿29﴾ پس، از درهاى دوزخ وارد شوید که جاوِدانه در آنجا خواهید ماند. و به راستى چه بد است جایگاه متکبران

﴿30﴾ و به پرهیزکاران گفته شد: «پروردگارتان چه نازل کرده است؟» گفتند: خیر» براى کسانى که نیکى کرده‌اند، در این دنیا نیکى است. و قطعاً سراى آخرت بهتر است. و چه نیکوست سراى پرهیزکاران

﴿31﴾ به باغ‌هایى همیشگی داخل خواهند شد، که نهرها از زیر [درختان] آن جارى است. هر چه را بخواهند، برایشان در آنجا موجود است. خداوند این­گونه پرهیزکاران را پاداش مى‌دهد

﴿32﴾ [همان] کسانى که فرشتگان [جان‌هاى] آنان را به طور کامل مى‌گیرند، در حالى که [از آلودگى‌هاى شرک و گناه] پاکند، [و به آنان] مى‌گویند: «سلام بر شما! به پاداشِ آنچه همواره انجام مى‌دادید، وارد بهشت شوید.»

﴿33﴾ آیا کافران جز آن که فرشتگانِ [مأمور قبض روح،] یا فرمان [قهر] پروردگارت به سراغشان آیند، انتظارى دارند؟ کسانى که پیش از آنان بودند نیز، چنین کردند و خداوند به آنان ظلم نکرد، ولی آنها به خودشان ستم مى‌کردند

﴿34﴾ پس کیفر بدى‌هایى که انجام دادند، به آنان رسید. و آنچه که آنان به مسخره مى‌گرفتند، آنان را فراگرفت

﴿35﴾ و کسانى که شرک ورزیدند، گفتند: «اگر خدا مى‌خواست، نه ما و نه پدرانمان، هیچ چیز را جز او نمى‌پرستیدیم. و بدون حکم او، هیچ چیزى را حرام نمى‌کردیم.» کسانى که پیش از اینان بودند نیز، این­گونه برخورد مى‌کردند، پس مگر جز ابلاغ روشن، وظیفه‌ی دیگرى بر [عهده‌ی] پیامبران است؟

﴿36﴾ و به راستی، ما در میان هر اُمّتى، پیامبرى را برانگیختیم [تا به مردم بگوید] که: «خدا را بپرستید و از طاغوت دورى کنید.» پس گروهى از مردم کسانى هستند که خداوند، هدایتشان کرد، و بر بعضى از آنان، گمراهى سزاوار شد، پس در زمین بگردید، تا ببینید پایان کار تکذیب‌کنندگان چگونه بوده است؟

﴿37﴾ [اى پیامبر!] اگر چه بر هدایت آنان حرص مى‌ورزى، اما [بدان که] خداوند کسى را که [به خاطر عملش] در گمراهى وانهاده، هدایت نمى‌کند. و براى آنان هیچ یاورى نیست

﴿38﴾ و با سخت‌ترین سوگندشان، به خدا قسم خوردند که هر کس مى‌میرد، خداوند او را برنخواهد انگیخت. آرى! [رستاخیز مردگان] وعده‌ی حقى است بر خداوند، اما بیشتر مردم نمى‌دانند

﴿39﴾ [رستاخیز] براى آن است که [خداوند] چیزى را که مردم در آن اختلاف مى‌کنند، روشن سازد. و کسانى که کفر ورزیدند، بدانند که آنها خود دروغگو بودند، [نه پیامبران]

﴿40﴾ [زنده کردن مردگان براى ما دشوار نیست‌؛ زیرا] فرمان ما درباره چیزى، چون اراده کنیم، تنها این است که مى‌گوییم: باش، پس [بى‌دِرنگ‌] خواهد بود

﴿41﴾ و کسانى که پس از آن که ستم دیدند، در راه خدا هجرت کردند، بی‌شک ما در همین دنیا، جایگاه نیکویى به آنان خواهیم داد. و اگر مى‌دانستند، پاداش آخرت بزرگ‌تر است

﴿42﴾ کسانى که صبر کردند، و بر پروردگارشان توکل مى‌نمایند

﴿43﴾ و ما قبل از تو نیز، جز مردانى که به آنها وحى مى‌کردیم، نفرستادیم. [به آنها از آمدن تو تعجب مى‌کنند. بگو:] «اگر نمى‌دانید، از اهل ذکر بپرسید.»

﴿44﴾ [ما پیامبران پیش از تو را] همراه با معجزات و کتب [آسمانى فرستادیم] و به سوى تو ذکر [یعنی قرآن] را فروفرستادیم، تا براى مردم آنچه را که به سویشان نازل شده، روشن بیان کنى. و شاید بیندیشند

﴿45﴾ آیا کسانى که بدى‌ها را با حیله و نیرنگ انجام دادند، در امانند از این که خداوند آنان را در زمین فروبرد؟ یا از جایى که پیش‌بینى و اندیشه نمى‌کنند، عذاب الهى به سراغشان آید؟

﴿46﴾ یا [قهر الهى] در حین تلاش و کوششان، ناگهان آنان را بگیرد، پس نتوانند آن عذاب را خنثى و عاجز نمایند؟

﴿47﴾ یا آن که در حال دلهره، آنان را بگیرد. البته پروردگار شما رئوف و مهربان است

﴿48﴾ آیا چیزهایى را که خداوند آفریده، ندیده‌اند؟ که چگونه از راست و چپ سایه‌هایشان مى‌گسترد و در حال سجده، فروتنانه خضوع دارند

﴿49﴾ و آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از جنبنده و فرشتگان، تنها براى خداوند سجده مى‌کنند و تکبّر و سرپیچى نمى‌کنند

﴿50﴾ و از پروردگارشان که حاکم بر آنهاست، مى‌ترسند و آنچه را که به آنان فرمان داده شده، انجام مى‌دهند

﴿51﴾ و خداوند فرمود: «دو معبود نگیرید. معبود همان خداى یکتاست، پس تنها از من بترسید.»

﴿52﴾ و آنچه در آسمان‌ها و زمین است، از آن اوست. و پرستش و فرمان‌بردارى پیوسته براى اوست، پس آیا از غیر خداوند پروا مى‌کنید؟

﴿53﴾ و هر نعمتى دارید، از خداوند است. [و] هرگاه نگرانى و بلا به شما برسد، تنها به سوى او ناله مى‌کنید

﴿54﴾ اما همین که نگرانى و مِحنت را از شما برطرف کرد، گروهى از شما نسبت به پروردگارشان شرک مى‌ورزند. [و دیگران را در دفع بلا مؤثر مى‌دانند]

﴿55﴾ تا آنچه را به آنان داده‌ایم، [به خاطر شرک‌ورزى] ناسپاسى کنند، پس [چند روزى] بهره‌مند شوید که به زودى خواهید دانست [سزاى شما چیست؟]

﴿56﴾ و [مشرکان] سهمى از آنچه را که ما روزى آنان کرده‌ایم، براى بت‌هایى قرار مى‌دهند که هیچ نمى‌دانند. به خدا سوگند از آنچه [دروغ‌] مى‌بندید، بازخواست خواهید شد

﴿57﴾ و براى خداوند دختران را قرار مى‌دهند، در حالى که او [از فرزند داشتن] منزّه است؛ ولى براى خودشان آنچه را علاقه دارند [پسران را برمی‌گزینند]

﴿58﴾ و هرگاه به یکى از آن مشرکان مژده [تولد] دختر داده شود، چهره‌اش سیاه مى‌شود، در حالى که خشم خود را فرومى‌برد

﴿59﴾ به خاطر مژده تلخى که به او داده شده، از میان مردم فرارى مى‌شود. آیا این دختر را همراه با ننگ و خفت نگاه دارد؟ یا او را در خاک پنهان کند؟ بدانید که چه بد قضاوت مى‌کنند

﴿60﴾ صفات زشت، براى کسانى است که به آخرت ایمان ندارند؛ ولى براى خدا صفات برتر است. و اوست خداوند عزیز و حکیم

﴿61﴾ و اگر خداوند مردم را به خاطر ستمشان بازخواست و عذاب کند، هیچ جنبنده‌اى را روى آن [زمین] باقى نمى‌گذارد، ولی [خداوند] کیفر آنان را تا زمان معینى به تأخیر مى‌اندازد، پس همین که اجلشان فرارسد، نه ساعتى دیر مى‌کنند و نه ساعتى پیش مى‌افتند

﴿62﴾ و مشرکان، آنچه را براى خود نمى‌پسندند، براى خدا قرار مى‌دهند و زبانشان به دروغ مى‌گوید که نیکوتر براى آنان است. حقا که آتش براى آنان است و آنان پیشگامان [دوزخ]اند

﴿63﴾ به خدا سوگند که ما به سوى اُمت‌هاى پیش از تو [نیز] پیامبرانى فرستادیم، پس شیطان کارهاى [ناپسند] ایشان را برایشان زیبا جلوه داد، [آن شیطان] امروز نیز سرپرست آنهاست و براى آنان عذابی دردناک است

﴿64﴾ و ما کتاب را بر تو فرونفرستادیم، مگر براى این که آنچه را در آن اختلاف کرده‌اند، براى آنان روشن بیان کنى. و [این کتاب] براى گروهى که ایمان مى‌آورند، مایه هدایت و رحمت است

﴿65﴾ و خداوند از آسمان آبى فرستاد، پس به واسطه آن زمین را پس از آن که پژمرده بود، زنده کرد. البته در این [باریدن و روییدن] براى گروهى که [سخن حق را با جان و دل] مى‌شنوند، نشانه‌اى روشن است

﴿66﴾ و بى‌گمان براى شما در [آفرینش] چهارپایان عبرتى است. ما از آنچه در شکم دارند، از میان غذاهاى هضم شده و خون، شیرى ناب به شما مى‌نوشانیم که براى نوشندگان گواراست

﴿67﴾ و از میوه‌هاى درختان خرما و انگور، هم [نوشیدنى] مست‌کننده، و هم رزق نیکو مى‌سازید. البته در این امر براى گروهى که مى‌اندیشند، نشانه‌ی روشنى است

﴿68﴾ و پروردگارت به زنبور عسل وحى کرد که: «از بعضى کوه‌ها و درختان و از داربست‌هایى که مردم مى‌سازند، خانه‌هایى بساز

﴿69﴾ سپس از [گُل] همه‌ی میوه‌ها بخور، آن‌گاه راه‌هاى پروردگارت را خالصانه طى کن.» از شکم آنها، نوشیدنى رنگارنگ بیرون مى‌آید که در آن شفاى مردم است. البته در این [زندگى زنبور عسل،] براى کسانى که فکر مى‌کنند، قطعاً عبرتى است

﴿70﴾ و خداوند شما را آفرید، سپس [جان] شما را مى‌گیرد و بعضى از شما را به پست‌ترین دوران عمر [و کهن‌سالى،] بازمی‌گرداند، تا آنجا که بعد از دانستن [به خاطر پیرى همه را فراموش مى‌کند و دیگر] چیزى نمى‌داند. البته خداوند آگاه و توانمند است

﴿71﴾ و خدا بعضى از شما را بر بعضى دیگر در روزى برترى داده است. پس کسانى که فزونى یافته‌اند، حاضر نیستند از روزى خود به زیردستانشان بپردازند تا با هم برابر شوند. پس آیا نعمت خدا را انکار مى‌کنند؟

﴿72﴾ و خداوند از جنس خودتان، همسرانى برایتان قرار داد، و از همسرانتان براى شما، فرزندان و نوادگانى قرار داد و از پاکیزه‌ها شما را روزى داد. پس آیا [باز هم] به باطل ایمان مى‌آورند و به نعمت الهى کفر مى‌ورزند؟

﴿73﴾ و به جاى خداوند بت‌هایى را مى‌پرستند که براى آنان مالک هیچ­گونه رزقى از آسمان‌ها و زمین نیستند و نمى‌توانند [روزى دهند]

﴿74﴾ پس براى خداوند [این‌گونه] مَثَل‌ها را نزنید که خداوند مى‌داند و شما نمى‌داند

﴿75﴾ خداوند، برده‌ی زرخریدی را مَثَل مى‌زند که بر هیچ چیز توانایى ندارد، و کسى که [آزاد است و] ما به او رزق نیکو از جانب خود داده‌ایم، پس او مخفیانه و آشکارا از آن رزق انفاق مى‌کند. آیا [این دو نفر] برابرند؟ [اگر نزد شما، توانا و ناتوان برابر نیستند، پس چگونه سنگ و چوب را با خداوند برابر مى‌دانید؟] ستایش مخصوص خداست، امّا بیشترشان نمى‌دانند

﴿76﴾ و خداوند دو مرد را مثال مى‌زند که یکى از آن دو گُنگ است که بر هیچ چیز توانایى ندارد و سربار مولاى خویش است، به­گونه‌اى که هر جا او را مى‌فرستد، هیچ سودى با خود نمى‌آورد. آیا او با کسى که به عدالت فرمان مى‌دهد و خود بر راه راست مى‌رود، برابر است؟

﴿77﴾ و غیب آسمان‌ها و زمین از آنِ خداست. و برپایى قیامت [در سرعت و آسانى،] جز مانند چشم برهم­زدن یا نزدیک‌تر نیست. البته خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿78﴾ و خداوند شما را از شکم مادرانتان بیرون آورد، در حالى که هیچ چیز نمى‌دانستید. و براى شما گوش و چشم‌ها و دل‌ها قرار داد، شاید شما شکر کنید

﴿79﴾ آیا به پرندگان نمى‌نگرند؟ در حالى که در فضاى آسمان رام­شده [او] هستند. جز خداوند آنها را نگاه نمى‌دارد. البته در این [پرواز] براى گروهى که ایمان مى‌آورند، نشانه‌هایى روشن است

﴿80﴾ و خداوند براى شما از خانه‌هایتان، مایه‌ی آرامش قرار داد. و براى شما از پوست‌هاى چهارپایان، خیمه‌هایى قرار داد، که روز کوچ شما و روز اقامت شما، [حمل و نقل] آن را سبک و خفیف مى‌یابید. و از پشم و کرک و موهاى آنها، براى مدتى لوازم و اسباب زندگى قرار داد

﴿81﴾ و خداوند از آنچه آفریده، براى شما سایه‌هایی قرار داد. و از کوه برایتان، غارهایی نهاد. و براى شما لباس‌هایى مقرر کرد که شما را از گرما [و سرما] حفظ مى‌کند. و لباس‌هایى که شما را از آسیب‌هاى یکدیگر نگاه می‌دارد. این­گونه [خداوند] نعمت خود را بر شما تمام مى‌کند، باشد که خود را تسلیم او کنید

﴿82﴾ پس [اى پیامبر!] اگر روى برتافتند، تنها تبلیغ روشن بر [عهده] توست

﴿83﴾ [آنها] نعمت خداوند را مى‌شناسند، سپس آن را انکار مى‌کنند. و بیشترِ آنان کافر و ناسپاسند

﴿84﴾ و [یاد کن] روزى را که از هر اُمّتى شاهدى برانگیزیم. سپس به کسانى که کفر ورزیدند، اجازه [هیچ کلامى] داده نخواهد شد و آنها براى عذرخواهى فراخوانده نمى‌شوند

﴿85﴾ و چون کسانى که ستم کردند، عذاب را ببینند، [دیگر] نه [عذاب] از آنان سبک مى‌گردد و نه مهلت مى‌یابند

﴿86﴾ و چون کسانى که شرک ورزیدند، شریکان [پنداری] خود را [در قیامت] ببینند، می‌گویند: «پروردگارا! اینان شریکان ما بودند که ما به جاى تو مى‌خواندیم.» [ولى شریکان به سخن می‌آیند،] حرف آنان را به خودشان برمی‌گردانند، [و پاسخشان می‌دهند] که: «شما بی‌شک دروغگویید!»

﴿87﴾ در چنین روزى به پیشگاه خدا سرِ تسلیم فرود آورند و آنچه را به دروغ مى‌بافتند، از آنان محو شود

﴿88﴾ کسانى که کافر شدند و [مردم را] از راه خدا بازداشتند، به سزاى آن که همواره فساد می‌کردند، عذابى بر عذابشان افزودیم

﴿89﴾ و [یاد کن] روزى را که در هر امّتى، شاهدى بر آنان از خودشان برانگیزیم، و تو را بر آنان گواه آوریم. و بر تو این کتاب را نازل کردیم که روشنگر هر چیز است و مایه‌ى هدایت و رحمت و بشارت براى مسلمانان است

﴿90﴾ خداوند [مردم را] به عدل و احسان و دادن [حق] خویشاوندان، فرمان مى‌دهد و از کارهاى زشت و ناپسند و تجاوز، نهى مى‌فرماید. او شما را پند مى‌دهد، باشد که متذکر شوید

﴿91﴾ و آن­گاه که پیمان بستید، به عهد خدا وفادار باشید و سوگندها را پس از استوار ساختنش نشکنید؛ زیرا که خدا را بر خودتان کفیل [و گواه و ضامن] قرار داده‌اید. البته خداوند آنچه را انجام مى‌دهید، مى‌داند

﴿92﴾ و مانند آن زن [سبک مغز] نباشید که بافته‌ى خویش را پس از محکم بافتن، وامى‌تابید! [چنین نباشید] که سوگندهایتان را میان خود به بهانه‌ی این که گروهى ز گروهى دیگر از نظر نفرات و امکانات افزون‌ترند، مایه‌ی خیانت و فساد قرار دهید. جز این نیست که خداوند شما را با آن سوگندها، آزمایش مى‌کند و حتماً آنچه را که در آن اختلاف مى‌کردید، در قیامت برایتان روشن خواهد ساخت

﴿93﴾ و اگر خداوند خواسته بود، [همه‌ی شما را به اجبار] یک اُمتِ [مؤمن و] متحد قرار داده بود، [تا میان شما هیچ اختلافى نباشد، ولى این اجبار و اکراه، خِلاف سنت و برنامه اوست. بنابراین] هر که را بخواهد، گمراه مى‌کند [و به حال خودش وامى‌گذارد] و هر که را بخواهد [و شایسته ببیند،] هدایت مى‌کند. و قطعاً شما از آنچه انجام مى‌دادید، بازخواست خواهید شد

﴿94﴾ و سوگندهایتان را مایه‌ى فریب میان خودتان قرار ندهید، تا مبادا گامى بعد از استوارى‌اش بلغزد، و به خاطر بازداشتن [مردم] از راه خدا، بدى را خواهید چشید. و براى شما عذابى بزرگ است

﴿95﴾ و پیمان خدا را با بهاى کمى معامله نکنید، زیرا اگر بدانید، آنچه نزد خداست، همان براى شما بهتر است

﴿96﴾ آنچه نزد شماست، به پایان مى‌رسد، و آنچه نزد خداست، باقى و پایدار است. و کسانى که صبر پیشه کردند، پاداششان را بر پایه‌ی نیکوترین کارى که مى‌کرده‌اند، خواهیم داد

﴿97﴾ هر کس از مرد یا زن که مؤمن باشد و کار شایسته کند، حتماً به زندگى پاک و پسندیده‌اى زنده‌اش مى‌داریم و قطعاً پاداششان را بر پایه‌ى نیکوترین کارى که مى‌کرده‌اند، خواهیم داد

﴿98﴾ پس هرگاه خواستى قرآن بخوانى، از [شرّ] شیطان رانده­شده به خداوند پناه ببر

﴿99﴾ البته شیطان برکسانى که ایمان آورده و بر پروردگارشان توکل مى‌کنند، تسلطى ندارد

﴿100﴾ غلبه و سلطه‌ی شیطان تنها بر کسانى است که [با پیروى از او] سلطه و ولایت او را مى‌پذیرند، و [بر] کسانى است که براى خدا شریک قرار داده‌اند

﴿101﴾ و هرگاه آیه‌اى را [که دربردارنده حکم جدیدى است‌] جایگزین آیه‌اى کنیم، و خداوند به آنچه نازل مى‌کند، داناتر است، مخالفان می‌گویند: بی‌گمان تو دروغ‌بافى!» [چنین نیست،] بلکه بیشترشان [اسرار تبدیلِ احکام را] نمى‌دانند

﴿102﴾ بگو آن [قرآن] را روح‌القُدُس از جانب پروردگارت به حق نازل کرده است، تا کسانى را که ایمان آورده‌اند، ثابت­قدم و استوار گرداند و براى مسلمانان [مایه‌ى] هدایت و بشارت باشد

﴿103﴾ و البته ما مى‌دانیم که مخالفان تو مى‌گویند: «یقیناً بشرى آن [قرآن] را به او مى‌آموزد.» [این گونه نیست، زیرا] زبان کسى که [این قرآن را] به او نسبت مى‌دهند، غیر عربى است، در حالى که این [قرآن] به زبان عربىِ فصیح و روشن است

﴿104﴾ کسانى که به آیات خداوند ایمان نمى‌آورند، خداوند آنان را هدایت نمى‌کند و برایشان عذابى دردناک است

﴿105﴾ البته دروغ را تنها کسانى مى‌سازند که آیات خدا را باور ندارند و آنان خود، دروغگویانند [نه پیامبرى که با تمام وجود به خدا ایمان دارد]

﴿106﴾ کسى که پس از ایمان به خدا، کافر شود، [به عذاب خدا گرفتار آید،] مگر کسی که او را به زور وادار کرده‌اند [که با زبان، اظهار کفر کند، اما] قلبش به ایمان مطمئن است، بلکه کسى که سینه به روى کفر بگشاید [و به استقبال کفر برود]، خشمى سخت از سوى خدا بر آنان است و آنان را عذابى بزرگ خواهد بود

﴿107﴾ آن [قهر الهى] به خاطر این است که آنان، زندگى دنیا را بر آخرت برگزیدند، و قطعاً خداوند گروه کافران را هدایت نمى‌کند

﴿108﴾ آنانند کسانى که خداوند [به واسطه‌ى کفرشان‌] بر دلها و گوش و چشمانشان، مهر نهاده است [و نمى‌توانند حقّ را درک کنند]. و آنان همان غافلانند

﴿109﴾ شک نیست که آنان در آخرت همان زیانکارانند

﴿110﴾ پروردگارت براى کسانى که پس از آزار دیدن، هجرت کرده، به جهاد برخاسته و پایدارى نمودند، از آن پس قطعاً آمرزنده‌ی مهربان است

﴿111﴾ روزى که هر کس مى‌آید، [تنها] از خویش دفاع مى‌کند و به هر کس [پاداش و کیفر] آنچه کرده است، تمام داده مى‌شود و آنان مورد ستم قرار نمى‌گیرند

﴿112﴾ و خداوند [براى شما] آبادی‌اى را مثال مى‌زند که امن [و آرام] بود، روزیش از هر سو فراوان مى‌رسید، اما [مردم آن آبادی] نعمت‌هاى خدا را ناسپاسى کردند، پس خداوند به [سزاى] آنچه انجام مى‌دادند، پوشش فراگیر گرسنگى و ترس را بر آنان چشانید

﴿113﴾ همانا پیامبرى از میان خودشان به سراغشان آمد، اما او را تکذیب کردند، پس ایشان را در حالى که ستمکار بودند، عذاب فراگرفت

﴿114﴾ پس، از آن چیزهاى حلال و پاکیزه‌اى که خداوند روزى شما کرده، بخورید. و اگر تنها او را مى‌پرستید، نعمت خدا را شکر گزارید

﴿115﴾ [خداوند] فقط مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را با نام غیرخدا ذبح کرده‌اند، بر شما حرام کرده است، پس کسى که [به خوردن اینها] ناچار شود، بدون آن که [قصد] تجاوز و تعدى [به حکم خداوند] داشته باشد و [از نیاز ضرورى] تجاوز نکند، [گناهى بر او نیست‌] زیرا خداوند بخشنده‌ی مهربان است

﴿116﴾ و با هر دروغى که به زبانتان مى‌آید، نگویید: «این حلال است و آن حرام!» تا بر خدا دروغ بسته باشید. زیرا کسانى که بر خدا دروغ مى‌بندند، رستگار نمى‌شوند

﴿117﴾ [سرچشمه همه دروغ‌بستن‌ها رسیدن به دنیایى است که] بهره‌اى اندک است، در حالى که براى آنان [در آخرت] عذابى دردناک است

﴿118﴾ و برکسانى که یهودى بودند، آنچه را که پیش از این بر تو نقل کردیم، [نیز] حرام کردیم، و ظلمى بر آنان نکردیم، [تحریم ما، کیفر] ستمى بود که آنان بر خویش روا داشته بودند

﴿119﴾ سپس پروردگارت براى کسانى که از روى نادانى کار بدى کردند، آنگاه توبه کردند و به کار شایسته پرداختند، پس از آن توبه، قطعاً بخشنده و مهربان است

﴿120﴾ به راستی ابراهیم [به تنهایى] یک اُمت بود. در برابر خدا خاضع و فرمان‌بر و حق‌گرا بود. و از مشرکان نبود

﴿121﴾ او نسبت به نعمت‌هاى خداوند شکرگزار بود. [خدا] او را برگزید و به راهى راست هدایتش کرد

﴿122﴾ و در دنیا به او نیکى دادیم. و قطعاً او در آخرت [نیز] از صالحان و شایستگان است

﴿123﴾ سپس به تو وحى کردیم که از آیین ابراهیمِ حق‌گرا پیروى کن که از مشرکان نبود

﴿124﴾ [حکم] تعطیلى [روز] شنبه بر کسانى قرار داده شد که در آن اختلاف کردند. و قطعاً پروردگارت در روز قیامت درباره‌ى آنچه آنان [یهودیان] پیوسته در آن اختلاف مى‌کردند، قضاوت خواهد کرد

﴿125﴾ [اى پیامبر! مردم را] با حکمت [و گفتار استوار و منطقى] و پند نیکو، به راه پروردگارت بخوان و [با مخالفان] به شیوه‌اى که نیکوتر است، بحث و گفتگو کن. همانا پروردگارت به کسى که از راه او منحرف شده، آگاه‌تر است و [نیز] او هدایت‌یافتگان را بهتر مى‌شناسد

﴿126﴾ و اگر [ستمگر را] کیفر مى‌کنید، چنان مجازات کنید که شما را بدان کیفر کردند، و البته اگر شکیبایى ورزید [و از مجازات کردن بگذرید،] این کار براى شکیبایان بهتر است

﴿127﴾ [و اى پیامبر!] صبر پیشه کن و صبر تو جز [به یارى و توفیق] خداوند نیست. و بر آنان اندوه مخور. و از نیرنگى که مى‌کنند، دلتنگ مباش

﴿128﴾ زیرا که خداوند با کسانى است که تقوا پیشه کردند و [با] کسانى [است] که آنان نیکوکارند

﴿1﴾ پاک و منزّه است آن [خدایى‌] كه بنده‌اش [محمّد‌] را شبانه از مسجدالحرام تا مسجد‌الاقصى كه اطرافش را بركت داده‌ایم، برد، تا [بخشى‌] از نشانه‌هاى خود را به او نشان دهیم. یقیناً او شنوا و بیناست

﴿2﴾ ما به موسى كتاب دادیم و او را هدایتگر بنى‌اسرائیل قرار دادیم، كه: «غیر از من تكیه‌گاه و كارسازى نگیرید.»

﴿3﴾ [اى بنى‌اسرائیل!] اى فرزندانِ كسانى كه آنان را همراهِ نوح، سوار [بر كشتى] كردیم و [نجات دادیم!] همانا نوح، بنده‌اى بسیار شكرگزار بود [شما نیز مانند او باشید، تا نجات یابید]

﴿4﴾ ما در كتاب [تورات]، به بنى‌اسرائیل اعلام كردیم كه قطعاً شما دو بار در زمین فساد مى‌كنید و برترى‌جویىِ بزرگى خواهید كرد

﴿5﴾ پس همین كه وعده‌ى نخستین فتنه فرارسد، گروهى از بندگان توانمند و جنگجوى خویش را [براى سركوب شما] برانگیزیم. پس درون خانه‌ها را جستجو كنند [تا فتنه‌گران را یافته، كیفر دهند] و آن، وعده‌اى قطعى است

﴿6﴾ سپس، جنگ را به سود شما و علیه آنان برگردانیم و شما را با اموال و فرزندان كمک كنیم و نفرات شما را بیشتر قرار دهیم

﴿7﴾ اگر نیكى كنید، به خود نیكى كرده‌اید. و اگر بدى كنید، به خود بد كرده‌اید. پس همین كه وعده‌ى دوم فرارسد، [بندگانى دیگر را مى‌فرستیم،] تا سیماى شما را زشت نمایند و [براى گرفتن قدرت] به مسجدالاقصى وارد شوند، همان‌گونه كه بار نخست وارد شدند و تا آنچه را زیر سلطه درآورده‌اند، به سختى ویران كنند

﴿8﴾ امید است كه پروردگارتان بر شما رحم كند و اگر بازگردید [و دوباره فتنه كنید]، ما نیز برمى‌گردیم [و قهر خود را مى‌فرستیم]. و ما دوزخ را براى كافران، زندانى سخت قرار داده‌ایم

﴿9﴾ به راستی این قرآن، به استوارترین راه، هدایت مى‌كند. و به مؤمنانى كه كارهاى شایسته انجام مى‌دهند، بشارت مى‌دهد كه برایشان پاداش بزرگى است

﴿10﴾ و آنان كه به آخرت ایمان نمى‌آورند، برایشان عذابى دردناک، آماده كرده‌ایم

﴿11﴾ و انسان، همان‌گونه كه نیکی را مى‌طلبد، بدی را هم مى‌طلبد. و انسان همواره عجول است

﴿12﴾ و ما شب و روز را دو نشانه قرار دادیم، پس [ماه،] نشانه‌ى شب را زدودیم و [خورشید،] نشانه‌ى روز را روشنگر ساختیم تا فضل و روزى از پروردگارتان بجویید، و تا شمار سال‌ها و حساب را بدانید. و ما هر چیز را به روشنى بیان كردیم

﴿13﴾ و كارنامه‌ى هر انسانى را در گردنش بسته‌ایم. و روز قیامت براى او نوشته‌اى بیرون می‌آوریم كه آن را در برابر خود گشوده مى‌بیند

﴿14﴾ «كتابت را بخوان! كافى است كه امروز، خود حسابگر خویش باشى.»

﴿15﴾ هر كس هدایت یافت، پس به سود خویش هدایت یافته است و هر كس گمراه شد، تنها به زیان خویش گمراه شده است و هیچ كس بار [گناه] دیگرى را به دوش نمى‌كشد. و ما تا پیامبرى برنیانگیزیم [و اتمام حجت نكنیم، كسى را] عذاب نمى‌كنیم

﴿16﴾ و هرگاه بخواهیم [مردم] منطقه‌اى را [به كیفر گناهشان] هلاک كنیم، به مرفّهین و خوش­گذرانانشان فرمانِ [بندگى و دورى از گناه‌] مى‌دهیم، چون در آن، سرپیچى و عصیان مى‌كنند، مستحق عذاب و قهر الهى مى‌شوند، سپس آنجا را به سختى در هم مى‌كوبیم

﴿17﴾ و چه بسیار مردمانى را كه پس از نوح نابود كردیم. و همین كافى است كه پروردگارت به گناهان بندگانش آگاه و بیناست

﴿18﴾ هر كس پیوسته زندگىِ دنیاىِ زودگذر را بخواهد، به مقدارى كه بخواهیم و براى هر كس اراده كنیم، در این دنیا به شتاب فراهم مى‌كنیم، سپس جهنّم را برایش قرار مى‌دهیم كه شرمنده و رانده، وارد آن خواهد شد

﴿19﴾ و هر كس خواهان آخرت باشد و براى آن تلاش شایسته و در خور كند، و مؤمن باشد، تلاش آنان سپاس گزارده مى‌شود

﴿20﴾ ما از عطاى پروردگارت، هر یك از دو گروه دنیاطلب و آخرت‌خواه را [در این دنیا] كمك مى‌كنیم. و عطاى پروردگارت [در این دنیا از كسى‌] منع نمى‌شود

﴿21﴾ بنگر كه چگونه بعضى از آنان را بر بعضی دیگر برترى دادیم. و قطعاً درجات آخرت، بزرگ‌تر و ارزشمندتر است

﴿22﴾ با خداوند، معبود دیگرى قرار مده كه نكوهیده و سرافكنده خواهى نشست

﴿23﴾ پروردگارت مقرّر داشت كه جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیكى كنید. اگر یكى از آن دو یا هر دو نزد تو به پیرى رسیدند، [در مقابل آنها اظهار ناراحتى مكن، حتى] به آنان «اُف» مگو و آنان را از خود مران. و با آنان سنجیده و بزرگوارانه سخن بگو

﴿24﴾ و از روى مهربانى و لطف، بال فروتنی خویش را براى آنان فرود آور و بگو: «پروردگارا! بر آن دو رحمت آور، همان‌گونه كه مرا در كودكى تربیت كردند.»

﴿25﴾ پروردگارتان به آنچه در درون شماست، آگاه‌تر [از خودتان] است. اگر صالح باشید، قطعاً او آمرزنده‌ی توبه‌كنندگان است

﴿26﴾ حقّ خویشاوند و بیچاره و در راه مانده را ادا كن. و هیچ‌گونه ولخرجی و اسرافى مكن

﴿27﴾ بی‌تردید اسراف‌كاران برادران شیطان‌هایند. و شیطان نسبت به پروردگارش همواره ناسپاس است

﴿28﴾ و اگر [به خاطر تهی‌دستى] از آنان [كه به پرداخت حقّشان سفارش شدى،‌] روى بگردانى، [و این روى‌گردانى‌] براى طلب رزقى است كه از پروردگارت، رسیدن به آن را امید دارى، پس با آنان [تا رسیدن رزق خدا] سخنى نرم و امیدوار كننده بگو

﴿29﴾ و نه دست خود را به گردنت بسته بدار [كه هیچ انفاقى نكنى]، و نه آن را كاملاً باز بگذار كه [چیزى براى خودت نماند و] سرزنش شده و حسرت خورده [به كنجى] بنشینى

﴿30﴾ پروردگارت براى هر كس بخواهد، روزى را گشاده یا تنگ مى‌سازد، همانا او نسبت به بندگانش آگاه و بیناست

﴿31﴾ فرزندان خود را از بیم تنگدستى نكشید! ما هستیم كه آنان و شما را روزى مى‌دهیم. یقیناً كشتن آنان گناهى است بزرگ

﴿32﴾ و به زنا نزدیک نشوید، كه كاری زشت، و راهی بد است

﴿33﴾ و كسى را كه خداوند، [كشتنش را] حرام كرده است، نكشید، مگر به حقّ. و هر كس مظلوم كشته شود، قطعاً براى ولىّ او، تسلّطى بر قاتل قرار داده‌ایم، پس نباید در كشتن [و قصاص] زیاده‌روى كند، چرا كه او مورد حمایت [خداوند] قرار گرفته است

﴿34﴾ و به مال یتیم، جز به بهترین راه [كه به نفع او باشد،] نزدیک نشوید، تا آن كه به حدّ بلوغ و رشدش برسد. [آن­گاه اموالش را به او برگردانید.] و به پیمان وفا كنید، كه [در قیامت] از عهد و پیمان سؤال خواهد شد

﴿35﴾ و چون با پیمانه داد و ستد كنید، پیمانه را تمام دهید و با ترازوى درست وزن كنید، كه این بهتر و سرانجامش نیكوتر است

﴿36﴾ و از آنچه به آن علم ندارى، پیروى مكن. چون گوش و چشم و دل، همه‌ى اینها مورد بازخواست قرار خواهد گرفت

﴿37﴾ و در زمین با تكبّر و سرمستى راه مرو. قطعاً تو زمین را نخواهى شكافت و در بلندى به كوه‌ها نخواهى رسید

﴿38﴾ همه‌ى اینها، گناهش نزد پروردگارت ناپسند است

﴿39﴾ این [دستورات] از حكمت‌هایى است كه پروردگارت بر تو وحى كرده است. و با خدا معبودى دیگر قرار مده كه سرزنش‌شده و رانده شده در دوزخ افكنده خواهى شد

﴿40﴾ [اى مشركان!] آیا پروردگارتان شما را با داشتن پسران، برگزیده و خودش از فرشتگان، دخترانى گرفته است؟ به راستی شما سخن [و تهمت] بزرگى مى‌گویید

﴿41﴾ و به یقین، ما در این قرآن [حقایق را] به گونه‌هاى مختلف بیان كردیم تا پند گیرند، در حالى كه جز بر رمیدنشان نمى‌افزاید

﴿42﴾ بگو: «اگر با خداوند، خدایانى بود، آن‌گونه كه مشركان مى‌گویند، در آن هنگام آن خدایان در پى یافتن راه نفوذى به سوى خداى صاحب عرش بودند [تا قدرت را از او بگیرند].»

﴿43﴾ خداوند منزّه و برتر است از آنچه مى‌گویند. بسی برتر و والاتر

﴿44﴾ آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمین، و هر كه در آنهاست، تسبیح خداوند را مى‌گویند، و هیچ چیز نیست مگر آن كه با ستایش، از او به پاكى یاد مى‌كند، ولى شما تسبیح آنها را نمى‌فهمید. همانا او بردبار و آمرزنده است

﴿45﴾ و هرگاه قرآن مى‌خوانى، میان تو و كسانى كه به قیامت ایمان ندارند، حجابى ناپیدا قرار مى‌دهیم

﴿46﴾ و بر دل‌هاى آنان پوشش‌هایى قرار دادیم تا آن [قرآن] را نفهمند و در گوش‌هایشان سنگینى [نهادیم تا حقّ را نشنوند]. و چون پروردگارت را در قرآن به یگانگى یاد كنى، آنان پشت می‌كنند و گریزان مى‌شوند

﴿47﴾ هنگامى كه به تو گوش مى‌دهند، ما به هدفى كه براى آن گوش مى‌دهند، داناتریم. و آن‌گاه كه با هم نجوا مى‌كنند [نیز، به كارشان آگاه‌تریم‌]؛ آن زمان كه ستمگران مى‌گویند: شما از مردى افسون­شده پیروى می‌کنید.»

﴿48﴾ [اى پیامبر!] بنگر كه چگونه براى تو مثل‌ها زدند، و [تو را شاعر، كاهن، ساحر، مجنون و افسون شده خواندند،] در نتیجه گمراه شدند، پس نمى‌توانند راه حقّ را بیابند

﴿49﴾ و گفتند: «آیا آن‌گاه كه ما استخوان‌هایى پوسیده و پراكنده شویم، آیا به راستى ما با آفرینشى تازه، برانگیخته مى‌شویم؟»

﴿50﴾ بگو: «[استخوان خردشده كه آسان است، شما] سنگ باشید یا آهن،

﴿51﴾ یا هر آفریده‌ای از آنچه كه در نظر شما از آن هم سخت‌تر است [باز خدا مى‌تواند شما را زنده كند].» آنان به زودى خواهند گفت: «چه كسى ما را بازمى‌گرداند؟» بگو: «همان كسى كه نخستین بار شما را آفرید.» پس به زودى سرهاى خویش را [با تعجّب و تمسخر] به سوى تو می‌جنبانند و می‌گویند: «[آن روز] چه هنگام خواهد بود؟» بگو: «شاید نزدیك باشد!»

﴿52﴾ روزى كه شما را [از قبرهایتان] فرامى‌خواند، پس شما ستایش‌گویان اجابت مى‌كنید. و مى‌پندارید كه جز مدّت كوتاهى [در دنیا یا برزخ] درنگ نكرده‌اید

﴿53﴾ و به بندگانم بگو: سخنى بگویند كه نیكوتر است، چرا كه شیطان میان آنان فتنه و فساد مى‌كند. شیطان همواره براى انسان، دشمنى آشكار بوده است

﴿54﴾ پروردگار شما به شما داناتر است. اگر بخواهد بر شما رحمت مى‌آورد، یا اگر بخواهد [به خاطر كردارتان] شما را عذاب مى‌كند. و ما تو را بر آنان نگهبان و كارساز نفرستاده‌ایم [تا به ایمان­آوردن مجبورشان كنى]

﴿55﴾ و پروردگارت به هر كه در آسمان‌ها و زمین است، داناتر است. و البتّه ما بعضى از پیامبران را بر بعضی دیگر برترى بخشیدیم. و به داوود زبور دادیم

﴿56﴾ بگو: «كسانى را كه به جاى خدا [معبودان خود] پنداشتید، بخوانید. [تا دریابید كه‌] آنها نمى‌توانند آسیب و گزندى را از شما برطرف كنند، و [اختیار] هیچ تغییرى را نیز ندارند.»

﴿57﴾ آنان را كه مى‌خوانند، [مانند عیسى و فرشتگان،] آنان خود وسیله‌اى براى تقرّب به پروردگارشان مى‌جویند، وسیله‌اى هر چه نزدیك‌تر، و به رحمت او امیدوارند و از عذابش بیمناك. همانا عذاب پروردگارت در خور پرهیز و وحشت است

﴿58﴾ و هیچ منطقه‌ی آبادى نیست، مگر آن كه پیش از روز قیامت، [مردم] آن را هلاك مى‌كنیم یا [به خاطرگناهانشان] به شدّت عذاب مى‌نماییم. این در كتاب الهى ثبت شده است

﴿59﴾ و هیچ چیز ما را از فرستادن آیات [و معجزاتی که مردم خواسته‌اند،] بازنداشت، جز این كه امّت‌هاى پیشین، آنها را تكذیب كردند. [و به این سبب نابود شدند.] ما به قوم ثمود ماده شترى دادیم كه [معجزه‌ای] روشنگر بود، امّا به آن ستم كردند. و ما معجزات را نمى‌فرستیم مگر براى بیم دادن

﴿60﴾ و [به یادآور] آن‌گاه كه به تو گفتیم: «پروردگارت بر مردم احاطه دارد.» و آن رؤیایى را كه نشانت دادیم، و آن درخت نفرین شده در قرآن را، جز براى آزمایش مردم قرار ندادیم. و ما مردم را بیم مى‌دهیم، ولى [هشدار ما] جز طغیان و سركشى بزرگ، چیزى بر آنان نمى‌افزاید

﴿61﴾ و به [یادآور] زمانى كه به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده كنید.» پس همه جز ابلیس سجده کردند، او گفت: «آیا براى كسى سجده كنم كه [او را] از گل آفریده‌اى؟!»

﴿62﴾ و گفت: «به من خبر ده، این است آن كسى كه بر من گرامى داشتى؟ اگر تا قیامت مهلتم دهى، یقیناً بر نسل او افسار می­زنم و آنان را به زیر سلطه مى‌كشانم، مگر اندكى را [که مخلَصند و توان فریب آنان را ندارم].»

﴿63﴾ [خداوند به ابلیس] فرمود: «برو! هر كس از آدمیان از تو پیروى كند، قطعاً كیفرتان دوزخ است، كیفرى سخت و كامل

﴿64﴾ و [اى شیطان!] هر كس از مردم را مى‌توانى با صداى خود بلغزان و نیروهاى سواره و پیاده‌ات را ضدّ آنان گسیل دار، و در اموال و فرزندان با آنان شریك شو، و به آنان وعده بده. و شیطان جز فریب، وعده‌اى به آنان نمى‌دهد

﴿65﴾ قطعاً تو بر بندگان [خالص­شده‌ی] من تسلّطى ندارى. و حمایت و نگهبانى پروردگارت [براى آنان] كافى است.»

﴿66﴾ پروردگار شما كسى است كه برایتان كشتى را در دریا به حركت درمى‌آورد، تا با تلاش خود از فضل و رحمتش بهره برید. البتّه او همواره نسبت به شما مهربان است

﴿67﴾ و هرگاه در دریا به شما محنت و رنج رسد، هر كه را جز خداوند بخوانید، محو و گم مى‌شود. پس چون شما را نجات دهد و به خشكى رساند، از او روی مى‌گردانید. و انسان بسیار ناسپاس است

﴿68﴾ پس آیا ایمِن شده‌اید از این كه شما را در ناحیه‌ى خشكى فروبرد؟ یا باران ریگ بر شما ببارد؟ سپس کارسازی براى خود نیابید

﴿69﴾ یا ایمن شده‌اید از این كه خداوند دوباره شما را به دریا ببرد و طوفانى شكننده بر شما بفرستد؟ پس شما را به خاطر كفرتان غرق كند. آن‌گاه براى خود هیچ دادخواه و پی‌جویى در برابر قهر ما نیابید

﴿70﴾ و بی‌گمان فرزندان آدم را گرامى داشتیم. و آنان را در خشكى و دریا [بر مركب‌ها] حمل كردیم و از چیزهاى پاكیزه روزى‌شان دادیم و آنان را بر بسیارى از آفریده‌هاى خود برترى كامل دادیم

﴿71﴾ [یاد كن‌] روزى كه هر گروهى از مردم را با پیشوایشان فرامى‌خوانیم، پس هر كس نامه عملش به دست راستش داده شود، آنان نامه‌ى خود را [با شادى] مى‌خوانند. و كمترین ستمى بر آنان نمى‌شود

﴿72﴾ و هر كس در این دنیا كوردل و گمراه باشد، در آخرت نیز كور، و گمراه‌تر خواهد بود

﴿73﴾ و بسا نزدیک بود كه تو را از آنچه به تو وحى كردیم، غافل كنند تا چیز دیگرى غیر از وحى را به ما نسبت دهى، و آن‌گاه تو را دوست خود گیرند

﴿74﴾ واگر ما تو را [با نیروی عصمت] استوار نكرده بودیم، نزدیک بود كه اندكى به آنان تمایل پیدا كنى

﴿75﴾ آن‌گاه دو برابر [كیفر مشركان] در زندگى، و دو برابر در مرگ، عذابت مى‌چشاندیم. و براى خویش در برابر قهر ما یاورى نمى‌یافتى

﴿76﴾ و بسا نزدیک بود كافِران [با نیرنگ یا غلبه،] تو را از این سرزمین بلغزانند تا از آن بیرونت كنند. و در آن هنگام، جز مدّت كمى پس از تو [پایدار] نمى‌ماندند

﴿77﴾ این، سنّت [هلاكت طغیان‌گران] درباره پیامبرانی که پیش از تو فرستادیم جاری بوده است و برای سنّت ما هیچ تغییری نمى‌یابى

﴿78﴾ نماز را به هنگام بازگشت خورشید [به سمت مغرب كه شروعِ ظهرِ شرعى است،] تا نهایت تاریكى شب، به پادار. و نیز قرآنِ سپیده‌دمان را. همانا [قَرائت] قرآن [هنگام] فجر [در نماز صبح] مورد مشاهده [فرشتگان] است

﴿79﴾ و پاسى از شب را بیدار باش و تهجّد و عبادت كن. و این وظیفه‌اى افزون براى توست. باشد كه پروردگارت تو را به مقامى درخور ستایش و پسندیده برانگیزد

﴿80﴾ و بگو: «پروردگارا! مرا با ورودى نیكو و صادقانه وارد [كارها] كن و با خروجى نیكو بیرون آر! و از نزد خویش براى من برهانى یاری‌گر بگمار!»

﴿81﴾ و بگو: «حقّ آمد و باطل نابود شد. همانا باطل، نابود شدنى است.»

﴿82﴾ و آنچه از قرآن فرومى‌فرستیم، مایه‌ى شفا [ى دل] و رحمتى براى مؤمنان است. و ستمگران را جز زیان نمى‌افزاید

﴿83﴾ و هرگاه به انسان نعمتى عطا كردیم، [از ما] روى­گرداند و خود را مغرورانه از ما دور كند. و چون گزندى به او برسد، مأیوس و نومید می‌شود

﴿84﴾ بگو: «هر كس بر ساختار و خلق و خوى خویش عمل مى‌كند، پس پروردگارتان داناتر است كه چه كس ره‌یافته‌تر است.»

﴿85﴾ و از تو درباره‌ى روح مى‌پرسند. بگو: «روح از امر پروردگارم [و مربوط به او] است. و از دانش جز اندكى به شما نداده‌اند.»

﴿86﴾ و اگر بخواهیم، آنچه را به تو وحى كرده‌ایم، [از یادت] مى‌بریم، سپس كسى را نمى‌یابى كه در برابر ما از تو دفاع كند

﴿87﴾ [محو نشدن وحی از یادها و نوشته‌ها، نیست‌] جز رحمتی از پروردگارت. قطعا فضل خداوند نسبت به تو بزرگ است

﴿88﴾ بگو: «اگر [تمام] انس و جنّ، گرد آیند تا همانند این قرآن را بیاورند، نمى‌توانند مانندش را بیاورند، هر چند كه بعضى پشتیبان و یاور دیگرى باشند.»

﴿89﴾ و به­راستی در این قرآن، از هرگونه مثال براى مردم آوردیم، ولى بیشتر مردم سر باز زده، جز انكار كارى نكردند

﴿90﴾ و گفتند: «ما هرگز به تو ایمان نمى‌آوریم، مگر براى ما چشمه‌اى از زمین جارى سازى،

﴿91﴾ یا براى تو باغى از خرما و انگور باشد كه از میان آن، نهرها جارى گردانى،

﴿92﴾ یا آسمان را همان‌گونه كه مى‌پندارى [قدرت دارى،‌] پاره پاره بر [سر] ما بیافكنى، یا خداوند و فرشتگان را پیش روى ما بیاورى

﴿93﴾ یا خانه‌اى از زر و زیور داشته باشی، یا در آسمان پرواز كنى. و [البته] به پرواز و بالا رفتن تو [نیز] ایمان نخواهیم آورد، تا آن كه نوشته‌ای بر ما فرود آورى كه آن را بخوانیم.» بگو: «پروردگار من منزّه است [از این كه خواسته‌هایى بیهوده را پاسخ دهد]. آیا جز این است كه من بشرى فرستاده شده‌ام؟! [مرا براى هدایت شما فرستاده‌اند، نه براى این كه درخواست‌هاى بى‌مورد شما را پاسخ دهم.]»

﴿94﴾ و آن­گاه كه هدایت به سراغ مردم آمد، چیزى مردم را از ایمان آوردن بازنداشت، جز آن كه گفتند: «آیا خداوند، بشرى را به عنوان پیامبر، برانگیخته است؟»

﴿95﴾ بگو: «اگر در زمین [به جاى بشر] فرشتگانى بودند كه با آرامش راه مى‌رفتند، حتماً ما از آسمان فرشته‌اى را به عنوان پیامبر بر آنان مى‌فرستادیم.»

﴿96﴾ بگو: «میان من و شما خداوند براى گواهى كافى است، او نسبت به بندگانش آگاه و بیناست.»

﴿97﴾ و هر كه را خدا هدایت كند، پس او هدایت‌یافته است. و هر كه را گمراه سازد، هرگز یاورانى جز خدا براى آنان نخواهى یافت. و آنان را روز رستاخیز گرد مى‌آوریم، در حالى كه كور و گنگ و کرند، بر صورت‌هایشان [كشیده مى‌شوند،] و جایگاهشان دوزخ است، كه هرگاه [شعله‌ی آن] خاموش شود، آتش آنان را بیافزاییم

﴿98﴾ آن [دوزخ] كیفر آنان است، بدان جهت كه كافر شدند و گفتند: «آیا پس از آن كه [مردیم و به صورت] استخوان، و [پراکنده و] ریز ریز شدیم، آیا واقعاً به صورت آفریده‌ى جدیدى برانگیخته خواهیم شد؟»

﴿99﴾ آیا نیندیشیده‌اند خداوندى كه آسمان‌ها و زمین را آفریده است، تواناست كه همانند آنان را [نیز] بیافریند. و خداوند براى آنان مدّتى معین كرده كه شكّى در آن نیست، امّا ستمگران سر باز می‌زنند و جز به كفر به چیزى تن نمى‌دهند

﴿100﴾ بگو: «اگر شما خزانه‌دار رحمت پروردگارم بودید، قطعاً از ترس انفاق [و تهى‌دستى،] چیزى به كسى نمى‌دادید. و انسان تنگ‌نظر و بخیل است!»

﴿101﴾ به راستی به موسى نُه معجزه‌ى روشن دادیم. پس، از [آگاهان‌] بنى‌اسرائیل بپرس. آن‌گاه كه [موسى] به سراغشان آمد، پس فرعون به او گفت: «اى موسى! من تو را افسون‌شده مى‌پندارم.»

﴿102﴾ موسى گفت: «تو مى‌دانى كه این [معجزات] را فقط پروردگار آسمان‌ها و زمین فرستاده است، براى بصیرت شما. و من تو را اى فرعون! هلاك شده مى‌پندارم.»

﴿103﴾ پس [فرعون] تصمیم گرفت كه آنان را از آن سرزمین تبعید كند، پس ما او و همه‌ى همراهانش را [در دریا] غرق كردیم

﴿104﴾ و پس از آن به بنى‌اسرائیل گفتیم: «در این سرزمین جاى گیرید، پس چون موعد آخرت فرارسد، همه‌ى شما را با هم گرد خواهیم آورد.»

﴿105﴾ و آن [قرآن‌] را به حقّ فروفرستادیم و به حقّ فرود آمد و ما تو را جز بشارت‌دهنده و بیم‌رسان نفرستادیم

﴿106﴾ و قرآنى كه آن را بخش­بخش كردیم تا آن را با دِرنگ بر مردم بخوانى و آن را به تدریج فروفرستادیم

﴿107﴾ بگو: «به قرآن ایمان بیاورید یا ایمان نیاورید، [براى خداوند یکسان است]، بى‌گمان چون بر كسانى كه پیش از این [به آنان] دانش داده‌اند، تلاوت شود، سجده‌كنان با چانه [و صورت بر زمین] مى‌افتند.»

﴿108﴾ و مى‌گویند: «پروردگارمان منزّه است، همانا وعده‌ى پروردگار ما انجام‌شدنى است.»

﴿109﴾ و گریه‌كنان بر چانه [و صورت به زمین] مى‌افتند و همواره بر خشوعشان افزوده مى‌شود

﴿110﴾ بگو: «نام اللّه را بخوانید یا نام رحمان را، هر كدام را بخوانید، [او را خوانده‌اید،] بهترینِ نام‌ها از آنِ اوست.» و نمازت را خیلى بلند یا خیلى آهسته نخوان و میان این دو، راهِ [میانه‌اى] را برگزین

﴿111﴾ و بگو: «ستایش از آنِ خداوندى است كه نه فرزندى براى خود گرفته است، و نه در حاكمیت، شریكى براى او بوده، و نه هرگز به خاطر ذلّت و ناتوانی، یاورى گرفته است.» و او را چنان كه باید، بزرگ بشمار

﴿1﴾ ستایش مخصوص خدایى است كه كتاب بر بنده‌ى خود نازل كرد و براى آن هیچ‌گونه انحرافى قرار نداد

﴿2﴾ [كتابى] استوار، تا از عذاب شدیدى كه از سوى اوست، بترساند و به مؤمنانى كه كارهاى شایسته انجام مى‌دهند، بشارت دهد كه براى آنان پاداشى نیكوست

﴿3﴾ براى همیشه در آن [بهشت] ماندگارند

﴿4﴾ و تا بیم دهد به آنان كه گفتند: «خداوند براى خود فرزندى گرفته است!»

﴿5﴾ نه آنان به این [سخن بى‌پایه‌] یقین و دانشى دارند و نه پدرانشان. این سخنى که از دهانشان بیرون مى‌آید، تهمت بزرگى است و جز دروغ نمى‌گویند

﴿6﴾ پس [اى پیامبر!] بیم آن مى‌رود که اگر به این سخن [الهی] ایمان نیاورند، تو در پى آنان خود را از شدت اندوه هلاک کنى

﴿7﴾ همانا ما آنچه را روى زمین است، زینت براى آن قرار دادیم تا آنان را بیازماییم که کدامشان بهتر و نیکوتر عمل مى‌کنند

﴿8﴾ و ما [سرانجام] آنچه را روى آن است، به صورت خاک، و زمینى بى‌گیاه قرار مى‌دهیم

﴿9﴾ آیا پنداشته‌اى که اصحاب کهف و رقیم، از نشانه‌هاى شگفت ما بودند؟ [ما را نشانه‌هایى شگفت‌انگیزتر از آن نیز هست]

﴿10﴾ آن‌گاه که آن جوانمردان [از شرّ حکومت طاغوت‌] به غار پناه بردند، گفتند: «پروردگارا! از سوى خود رحمتى به ما عطا کن و براى ما [زمینه‌ی‌] رشدى در کارمان فراهم ساز!»

﴿11﴾ پس ما تا چند سالى که در آن غار بودند، بر گوش‌هاى آنان [پرده‌ى خواب و بی‌هوشى] زدیم

﴿12﴾ سپس آنان را برانگیختیم [و بیدارشان کردیم] تا معلوم سازیم کدام یک از آن دو گروه، مدّت خواب و درنگ خود را دقیق‌تر حساب مى‌کند

﴿13﴾ ما داستان آنان را به درستى براى تو حکایت مى‌کنیم. آنان جوانمردانى بودند که به پروردگارشان ایمان آوردند و ما بر هدایتشان افزودیم

﴿14﴾ و ما به دل‌هایشان نیرو و استحکام بخشیدیم، آن‌گاه که آنان به­پاخاستند و گفتند: «پروردگار ما همان پروردگار آسمان‌ها و زمین است، هرگز جز او [کسى را به] خدایى نخواهیم خواند، چرا که در این صورت سخنی نادرست گفته‌ایم

﴿15﴾ آنان، قوم [نادان‌] ما هستند که به جاى خدا، معبودانى دیگر گرفته‌اند. چرا آنان دلیل آشکارى بر [حقّانیت] خدایان خود نمى‌آورند؟ پس کیست ستمکارتر از کسى که بر خداوند، دروغ بندد؟

﴿16﴾ و آن‌گاه که از مشرکان و آنچه جز خدا مى‌پرستند، فاصله گرفتید، پس به غار پناه برید، تا پروردگارتان رحمت خود را براى شما بگسترد، و در کارتان براى شما آسایشی فراهم آورد.»

﴿17﴾ و [اگر آنجا بودى] خورشید را مى‌دیدى که هنگام طلوع، به سمت راست آنان متمایل مى‌شود و چون غروب کند، ایشان را وامى‌گذارد و به چپ متمایل مى‌گردد و آنان در محلّى وسیع از آن غار قرار داشتند. این از آیات و نشانه‌هاى خداست. هر کس را خدا هدایت کند، او هدایت‌یافته‌ى راستین است و هر که را [به بیراهه واگذارد و] گمراه کند، هرگز براى او یاورى راهنما نخواهى یافت

﴿18﴾ و آنان را بیدار مى‌پنداشتى، [زیرا چشمانشان باز بود،] در حالى که آنان خواب بودند و ما آنان را به پهلوى راست و چپ مى‌گرداندیم [تا بدنشان سالم بماند.] و سگشان دست‌هاى خود را بر آستانه‌ى غار گشوده بود. اگر نگاهشان مى‌کردى، پشت کرده، از آنان مى‌گریختى و همه‌ی وجودت از آنان پر از ترس مى‌شد

﴿19﴾ و ما آن‌گونه [که خوابشان کردیم]، آنان را [از خواب] برانگیختیم تا میان خود از یکدیگر پرسش کنند. یکى از آنان گفت: «چه مدّت [در این غار] مانده‌اید؟» گفتند: «یک روز، یا بخشى از روز.» [سرانجام] گفتند: «پروردگارتان داناتر است که چه مقدار مانده‌اید. پس یکى از خودتان را با این پولتان به شهر بفرستید تا ببیند کدام‌یک [از مغازه‌داران] غذاى پاکیزه‌ترى دارد؟ پس غذایى از آن برایتان بیاورد و باید [در این کار] زیرکى و دقّت به خرج دهد، مبادا کسى را از شما آگاه کند

﴿20﴾ زیرا اگر آنان بر شما دست یابند، سنگسارتان خواهند کرد، یا شما را به آیین خودشان بازخواهند گرداند و در این صورت هرگز رستگار نخواهید شد.»

﴿21﴾ و بدین‌گونه [مردم آن شهر را‌] بر حالشان آگاه کردیم تا بدانند وعده‌ی خدا [در برانگیختن مردگان‌] حقّ است و در فرارسیدن قیامت هیچ تردیدى نیست. هنگامى که [کاشفانِ غار] میان خود در کار آنان نزاع و ستیز داشتند، [یک گروه‌] گفتند: بر روی [جایگاه‌] آنان بِناى یادبودى بسازید، پروردگارشان به [حال] آنان داناتر است.» اما کسانى که بر کارشان [نسبت به اصحاب کهف‌] پیروز شدند، گفتند: «ما بر [جایگاه‌] آنان معبد و مسجدى مى‌سازیم.»

﴿22﴾ به زودى خواهند گفت: «آنان سه نفر بودند، چهارمینشان سگشان بود.» و [عدّه‌اى] می‌گویند: «پنج نفر بودند، ششمینِ آنان سگشان بود.» [این سخنى بى‌دلیل و] پرتاب تیرِ گمان به گذشته‌اى ناپیداست و [عدّه‌اى دیگر] می‌گویند: «هفت تن بودند و هشتمین آنان سگشان بود.» بگو: «پروردگارم به تعدادشان داناتر است، [و شمار] آنان را جز اندکى، کسى نمى‌داند.» پس درباره‌ى آنان جز به ظاهر [و آنچه آشکار کرده‌ایم]، مجادله مکن و درباره‌ى ایشان از هیچ‌کس نظر مخواه

﴿23﴾ درباره‌ى هیچ چیز و هیچ کار، مگو که من، آن را فردا انجام مى‌دهم

﴿24﴾ مگر آنکه [بگویى:] «اگر خدا بخواهد.» و اگر [گفتنِ ان‌شاءاللَّه را] فراموش کردى، [هرگاه یادت آمد،] پروردگارت را یاد کن و بگو: «امید است که پروردگارم مرا به راهى که [به درستی] نزدیک‌تر است، راهنمایى کند.»

﴿25﴾ و آنان در غارشان سیصد و نُه سال ماندند

﴿26﴾ [در برابرِکسانى که اختلاف دارند،] بگو: خداوند به مدّتى که در غار ماندند، داناتر است. غیب آسمان‌ها و زمین از آنِ اوست. چه بینا و شنواست! جز او براى مردم هیچ یار و یاورى نیست و هیچ کس را در حکم و فرمانروایىِ خود شریک نمى‌گیرد.»

﴿27﴾ و آنچه را که از کتاب پروردگارت به تو وحى شده است، [بر مردم] بخوان. [سنّت‌ها و] کلمات الهى را تغییردهنده‌اى نیست و هرگز جز او پناهگاهى نخواهى یافت

﴿28﴾ و همراه با کسانى که پروردگارشان را هر صبحگاه و شامگاه مى‌خوانند و خشنودى او را مى‌جویند، خود را شکیبا ساز و دیدگانت را از آنان برمگیر که زیور دنیا را بطلبى و از کسانى که دلشان را از یاد خود غافل کرده‌ایم و در پى هوس خویشند و کارشان بر گزافه و زیاده‌روى است، پیروى مکن

﴿29﴾ و بگو: «حقّ از سوى پروردگار شما رسیده است، پس هر که خواست ایمان آورد و هر که خواست کافر شود.» همانا ما براى ستمگران آتشى مهیا کرده‌ایم که [شعله‌هایش] همچون سراپرده‌اى آنان را فراگرفته، و اگر فریادرسى خواهند، با آبى [چون مس] گداخته به فریادشان مى‌رسند که [گرماى آن] چهره‌ها را بریان مى‌کند! چه بد نوشیدنى و چه بد جایگاهى است

﴿30﴾ آنان که ایمان آورده و کارهاى نیک کرده‌اند، [بدانند که] ما پاداش نیکوکاران را تباه نمى‌کنیم

﴿31﴾ آنان باغ‌هایى جاوِدانه دارند که نهرها از زیر [قصرها و تخت‌هایشان] جارى است. در آنجا با دستبندهایى طلایى آراسته مى‌شوند و جامه‌هایى سبز از حریر نازک و دیبای ضخیم مى‌پوشند، در آنجا برتخت‌ها تکیه می‌دهند. چه نیکو پاداشى و چه خوش جایگاهى

﴿32﴾ [اى پیامبر!] براى آنان [سرگذشت] دو مردى را مثل بزن که براى یکى از آن دو، دو باغ انگور قرار دادیم و دور آنها را با نخل پوشاندیم و میان آن دو باغ را کشت‌زار قرار دادیم

﴿33﴾ هر دو باغ، میوه [فراوان] خود را داد و چیزى از آن نکاست و میان آن دو [باغ]، نهرى روان ساختیم

﴿34﴾ و آن مرد را میوه‌اى [فراوان] بود. پس به دوستش که با او گفتگو مى‌کرد، گفت: «من از تو مالدارترم، و از نظر نفرات، [نیز] نیرومندترم.»

﴿35﴾ و او در حالى که بر خویش ستمکار بود، به درون باغ آمد [و با غرور] گفت: «گمان ندارم که هرگز این [باغ] نابود شود،

﴿36﴾ و گمان نمى‌کنم که قیامت برپا شود و اگر هم به سوى پروردگارم بازگردانده شوم، یقیناً بهتر از این [باغ] را در بازگشت، خواهم یافت.»

﴿37﴾ دوستش که با او گفتگو مى‌کرد، گفت: «آیا به آن کسی کفر می‌ورزی که تو را از خاک، سپس از نطفه آفرید، آن‌گاه تو را مردى کامل و تمام اندام قرار داد؟

﴿38﴾ ولى من [می‌گویم:] اوست خداوند، پروردگار من و هیچ کس را با پروردگارم شریک نمى‌سازم

﴿39﴾ و چرا آن‌گاه که وارد باغت شدى، نگفتى: آنچه خدا بخواهد [همان شود!] هیچ نیرویى جز به [قدرت] خدا نیست. اگر مرا از نظر مال و فرزند، کمتر از خویش مى‌بینى،

﴿40﴾ پس امید است که پروردگارم بهتر از باغِ تو را به من عطا کند و مجازات حساب شده‌ای بر باغ تو از آسمان بفرستد تا به زمینى بى‌گیاه و لغزنده تبدیل شود،

﴿41﴾ یا آبِ آن فروکش کند، پس هرگز نتوانى آن را بازیابى.»

﴿42﴾ و [سرانجام] میوه­‌هاى باغ آن [مرد مغرور، با قهر خدا] احاطه شد [و از بین رفت]. پس او چنان شد که دو دست خویش را به خاطر خرج‌هایى که در باغ کرده بود، [از شدّت حسرت] برهم مى‌مالید، در حالى که همه داربست‌ها فروریخته بود و مى‌گفت: «اى کاش کسى را شریک پروردگارم قرار نمى‌دادم.»

﴿43﴾ و هیچ گروهى نداشت که او را در برابر [قهر] خدا یارى کنند و نمى‌توانست خودش را یارى کند

﴿44﴾ آنجا [ثابت شد که] قدرت تنها از آنِ خداى حقّ است و [نزد] اوست بهترین پاداش و نیکوترین فرجام

﴿45﴾ و [اى پیامبر!] براى آنان زندگى دنیا را مثَل بزن که همچون آبى است که از آسمان فروفرستادیم، پس گیاه زمین به وسیله‌ى آن [چنان انبوه شود که] در هم فرورود، پس ناگهان خشک شود، آن چنان که بادها پراکنده‌اش سازند و خداوند بر هر چیزى تواناست

﴿46﴾ مال و فرزندان، زینت زندگى دنیایند و کارهاى ماندگار شایسته، نزد پروردگارت پاداشى بهتر دارند و امید داشتن به آنها نیکوتر است

﴿47﴾ و روزى که کوه‌ها را به حرکت درآوریم و زمین را آشکار [صاف و هموار] مى‌بینى در حالى که همگان را برانگیخته‌ایم، پس هیچ یک از آنان را نمى‌نهیم

﴿48﴾ و [در آن روز مردم] صف کشیده، بر پروردگارت عرضه مى‌شوند. [خدا به آنان مى‌فرماید:] «همان‌گونه که نخستین بار شما را آفریدیم، [امروز هم] به سوى ما آمدید، بلکه پنداشتید ما برایتان وعده‌گاهى نمى‌نهیم؟»

﴿49﴾ و کتاب [و نامه‌ى اعمال] در میان نهاده مى‌شود، پس مجرمان را مى‌بینى که از آنچه در آن است بیمناکند و مى‌گویند: «واى بر ما! این چه کارنامه‌اى است که هیچ کوچک و بزرگى را فروگذار نکرده، مگر اینکه برشمرده است!» آنچه را انجام داده‌اند، [در برابر خود] حاضر مى‌یابند و پروردگارت به هیچ‌کس ستم نمى‌کند

﴿50﴾ و[یاد کن] هنگامى که به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده کنید.» پس همه جز ابلیس سجده کردند! او از جنّ بود و از فرمان پروردگارش سر برتافت. آیا [با این حال] او و نسل او را به جاى من سرپرستان خود مى‌گیرید؟ در حالى که آنان دشمن شمایند! ستمگران بد چیزى را به جاى خدا برگزیدند

﴿51﴾ من ابلیس و فرزندانش را نه در آفرینش آسمان‌ها و زمین گواه گرفتم و نه در آفرینش خودشان و من گمراه‌گنندگان را دستیار خود نمى‌گیرم

﴿52﴾ و روزى که [خداوند به مشرکان] مى‌فرماید: «آنان را که شریک من مى‌پنداشتید، فرابخوانید [تا کمکتان کنند].» پس آنها را مى‌خوانند؛ ولى پاسخى به آنان نمى‌دهند و ما میانشان ورطه هلاکت قرار مى‌دهیم

﴿53﴾ و گناهکاران آتش دوزخ را مى‌بینند، پس درمى‌یابند که در آن خواهند افتاد و راه فرارى از آن نمى‌یابند

﴿54﴾ و البتّه ما در این قرآن، از هر مثلى براى مردم، گوناگون بیان کردیم، [ولى مردم به انکار آنها برخاستند.] و آدمى بیش از هر چیزى جدال کننده است

﴿55﴾ و هنگامى که هدایت به سوى مردم آمد، چه چیزى آنان را از ایمان­آوردن و آمرزش‌خواهى از پروردگارشان بازداشت؟ جز آنکه سنّت خداوند درباره‌ى پیشینیان براى آنان [نیز] بیاید، یا آنکه عذاب، رویاروى آنان قرار گیرد! [تا ایمان بیاورند و درخواست آمرزش کنند]

﴿56﴾ و ما پیامبران را جز بشارت‌دهندگان و بیم‌دهندگان نمى‌فرستیم، ولى کافران به باطل مجادله و ستیز مى‌کنند تا به وسیله‌ى آن حقّ را درهم کوبند و آنان نشانه‌ها و آیات مرا و آنچه را که به آن بیم داده شدند، به مسخره گرفتند

﴿57﴾ و کیست ستمکارتر از کسی که آیات پروردگارش را به او یادآور شوند، ولی او از آنها روی گرداند و [گناهان و] دستاورد پیشینه‌ى خویش را فراموش کند؟! البتّه ما بر دل‌هایشان پرده‌هایى نهادیم تا آیات قرآن را نفهمند و در گوش‌هایشان سنگینى قرار دادیم که اگر به سوى هدایتشان فراخوانى، هرگز به راه نخواهند آمد

﴿58﴾ و پروردگارت آمرزنده‌ى صاحب رحمت است. اگر [بخواهد] مردم را به خاطر آنچه کسب کرده‌اند، مجازات کند، هرچه زودتر عذاب بر آنان مى‌فرستد، [ولى چنین نمى‌کند؛] بلکه براى آنان موعدى قرار داده که [با فرارسیدنش] جز خداوند هرگز پناهگاهى نمى‌یابند

﴿59﴾ و آن آبادى‌ها را هنگامى که ستم کردند، هلاکشان کردیم و براى نابود کردنشان زمانى را قرار دادیم

﴿60﴾ و [به یادآور] زمانى که موسى به جوان [همراهش] گفت: «من دست از جستجو برنمى‌دارم تا به محلّ برخورد دو دریا برسم، حتّى اگر سال‌ها [به راه خود] ادامه دهم.»

﴿61﴾ پس چون به محلّ تلاقى آن دو [دریا] رسیدند، ماهى خود را [که براى غذا همراه داشتند،] فراموش کردند. ماهى هم راه خود را در دریا برگرفت و رفت

﴿62﴾ چون از آن محل گذشتند موسى به جوان [همراه] خود گفت: «صبحانه ما را بیاور! به راستى که از این سفر رنج و خستگیِ بسیار دیده‌ایم!»

﴿63﴾ او گفت: «آیا به یاد دارى که ما، جایى [لب دریا ایستادیم و براى رفع خستگى‌] پشت به صخره‌ها دادیم؟ من فراموش کردم [ماجرای] ماهى را [براى تو بگویم] و کسى جز شیطان آن را از یاد من نبرد، تا آن را یادآورى کنم و در [کمال] شگفتى، ماهى راه خود را در دریا پیش گرفت [و رفت]!»

﴿64﴾ [موسى] گفت: «این همان [نشانه قرارگاهى] است که در پى آن بودیم.» پس از همان راه بازگشتند، در حالى که ردّ پاى خود را دنبال مى‌کردند

﴿65﴾ پس [در آنجا] بنده‌اى از بندگان ما را یافتندکه از جانب خود، رحمتى [عظیم] به او عطا کرده بودیم و از نزد خود علمى [فراوان] به او آموخته بودیم

﴿66﴾ موسى به او گفت: «آیا [اجازه مى‌دهى] در پى تو بیایم، تا از آنچه براى رشد وکمال به تو آموخته‌اند، به من بیاموزى؟»

﴿67﴾ [خضر] گفت: «تو هرگز نمى‌توانى بر همراهى من صبر کنى

﴿68﴾ و چگونه بر چیزى که آگاهى کامل به [راز] آن ندارى، صبر مى‌کنى؟»

﴿69﴾ [موسى] گفت: «به خواست خدا مرا شکیبا خواهى یافت و در هیچ کارى، تو را نافرمانى نخواهم کرد.»

﴿70﴾ [خضر] گفت: «پس اگر دنبال من آمدى، چیزى از من مپرس، تا آنکه خودم درباره‌ى آن سخن آغاز کنم.»

﴿71﴾ پس آن دو به راه افتادند، تا آنکه سوار کشتى شدند. [خضر] آن را سوراخ کرد. موسى گفت: «آیا آن را شکافتی تا سرنشینانش را غرق کنى؟ راستى که کار ناروایى کردى!»

﴿72﴾ [خضر] گفت: «آیا نگفتم تو هرگز نمى‌توانى همراه من شکیبا باشى؟»

﴿73﴾ [موسى] گفت: «مرا به خاطر فراموشى‌ام بازخواست مکن و از این کارم بر من سخت مگیر.»

﴿74﴾ پس به راه خود ادامه دادند تا به نوجوانى برخورد کردند، پس [خضر] او را کشت. موسى گفت: «آیا بى‌گناهى را بدون آنکه کسى را کشته باشد، کشتى؟ به راستى کاری زشت و ناپسند کردى!»

﴿75﴾ گفت: «آیا نگفتمت که نمى‌توانى همپاى من صبر کنى؟»

﴿76﴾ [موسى] گفت: «اگر از این پس چیزى از تو پرسیدم، دیگر با من همراه مباش، قطعاً از سوى من معذور خواهى بود.»

﴿77﴾ پس آن دو به راه خود ادامه دادند تا به یک آبادى رسیدند. از اهل آنجا غذا خواستند. [ولی] آنان از پذیرایی آن دو خودداری کردند. پس آن دو در آنجا دیوارى را یافتند که در حال ریزش بود. [خضر،] دیوار را [تعمیر و] برپا کرد. [موسى با تعجّب] گفت: «[اینها که به ما غذا ندادند،] اگر مى‌خواستى، براى این کار مزد مى‌گرفتى!»

﴿78﴾ [خضر] گفت: «این [بار، هنگام] جدایى میان من و توست. اکنون تو را از اسرار آنچه نتوانستى بر آن شکیبایى ورزى، آگاه خواهم کرد

﴿79﴾ اما آن کشتى، از آنِ بینوایانى بود که در دریا کار مى‌کردند و در کمین آنان پادشاهى بود که به زور، هر کشتى [سالمى] را مى‌گرفت. من خواستم معیوبش کنم [تا به دست آن ستمگر نیفتد]

﴿80﴾ و امّا آن نوجوان [که او را کشتم،] پدر و مادرش هر دو مؤمن بودند. ترسیدیم که او آن دو را به کفر و طغیان وادارد

﴿81﴾ [از این رو] خواستیم که پروردگارشان به جاى او [فرزندى] پاک‌تر و بهتر و با محبّت‌تر به آن دو بدهد

﴿82﴾ و امّا آن دیوار، از آنِ دو نوجوان یتیم در آن شهر بود، و زیر آن دیوار، گنجى براى آن دو بود و پدرشان مردى صالح بود. پس پروردگارت اراده کرد که آن دو به حدّ رشد خود برسند و گنج خویش را که رحمتى از سوى پروردگارت بود، بیرون آورندو من این کارها را خودسرانه نکردم. این بود تأویل و راز آنچه نتوانستى بر آن صبر و شکیبایى ورزى.»

﴿83﴾ و از تو درباره ذوالقرنین مى‌پرسند. بگو: «به زودى بخشى از سرگذشت او را براى شما خواهم خواند.»

﴿84﴾ ما در زمین به او قدرت دادیم و از هر چیزى [که نیاز بود،] وسیله‌اى به او عطا کردیم

﴿85﴾ پس او راهى را [براى سفر به غرب‌] پی گرفت

﴿86﴾ تا آن‌گاه که به غروب‌گاهِ خورشید رسید. [غروب‌] خورشید را چنان یافت که در چشمه‌اى تیره و گل‌آلود فرومى‌رود و نزد آن قومى را یافت [که فساد و ستم مى‌کردند]. گفتیم: «اى ذوالقرنین! یا [آنها را] عذاب مى‌کنى و یا میان آنان نیکى در پیش مى‌گیرى [و همه را مى‌بخشایى].»

﴿87﴾ [ذوالقرنین] گفت: «امّا هرکس ستم کند، او را عذاب خواهیم کرد، سپس به سوى پروردگارش بازگردانده مى‌شود. او هم وى را به سختى عذاب مى‌کند

﴿88﴾ و امّا هر کس ایمان آورد و کار شایسته کند، پس پاداشی بهتر براى اوست و کار را بر او آسان خواهیم گرفت.»

﴿89﴾ سپس [ذوالقرنین در ادامه] راهی را پی­گرفت

﴿90﴾ تا آنکه به محلّ طلوع خورشید رسید، آن را چنان یافت که بر قومى طلوع مى‌کند که در برابر [تابش] آن پوششى براى آنان قرار نداده بودیم

﴿91﴾ [سرگذشت ذوالقرنین و ملت‌ها] این‌گونه [بود]، و یقیناً ما به آنچه نزد او بود، احاطه داشتیم. [و کارهایش زیر نظر ما بود]

﴿92﴾ سپس [ذوالقرنین براى سفری دیگر] راهی را پی­گرفت

﴿93﴾ تا آن‌گاه که به میان دو کوه رسید، پشت آن دو کوه، مردمى را یافت که گویا هیچ سخنى رانمى‌فهمیدند

﴿94﴾ گفتند: «اى ذوالقرنین! [قوم] یأجوج و مَأجوج در این سرزمین فساد مى‌کنند. آیا اگر ما هزینه را بپردازیم، تو میان ما و آنها سدّى مى‌سازى [تا از شرّشان ایمِن شویم]؟»

﴿95﴾ [ذوالقرنین] گفت: «آنچه پروردگارم در آن به من قدرت داده، [از کمک مالى شما] بهتر است. پس مرا با نیروی خود کمک کنید تا میان شما و آنان سدّى محکم بسازم

﴿96﴾ براى من پاره‌هاى آهن بیاورید [و در شکاف این دو کوه بریزید.]» تا آن‌گاه که میان دو کوه هم سطح و برابر شد. آن‌گاه گفت: «[اینک آتش بیفروزید و در کوره‌ها] بدمید.» تا وقتى که آن‌ها را [مانند] آتشى [سرخ] گرداند. گفت: «[اکنون] مس گداخته بیاورید تا روى آهن‌ها[ی مذاب] بریزم.»

﴿97﴾ [چنان سدی ساخته شد که قوم یأجوج و مأجوج] نتوانستند از آن بالا روند و نتوانستند در آن رخنه‌اى پدید آورند

﴿98﴾ [ذوالقرنین] گفت: «این، رحمت بزرگى از پروردگار من است [و تا موعد مقرّر پابرجاست]، پس هرگاه وعده‌ى پروردگار من فرارسد، آن [سدّ] را در هم مى‌کوبد. و وعده‌ى پروردگارم حقّ است.»

﴿99﴾ و در آن روز [پایان جهان]، مردم را رها مى‌کنیم تا بعضى در بعضى همچون موج درآمیزند، و [چون] در صور دمیده شود، همه را یکجا گرد خواهیم آورد

﴿100﴾ و آن روز، دوزخ را چنان که باید، بر کافران عرضه خواهیم کرد

﴿101﴾ آنان که چشمانشان از یاد من در پرده‌ى غفلت بود و [از شدّت تعصّب و لجاجت،] توان شنیدن [سخن حقّ را] نداشتند

﴿102﴾ آیا آنان که کفر ورزیدند، پنداشتند که [اگر] بندگان مرا به جاى من به سرپرستى بگیرند، [آنها را سود مى‌بخشد؟ هرگز!] قطعاً ما جهنّم را براى پذیرایى از کافران آماده کرده‌ایم

﴿103﴾ بگو: «آیا شما را از زیانکارترینِ مردم آگاه کنیم؟

﴿104﴾ آنان که در زندگى دنیا تلاششان [به هدر رفته، و] گم و نابود مى‌شود، در حالى که مى‌پندارند کار شایسته و نیک انجام مى‌دهند.»

﴿105﴾ آنان، کسانى هستند که به آیات پروردگارشان و دیدار او [در قیامت] کفر ورزیدند، پس کارهایشان تباه و نابود شد. ما براى آنان در قیامت، میزانى برپا نخواهیم کرد، [چون کارشان ارزشى ندارد تا نیاز به میزان باشد]

﴿106﴾ این است که کیفر آنان دوزخ است، به خاطر کفرى که ورزیدند و آیات من و فرستادگانم را به مسخره گرفتند

﴿107﴾ یقیناً آنان که ایمان آوردند و کارهاى شایسته کردند، بهشت برین منزلگاه پذیرایى آنهاست

﴿108﴾ همواره در آن جاوِدانه‌اند و درخواست دگرگونى و جابه‌جایى نمى‌کنند

﴿109﴾ بگو: «اگر دریا براى [نوشتن] کلمات پروردگارم مرکب شود، پیش از آنکه کلمات پروردگارم پایان پذیرد، [آب] دریا تمام مى‌شود، هر چند دریایى همانند آن را به کمک آوریم.»

﴿110﴾ بگو: «بی‌گمان من بشرى همچون شمایم، [جز اینکه] به من وحى مى‌شود که خداى شما خداى یگانه است. پس هر که به دیدار پروردگارش امید و ایمان دارد، کارى شایسته کند و هیچ‌کس را در عبادت پروردگارش شریک نسازد.»

﴿1﴾ كاف، ها، یا، عین، صاد

﴿2﴾ [این آیات،] یادى است از لطف پروردگارت به بنده‌اش زكریا

﴿3﴾ هنگامی كه پروردگارش را با ندایى پنهان خواند

﴿4﴾ [زكریا] گفت: «پروردگارا! به راستی استخوانم سست، و [موى] سرم از پیرى، سپید شده است. و پروردگارا! من هرگز در دعا به پیشگاهت [از اجابت] محروم نبوده‌ام

﴿5﴾ و من براى پس از [مرگ] خود، از بستگانم بیمناكم. و همسرم [از آغاز زندگى‌] نازا بوده است، پس از جانب خود جانشینى به من عطا فرما

﴿6﴾ [جانشینى] كه وارث من و دودمان یعقوب باشد. و پروردگارا! او را پسندیده قرار ده!»

﴿7﴾ [خداوند فرمود:] «اى زكریا! ما تو را به پسرى نوید مى‌دهیم كه نامش یحیى است. پیش از این همنامى براى او قرار نداده‌ایم.»

﴿8﴾ [زكریا] گفت: «پروردگارا! چگونه براى من پسرى خواهد بود در حالى كه همسرم نازا بوده است و خود نیز از پیرى به فرتوتى رسیده‌ام؟!»

﴿9﴾ [فرشته وحى] گفت: «چنین است [كه گفتى، ولى‌] پروردگارت فرمود: این [كار] بر من آسان است، و من تو را پیش از این آفریدم، در حالى كه چیزى نبودى.»

﴿10﴾ [زكریا] گفت: «پروردگارا! براى من نشانه‌اى قرار ده [تا علم من به یقین تبدیل شود.]» [خداوند] فرمود: «نشانه تو آن است كه تا سه شبانه‌روز [زبان تو، از كار مى‌افتد و] با مردم سخن نخواهى گفت، [با اینكه تندرستى.]»

﴿11﴾ آن‌گاه [زكریا] از محراب عبادت به سوى مردمش بیرون شد، پس به آنان اشاره كرد كه: بامدادان و شامگاهان خدا را تسبیح گویید.»

﴿12﴾ [پس یحیى را به وى عطا كردیم و به او گفتیم:] «اى یحیى! كتاب [خدا] را با قدرت بگیر و در كودكى به او حكمت [و نبوّت] دادیم

﴿13﴾ و نیز از جانب خود، مهربانى و پاكى به او دادیم و او تقواپیشه بود

﴿14﴾ و نسبت به پدر و مادرش نیكوكار بود و هرگز [نسبت به مردم، زورگو،] سركش و نافرمان نبود

﴿15﴾ و سلامی [شایسته] بر او باد، روزی که زاده شد و روزی که می‌میرد و روزی که زنده برانگیخته می‌شود

﴿16﴾ و در این كتاب، مریم را یاد كن، هنگامى كه از خاندانش جدا شد و در مكانى شرقى قرار گرفت

﴿17﴾ آن‌گاه دور از دیگران، براى خود پرده‌اى قرار داد. پس ما روح [الامین] خود، [جبرئیل] را به سوى او فرستادیم که به شكل انسانى خوش­اندام بر او نمایان شد

﴿18﴾ [مریم به او] گفت: «من از تو به [خداى] رحمان پناه مى‌برم، اگر پرهیزكارى [از من دور شو]!»

﴿19﴾ [فرشته]گفت: «همانا من فرستاده‌ى پروردگار توام، [و آمده‌ام] تا پسرى پاكیزه به تو ببخشم.»

﴿20﴾ [مریم] گفت: «چگونه ممكن است براى من فرزندى باشد؟ در حالى كه دست هیچ بشرى به من نرسیده است، و بدكاره هم نبوده‌ام؟»

﴿21﴾ [فرشته‌] گفت: چنین است! [ولى‌] پروردگارت فرمود: این كار بر من آسان است و براى این [است‌] که او را براى مردم نشانه‌اى [از قدرت خود] و رحمتى از جانب خویش قرار دهیم، و این كارى است شدنى و قطعى.»

﴿22﴾ پس مریم [به عیسى] باردار شد و با وى در مكانى دور خلوت گزید

﴿23﴾ آن‌گاه دردِ زایمان او را به سوى تنه‌ى درخت خرمایى كشاند. [مریم از شدّت ناراحتى و بیم رسوایی] گفت: «اى كاش پیش از این مرده بودم، و فراموش شده بودم.»

﴿24﴾ پس، از فرودست او را صدا زد كه: « [اى مریم!] غم مخور! همانا پروردگارت زیر [پاى] تو چشمه‌ى آبى روان ساخت

﴿25﴾ و شاخه‌ی این نخل را به سوى خود تكان بده، [تا] رطب تازه بر تو فرو ریزد

﴿26﴾ پس [از آن رطب] بخور و [از آب نهر] بنوش و چشمت را [به داشتن فرزند] روشن بدار. پس اگر کسى از آدمیان را دیدى، [که درباره‌ی نوزاد مى‌پرسند، با اشاره] بگو: «من براى [خداوند] رحمان، روزه‌ى سکوت نذر کرده‌ام، بنابراین امروز با هیچ انسانى سخن نخواهم گفت.»

﴿27﴾ پس مریم در حالى که نوزادش را در آغوش گرفته بود، او را نزد قوم خود آورد. گفتند: «اى مریم! به راستى کار بسیار ناپسندى مرتکب شده‌اى

﴿28﴾ اى خواهر هارون! پدرت مرد بدى نبود، و مادرت [نیز] بدکاره نبود.»

﴿29﴾ پس مریم به نوزادش اشاره کرد [که از او بپرسید]. گفتند: «چگونه با کسى که در گهواره [و] کودک است سخن بگوییم؟»

﴿30﴾ [عیسى به سخن آمد و] گفت: «منم بنده‌ى خدا! او به من کتاب داده و مرا پیامبر کرده است

﴿31﴾ و هرجا که باشم، خداوند مرا مایه‌ى برکت قرار داده، و تا زنده‌ام مرا به نماز و زکات سفارش کرده است

﴿32﴾ و مرا نسبت به مادرم نیکوکار قرار داده، و [نسبت به مردم،] ستمگر و سنگدل قرار نداده است

﴿33﴾ و درود بر من، روزى که زاده شدم، و روزى که مى‌میرم، و روزى که زنده برانگیخته مى‌شوم.»

﴿34﴾ این است [ماجرای] عیسى، پسر مریم؛ [همان] گفتار درستى که [یهود و نصارا‌] در آن شک مى‌کنند

﴿35﴾ شایسته نیست که خداوند فرزندى برگزیند، او منزّه است، هرگاه انجام کارى را اراده کند، همین­قدر که بگوید: موجود باش، بى‌درنگ موجود مى‌شود

﴿36﴾ و [عیسى گفت:] «در حقیقت خدا پروردگار من و پروردگار شماست، پس او را بپرستید که راه مستقیم، همین [بندگى او] است.»

﴿37﴾ پس گروه‌هایى از میان پیروانش [درباره وى] به اختلاف پرداختند، [برخى او را خدا دانستند، و برخى فرزند خدا،] پس واى بر کافران از حضور در روز بزرگ [قیامت]

﴿38﴾ چه خوب شنوا و بینایند روزى که به سوى ما مى‌آیند، ولى ستمگران امروز در گمراهىِ آشکارند

﴿39﴾ و آنان را از روز ندامت و حسرت، [روز رستاخیز‌] بترسان، آن هنگام که کار تمام شود [و همه چیز پایان یابد؛ ولی اکنون] آنان در غفلتند و ایمان نمى‌آورند

﴿40﴾ تنها ماییم که زمین و اهلش را به ارث مى‌بریم و [همه] به سوى ما بازگردانده مى‌شوند

﴿41﴾ و در این کتاب، ابراهیم را یاد کن، که او پیامبرى راستگو و راست‌کردار بود

﴿42﴾ آن‌گاه که به [عموى مشرکش آزر که به جای] پدرش [سرپرستی او را به عهده داشت]، گفت: «اى پدر! چرا چیزى را مى‌پرستى که نمى‌شنود و نمى‌بیند و تو را از هیچ چیز بى‌نیاز نمى‌کند؟

﴿43﴾ اى پدر! به راستی دانشى [از جانب حقّ] براى من آمده که براى تو نیامده است؛ بنابراین، از من پیروى کن تا تو را به راه راست هدایت کنم

﴿44﴾ اى پدر! شیطان را [با اطاعت از او] پرستش مکن، که شیطان [خداى] رحمان را نافرمان است

﴿45﴾ اى پدر! من مى‌ترسم که از جانب [خداى] رحمان عذابى به تو رسد، و تو براى شیطان دوست و یاور باشى.»

﴿46﴾ گفت: «اى ابراهیم! آیا از خدایان من بیزارى؟ اگر [از این روش] دست برندارى، قطعاً تو را سنگسار خواهم کرد و [اکنون] براى مدّتى طولانى از من دور شو!»

﴿47﴾ [ابراهیم] گفت: «بدرود! به زودى از پروردگارم براى تو آمرزش مى‌خواهم، زیرا او همواره نسبت به من بسیار مهربان بوده است

﴿48﴾ و من از شما و آنچه غیر خدا مى‌خوانید، کناره مى‌گیرم و پروردگارم را مى‌خوانم. امیدوارم که در خواندن پروردگارم محروم [و بى‌پاسخ] نمانم.»

﴿49﴾ چون ابراهیم از مشرکان و از آنچه به جاى خدا مى‌پرستیدند، کناره گرفت، ما اسحاق و [فرزندش] یعقوب را به او بخشیدیم و همه را پیامبر قرار دادیم

﴿50﴾ و از رحمت خویش به آنها عطا کردیم و براى آنان [در میان مردم] نام نیکو و آوازه‌ی بلند قرار دادیم

﴿51﴾ و در این کتاب، از موسى یاد کن، زیرا که او بنده‌ى [برگزیده و] خالص‌شده [خدا] و فرستاده‌اى پیامبر بود

﴿52﴾ و او را از جانبِ راستِ [کوهِ] طور ندا دادیم و رازگویان [به خود] نزدیکش ساختیم

﴿53﴾ و از رحمت خویش، برادرش هارون را که پیامبر بود، به او بخشیدیم. [تا وزیرش باشد]

﴿54﴾ و در این کتاب از اسماعیل یاد کن که او همواره در وعده‌هایش صادق، و فرستاده‌اى پیامبر بود

﴿55﴾ و همواره خاندان خود را به نماز و زکات فرمان مى‌داد، و پیوسته نزد پروردگارش پسندیده بود

﴿56﴾ و در این کتاب، از اِدریس یاد کن، به راستی او پیامبرى بسیار راستگو بود

﴿57﴾ و ما او را به مقام والایى بالا بردیم

﴿58﴾ آنان پیامبرانى بودند که خداوند بر آنها نعمت [ویژه] ارزانى داشت؛ [پیامبرانى] از نسل آدم و از [فرزندان] کسانى که با نوح [در کشتى] سوارشان کردیم، و از نسل ابراهیم و یعقوب، و از کسانى که هدایت نمودیم و برگزیدیم. هرگاه آیات [خداى] رحمان بر آنان خوانده مى‌شد، سجده‌کنان و گریان به خاک مى‌افتادند

﴿59﴾ آن‌گاه پس از آنان، جانشینان بد و ناشایستى آمدند که نماز را تباه کردند و هوس‌ها را پى گرفتند. پس به زودى [کیفر] گمراهى خود را خواهند دید

﴿60﴾ مگر کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و کار شایسته کنند، که آنها داخل بهشت مى‌شوند و کمترین ستمی به آنان نخواهد شد

﴿61﴾ بهشت‌هاى جاویدى که [خداى] رحمان از غیب به بندگانش وعده داده است. حتماً وعده‌ی او شدنى است

﴿62﴾ در آنجا سخن بیهوده‌اى نمى‌شنوند، بلکه آنچه مى‌شنوند فقط سلام و درود است و در آنجا هر بامداد و شامگاه، روزى آنان برایشان [آماده‌] است

﴿63﴾ این، همان بهشتى است که به هریک از بندگان پرهیزکار خود به میراث می‌دهیم

﴿64﴾ [پس از مدّتی تأخیر در نزول وحى، جبرئیل بر پیامبر نازل شد و گفت:] «ما [فرشتگان] جز به فرمان پروردگارت فرود نمى‌آییم؛ آینده و گذشته‌ی ما و آنچه میان آنهاست، از آنِ اوست و پروردگار تو فراموشکار نیست

﴿65﴾ پروردگار آسمان‌ها و زمین، و آنچه میان آن دو قرار دارد؛ تنها او را بپرست و براى عبادتش شکیبا باش، آیا براى او همتا و هم‌نامى مى‌شناسى؟»

﴿66﴾ و انسان مى‌گوید: «آیا آن‌گاه که مردم، دوباره زنده [از خاک‌] بیرونم مى‌آورند؟»

﴿67﴾ آیا انسان به یاد نمى‌آورد که ما او را پیش از این آفریده‌ایم، در حالى که هیچ چیز نبود؟

﴿68﴾ پس به پروردگارت سوگند که ما همه‌ی آنها را [که منکر معاد شده‌اند،] با شیطان‌ها گرد مى‌آوریم، سپس در حالى که به زانو درآمده‌اند، گرداگرد دوزخ حاضر خواهیم کرد

﴿69﴾ سپس از هر گروهى، کسانى را که بر [خداى] رحمان سرکش‌تر بودند، جدا خواهیم کرد

﴿70﴾ آن‌گاه ما بهتر مى‌دانیم چه کسانى براى سوختن در دوزخ سزاوارترند

﴿71﴾ و همه‌ی شما وارد دوزخ مى‌شوید. [این امر] از جانب پروردگارت حکمى است قطعی

﴿72﴾ سپس پرهیزکاران را نجات مى‌دهیم و ستمکاران را [که از ضعف و ذلّت] به زانو درآمده [اند]، در آن رها مى‌کنیم

﴿73﴾ و هرگاه آیات روشن ما بر آنان خوانده شود، کسانى که کفر ورزیده‌اند به آنان که ایمان آورده‌اند، مى‌گویند: «کدام یک از ما دو گروه، جایگاهش بهتر و محفلش آراسته‌تر است؟!»

﴿74﴾ و چه بسیار ملت‌ها را پیش از آنان [به سبب طغیانشان‌] نابود کردیم که مال و ثروتشان بهتر بود و ظاهرى آراسته‌تر داشتند

﴿75﴾ بگو: «هرکه در گمراهى است، [خداوند] رحمان او را تا مدّتى یارى و مهلت می‌دهد، تا وقتى که آنچه را وعده داده مى‌شوند، ببینند، یا عذاب [این دنیا] یا [عذاب] قیامت را. پس [در آن روز] خواهند دانست چه کسى جایگاهش بدتر و لشکرش ناتوان‌تر است.»

﴿76﴾ کسانى که هدایت یافته‌اند، خداوند بر هدایتشان مى‌افزاید و ثوابِ نیکى‌هاى ماندگار، نزد پروردگارت بهتر و خوش‌فرجام‌تر است

﴿77﴾ پس آیا دیدى کسى را که به آیات ما کفر ورزید و گفت: «قطعاً به من مال و فرزند [بسیار] داده خواهد شد!»

﴿78﴾ آیا او از غیب آگاه است؟ یا از [خداى] رحمان تعهّدى گرفته است؟

﴿79﴾ هرگز [چنین نیست،] به زودى هر چه مى‌گوید، [در پرونده‌ی عملش‌] مى‌نویسیم و براى همیشه عذابش مى‌کنیم

﴿80﴾ و هر چه را [از مال و فرزند] که مى‌گوید، ما وارث خواهیم شد و او بى‌کس و تنها نزد ما خواهد آمد

﴿81﴾ و به جاى خداى یگانه خدایانى [دروغین] برگزیدند تا براى ایشان مایه‌ی عزّت و توانمندی باشد

﴿82﴾ هرگز [به این آرزو نمى‌رسند؛ بلکه] به زودى [معبودها] پرستش آنان را انکار می‌کنند و در برابر آنان به دشمنی برمى‌خیزند

﴿83﴾ آیا ندیدى که ما شیطان‌ها را به سوى کافران فرستادیم تا آنان را شدیداً تحریک کنند؟

﴿84﴾ پس بر [عذاب] آنان شتاب مکن. ما حساب آنها را شماره می‌کنیم [تا موعدشان فرارسد و به کیفر آنچه مرتکب مى‌شدند، برسند]

﴿85﴾ روزى که ما پرهیزکاران را دسته‌جمعى به سوى [ضیافت خداى] رحمان گردآوریم

﴿86﴾ و مجرمان را تشنه به سوى دوزخ مى‌رانیم

﴿87﴾ [در آن روز،] اختیار شفاعت ندارند مگر کسانى که از نزد [خداى‌] رحمان، پیمانى [بر اذن شفاعت‌] گرفته باشند

﴿88﴾ و [کافران] گفتند: «[خداى] رحمان [براى خود] فرزندى انتخاب کرده است!»

﴿89﴾ راستى، چیز زشت و زننده‌ای [بر زبان‌] آوردید

﴿90﴾ نزدیک است از این سخن، آسمان‌ها متلاشى، و زمین شکافته شود و کوه‌ها به شدّت فروریزد

﴿91﴾ زیرا براى [خداى] رحمان، فرزندى قائل شدند

﴿92﴾ در حالى که براى [خداى] رحمان، سزاوار نیست که فرزندی برگزیند

﴿93﴾ تمام موجودات آسمان‌ها و زمین، بنده‌وار نزد [خداوندِ] رحمان مى‌آیند

﴿94﴾ قطعاً آنان را برشمرده و حساب آنها را درست نگه داشته است

﴿95﴾ و همگى روز قیامت تنها [و تهى‌دست] نزد او خواهند آمد

﴿96﴾ بی‌گمان کسانى که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‌اند، به زودى [خداى] رحمان براى آنان [در دل‌ها] محبّتى قرار مى‌دهد

﴿97﴾ پس قرآن را بر زبان تو آسان ساختیم تا پرهیزکاران را به وسیله‌ى آن مژده دهى و مردم ستیزه‌جو را بدان بترسانى

﴿98﴾ و چه بسیار ملّت‌ها را پیش از آنان [به سبب طغیانشان‌] نابود کردیم. آیا کسى از آنها را مى‌یابى؟ یا کمترین صدایى از ایشان مى‌شنوى؟

﴿1﴾ طاها

﴿2﴾ ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که به زحمت و مشقّت بیفتى

﴿3﴾ [بلکه آن را نازل کردیم‌] تا براى کسى که [از خدا] مى‌ترسد، مایه‌ى تذکر و یادآورى باشد

﴿4﴾ [این قرآن‌] از سوی کسى نازل شده که زمین و آسمان‌هاى بلند را آفریده است

﴿5﴾ [خداوند] رحمان بر عرش (تخت فرمانروایى هستى) چیره است

﴿6﴾ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین، و آنچه در میان آنها و آنچه در زیر زمین است، براى اوست

﴿7﴾ و اگر سخنت را آشکار بگویى [یا پنهان کنى]، او اسرار [شما] و پنهان‌تر [از آن] را مى‌داند

﴿8﴾ خدایى که معبودى جز او نیست. نیکوترینِ نام‌ها مخصوص اوست

﴿9﴾ و آیا خبر موسى به تو رسیده است؟

﴿10﴾ آن­گاه که [در سفر از مَدین به مصر،] آتشى را دید، پس به خانواده‌ى خود گفت: «قدرى درنگ کنید، من آتشى دیدم، شاید شعله‌اى از آن را براى شما بیاورم، یا نزد آتش راهنمایى بیابم.»

﴿11﴾ پس همین که نزد آتش آمد، ندا داده شد: «اى موسى

﴿12﴾ من پروردگار توام! پس کفش‌های خود را از پای بیرون آر! به درستى که تو در سرزمین مقدّس طُوى هستى

﴿13﴾ و من تو را [به پیامبرى] برگزیده‌ام، پس به آنچه وحى مى‌شود، گوش ­فراده

﴿14﴾ همانا منم اللّه، جز من خدایى نیست، پس مرا بندگى کن و نماز را به پای دار تا به یاد من باشى

﴿15﴾ همانا قیامت خواهد آمد، [ولى] من مى‌خواهم [زمان] آن را پنهان دارم، تا هر کس برابر سعى و تلاش خود، جزا داده شود

﴿16﴾ پس مبادا کسى که به قیامت ایمان ندارد و پیرو هواى نفس خویش است، تو را از توجّه به قیامت بازدارد که نابود مى‌شوى

﴿17﴾ و اى موسى! آنچه به دست راست تو، چیست؟»

﴿18﴾ گفت: «این، عصاى من است که بر آن تکیه مى‌دهم، و با آن براى گوسفندانم برگ مى‌ریزم، و کارهاى دیگرى هم براى من از آن برمى‌آید.»

﴿19﴾ [خداوند] فرمود: «اى موسى! عصا را بیفکن!»

﴿20﴾ پس آن را افکند، ناگهان مارى شد که مى‌شتافت

﴿21﴾ [خداوند] فرمود: «آن را بگیر و نترس، ما به زودى آن را به حال نخستینش برمى‌گردانیم

﴿22﴾ و دستت را در گریبانت فرو ببر تا بدون هیچ عیبى، سپید و درخشان بیرون آید، [که این نیز‌] معجزه‌اى دیگر است

﴿23﴾ تا برخی از نشانه‌هاى بزرگ خویش را به تو نشان دهیم

﴿24﴾ [اى موسى! اکنون] به سوى فرعون برو، که او سرکشى کرده است

﴿25﴾ [موسى] گفت: «پروردگارا! سینه‌ام را گشاده گردان [و بر صبر و حوصله‌ام بیافزا]

﴿26﴾ و کارم را برایم آسان فرما

﴿27﴾ و گرهى را [که مانع روان سخن گفتن من است،‌] از زبانم باز کن

﴿28﴾ تا سخنان مرا [خوب] بفهمند

﴿29﴾ و از خاندانم دستیارى برایم قرار بده،

﴿30﴾ برادرم هارون را

﴿31﴾ با او پشتوانه‌ام را محکم ساز

﴿32﴾ و او را در کارم شریک گردان

﴿33﴾ تا ما تو را بسیار به پاکى بستاییم

﴿34﴾ و تو را بسیار یاد کنیم

﴿35﴾ [پروردگارا!] همانا تو همواره به کار و حال ما آگاه و بینایى!»

﴿36﴾ [خداوند] فرمود: «اى موسى! آنچه را درخواست کردى، به تو داده شد

﴿37﴾ و ما بار دیگر بر تو منّت گذاشتیم [و تو را مشمول نعمت‌هاى خویش ساختیم]

﴿38﴾ آن‌گاه که به مادرت آنچه را باید الهام کرد، وحى کردیم

﴿39﴾ که کودک خود را در صندوقى بگذار و آن را به دریا بینداز، تا دریا آن را به ساحل افکند و دشمن من و دشمن او آن را برگیرد و من محبّتى از جانب خویش بر تو افکندم [تا تو را دوست بدارند] و تا زیر نظر من ساخته شوى [و پرورش یابى]

﴿40﴾ آن‌گاه که خواهرت [نزد آنان] مى‌رفت تا بگوید: «آیا مى‌خواهید کسى را به شما نشان دهم که او را سرپرستى کند؟» [و آنان پذیرفتند.] پس [این‌گونه] ما تو را به سوى مادرت بازگرداندیم تا چشم او روشن شود و اندوهگین نگردد و تو شخصى [از فرعونیان] را به قتل رساندى، پس تو را از غم نجات دادیم و تو را در آزمون‌هاى مختلف آزمودیم. پس چند سالى را در میان مردم مَدین درنگ کردى، [اینک] در زمان مقدّر [براى پذیرش رسالت به اینجا] آمدى

﴿41﴾ [اى موسى!] من تو را براى خودم ساختم [و پروردم]

﴿42﴾ [اکنون] تو و برادرت [هارون] با [معجزات و] نشانه‌هایى که من به شما داده‌ام، بروید و درباره ذکر من [که ابلاغ وحی است،] من سستى نکنید

﴿43﴾ به سوى فرعون بروید که او سرکشى کرده است

﴿44﴾ پس به نرمى با او سخن بگویید، شاید پند پذیرد، یا [از خدا] بهراسد

﴿45﴾ [موسى و هارون] گفتند: «پروردگارا! مى‌ترسیم که بر ما پیشى گیرد [و ما را بیازارد]، یا [نپذیرد و] بر سرکشى خود بیافزاید.»

﴿46﴾ [خداوند] فرمود: نترسید! من با شما هستم [و همه چیز را] مى‌شنوم و مى‌بینم

﴿47﴾ پس به سراغ او بروید و بگویید: ما دو فرستاده‌ى پروردگار توایم، بنى‌اسرائیل را به همراه ما بفرست [و بیش از این] آنها را آزار مده! البتّه ما با معجزه‌اى از جانب پروردگارت به سوى تو آمده‌ایم، و درود بر کسى که هدایت را پیروى کند

﴿48﴾ به ما وحى گردیده که عذاب بر کسى است که [آیات الهى را] تکذیب کند و سرپیچى نماید.»

﴿49﴾ [فرعون] گفت: «اى موسى! پروردگار شما دو نفر کیست؟!»

﴿50﴾ [موسى] گفت: «پروردگار ما کسى است که هر چیزى را، آفرینشی که درخور اوست، عطا کرد و آن‌گاه [آن را به راه کمال] هدایت فرمود.»

﴿51﴾ [فرعون] گفت: «پس حال مردمان دوره‌هاى نخستین چه مى‌شود [که به اینها ایمان نداشتند]؟!»

﴿52﴾ [موسى] گفت: «علم آن در کتابى نزد پروردگار من است. پروردگارم نه اشتباه مى‌کند، و نه از یاد مى‌برد.»

﴿53﴾ خدایى که زمین را براى شما بستر آسایش قرار داد، و راه‌هایى را در آن براى شما پدید آورد و از آسمان آبى فرستاد. پس با آن، انواعى از گیاهان گوناگون را [از خاک] بیرون آوردیم

﴿54﴾ [هم خودتان از آن] بخورید، و [هم] چهارپایانتان را [در آن] بچرانید. البتّه در این [امور] نشانه‌هایى براى خردمندان است

﴿55﴾ ما شما را از آن [زمین] آفریدیم، و در آن بازمى‌گردانیم و بار دیگر شما را از همان برمى‌آوریم

﴿56﴾ و بى‌گمان ما تمام آیات و معجزات خویش را به فرعون نشان دادیم، ولى او تکذیب و خودداری کرد

﴿57﴾ [فرعون]گفت: «اى موسى! آیا تو آمده‌اى تا با جادوی خود، ما را از سرزمینمان بیرون کنى؟

﴿58﴾ پس ما [هم] حتماً جادویى همانند آن را براى تو خواهیم آورد. پس [اکنون] میان ما و خود زمانى را قرار بده که هیچ کدام از آن تخلّف نکنیم، [آن هم در] سرزمینى هموار، و با فاصله‌اى که نسبت به همه یکسان باشد.»

﴿59﴾ [موسى]گفت: «وعده‌گاه [ما و] شما، روز زینت، [روز عید،] و در وقت نیمروز، که همه‌ى مردم جمع شده باشند.»

﴿60﴾ پس فرعون بازگشت و [تمام] مکر و حیله‌ى خود را فراهم آورد، سپس [در روز موعود] بازآمد

﴿61﴾ موسى به آنان گفت: «واى بر شما! بر خدا دروغ نبندید، که شما را با عذابى [سخت] هلاک و ریشه‌کن خواهد کرد و آن کس که [به خدا] دروغ ببندد، بی‌تردید ناکام و زیانکار می‌گردد.»

﴿62﴾ پس آنان در کارشان به کشمکش پرداختند و رازگویى [خود] را پنهان داشتند

﴿63﴾ [فرعونیان] گفتند: «همانا این دو، (موسى و هارون) قطعاً جادوگرند و مى‌خواهند با سحرشان شما را از سرزمینتان بیرون کنند و آیین برتر شما را براندازند

﴿64﴾ پس [اینک تمام] حیله و نیرنگ خود را گرد آورید، سپس در یک صف [و منظّم] بیایید. که بی‌تردید امروز پیروزى از آنِ کسى است که برترى یابد [و سحر او غالب شود].»

﴿65﴾ [ساحران] گفتند: «اى موسى! آیا تو [عصاى خود را] مى‌افکنى، یا ما اوّل کسى باشیم که بیافکند؟!»

﴿66﴾ [موسى] گفت: «بلکه شما بیفکنید.» پس از جادوى آنان چنان به نظرش آمد که ریسمان‌ها و چوبدست‌هایشان مى‌شتابد

﴿67﴾ پس موسى در دل خود احساس ترسی کرد [که مبادا مردم فریب بخورند]

﴿68﴾ ما گفتیم: نترس! که تو خود برترى

﴿69﴾ و آنچه را در دست راستت دارى، بیفکن تا هر چه را آنان ساخته‌اند، در کام خود فروبرد. آنچه آنان ساخته‌اند، نیرنگ جادوگر است و جادوگر هر جا رود، [پیروز و] رستگار نگردد

﴿70﴾ [چون موسی عصایش را افکند، دریافتند که کار موسی معجزه است، نه جادو، پس تمام] ساحران به سجده افتادند و گفتند: «ما به پروردگار هارون و موسى ایمان آوردیم.»

﴿71﴾ [فرعون] گفت: «آیا پیش از آنکه به شما اجازه دهم، به او ایمان آوردید؟! بى‌گمان او سردسته‌ی شماست که به شما جادو آموخته است. پس دست‌ها و پاهاى شما را یکى از راست و یکى از چپ می‌برم و شما را بر شاخه‌هاى نخل به دار خواهم آویخت و به زودى خواهید دانست که شکنجه و مجازات کدام یک از ما سخت‌تر و پایدارتر است؟ [من یا خداى موسى‌؟]»

﴿72﴾ [ساحران] گفتند: «ما هرگز تو را بر دلایل روشنى که برای ما آمده، و بر کسى که ما را آفریده، ترجیح نخواهیم داد. پس تو هر حکم و قضاوتى که مى‌خواهى بکن، تو فقط در این زندگانىِ دنیا حکم مى‌کنى

﴿73﴾ ما به پروردگارمان ایمان آورده‌ایم تا خطاهاى ما، و آن جادویى که ما را به آن واداشتى، بر ما بیامرزد و خداوند بهتر و پاینده‌تر است.»

﴿74﴾ چنین است که هرکس گناهکار و مجرم نزد پروردگار خود بیاید، دوزخ براى اوست، نه در آن مى‌میرد و نه [با خوشى] زندگى مى‌کند

﴿75﴾ و کسانى که مؤمن نزد او بیایند، در حالى که کارهاى شایسته کرده‌اند، پس براى آنان درجات عالى و برتر است

﴿76﴾ باغ‌هاى جاویدانى که درزیر [درختان] آنها نهرها جارى است، همیشه در آنجا خواهند بود و این پاداش کسى است که [خود را از کفر و گناه] پاکیزه گرداند

﴿77﴾ و ما به موسى وحى کردیم که بندگان مرا شبانه [از مصر] کوچ بده و براى آنان راهى خشک در میان دریا بگشا، [چنان که] نه از تعقیب [فرعونیان] بترسى و نه [از غرق شدن،] بیمناک باشى

﴿78﴾ پس فرعون با سپاهیانش آنان را دنبال کرد، اما [موجى] از دریا آنان را گرفت، و به طور کامل غرق کرد

﴿79﴾ و فرعون قوم خود را به گمراهی برد و هیچ هدایت نکرد

﴿80﴾ اى بنى‌اسرائیل! ما شما را از دشمنانتان نجات دادیم و با شما در سمت راست کوه طور، وعده گذاردیم، و بر شما [غذاهاى آماده‌اى چون] مَنّ و سَلوى نازل کردیم

﴿81﴾ [اینک] از چیزهاى پاکیزه‌اى که روزى شما کرده‌ایم، بخورید، و در آن طغیان نکنید که خشم من شما را فراگیرد و هر کس که خشم من او را فراگیرد، بى‌گمان نابود خواهد شد

﴿82﴾ و البتّه من آمرزنده‌ی آن کسم که توبه کند و ایمان آورد و کارى شایسته کند، سپس هدایت شود

﴿83﴾ و [چون موسى با برگزیدگان قومش به کوه طور آمدند، موسى پیش‌تر رسید، به او گفتیم:] اى موسى! چه چیز تو را به شتاب واداشت که پیش از قوم خود آمدى؟»

﴿84﴾ [موسى] گفت: «آنها به دنبال من می‌آیند و پروردگارا! من براى خشنودى تو به سویت شتاب کردم.»

﴿85﴾ [خدا] فرمود: «ما قوم تو را بعد از [آمدن] تو آزمایش کردیم، و سامرى آنها را گمراه کرد.»

﴿86﴾ پس موسى خشگمین و اندوهناک به سوى قوم خود بازگشت [و] گفت: «اى قوم من! آیا پروردگارتان به شما وعده‌اى نیکو نداد [که تورات را بر شما فروفرستد]؟ آیا مدّت [رفتن من] بر شما طولانى شد؟ یا اینکه مى‌خواستید خشمى از پروردگارتان بر شما فرود آید، که از وعده‌ی من تخلّف کردید؟!»

﴿87﴾ [مردم به موسى] گفتند: «ما به میل و اراده‌ى خود با وعده‌ی تو مخالفت نکردیم، بلکه بارهایى [گران] از زیورآلات قومِ [فرعون] بر دوش ما نهادند، پس ما آنها را [در آتش] افکندیم، آن‌گاه سامِرى [نیز] این چنین [طرح] افکند.»

﴿88﴾ پس [سامرى] براى آنها پیکر گوساله‌اى پدید آورد که بانگ گاو داشت. آن‌گاه [با پیروانش] گفتند: «این خداى شما و خداى موسى است!» پس سامرى [پیمان خدا و همه تعلیمات موسى را] فراموش کرد

﴿89﴾ آیا نمى‌بینند که [این گوساله، هنگامى که آن را مى‌خوانند،] برایشان پاسخى ندارد، و مالک سود و زیانى براى آنها نیست؟

﴿90﴾ و البته هارون پیش از این به آنان گفته بود: «اى قوم من! شما قطعاً با آن [گوساله]، مورد آزمایش قرار گرفته‌اید و همانا پروردگار شما، [خداوند] رحمان است، پس از من پیروى کنید و دستور مرا اطاعت نمایید.»

﴿91﴾ [اما آنان به هارون] گفتند: «ما یکسره در پرستش آن [گوساله] خواهیم بود، تا موسى به سوى ما بازگردد.»

﴿92﴾ [هنگامى که موسى بازگشت،‌] گفت: «اى هارون! زمانى که دیدى آنان گمراه شدند، چه چیز تو را بازداشت،

﴿93﴾ از اینکه مرا [در برخورد شدید با فتنه‌گران‌] پیروى کنى؟ آیا از فرمان من سرپیچى کردى؟»

﴿94﴾ [هارون] گفت: «[برادرم!] اى فرزند مادرم! [موى] ریش و سر مرا [به بازخواست] مگیر! من ترسیدم [آنها پراکنده شوند و] تو بگویى میان بنى‌اسرائیل تفرقه انداختى و سفارش مرا [در حفظ وحدت‌] پاس نداشتى!»

﴿95﴾ [سپس موسى به سامرى] گفت: «اى سامرى! [منظور تو از] این کار خطرناک [و فتنه] بزرگ که کردى، چه بود؟»

﴿96﴾ [سامرى] گفت: «من به چیزى پى بردم که [دیگران] به آن پى نبردند، من مشتى از آثار رسول را برگرفتم، پس آن را افکندم و این­گونه نفسم این کار را در نظرم آراست [و فریب داد].»

﴿97﴾ [موسى] گفت: «پس برو! [دور شو!] همانا بهره‌ى تو در دنیا این است که [به دردى مبتلا خواهى شد که پیوسته] مى‌گویى: «به من دست نزنید!» و براى تو [در آخرت] میعادگاهى است که هرگز از آن تخلّف نخواهد شد و [اکنون] به سوى معبودت که پیوسته آن را می‌پرستیدى، بنگر! ما آن را مى‌سوزانیم [و] خاکستر و ذرات آن را به دریا خواهیم پاشید

﴿98﴾ [اى قوم من!] همانا معبود شما «اللّه» است که معبودى جز او نیست [و] علم او همه چیز را فرا‌گرفته است.»

﴿99﴾ [اى پیامبر!] ما این­گونه از اخبار گذشته بر تو حکایت مى‌کنیم و ما از جانب خویش به تو ذکری [چون قرآن] داده‌ایم

﴿100﴾ پس هرکس از آن روى­برگرداند، قطعاً در روز قیامت، بار سنگینى را بر دوش خواهد کشید

﴿101﴾ براى همیشه در آن خواهند ماند و چه بد بارى است براى آنها، در روز قیامت

﴿102﴾ روزى که در صور دمیده مى‌شود و ما در آن روز، مجرمان را با چشمان تیره محشور مى‌کنیم

﴿103﴾ [آنها] میان خویش آهسته با یکدیگر مى‌گویند: «شما [در دنیا] ده روزى بیش درنگ نداشته‌اید.»

﴿104﴾ [البتّه] ما به آنچه آنها می‌گویند، داناتریم، آن‌گاه که بهترینِ آنان در رفتار، مى‌گوید: «شما یک روز [بیشتر] درنگ نکردید!»

﴿105﴾ و از تو درباره‌ى کوه‌ها [در قیامت] مى‌پرسند، بگو: «پروردگار من آنها را از بن برکنده و متلاشى مى‌کند

﴿106﴾ پس آنها را [همچون] کویرى صاف و هموار، رها مى‌سازد

﴿107﴾ که در آن هیچ پستى و بلندى مشاهده نمى‌کنى.»

﴿108﴾ در آن روز، [مردم] از دعوت‌کننده‌اى که [هیچ] انحرافى ندارد، پیروى می‌کنند. [و گوش به صداى اسرافیل هستند.] و همه‌ی صداها در برابر [عظمت خدا] رحمان فرومی‌نشیند. پس جز صدایى آهسته [چیزى‌] نمی‌شنوی

﴿109﴾ در آن روز، شفاعت [هیچ‌کس] سودى ندارد، مگر کسى که [خداى] رحمان به او اجازه دهد و از گفتار او [در مورد شفاعت دیگران‌] راضى باشد

﴿110﴾ [خداوند] به آنچه آنان در پیش روى دارند و آنچه [در دنیا] پشت سر گذاشته‌اند، آگاه است؛ ولى مردم بر او احاطه علمى ندارند

﴿111﴾ و [در آن روز] همه‌ى چهره‌ها در برابر خداوندِ زنده‌ى پاینده، خوار و فروتن مى‌شود و البتّه هر کس که بار ستم برداشت، نومید و زیانکار است

﴿112﴾ و هر کس برخى [کارهاى‌] نیکو انجام دهد و مؤمن باشد، از هیچ ستم وکاستى [در پاداشش] نمى‌ترسد

﴿113﴾ و بدین‌سان ما آن را قرآنى عربى نازل کردیم و در آن با انواع بیان‌ها، هشدار دادیم، شاید آنها پروا کنند یا برایشان پندى پدید آید

﴿114﴾ پس [بدان که] بلندمرتبه است خداى فرمانرواى بر حقّ! و تو [اى پیامبر!] بر خواندن قرآن، پیش از آنکه وحىِ آن بر تو پایان یابد، شتاب مکن و بگو: «پروردگارا! بر دانش من بیافزاى!»

﴿115﴾ و به یقین، پیش از این با آدم پیمان بستیم، امّا او فراموش کرد و ما عزم استوارى براى او نیافتیم

﴿116﴾ و زمانى که به فرشتگان گفتیم: «براى آدم سجده کنید!» پس همگى سجده کردند، مگر ابلیس که سر باز زد

﴿117﴾ پس گفتیم: «اى آدم! این [ابلیس] دشمن تو و همسر توست، پس [مراقب باش که] شما را از [این] باغ بیرون نکند که به رنج و مشقّت خواهى افتاد

﴿118﴾ قطعاً تو در آن [باغ]، نه گرسنه مى‌شوى و نه برهنه مى‌مانى

﴿119﴾ و در آنجا، نه تشنه مى‌شوى، و نه از حرارت آفتاب آزار مى‌بینى.»

﴿120﴾ پس شیطان او را وسوسه کرد [و] گفت: «اى آدم! آیا تو را به درخت جاوِدانگى و فرمانرواییِ فناناپذیر راهنمایى کنم؟!»

﴿121﴾ پس [آدم و همسرش فریفته شدند و] هر دو از آن [درخت ممنوعه] خوردند، پس شرمگاهشان براى آنان نمایان شد و [ناچار] هر دو شروع کردند به چسباندن برگ [درختان] بهشت بر خود و [این چنین] آدم پروردگارش را نافرمانى کرد و بیراهه رفت

﴿122﴾ سپس پروردگارش او را برگزید، پس [لطف خویش را] بر او بازگرداند و او را هدایت کرد

﴿123﴾ [خداوند] فرمود: از آن [بهشت، و مقام والا] فرود آیید [که] برخى از شما دشمن برخى دیگر خواهند بود، پس اگر از سوى من رهنمودى براى شما آمد، هر کس از هدایت من پیروى کند، نه گمراه مى‌شود و نه در رنج مى‌افتد

﴿124﴾ و هر کس از یاد من روى گردانَد، بی‌گمان براى او زندگىِ [سخت و] تنگی خواهد بود و ما او را در قیامت نابینا محشور مى‌کنیم

﴿125﴾ [او خواهد] گفت: «پروردگارا! چرا مرا نابینا محشور کردى؟ درحالى که من [در دنیا] بینا بودم!»

﴿126﴾ [و خداوند خواهد] فرمود: «همان‌گونه که آیات ما به تو رسید و تو آنها را فراموش کردى، امروز هم همان‌طور فراموش گردیده‌اى.»

﴿127﴾ و ما این‌گونه هر کس را که اسراف کند، و به آیات پروردگارش ایمان نیاورد، کیفر مى‌دهیم و قطعاً عذاب آخرت سخت‌تر و پایدارتر است

﴿128﴾ پس آیا براى هدایتشان کافى نیست که ملت‌هاى پیشین را [که سرکشی و فساد کردند،] نابود کردیم، و [اینان امروز] در خانه‌هاى آنان رفت و آمد مى‌کنند؟! همانا در آن [حوادث] براى خردمندان نشانه‌هاست

﴿129﴾ و اگر نبود سنّت سابق پروردگارت، و مدتى که [براى زندگى آنان‌] مشخص شده است، حتماً [عذاب الهى بی‌درنگ] لازم مى‌آمد

﴿130﴾ پس [ای پیامبر!] بر آنچه مى‌گویند، شکیبا باش و پیش از طلوع آفتاب و قبل از غروب آن، با ستایش پروردگارت [او را] تسبیح کن و [نیز] برخى از ساعات شب و حوالى روز را به نیایش بپرداز، باشد که خشنود شوى

﴿131﴾ و به آنچه با آن گروه‌هایى از آنان را بهره‌مند گردانده‌ایم، چشم مدوز، که [این] شکوفه و جلوه‌ى زندگى دنیاست [و ما مى‌خواهیم] تا آنها را در آن بیازماییم و [به یقین] روزىِ پروردگارت بهتر و پایدارتر است

﴿132﴾ و خانواده‌ات را به نماز فرمان ده و بر آن شکیبا باش. ما از تو روزى نمى‌خواهیم، [بلکه] ما تو را روزى مى‌دهیم، و سرانجامِ [نیکو] براى [اهل] تقواست

﴿133﴾ و [کافران] گفتند: «چرا [محمّد] از جانب پروردگارش، معجزه و نشانه‌اى براى ما نمى‌آورد؟» آیا دلیل و نشانه‌ى روشن در کتاب‌های [آسمانی] پیشین برایشان نیامده [تا ایمان بیاورند]؟

﴿134﴾ و اگر ما آنان را پیش از این با عذابى هلاک مى‌کردیم، مى‌گفتند: «پروردگارا! چرا پیامبرى براى ما نفرستادى تا ما از آیات تو پیروى کنیم، پیش از آنکه خوار و رسوا شویم.»

﴿135﴾ بگو: «هر یک [از ما و شما] در انتظاریم، پس انتظار بکشید که به زودى خواهید دانست یاران راه راست کیانند و چه کسى راه یافته است.»

﴿1﴾ [هنگام] حساب مردم نزدیک شده است، در حالى که آنان در بى‌خبرى، [از آن] روى‌گردانند

﴿2﴾ هیچ پند تازه‌اى از طرف پروردگارشان براى آنان نیامد، مگر این که آن را شنیدند و [باز] سرگرم بازى شدند

﴿3﴾ در حالى که دل‌هاى آنان [از حقّ، غافل و به چیز دیگرى] سرگرم است و کسانى که [کافر شدند و به خود] ستم کردند، مخفیانه راز مى‌گویند که: «آیا جز این است که این [محمّد] بشرى همانند شماست؟ آیا با این که مى‌بینید به جادو روی می‌آورید؟!»

﴿4﴾ [پیامبر] گفت: «پروردگار من، هر سخنى که در آسمان و زمین باشد، مى‌داند. او شنواى داناست.»

﴿5﴾ [کافران] گفتند: « [آنچه محمّد آورده است، وحى نیست؛] بلکه خواب‌هاى آشفته است. بلکه آنها را به دروغ به خدا نسبت داده، بلکه او یک شاعر است، پس باید همان‌گونه که [پیامبران] پیشین [با معجزه] فرستاده شده بودند، او [نیز] براى ما معجزه‌اى بیاورد.»

﴿6﴾ تمام آبادى‌هایى که پیش از اینها هلاکشان کردیم، [تقاضاى این‌گونه معجزات را کردند؛ ولى همین که خواسته­شان عملى شد،] ایمان نیاوردند. پس آیا اینان ایمان مى‌آورند؟

﴿7﴾ و ما [هیچ پیامبرى را] پیش از تو نفرستادیم، مگر این که [آنها نیز] مردانى بودند که ما به ایشان وحى مى‌کردیم، پس اگر نمى‌دانید از آگاهان بپرسید

﴿8﴾ و ما براى آنها بدن‌هایى که به غذا نیاز نداشته باشند، قرار ندادیم و آنها جاویدان نبودند

﴿9﴾ سپس ما به وعده‌اى که به آنان داده بودیم، وفا کردیم. پس آنان و هر که را خواستیم، نجات دادیم و اسراف‌کاران را نابود کردیم

﴿10﴾ همانا بر شما کتابى فرستاده‌ایم که وسیله تذکر [و بیدارى] شما در آن است، آیا نمى‌اندیشید؟

﴿11﴾ و ما چه بسیار آبادى‌ها را درهم شکستیم که [مردمش] ستمگر بودند و پس از آنها قومى دیگر را پدید آوردیم

﴿12﴾ پس چون قهر ما را احساس کردند، ناگهان پا به فرار گذاشتند

﴿13﴾ [از روى استهزا و تحقیر به آنان گفتند:] «فرار نکنید! و به سوى زندگى مرفّهى که در آن نازپرورده بودید و به خانه‌هایتان بازگردید، تا شاید [بار دیگر توسط تهی‌دستان‌] از شما درخواست کمک شود [و شما آنان را با کبر و نِخوت برانید]

﴿14﴾ [و چون عذاب ما را جدّى دیدند،] گفتند: «اى واى بر ما! به یقین ما ستمکار بوده‌ایم.»

﴿15﴾ و پیوسته، این سخنِ آنان بود تا ما آنها را درو کردیم و خاموش و بى‌حرکت ساختیم

﴿16﴾ و ما، آسمان و زمین و آنچه را که میان آنهاست، براى بازى نیافریدیم

﴿17﴾ [به فرض محال] اگر مى‌خواستیم سرگرمى برگزینیم، چیزى متناسب [با شأن] خود انتخاب مى‌کردیم

﴿18﴾ بلکه ما حقّ را بر باطل مى‌کوبیم تا مغز آن را درهم بشکند [و از هم بپاشد]. پس بى‌درنگ، باطل محو و نابود مى‌شود و واى بر شما از آنچه [خداوند را به آن] وصف مى‌کنید [و نسبت بیهوده‌کارى به او مى‌دهید]

﴿19﴾ و براى اوست هر که در آسمان‌ها و زمین است و کسانى که نزد او هستند، [فرشتگان،] از عبادت او تکبّر نمى‌ورزند و خسته و درمانده نمى‌شوند

﴿20﴾ آنان شبانه‌روز بى­آنکه سستى ورزند، خداوند را به پاکى مى‌ستایند

﴿21﴾ آیا خدایانى که [کفّار] از زمین برگزیده‌اند، مردگان را زنده مى‌کنند؟

﴿22﴾ اگر در آسمان‌ها و زمین، خدایان دیگرى غیر از اللَّه وجود داشت، حتماً آن دو تباه مى‌شدند [و نظام جهان به هم مى‌خورد]. پس منزّه است خداوندِ پروردگار عرش، از آنچه [ناآگاهان] وصف مى‌کنند

﴿23﴾ هیچ‌کس نمى‌تواند بر کار او خرده بگیرد؛ ولى در کارهاى آنها، جاى سؤال و ایراد است

﴿24﴾ آیا آنها به جاى خداوند [یکتا] خدایان دیگرى گرفته‌اند؟ بگو: «دلیلتان را بیاورید! این [قرآن] یادنامه‌ى پیروان من و یادنامه‌ى کسانى است که پیش از من بوده‌اند [که همه بر یکتایی خدا هم‌نظرند.]» امّا بیشتر مردم، حقّ را نمى‌دانند، پس [از آن] روى‌گردانند

﴿25﴾ و هر پیامبرى پیش از تو فرستادیم، به او وحى کردیم که معبودى جز من نیست، پس [تنها] مرا بپرستید

﴿26﴾ و [کافران] گفتند: «[خداوند] رحمان فرزند گرفته است!» منزّه است او! [فرشتگان، فرزند خدا نیستند؛] بلکه بندگانى گرامى هستند

﴿27﴾ آنان در کلام بر او پیشی نمى‌گیرند و به فرمان او عمل مى‌کنند

﴿28﴾ [خداوند] آینده و گذشته‌ى آنها را مى‌داند و آنان جز براى کسى که خداوند از او خرسند باشد، شفاعت نمى‌کنند و خود از بیم او هراسانند

﴿29﴾ و هر که از آنها، [فرشتگان و انسان‌ها و جنّیان] بگوید: من به جاى خداوند، معبود هستم!» پس کیفر او را دوزخ قرار مى‌دهیم. ما این‌گونه ستمکاران را کیفر خواهیم داد

﴿30﴾ آیا کافران نمى‌بینند که آسمان‌ها و زمین به هم بسته و پیوسته بودند و ما، آن دو را شکافته و از یکدیگر باز کردیم؟ و هر چیز زنده را از آب پدید آوردیم. آیا باز ایمان نمى‌آورند؟

﴿31﴾ و در زمین، کوه‌هاى ثابت و استوار قرار دادیم تا [مبادا زمین] آنها را بلرزاند و در [میان] کوه‌ها، [دره‌هایى گشاده و] راه‌هاى فراخ پدید آوردیم، شاید که آنها راه یابند

﴿32﴾ و آسمان را سقفى نگه‌داشته قرار دادیم و آنها از نشانه‌هاى آن روى‌گردانند

﴿33﴾ و او کسى است که شب و روز و خورشید و ماه را آفرید. هر یک [از آنها] در مدارى [معین]، شناور [و در حرکت] است

﴿34﴾ و ما پیش از تو براى [هیچ] انسانى، جاودانگى قرار ندادیم، پس آیا اگر تو از دنیا بروى، آنان زندگانى جاوید خواهند یافت؟

﴿35﴾ هر کسی [طعم] مرگ را مى‌چشد! و ما شما را با بدى‌ها و خوبى‌ها مى‌آزماییم و [سرانجام] به سوى ما بازگردانده مى‌شوید

﴿36﴾ و هرگاه کافران تو را ببینند، کارى جز به مسخره گرفتن تو ندارند، [و با همدیگر مى‌گویند:] «آیا این است آن کسی که خدایان شما را [به بدى] یاد مى‌کند؟» در حالى که خود، یاد [خداى] رحمان را منکرند [و به او کفر مى ورزند]

﴿37﴾ [طبیعتِ] انسان [به­گونه‌اى است که گویا] از عجله آفریده شده است؛ [عذاب را به شتاب مى‌خواهد؛ امّا] من به زودى نشانه‌های [عذاب] خود را به شما نشان خواهم داد، پس [آن را] به شتاب از من نخواهید

﴿38﴾ [کافران] مى‌گویند: اگر راست مى‌گویید، این وعده [قیامت] کى فرامى‌رسد؟»

﴿39﴾ اگر کفّار مى‌دانستند زمانى که [آن فرارسد، دیگر] نمى‌توانند شعله‌هاى آتش را از صورت‌ها و از پشت‌هایشان دور کنند و کسى آنان را یارى نمى‌کند

﴿40﴾ بلکه [این آتش] ناگهان به سراغشان خواهد آمد و آنان را بهت‌زده خواهد کرد. پس نه قدرت دفع آن را دارند و نه به آنان مهلتى داده خواهد شد

﴿41﴾ و همانا پیامبران پیش از تو [نیز] مورد استهزا قرار گرفتند. امّا [سرانجام،] آنچه استهزا مى‌کردند، دامان مسخره‌کنندگان را گرفت [و مجازات الهى آنها را در هم کوبید]

﴿42﴾ بگو: «کیست که شما را در شب و روز از [عذاب خداى] رحمان نگاه مى‌دارد؟!» امّا آنان از یاد پروردگارشان روى مى‌گردانند

﴿43﴾ یا براى آنان خدایانى است که آنان را در برابر [عذاب] ما نگه دارد؟ اینها قادر بر یارى [و حفظ] خودشان نیستند، [تا چه رسد به دیگران] و از جانب ما نیز همراهى نمى‌شوند

﴿44﴾ با این وجود، ما آنها و پدرانشان را [از انواع نعمت‌ها] بهره‌مند ساختیم تا آنجا که عمرشان طولانى شد [و مایه‌ى غرور و سرکشی آنان گردید]. آیا نمى‌بینند که ما همواره به زمین مى‌پردازیم و از وسعت سرزمین‌ها[یى که در اختیار کافران بوده،‌] مى‌کاهیم؟ آیا ایشان [بر ما] غلبه دارند؟

﴿45﴾ بگو: «من تنها با وحى، به شما هشدار مى‌دهم!» امّا کسانى که کر هستند، زمانى که بیم داده مى‌شوند، آن را نمى‌شنوند

﴿46﴾ در حالى که اگر دمى از عذاب پروردگارت به آنان برسد، قطعاً خواهند گفت: «اى واى بر ما! به یقین ما ستمکار بوده‌ایم.»

﴿47﴾ و ما براى روز قیامت، ترازوهاى عدل برپا خواهیم کرد، پس هیچ ستمى به احدى نخواهد شد و اگر [عملى] همسنگ دانه خردلى [هم] باشد، ما آن را خواهیم آورد و [در دقّت محاسبات همین] بس است که ما حساب‌رس باشیم

﴿48﴾ و همانا ما به موسى و هارون، [کتابى که‌] جداکننده [حق از باطل‌] و نور و مایه‌ی یادآورى براى پرهیزکاران [است‌،] عطا کردیم

﴿49﴾ [همان] کسانى که از پروردگارشان در نهان مى‌ترسند و همانانى که از قیامت در هراسند

﴿50﴾ و این [قرآن]، مبارک ذکرى است که ما آن را فروفرستادیم. آیا شما آن را انکار مى‌کنید؟

﴿51﴾ و همانا ما پیش از این، ابراهیم را به رشد و کمال خود رساندیم و ما به [شایستگى‌هاى] او آگاه بودیم

﴿52﴾ آن هنگام که به [آزر، عموى مشرکش که به جای] پدرش [سرپرستی او را به عهده داشت] و به قومش گفت: «چیست این تندیس‌هاى بى‌روحى که شما همواره آنها را می‌پرستید؟»

﴿53﴾ آنان گفتند: «ما پدرانمان را پرستش­کنندگان آنها یافته‌ایم!»

﴿54﴾ [ابراهیم] گفت: «بی‌تردید شما و پدرانتان در گمراهى آشکار بوده و هستید!»

﴿55﴾ آنان گفتند: «آیا تو سخن حقّى براى ما آورده‌اى؟ یا این که شوخى مى‌کنى؟!»

﴿56﴾ [ابراهیم] گفت: «البتّه [که حقّ مى‌گویم.] پروردگار شما پروردگار آسمان‌ها و زمین است که آنها را به وجود آورده و من بر این حقیقت از گواهانم

﴿57﴾ و به خداوند سوگند پس از آن که پشت کردید و رفتید، نقشه‌اى براى بت‌هایتان خواهم کشید.»

﴿58﴾ پس [ابراهیم در یک فرصت مناسب] همه‌ی آنها، جز بزرگشان را خرد کرد تا شاید آنها به سراغ آن بیایند

﴿59﴾ [بت‌پرستان چون بت‌های شکسته را دیدند،‌] گفتند: «چه کسى با خدایان ما چنین کرده؟ بی‌گمان او از ستمکاران است.»

﴿60﴾ گفتند: «شنیده‌ایم جوانى که به او ابراهیم مى‌گویند، آن [بت]ها را [به بدى] یاد مى‌کرد.»

﴿61﴾ [بزرگان قوم] گفتند: «پس او را در پیش چشم مردم بیاورید تا آنها [بر مجرم بودن او] گواهى دهند.»

﴿62﴾ گفتند: «اى ابراهیم! آیا تو با خدایان ما این چنین کرده‌اى؟»

﴿63﴾ [ابراهیم] گفت: «بلکه این کار را بزرگشان کرده است! از خودشان بپرسید، اگر سخن مى‌گویند!»

﴿64﴾ پس به [وجدان‌هاى] خود بازگشتند، [و به یکدیگر] گفتند: «شما خودتان [با پرستش این سنگ‌های ناتوان] ستمکارید [نه ابراهیم.]»

﴿65﴾ سپس [دوباره] به اندیشه‌هاى باطلى که در سر داشتند، بازگشتند [و به ابراهیم گفتند:] «به راستى تو خود مى‌دانى که اینها سخن نمی‌گویند.»

﴿66﴾ [ابراهیم] گفت: «پس آیا شما به جاى خداوند، چیزى را مى‌پرستید که هیچ سودى براى شما ندارد؟ و هیچ زیانى به شما نمى‌رساند؟

﴿67﴾ ننگ بر شما و بر هر چه جز خدا می‌پرستید. آیا نمى‌اندیشید؟!»

﴿68﴾ [بزرگان قوم] گفتند: «اگر مى‌خواهید کارى کنید! او را بسوزانید و خدایانتان را یارى کنید.»

﴿69﴾ [آتشى بزرگ فراهم کردند و ابراهیم را به درون آن افکندند؛ ولی ما] گفتیم: اى آتش! بر ابراهیم سرد و سلامت باش

﴿70﴾ و آنان نیرنگی سخت براى او اراده کردند، ولى ما آنها را از زیانکارترینِ [مردم] قرار دادیم

﴿71﴾ و ما، او و لوط را [از آن سرزمین پر از شرک و فساد] نجات دادیم و به سوى سرزمینى که در آن براى جهانیان برکت نهاده‌ایم، بردیم

﴿72﴾ و اسحاق و [فرزندش] یعقوب را، [به عنوان نعمتى] افزون به ابراهیم بخشیدیم و همه را از صالحان قرار دادیم

﴿73﴾ و آنان را پیشوایانى قرار دادیم که به فرمان ما [مردم را] هدایت مى‌کردند و به آنان، انجام کارهاى نیک و برپایى نماز و پرداخت زکات را وحى کردیم و آنان فقط ما را عبادت می‌کردند

﴿74﴾ و به لوط، حکمت و دانش عطا کردیم و او را از قریه‌اى که کارهاى زشت مى‌کردند، رهانیدیم. به راستى آنان مردمى بد و منحرف بودند

﴿75﴾ و او را در رحمت خویش وارد کردیم. همانا او از شایستگان بود

﴿76﴾ و نوح را پیش‌تر [از ابراهیم و لوط]، آن زمان که [ما را] ندا داد، پس [خواسته‌ى] او را اجابت کردیم. او و خاندانش را از بلاى بزرگ، نجات بخشیدیم

﴿77﴾ و او را در برابر مردمى که نشانه‌هاى ما را تکذیب کردند، یارى دادیم. به درستى که آنان، مردم بدى بودند، پس همه‌ى آنها را غرق کردیم

﴿78﴾ و داوود و سلیمان [را یاد کن] آن هنگام که درباره‌ى کشت‌زارى که گوسفندان قوم، شبانگاه در آن چریده [و آن را تباه ساخته] بودند، داورى مى‌کردند و ما شاهد داورى آنان بودیم

﴿79﴾ پس ما [حکم] آن را به سلیمان فهماندیم و هر یک [از آن دو] را، حکمت و دانش دادیم و کوه‌ها و پرندگان را با داوود به نیایش و تسبیح واداشتیم و ما کننده [این کار] بودیم

﴿80﴾ و براى شما به داوود فنّ زره‌سازى را آموختیم، تا شما را از [خطرات] جنگتان نگه دارد. پس آیا شما سپاسگزار هستید؟

﴿81﴾ و براى سلیمان، تندباد را [رام کردیم] که به فرمان او به سوى سرزمینى که درآن برکت قرار دادیم، روان مى‌شد و ما به هر چیزى آگاه بوده‌ایم

﴿82﴾ و گروهى از شیطان‌ها [را نیز رامِ سلیمان قرار دادیم که] براى او غوّاصى مى‌کردند و کارهایى غیر از این انجام مى‌دادند و ما آنها را [از سرکشى] حفظ مى‌کردیم

﴿83﴾ و [به یاد آور] ایوب را، آن زمان که پروردگارش را ندا داد که: «[پروردگارا!] به من آسیب و سختی رسیده است و تو مهربان‌ترینِ مهربانانى!»

﴿84﴾ پس [دعاى] او را مستجاب کردیم و رنج و سختى او را برداشتیم و خانواده‌اش را به او بازگرداندیم و همانندشان را با ایشان [به او عطا کردیم، تا هم] رحمتى از سوى ما [به او باشد و هم مایه‌ی یادآورى] و پندى براى عبادت‌کنندگان

﴿85﴾ و اسماعیل و ادریس و ذو‌الکفل [را یاد کن که این پیامبران،] همه از شکیبایان بودند

﴿86﴾ و ما آنان را در رحمت خویش وارد ساختیم. به درستى که آنان از شایستگان بودند

﴿87﴾ و [یونس] ذوالنون [را به یاد آور.] آن هنگام که خشمگین [از میان قومش بیرون] رفت و پنداشت که [آسوده شد و] ما بر او تنگ نخواهیم گرفت، [امّا همین که در کام نهنگ فرو رفت،] پس در آن تاریکی‌ها[ى شکم نهنگ‌] ندا داد که: « [خداوندا!] جز تو معبودى نیست! تو پاک و منزهى! همانا من از ستمکاران بودم [و نباید مردم را به خاطر سرسختى‌شان رها می‌کردم و تنها می‌گذاشتم].»

﴿88﴾ پس [دعاى] او را اجابت کردیم و او را از آن اندوه نجات دادیم و ما این چنین، مؤمنان را نجات مى‌دهیم

﴿89﴾ و زکریا [را یاد کن] آن‌گاه که پروردگارش را ندا داد: «پروردگارا! مرا تنها [و بى‌فرزند و بی‌وارث] مگذار و [البتّه که] تو خود، بهترینِ وارثانى.»

﴿90﴾ پس [دعاى] او را مستجاب کردیم و یحیى را به او بخشیدیم و همسرش را [که نازا بود،] براى او شایسته قرار دادیم. [چرا که] آنان در کارهاى نیک، شتاب داشتند و ما را از روى امید و بیم مى‌خواندند و در برابر ما همواره فروتن بودند

﴿91﴾ و [به یاد آور مریم را، آن] زنى که دامان خویش را پاک نگاه داشت، پس ما از روح خود در او دمیدیم و او و پسرش [عیسى] را نشانه‌اى براى جهانیان قرار دادیم

﴿92﴾ این [پیامبران بزرگ و پیروانشان] همه امّت یگانه‌ای بودند، [دارای یک آیین و پیرو یک هدف.] و من پروردگار شما هستم! پس مرا بپرستید

﴿93﴾ ولى آنها کار خود را در میانشان به تفرقه کشاندند. [بدانند که] همگى به سوى ما بازمى‌گردند