Rundi

Translation: run-sheikhamissirad

Author: Sheikh Amissi Radjabu Ntamba

Ifunguruzo

Surah 1

[1] Kw’izina ry’Imana nyene Imigisha myinshi, na nyene Imigisha mito mito

[2] Ndakengurukiye Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[3] Nyene Imigisha myinshi, na nyene Imigisha mito mito

[4] Nyene inganji y’umusi w’imperuka

[5] Niwewe dusenga, kandi niwewe dusaba imfashanyo

[6] Turongore munzira igororotse

[7] Inzira yabo wahaye imigisha kuribo, kandi atari mubashavuriwe kuribo, canke mubazimiye

Inka

Surah 2

[1] Alif,Laam, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa)

[2] Iki nica gitabu murico ata makenga arimwo, kandi iki gitabu n’indongozi ku bantu bose batinya Imana yabo y’ukuri

[3] Nabemera ibintu bitaboneka, hamwe n’uguhagarika amasengesho, n’ugutanga muvyo twabahaye

[4] Nabemera ivya manuwe kuri wewe, hamwe nivyamanuwe imbere yawe, kandi bakemera n’umusi w’imperuka

[5] Abo bantu bari hejuru y’uburokoke buvuye ku Muremyi wabo, nabo bantu nibo bene intsinzi nyakuri

[6] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, nivyiza kuribo ubatujije, canke utabatujije ntibazopfa bemeye nagatoyi

[7] Imana yarabateyeko ikidodo kumitima yabo, no hejuru y’amatwi yabo, no hejuru y’amaso yabo, kuko hariho imipfundikizo, rero abo bantu bazoba bafise ibihano bininiya cane

[8] No mu bantu bamwe harimwo abavuga bati:- twebwe turemeye Imana hamwe n’umusi w’imperuka, mugihe kuribo batari mubemera Imana na gatoyi

[9] Bagomba guhenda Imana hamwe nabarya bemeye bimwe bivuye kumitima yabo, mugabo ntibahenda atari imitima yabo gusa, nabo atavyo bazi

[10] Mumitima yabo harimwo indwara, n’Imana yarabongereje indwara, rero bazoba bafise ibihano bibabaza cane kubera ukuvuga kwabo kw’ububeshi

[11] No mugihe babwiwe ngo ntimugire ubwononyi ng’aha kw’Isi, baca bivugira bati :- twebwe turi mubakora ivyiza

[12] Mu vy’ukuri abo bantu nibo bononyi mugabo ntavyo bazi na gatoyi

[13] No mugihe babwiwe bati:- ni mwemere Imana yanyu y’ukuri nkuko bemeye abandi bantu, baca bavuga bati:- twebwe twemere nkuko bemeye barya badafise ubwenge, mu vy’ukuri nibo badafise ubwenge, mugabo ntavyo bazi na gatoyi

[14] Mugihe bahuye n’abemeye Imana yabo y’ukuri baca bavuga bati:- twebwe turemeye bimwe bivuye kumizirikanyi yacu, mugabo biherereye kubwabo bari kumwe n’ibisigo vyabo baca bavuga bati:- mu vy’ukuri twebwe turi kumwe namwe, mugabo barya turiko turaba fyinatako gusa

[15] Imana izoba hembera kuri uko gufyinata kwabo n’ukubasiga mubuzimire bwabo batayataya hirya no hino

[16] Abo bantu nibo bitoreye inzira y’ubuzimire gusumba uburokoke, mugabo n’ibidandazwa vyabo ntivyaronse inyungu, kandi ntibari no mu bantu batumbera inzira y’ukuri

[17] Akarorero kabo ni nk’akarorero kabamwe bahuye n’umwijima bagaca batsa umukomezwa mugihe waberetse ibiri kumpande zabo, Imana nayo yaciye ikura uwo muco wayo n’ukubasiga bari mumwijima batabona

[18] Abatumva, ibiragi, n’impumyi, kuri ivyo ntibazo garuka namba

[19] Canke ni nk’imvura ikaze cane ivuye mubicu, muriyo hakaba harimwo umwijima n’imituragaro hamwe n’imiravyo n’imiyaga nkuba, bagaca bashira intoke zabo mumatwi yabo kubera iyo mituragaro mugutinya urupfu, n’Imana niyo ibazi neza abo bahakanyi b’Imana y’ukuri

[20] Uregereje uwo muravyo mukunogora amaso yabo, mugihe uba boneshereje n’ukugendera muriwo no mugihe ubateyemwo umwijima bagaca bahagarara, n’Imana iyo ibishaka yari kuba kurirako uko kutumva kwabo nuko kutabona kwabo, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[21] Mwa bantu mwe! Nimusenge Umuremyi wanyu kuko ariyo yabaremye hamwe n’abamyeho imbere yanyu kugira ngo mube mu bantu barokotse

[22] Uwabagiriye iy’Isi kuba nk’ikirago hanyuma amajuru nayo akaba nk’ibisenge, n’ukumanura amazi avuye mubicu, no muri ayo mazi ayakuramwo ivyamwa kugira ngo bibabere ibifungurwa vyanyu, rero iyo Mana ntimuyigereranye n’ibindi bintu, mugihe mwebwe mufise ubumenyi buhagije

[23] Nimwaba mufise amakenga kuri ivyo twamanuriye intumwa yacu, namwe nimuzane igisomwa kimwe cagizwe n’uwoba ameze nkawe hanyuma muce muhamagara Imana zanyu, itari Imana y’ukuri nimwaba muvugisha ukuri

[24] Nimutagira gutyo mumenye yuko ataco muzosubira kugira namba, rero nimutinye uwo muriro udahera, kuko inkwi zawo n’abantu n’amabuye yabikiwe abahakanyi b’Imana y’ukuri

[25] Kandi ubabwire abemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’abagira ibikorwa vyiza yuko bazoronka imirima ica imbere yabo inzuzi mumwanya uwariwo wose, bakazo ronkeramwo n’ivyamwa nkuko ari ibifungurwa vyabo n’ukuvuga bati:- ibi nivyabindi twahabwa kuva kera, kuko bazohabwa ivyo vyamwa mugihe bizoba bisa vyose muri ayo majuru, bakazo ronkerayo abagore bisukuye, hanyuma baze babe muri ayo majuru m’ubuzima bwabo bwose

[26] Mu vy’ukuri Imana ntigira isoni mugutanga akarorero akariko kose kameze nkak’umubu canke gasumba uwo mubu, mugabo bamwe bemera Imana y’ukuri kuribo bazi yuko ari ivy’ukuri kuvuye k’Umuremyi wabo, mugabo abahakanye Imana yabo y’ukuri bavuga bati:- mbega n’igiki Imana ishaka kuri aka karorero? Imana yama ireka abantu benshi bakazimira kukarorero nkako, n’ukurongora benshi mu bantu kukarorero nkako nyene, mugabo Imana ntirekurira umuntu uwariwe wese ngo azimire kuri aka karorero dukuyemwo abo basenyura amategeko y’Imana

[27] Abahonyanga amasezerano y’Imana munyuma yaho yamaze gufundikwa n’ukwanka ivyategetswe nayo kugira ngo bishigikirwe hamwe n’ukugira ubwononyi ngaha kw’Isi, abo nibo bantu bari muruhombo

[28] Nigute komuhakana Imana y’ukuri mugihe mwari mubapfuye hanyuma irabazura, hanyuma isubira kubica hanyuma isubira kubazura hanyuma ku Mana niho muzo subizwayo

[29] Niyo yabaremeye ibintu vyose biri ngaha kw’Isi, hanyuma ica yipfuza kurema amajuru yose, n’ukugira ayo majuru kuba ari indwi, nayo niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[30] Mugihe Umuremyi wawe yabwira Abamarayika biwe ati:- jewe nzozana ibindi biremwa bizoza kuba kuri iy’Isi, nabo baciye bavuga bati:- uzoshiramwo abazogira ubwononyi hamwe n’ugusesa amaraso, mugihe twebwe tuguhayagiza nkuko umeze hamwe n’ukukuvuga kubijanye n’ubutagatifu bwawe, Imana yaciye ivuga iti:- mu vy’ukuri jewe ndafise ubumenyi bw’ivyo mwebwe mutazi

[31] Yaciye y’igisha intumwa y’Imana Adamu (iii) amazina y’ibintu vyose hanyuma ibishira imbere y’Abamarayika bose n’ukuvuga iti:- nimumbwire amazina yibi bintu nimwaba muvugisha ukuri

[32] Bavuze bati:- ubutagatifu n’ubwiwawe natwe ntabumenyi dufise atari ubwo watwigishije, ntankeka niwewe nyene ubumenyi hamwe n’ingabirano zihagije

[33] Imana yaciye ivuga iti:- ewe Adamu (iii):- babwire ayo mazina y’ivyo bintu, mugihe yaheza kubabwira ayo mazina yavyo, yaciye ivuga iti:- sinababwiye yuko jewe mfise ubumenyi bw’amabanga y’Amajuru yose na y’Isi, kandi nkaba mfise ubumenyi bwivyo muserura vyose hamwe nivyo munyegeza

[34] Nigihe twabwira Abamarayika duti:- nimupfukamire intumwa y’Imana Adamu (iii) bose hamwe baciye bamupfukamira dukuyemwo uwitwa (Ibilisi) niwe yanse gupfukama n’ukwishima, nawe akaba yari mubahakanyi b’Imana

[35] Twaciye tuvuga duti:- ewe ntumwa y’Imana Adamu (iii), n’uvyagire ngaha hamwe n’umutambukanyi wawe muri uyu murima, muteko mufungure mubirimwo vyose kandi mwipfuza, mugabo ntimwegere kuri iki giti gusa, kugira ngo ntimuze mube mu bantu bahemukiye imitima yabo

[36] Mugabo shetani yarabanyereje uko ari babiri n’ukubakura muburyo barimwo, duca tubabwira duti:- nimugende mugihe mwabaye abansi kuri mwebwe nyene, n’ubwicaro bwanyu kuri iy’Isi hamwe n’amahirwe yanyu azoba ari kukiringo kigufiya

[37] Yaciye aronka intumwa y’Imana Adamu (iii) amajambo avuye k’Umuremyi wiwe, n’ukuronka ico kigongwe ciwe kuko Imana niyo yakira ikigongwe hamwe n’impuhwe nyinshi zihagije

[38] Duca tuvuga duti:- nimumanuke mwese kw’Isi, nimwashikirwa n’uburongozi buvuye iwanje, n’abazo kurikira uburongozi bwanje ntabwoba buzoba buri kuribo kandi ntibazo teterwa

[39] Mugabo abazo hakana n’ukutemera aya majambo yacu, abo nibo bazoba bari mu bantu bo mu muriro udahera, muriwo niho hazoba hari ubwicaro bwabo bwamisi yose

[40] Mwebwe ruvyaro rwa bene israeri, nimwibuke imigisha yanje nabahezagiye kuriyo, kandi mukurikire amasezerano yanje, nanje nzokurikiza amasezerano yanyu, kandi muntinye jewe gusa

[41] Kandi mwemere ivyo namanuye vyemeza mubiri kumwe namwe, mugabo ntimube mubambere muguhakana, kandi ntimugurishe aya amajambo yanje kukiguzi gitoyi, kandi muntinye jewe gusa

[42] Kandi ntimuvange ukuri hamwe n’ibinyoma, hanyuma mugaca munyegeza uko kuri mugihe mukuzi

[43] Nimuhagarike amasengesho, kandi mutange n’imperezwa, kandi mwuname hamwe n’abunama

[44] Mbega mutegeka abantu kugira ineza, hanyuma mukibagiza imitima yanyu mugihe musoma igitabu c’Imana none mwebwe ntimutegera

[45] Nimwihangane kandi mwigumye hamwe n’ugusenga, kuko mu vy’ukuri ico kintu kiragoye cane, dukuyemwo abantu b’abagamburutsi nyakuri

[46] Nabafise ivyemezo vy’ukuri yuko bazohura n’Umuremyi wabo kandi bazosubizwa iwe

[47] Mwebwe ruvyaro rwa bene israeri, nimwibuke imigisha yanje nabahaye hamwe n’iteka nabateye gusumba ibindi biremwa vyose

[48] Kandi mutinye wamusi umutima w’umuntu ataco uzofasha uwundi mutima kukintu icarico cose, kandi ntihazo kwemerwa ibisabisho vyanyu, kandi ntihazo kwakirwa icoba kombora kivuye kuriwe, kandi ntibazoronka ikizoba kingira

[49] No mugihe twarokora abantu bokwa Fir’auni aribo babahaye ibihano bibi cane mugukerera ibibondo vyanyu vy’abahungu, n’ugusigaza ibibondo vy’abigeme gusa, nomuri ivyo harabonetse imigisha mininiya ivuye k’Umuremyi wanyu

[50] Mugihe twatandukanya ikiyaga kubera mwebwe n’ukubarokora, duca twibiza abantu bokwa Fir’auni namwe mwibonera

[51] N’igihe twemerera intumwa y’Imana Mussa (iii) amajoro mirongo ine, hanyuma muca mugira intama munyuma yiwe nukuba mubahemukiye imitima yanyu

[52] Mu nyuma yaho twaciye tubagirira ikigongwe, kugira ngo mube mu bantu bakenguruka

[53] Mugihe twamuha intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu c’ugutandukanya hagati y’ibirimwo vy’ukuri hamwe n’ibitari ivy’ukuri kugira ngo murokoke

[54] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe yabwira abantu biwe avuga ati:- bantu banje! mu vy’ukuri mwebwe mwara hemukiye imitima yanyu mukugira intama kuba ariyo Mana yanyu, rero nimusabe ikigongwe cinshi ku Muremyi wanyu, kandi mwice iyo mitima yanyu, ivyo nivyo vyiza imbere y’Umuremyi wanyu, nayo ica yakira imbabazi zanyu, mu vy’ukuri niyo yakira izo mbabazi, kandi niyo nyene impuhwe zihagije

[55] N’igihe mwavuga muti:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) twebwe ntituzo kwemera kugeza aho tuzobona Imana imbona nkubone, muca musokorwa n’urupfu giturumbuka namwe muraba

[56] Hanyuma turabazura munyuma y’ukwitaba Umuremyi wanyu kugira ngo muyikengurukire

[57] Tubashiriraho igitutu c’ibicu n’ukuba manurira ibipfungurwa vyitiriwe Manna hamwe na Salwa, rero nimufungure kuri ibi bifungurwa vyiza twabahaye, nabo rero ntiba hemukira twebwe, mugabo nibo bahemukiye imitima yabo

[58] N’igihe twavuga duti:- nimwinjire muri iki gisagara hanyuma mufungure mwidegemvya aho mushaka hose, kandi mwinjire murugi rwayo n’ubugamburutsi ntangere, kandi muvuge muti:- tugirire ikigongwe kubera ibicumuro vyacu, natwe tuzoba girira ikigongwe c’amakosa yanyu, kandi tuzobongereza ineza kuri bamwe bagira ineza

[59] Abahemukiye imitima yabo nuko bahinduye imvugo atari iyo babwiwe, duca tumanura hejuru yabamwe bahemukiye imitima yabo ibihano bininiya bivuye mw’ijuru kubera ukwiyonkora kwabo

[60] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe yasaba amazi kubera abantu biwe twaciye tuvuga duti:- n’ukubite iyo nkoni yawe kuri iryo buye, mumwanya haca hasesagurika amariba cumi n’abiri, hanyuma ubwoko bwose bwaciye bumenya ubunywero bwabo, rero nimufungure kandi munywe kuri iyi migisha y’Imana, kandi ntimwiyonkore kuri iy’Isi mukugira ubwononyi

[61] N’igihe mwavuga muti:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) twebwe ntidushobora kurorera kubifungugwa vy’ubwoko bumwe gusa, rero n’udusabire k’Umuremyi wawe adukurire bimwe muvyimbugwa kw’Isi, nk’ivyakatsi n’amatango n’ingano hamwe na adesi n’ibitunguru, hanyuma Imana ica ivuga iti:- mwebwe muhindura ibintu bitari vyiza kubintu vyiza, rero nimugende mugisagara iyo niho muzoronka ivyo mwasavye, haca hakubitwa hejuru yabo ukutishoboza hamwe n’ubukene, baca bategerezwa kuronka ishavu ry’Imana, ivyo vyose vyatumwe nuko bahakanye amajambo y’Imana mukugandagura intumwa z’Imana ata kuri bafise, rero ibi vyose nuko biyonkoye n’ukurenga imbibe zagenywe n’Imana

[62] Mubemeye Imana yabo y’ukuri n’Abayahudi n’Abakirisu hamwe naba Saa’ibu, umwe wese azokwemera Imana yiwe y’ukuri hamwe n’ukwemera umusi w’Imperuka n’ukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bantu bazoronka uburusho bwabo buvuye ku Muremyi wabo, kandi ntabwoba buzoba buri kuribo, kandi ntibazo teterezwa

[63] Mugihe twakira amasezerano yanyu twaciye turerura umusozi hejuru yanyu duca tubabwira duti:- nimufate uyu musozi n’inguvu kuri ibi twabahaye, kandi mwibuke n’ibirimwo kugira ngo mube mu bantu beranda

[64] Munyuma yibi vyose mwariyonkoye iyo hataba imihezagiro y’Imana kuri mwebwe n’Impuhwe zayo mwari kuba mu bantu bo m’uruhombo

[65] Mu vy’ukuri muramaze kumenya bamwe biyonkoye muri mwebwe kuri wamusi wa gatandatu, natwe duca tubabwira duti:- ni mube inkende z’ibimaramare

[66] Kuri ivyo twaciye tugira kuba ari ukugabisha kuri barya bamyeho mubihe vyabo hamwe nabari inyuma yabo, hamwe n’ubutumwa ku bantu batinya Imana yabo y’ukuri

[67] N ’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- mu vy’ukuri Imana ibategetse kubaga inka, nabo bishura bati:- mbega uriko uradupfyinata ko? Nawe abishura ati:- jewe ndikinze ku Mana kuba ndi mu bantu b’ibijuju

[68] Nabo bamwishura bati:- dusabire k’Umuremyi wawe adutandukanirize neza iyo nka uko imeze, nawe abishura ati:- mu vy’ukuri yavuze yuko iyo nka idashaje kandi itari nantoyi, ahubwo iri hagati na hagati, rero nimugire nkuko mwategetswe kugira gusa

[69] Nabo bavuga bati:- dusabire k’Umuremyi wawe adu tandukanirize ibara ry’ayo n’ingene rimeze, nawe abishura ati:- iyo nka ifise ibara ry’umuhondo kuko niryo bara ryayo, kandi rirahishiye cane, kandi rirateye n’igomwe kubantu baje kuyiratira

[70] Bavuze bati:- dusabire k’Umuremyi wawe aduta ndukanirize ingene iyo nka imeze, mu vy’ukuri inka zose zirasa mu vy’ukuri niyaba Imana ibishaka tube mu bantu barongotse

[71] Yavuze ati:- weyavuze yuko iyo nka itagenewe ibikorwa vy’ukurima canke ivyo kunyweshereza ibiterwa, nayo ifise ibara ryiza, baca bavuga bati:- ubu rero uvugishije ukuri, baca batarukira kuri yanka barayibaga baca baba kure yivyo bagize

[72] Mugihe mwica umutima, hanyuma muca muracanamwo kuri ivyo, n’Imana niyo itanga kuri ivyo vyose mwahora munyegeza

[73] Duca tuvuga duti:- nimuyikubite kumpande zayo zose zishoboka, uko niko Imana izura abantu basandavye kandi ikabereka n’ibimenyetso vyayo kugira ngo munyurwe

[74] Hanyuma imitima yanyu ica iraguma munyuma y’ivyo vyose kugeza naho iyo mitima iba nk’amabuye canke gusumba ayo mabuye, kuko hari n’ayandi mabuye ashungurukamwo inzuzi muriyo, hakabamwo n’ayandi mabuye akoragurika kubera ubwoba bw’Imana, nayo Imana ntiyibagira muvyo mugira vyose

[75] Mbega mwizeye yuko bazobemera mugihe bamwe muribo bamye bumva amajambo y’Imana, hanyuma bagaca bayahindura mugihe bari bamaze kuyatahura neza kandi bayazi

[76] Mugihe bahuye nabamwe bemeye Imana y’abo y’ukuri, baca bavuga bati:- twebwe turemeye, mugihe biherereye ari bonyene kubwabo bababwira bati:- mubabwira kuvyo Imana yaberetse kugira ngo bashobore kubabaza imbere y’Umuremyi wanyu bavuga bati:- mbega mwebwe ntabwenge mufise

[77] Ntibazi yuko Imana ifise ubumenyi bw’ivyo banyegeza hamwe n’ivyo baserura

[78] Kandi hari muri abo bantu batazi gusoma, kandi batazi n’igitabu c’Imana atari igihababu atakamaro kibamariye, nabo ntaco bafise atari ugukekeranya gusa

[79] Rero ibihano bikaze cane bizoshikira abantu bandika igitabu kumaboko yabo, hanyuma bagaca bavuga bati:- iki gitabu kivuye ku Mana kugira ngo baronke ikiguzi gitoyi c’amaronko yo ngaha kw’Isi gusa, nibagabe kuri ibi bintu banditse kumaboko yabo, kandi bagabe no kubintu bagira

[80] Baravuze bati:- ntituzokorwa ko n’umuriro atari kumisi mikeyi gusa, wewe vuga uti:- mbega muramaze kuronka amasezerano ku Mana? Rero nayo ntizota indagano yayo, canke murabeshera Imana kubintu mutazi

[81] Egome, abagira amabi hamwe n’amakosa yabo akabakikuza, abo nibo bantu bo mu muriro udahera, bazowuba mwo mu buzima bwabo bwose

[82] N’abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bantu bo mw’Ijuru, nabo bazobayo mubuzima bwabo bwose

[83] Mugihe twagira amasezerano n’uruvyaro rwa bene israeri yuko batazosenga uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, kandi mukabagirira ineza abavyeyi banyu, hamwe n’abagenzi banyu, hamwe n’impfuvyi n’aboro, kandi mukavugana n’abantu mumvugo nziza kandi mugahagarika n’amasengesho n’ugutanga imperezwa hanyuma nibahindukira dukuyemwo abantu bakeyi gusa muri mwebwe, namwe mutavyitaye ho

[84] Mugihe twakira amasezerano yanyu yuko mutazosesa amaraso yanyu, canke mutazoshira abantu banyu mubisagara vyanyu, namwe muravyemeza kandi mubizi

[85] Hunyuma mwebwe nyene nimwe mwagandaguye abantu banyu hanyuma mukura bamwe muri mwebwe mumazu yabo mufashanije nabo kubera ibicumuro n’urwanko rwanyu, rero nimwashikirwa n’imbohe mukazi kombora mugihe bibujijwe kuri mwebwe kuzitanga, mbega muremera bimwe mu gitabu n’uguhakana ibindi? Rero ntampembo y’umuntu agira ibintu nk’ibi muri mwebwe atari ibimaramare vyo mu buzima bwo ngaha kw’Isi, no k’umusi w’imperuka, nabo bazojanwa ahari ibihano bikaze cane, n’Imana ntisamazwa n’ivyo mugira

[86] Abo nibo batoye ubuzima bwo ngaha kw’Isi aho botoye ubuzima bwo mw’Ijuru, kuri ivyo ntibazo gabanirizwa ibihano vyabo, canke ngo bakingirwe

[87] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu, duca dukurikiza kuzindi ntumwa z’Imana munyuma yiwe, duca tumuha intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) ivyemezo biri k’umugaragaro n’ukumutera intege z’umutima mutagatifu, rero uko mwashikirwa n’intumwa z’Imana kubintu muta shimishijwe n’imitima yanyu, mwebwe mwaciye mwishima hanyuma umurwi umwe mwaciye muwuhakana, uwundi murwi nawo muca mura wica

[88] Baravuze bati:- imitima yacu irapfundikiwe, nayo Imana yaraba vumye kubera ubuhakanyi bwabo, rero nibakeyi cane bemera

[89] Mugihe bashikirwa n’igitabu kivuye ku Mana, cemeza ibiri hamwe nabo naho hambere bugururira abahakanyi b’Imana, mugabo mugihe bashikirwa nivyo bahora babifitiyeko ubumenyi baciye babihakana, rero umuvumo w’Imana uri hejuru yabo bahakanyi b’Imana y’ukuri

[90] Ikibi kigaritse catumye bagurisha imitima yabo, nikurya kwanka ivyamanuwe n’Imana hejuru y’ukugira inzigo yuko Imana yabamanuriye imihezagiro yayo kubo yishakiye ku bantu bayo, kubera ivyo rero bakwiriye kuronswa ishavu rizoba hejuru y’irindi shavu, nabo bahakanyi b’Imana y’ukuri bazoronka ibihano bizoba tetereza

[91] No mugihe babwiwe bati:- nimwemere ivyamanuwe n’Imana, baciye bavuga bati:- twebwe turemeye ivyamanuriwe kuri twebwe, mugabo twanka ibitari ivyo, mugihe iyi Qur’ani ntagatifu ariyo y’ukuri yemeza ibiri kumwe nabo, rero wewe n’uvuge uti:- mbega ni kuki mwagandaguye intumwa z’Imana aho hambere nimwaba mwari mubemera

[92] Mwarashikiwe n’intumwa y’Imana Mussa (iii) ifise ivyemezo biri k’umugaragaro, hanyuma muca mugira intama munyuma yiwe, n’uguca muhemukira imitima yanyu

[93] Mugihe twakira amasezerano yanyu nuguca turerura umusozi hejuru yanyu, duca tubabwira duti:- nimuwufate n’inguvu kuri ibi vyose twabahaye, kandi mutegere neza, nabo bishura bati:- turumvise kandi turahakanye, baca banyweshwa mumitima yabo intama kubera ubuhakanyi bwabo, rero nuvuge uti:- n’ikintu kibi cane cabategetse kubijanye nukwemera kwanyu nimwaba muri mu bantu bemera bimwe vy’ukuri

[94] Vuga uti:- niyaba iyo nzu iri mw’Ijuru iri ku Mana ari rwanyu bwite hatarimwo abandi bantu, rero ni mwipfuze urupfu ni mwaba mwebwe muvugisha ukuri

[95] Kandi ntibazo kwipfuza namba urwo rupfu kubera ivyo amaboko yabo yakoze, n’Imana irabazi neza abahemu bahemukiye imitima yabo

[96] Kandi uzobabona bafise igihababu kininiya cane c’ukuba ngaha kw’Isi gusumba abandi bantu, n’ugusumba abagereranya Imana n’ibindi bintu, umwe wese muribo yipfuza yuko yoronka ubuzima bw’imyaka igihumbi, nuko kuronka ubwo buzima burebure ntibushobora kumukurira ibihano vyiwe, n’Imana irabibona ivyo bagira vyose

[97] Vuga uti:- uwugira ihiganwa n’intumwa y’Imana Jibrilu (iii) mu vy’ukuri niyo yamanuye iyi Qur’ani ntagatifu mumutima wawe k’uruhusha rw’Imana ikaba yemeza ivyabayeho imbere yiwe, kandi n’uburongozi hamwe n’inkuru nziza ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[98] Uwuhiganwa n’Imana hamwe n’Abamarayika biwe, hamwe n’intumwa zayo zose, hamwe n’Umumarayika Jibrilu (iii) n’intumwa yayo Mikaeri (iii), nuko Imana izoba ariyo nyene intsinzi kuri abo bahakanyi b’Imana b’ukuri

[99] Mu vy’ukuri twakumanuriye ivyemezo biri k’umugaragaro, kandi ntabantu babihakana ivyo vyemezo atari barya bononyi

[100] Yoh! Umwanya uwariwo wose mugihe bapfunditse amasezerano yabo bamwe muribo baca biyonkora, ahubwo benshi muribo ayo masezerano ntibayemera

[101] Mugihe bashikirwa n’intumwa y’Imana ivuye ku Mana yemeza ibiri kumwe nabo, umurwi umwe mubahawe igitabu waciye uta ico gitabu c’Imana gitagatifu inyuma y’imigono yabo, nkakumwe batakizi

[102] Baciye bakurikira muvyo amashetani yababwira kuntwaro ya cami y’umwami Sulaimanu (iii) nawe akaba atahakanye Imana yiwe y’ukuri, ahubwo amashetani niyo yahakanye Imana yabo y’ukuri mukwigisha abantu uburozi, kandi ubwo burozi bwamanukanywe n’Abamarayika babiri aribo Haruta na Maruta mu gisagara ca Babil, kandi ntibigishije uwariwe wese kugeza aho bamubwira bati:- mu vy’ukuri twebwe ni nk’ikibazo, mugabo ntuhakane Imana yawe y’ukuri, baca biga kuribo muvyo bashoboye mu gutandukanya umuntu n’umukenyezi wiwe, kandi ntibari mu bantu bagira inabi canke mubadafise akamaro kuribo, mu vy’ukuri barafise ubumenyi bw’uko uwatoye ibi vyose atazoronka ahantu ahariho hose mw’ijuru, kandi ntankeka ni bibi cane muvyatumye bagurisha imitima yabo nkiyo babimenya

[103] Nkiyo bemera hamwe nugutinya, ntankeka impembo ivuye ku Mana yari kuba nziza kuribo iyo babimenya

[104] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimuvuge Raainaa, ahubwo nimuvuge muti:- ni muturabe, kandi ni mwumvirize, nayo abahakanyi b’Imana y’ukuri, bazoronka ibihano bibabaza cane

[105] Ntibashima abo bagereranya Imana n’ibindi bintu mu bantu bahawe igitabu canke muba gereranya Imana n’ibindi bintu muba manuriwe ineza ivuye ku Muremyi wanyu, n’Imana imanurira imigisha yayo kuwo yishakiye, nayo niyo nyene imigisha mininiya cane

[106] Ijambo ry’Imana y’ukuri iryariryo ryose duhanaguye canke twibagiye duca turisubirizako n’irindi jambo ryiza nk’iryo, ntuzi yuko Imana ifise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[107] Mbega ntuzi yuko Imana ariyo nyene ubwami bw’Amajuru n’Isi, namwe aho muri ntimufise uwuba kingira canke umufasha atari Imana yonyene gusa

[108] Mbega mugomba kubaza intumwa y’Imana yanyu nkuko yabajijwe intumwa y’Imana Mussa (iii) aho hambere, rero uwuhindura idini rya Isilamu k’ubuhakanyi bw’Imana y’ukuri, ntankeka uyo muntu azoba yazimiye inzira y’ukuri

[109] Benshi mu bantu bahawe igitabu c’Imana, bakunda yuko iyo mwebwe mwosubijwe kuba muri mu bantu b’abahakanyi b’Imana y’ukuri, no mugihe mwamaze kwemera bimwe bivuye k’umutima kubera inzigo iri mumitima yabo, kandi munyuma yaho bamaze kubonekerwa n’ukuri, rero mwebwe nimu giriranire ikigongwe, kandi ntimuvyiteho kugeza aho Imana izozanira itegeko ryayo, kandi mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[110] Kandi muhagarike amasengesho, n’ugutanga ivyiza muzoba mwatanguje kubera imitima yanyu, ivyo navyo muzobisanga imbere y’Imana, kandi mu vy’ukuri Imana irabibona ivyo mugira vyose

[111] Baravuze bati:- ntawuzo kwinjira mw’Ijuru atari Umuyahudi canke Umukirisu, ivyo n’ivyipfuzo vyabo gusa, wewe n’uvuge uti:- mwebwe nimuzane ivyemezo vyanyu nimwaba muvugisha ukuri

[112] Egome, abatumbereza amaso yabo ku Mana, bakaba bari mubagira ibikorwa vyiza, abo bantu nibo bazoronka impembo yabo ivuye ku Muremyi wabo, kandi ntabwoba bazoba bafise kuribo, kandi ntibazo teterezwa

[113] N’Abayahudi bama bavuga bati:- Abakirisu ntaco bafise namba, n’Abakirisu nabo bakavuga bati:- Abayahudi ntaco bafise namba, mugihe bose basoma igitabu c’Imana y’ukuri, uku rero niko bamwe ataco bazi bavuga, ni nk’akarorero k’imvugo yabo, rero Imana izobacira urubanza ruzoba hagati yabo k’umusi w’imperuka kuvyo bamye batumvikana ko

[114] None ni nde muhemu mukuru gusumba uwuzitira amasengero y’Imana, yuko muriyo hatovugirwamwo izina ry’Imana, n’ukwihangana mukutayonona, abantu nkabo ntibazo shobora kwinjira muri ayo masengero atari k’ubwoba gusa, abo nibo bazoteterezwa ngaha kw’Isi, nayo k’umusi w’imperuka bazoronka ibihano bininiya cane

[115] Nayo ubuseruko hamwe n’uburengero bw’izuba nubw’Imana, rero ahantu muhindukirira hose niyo ntumbero yemewe n’Imana, ntankeka Imana niyo yagutse muvyayo hamwe n’ubumenyi buhagije

[116] Bavuga bati:- Imana yarigiriye ikibondo, nayo iri kure yivyo vyose, ahubwo ibiremwa vyose nirwiwe mubiri mu Majuru no kw’Isi vyose bigamburukira Imana yonyene gusa

[117] Umuremyi w’Amajuru n’Isi ata nkingi ziriko, no mugihe ishakiye ikintu ikibwira ngo kibe, kigaca kiba

[118] Baravuze bamwe ataco bazi bati:- mbega ni kuki Imana itavugana natwe canke ikadushikiriza ivyemezo, kandi uko nyene niko bavuze bamwe bari imbere yabo kukarorero kiyo mvugo yabo hamwe n’imitima yabo igomba gusa n’iyindi, mu vy’ukuri twebwe turamaze kwerekana ivyemezo vyacu kubantu bemeza ibintu n’ibindi

[119] Mu vy’ukuri ni twebwe twakurungitse ngo ubasigurire abantu ukuri kwama naho kuri, n’ugushikiriza ubutumwa hamwe nugutuza amabi, kandi kuri wewe ntuzobazwa abantu bo mumuriro udahera

[120] Ntibazo kwemera nagatoyi kubera wewe abo bayahudi canke abo bakirisu kugeza aho wewe uzo kurikira imico yabo, na wewe vuga uti:- mu vy’ukuri uburongozi bw’Imana nibwo burongozi nyakuri, rero niwa kurikira muvyo bipfuza munyuma y’ivyagushikiye kubijanye n’ubumenyi bw’ukuri, ntuzoronka umufasha uwariwe wese canke uwuzo gukingira ku Mana yawe

[121] Bamwe twahaye igitabu bakagisoma bimwe vy’ukuri, abo nibo bacemera, nayo abagihakana nibo bari m’uruhombo runiniya

[122] Mwebwe ruvyaro rwa bene Israeri, ni mwibuke imigisha yanje nabahezagiriye ko, n’ingene n’abateye iteka hejuru y’ibindi biremwa vyose

[123] Kandi mutinye umusi umutima w’umuntu ataco uzomarira uwundi mutima, kandi ntakizo kwemerwa kukizo komborwa kuriwe, canke n’ibisabwa ntaco bizowumarira, kandi ntibazo rokorwa

[124] N’Umuremyi wiwe mugihe yaha ikibazo intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) kumategeko menshi cane nawe arayarangura, Imana yamubwiye iti:- mu vy’ukuri jewe nzokugira ube umutegetsi w’abantu bose nawe amwishura ati:- mbega no kuruvyaro rwanje? Amasezerano yanje ntazoshikira abahemukiye imitima yabo

[125] N’igihe twagira ingoro y’Imana ntagatifu ngo habe ari ahantu hagenderwa n’abantu bose kandi habe ari ahantu h’amahoro naho yahora ahagarira intumwa y’Imana Ibrahimu (iii), muce muhagira ngo habe ari ahantu hugusengera, rero twarahanuye intumwa y’Imana Ibrahiimu (iii) hamwe na Ismaili (iii) n’ukuba bwira duti:- ni musukure iyo nzu yanje kubera abantu bakikuza iyo ngoro hamwe n’abayivyagira mwo hamwe n’abunama n’ugupfukamira ngaho nyene

[126] Mugihe intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yavuga ati:- ewe Muremyi wanje, n’ugire iki gisagara c’IMakkat kibe igisagara c’amahoro, hanyuma ubahe abo bene ico gisagara ivyamwa muri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, nayo yishura iti:- n’uwuzo hakana nzo munezereza gatoyi gusa, hanyuma nze ndamusunike mubihano vyo mumuriro udahera, naho n’ahantu habi cane haho umuntu ato subizwa yo

[127] N’intumwa y’Imana Ibrahim (iii) mugihe yasanura iyo nyubakwa aduza impome ziryo sengero ritagatifu ariyo (Al’ka’abat) ari kumwe n’ikibondo ciwe Ismail (iii) bose hamwe baciye basaba Imana yabo bavuga bati:- Muremyi wacu n’utwemerere, mu vy’ukuri ni wewe wumva kandi ni wewe nyene ubumenyi buhagije

[128] Ewe Muremyi wacu, nutugire tube mu bantu bagamburuka kuri wewe, no k’uruvyaro rwacu tube turi mu bantu bakugamburukira kandi utwereke inzira y’amasengesho yacu, kandi utugirire n’ikigongwe, ntankeka ni wewe ugira imbabazi hamwe n’impuhwe zihagije

[129] Ewe Muremyi wacu, n’ubazanire intumwa y’Imana ivuye muribo iteko ibasomere amajambo yawe matagatifu, n’ukubigisha igitabu cawe hamwe n’ubuhizi, kandi ubigishe isuku, mu vy’ukuri ni wewe ufise inguvu n’ubuhizi buhagije

[130] None ni nde azokwiyonkora n’imigenzo y’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) atari uwuzoshira umutima wiwe mubujuju, mu vy’ukuri nitwebwe twatoye intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) kuri iy‘Isi, mu vy’ukuri iyo mw’ijuru hazobayo abantu beranda

[131] Mugihe Umuremyi wiwe yamubwira ati:- n’ugamburuke nawe yishura ati:- jewe ndagamburutse ku Muremyi w’ibiremwa vyose

[132] N’intumwa y’Imana Ibrahim (iii) ica ibasigira iragi ibondo vyiwe hamwe n’intumwa y’Imana Ya’akubu (iii) nayo ibasigira ibibondo vyiwe iragi nkiryo ivuga iti:- bana banje, mu vy’ukuri Imana yarabatoreye iyi dini, rero ntimuze musandabe atari uko namwe mwabaye aba gamburutsi

[133] Mbega niho mwari mugihe intumwa y’Imana Ya’akubu (iii) yashikigwa n’urupfu? Mugihe yabwira ibibondo vyiwe ati:- mbega mwebwe muzosenga nde munyuma zanje? bamwishura bati:- tuzosenga Umuremyi wawe hamwe n’Umuremyi yaremye ba so wanyu ariwe Ibrahimu (iii) na Ismaili (iii) na Is’haka (iii) ari Imana imwe gusa, natwe kuriyo turayi gamburukiye

[134] Abo nimuri b’abantu bo muri kahise kakera bazoronka kuvyo bimbuye, namwe mukazo ronka kuvyo muzo kwimbura, kandi ntimuzo bazwa muvyo bahora bagira

[135] Baca bavuga bati:- nimube Abayahudi canke Abakirisu niho muzorokoka, wewe vuga uti:- ahubwo imigenzo y’intumwa y’Imana Ibrahim (iii) ariwe yahevye idini ry’ubuzimire aca akurikira idini ry’ukuri, kandi ntiyari mu bantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[136] Mwebwe nimuvuge muti:- twebwe turemeye Imana hamwe n’ivyo twamanuriwe, hamwe n’ivyamanuwe kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) na Ismaili (iii) na Is’haka (iii) na Ya’akubu (iii), hamwe n‘uruvyaro rw’intumwa y’Imana Ya’akubu (iii), hamwe n’ivyo yahawe intumwa y’Imana Mussa (iii) n’intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii), hamwe n’ivyo bahawe izindi ntumwa z’Imana bivuye ku Muremyi wabo, rero ntidutandukanya hagati y’umwe muribo natwe tugamburukiye Imana

[137] Nibemera abo bantu nk’uko namwe mwemera, bizoba ari ivy’ukuri yuko barongotse, nayo nibahigimanga kuribo bazoba bari muri zantagondwa gusa, rero Imana izo gukingira n’ishari ryabo, nayo niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[138] N’isharizo ry’Imana, none ni nde mwiza mu gushariza gusumba Imana? Natwe tukaba tuyisenga ariyo yonyene gusa

[139] Vuga uti:- mbega muharira natwe kubera ijambo ry’Imana mugihe ariwe Muremyi wacu n’Umuremyi wanyu, natwe turafise ibikorwa vyacu, namwe murafise ibikogwa vyanyu, natwe turayi gamburukiye

[140] Muvuga y’uko intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Ismaili (iii) n’intumwa y’Imana Is’haka (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Ya’akubu (iii) hamwe n’uruvyaro rwiwe ngo bari m’ubwoko bw’Abayahudi canke boba bari m’ubwoko bw’Abakirisu, wewe n’uvuge uti:- mbega mwebwe murafise ubumenyi buhagije gusumba Imana? None ni nde yoba ari umuhemu mukuru gusumba uwunyegeza icabona, kandi agifise kivuye ku Mana, n’Imana siyibagira kuri ivyo vyose muriko muragira

[141] Abo n’abantu bamaze kurengana kuva kera, bakaba bazoronka impembo yabo kuvyo bakoze, namwe mukazoronka kuvyo mwakoreye, kandi mwebwe ntimuzobazwa kuvyo bahora bagira

[142] Bazovuga bamwe mu bantu b’ibijuju bati:- n’igiki cabahinduye kuva kuntumbero bahora batumberako, wewe vuga uti:- ubuseruko n’uburengera zuba nivy’Imana kuko niyo irongora uwo yishakiye munzira igororotse

[143] Uko niko twabagiriye abandi bantu b’intore kugira ngo mube ivyabona hejuru y’abantu n’intumwa y’Imana ibabere icabona kuri mwebwe, natwe ntitwagize iyi ntumbero wahora utumberako nu kugira ngo tumenyeshe uwukurikira intumwa y’Imana hamwe n’uwuhindukira inyuma, mu vy’ukuri ryari ijambo rihambaye atari kuri barya bantu Imana yarongoye, n’Imana ntiyari gutakaza ukwemera kwanyu, kuko Imana ku bantu bayo n’intungane cane kandi niyo ifise impuhwe zihagije

[144] Mu vyukuri mugihe tukubona yuko uriko urahindukiza amaso yawe mw’ijuru, rero tuzo guhindukiza kuntumbero ikunezereza, rero n’uhindukize amaso yawe k’uruhande rw’isengero ritagatifu rya (Al’kaabat), n’ahandi hose muzoba muri mutumbereze amaso yanyu ahari iryo sengero ritagatifu ry’IMakkat, mu vy’ukuri bamwe bahawe igitabu c’Imana barafise ubumenyi buhagije yuko ari ukuri kuvuye k’Umuremyi wabo, n’Imana ntiyibagira kuvyo mugira

[145] Nabo bahawe igitabu naho wobashikiriza ivyemezo vy’ubwoko bumeze gute, ntibazokwigera bakurikira iyo ntumbero yawe, kandi nawewe ntuzo kwigera utumbera intumbero yabo, na bamwe muribo ntibazo kwigera batumbera intumbero z’abandi, rero niwakurikira ivyipfuzo vyabo mugihe mumaze gushikirwa n’ubumenyi buhagije, wewe uzoba uri mubantu bahemukiye imitima yabo

[146] Abo twahaye igitabu c’Imana barakizi neza nkuko bazi ibibondo vyabo, na bamwe muribo barakunyegeza uko kuri kandi bakuzi

[147] Uku niko kuri kwama kwavuye k’Umuremyi wawe, rero ntube mu bantu bafise amakenga

[148] N’abantu bose uko bari, bari bafise intumbero batumberako, rero nimwihangane mukugira ineza, aho muzoba muri hose kuko Imana izobegeranya mwese hamwe, mu vy’ukuri niyo nyene ubushobozi bw’ibintu vyose

[149] Naho uzoja hose n’uhindukize amaso yawe kw’isengero ritagatifu, uku niko kuri kuvuye ku Muremyi wawe, n’Imana ntisamara kuvyo mugira vyose

[150] Naho uzoja hose n’uhindukize amaso yawe kw’isengero ritagatifu naho muzoba hose ni muhindukize amaso yanyu kuruhande rw’iryo sengero kugira ngo abantu ntibaronke ivyitwazo hejuru yanyu, dukuyemwo abahemukiye imitima yabo muribo, rero ntimubatinye mugabo muntinye jewe kandi ndabakwirize imigisha yanje kandi muze murongoke

[151] Nkuko twazanye intumwa y’Imana kuri mwebwe aturuka muri mwebwe nyene kandi abasomera amajambo yacu n’ukubasukura neza n’ukubigisha igitabu hamwe n’ubuhizi n’ukubigisha ivyo mutari muzi

[152] Rero nimunyibuke nanje nzobibuka, kandi munshimire mugabo ntimube mubahakanyi b’Imana

[153] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimufashanye mukwigumya mumasengesho yanyu, ntankeka Imana iri kumwe n’abigumije

[154] Kandi ntimubite bamwe bicirwa munzira y’Imana yuko bari mubapfuye, mugabo n’ukumenya yuko bari mu bantu bazima, mugabo mwebwe ntavyo muzi

[155] Tuzobashira mubibazo vy’ukubatera ubwoba n’ikigoyi n’igabanukirwa ry’amatungo hamwe niry’abantu hamwe niry’ivyamwa, kandi mubamenyeshe iyi nkuru nziza z’abantu bigumya

[156] Mubashikirwa n’ivyago bama bavuga bati:- mu vy’ukuri twebwe n’abantu b’Imana, niwe niyo tuzosubirayo twese

[157] Abo bantu hejuru yabo hazoba hari imihezagiro ivuye ku Muremyi wabo hamwe n’impuhwe zayo kandi nibo bantu barongotse

[158] Mu vyukuri umusozi wa (Swafaa) na (Marwat) nimubimenyetso vy’uguhayagiza idini ry’Imana, rero uwugize igisabisho (c’iHija) kuri iyo ngoro ntagatifu canke akagira igisabisho kigufiya citiriwe (Umrat) ntagicumuro kiba kuriwe akikuje iyo mitumba yose uko ari ibiri, rero n’uwugize ineza iyariyo yose nuko Imana ariyo nyene gushima nanyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[159] Mu vy’ukuri bamwe banyegeza ivyo twamanuye navyo bikaba ari ivyemezo vyacu biri k’umugaragaro hamwe n’uburongozi nyakuri nomunyuma yacu natwe twaramaze kubuserura ku bantu kandi biri no mugitabu gitagatifu, abo bantu nkabo Imana irabavuma kandi baravumwa n’ababavuma bose

[160] Dukuyemwo abasavye imbabazi n’ukwumvikanisha n’ukwereka ivyo bahora bagira, abo bantu nibo nzokwakira, nanje ndimubakira imbabazi kandi n’impuhwe zihagije

[161] Mu vy’ukuri abahakanye Imana yabo y’ukuri, bagashika aho bitaba Imana yabo y’ukuri nabo bakiri mubuhakanyi bwabo, abo nibo hejuru yabo hari umuvumo w’Imana hamwe nuw’Abamarayika hamwe nuw’abantu bose

[162] Muriwo bazobayo mubuzima bwabo bwose, kandi ntibazo gabanirizwa ibihano canke ngo bahabwe ikiringo c’ukuruhuka

[163] N’Imana yanyu n’Imana imwe yonyene gusa, kandi ntayindi Mana itegerezwa gusengwa atariyo yonyene gusa, kuko niyo itanga imigisha mininiya, hamwe n’imigisha mito mito

[164] Mu vy’ukuri mukuremwa kw’Amajuru hamwe n’Isi nukubona kw’Ijoro n’Umutaga hamwe n’amato arenganira mubiyaga nukugirira akamaro abantu hamwe n’amazi yamanuwe n’Imana avuye mubicu, no kuriyo yaciye inagisha Isi mugihe yari yarapfuye, nugukwizamwo ubwoko bwose bw’ibikoko hamwe n’ihindagurika ry’imiyaga hamwe n’ibicu bitegekwa kurengana hagati y’Ijuru n’Isi, ntankeka harimwo ibimenyetso ku bantu bafise ubwenge

[165] No mu bantu harimwo abagira Imana zitari Imana z’ukuri bakazikunda nkuko bakunda Imana y’ukuri, mugabo abemeye Imana yabo y’ukuri barayikunda cane, rero abahemukiye imitima yabo iyo bobibonye ivyo bihano yuko ubushobozi bwose ari ubw’Imana, n’Imana nayo ikaba ikaze cane muguhana

[166] Abakurikiwe mugihe bazohakana aba bakurikiye mugihe bazoba bamaze kwibonera ivyo bihano, ntihazoba ibizotuma haba imigenderanire yabo nabo

[167] Bazovuga bamwe bakurikira abandi bati:- iyo dushobora kugaruka ngaha kw’Isi tukabiyamiriza nkuko nabone batwiyamirije, uko niko Imana izobereka ibikorwa vyabo yuko ari ivy’agahinda kabo kandi ntibazo kwigera bava mumuriro udahera

[168] Mwebe bantu nimufungure mubiri ngaha kw’Isi birekuriwe n’amategeko y’Imana kandi vyiza, mugabo ntimukurikire ibirenge vya Shetani, ntankeka kuri mwebwe bantu n’umwansi wanyu ari k’umugaragaro

[169] Shetani niyo ibategeka ibintu bibi nivy’umwanda, hanyuma mugaca mubeshera Imana kuvyo mutazi namba

[170] Mugihe abantu babwiwe bati:- nimukurikire ivyo Imana yamanuye baca bavuga bati:- ahubwo twebwe tuzokurikira kuvyo twasanganye abavyeyi bacu bagira, mbega naho abavyeyi babo atabumenyi bari bafise namba n’ukutarongoka

[171] N’akarorero kuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri nink’akarorero k’umwe ahamagara umuntu atumva mugabo akumva ijwi n’induru gusa, rero n’intumva, kandi n’ibiragi, n’impumyi, kuri ivyo ntibategera namba

[172] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimufungure ibifungurwa vyiza twabahaye, kandi mukengurukire Imana yanyu nimwaba muyisenga ariyo yonyene rudende gusa

[173] Niyo yababujije gufungura ibikoko vyapfuye, hamwe n’inyama y’ingurube, hamwe n’icavugiweko kitaubagiweko izina ritari iry’Imana, mugabo uwashikiwe n’ingorane zidasanzwe nawe atabishaka canke kutarenza urugero, uyo muntu ntagicumuro azoba afise, mu vy’ukuri Imana niyo nyene imbabazi n’impuhwe zihagije

[174] Mu vy’ukuri bamwe banyegeza ivyamanuwe n’Imana bikaba biri mugitabu cayo n’ugushima ikiguzi kibayabaye, abo munda zabo ntibafungura atari umuriro gusa, kandi Imana ntizobavugisha k’umusi w’imperuka kandi ntizobasukura nabo bazoronka ibihano bibabaza cane

[175] Abo nibo batoye ubuzimire gusumba uburokoke, n’ugutora ibihano gusumba imbabazi, mbega bafise ubukerebutsi nyabaki bw’ukurinda umuriro

[176] Ivyo vyose n’ukubera yuko Imana yamanuye igitabu cayo gitagatifu c’ukuri, nayo bamwe batumvikanye muri iki gitabu c’Imana gitagatifu bari mubihari biri kure y’ukuri

[177] Sivyiza kuba mutumbereza amaso yanyu k’uruhande rw’ubuseruko bw’Izuba no k’uruhande rw’uburengero bw’Izuba mugusenga, mugabo ivyiza nikuri barya bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka hamwe n’Abamarayika n’igitabu cabo, hamwe n’intumwa z’Imana n’ugutanga amatungo yabo kuko bayakunda nukubaha abagenzi babo hamwe n’impfuvyi n’aboro hamwe n’abari m’urugendo hamwe n’abasegerezi hamwe n’abari m’ubuja, bakaba bahagarika amasengesho yabo hamwe n’ugutanga imperezwa, hamwe n’ukudata indagano zabo mugihe bazitanze, hamwe n’abihangana mugihe c’ingorane hamwe n’ivyaduka no mugihe c’intambara, abo nibo bantu biyemeje ubu Isilamu bwabo kandi nibo bantu batinya Imana yabo y’ukuri

[178] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mwararonkejwe uruhusha rw’ukwihora ku bantu bishwe, uwidegemvya kuwidegemvya, n’uwuri mubuja hamwe n’uwuri muribwo, n’umukenyezi n’uwundi n’uwugiriwe imbabazi namwene wabo yababaye cane, rero nafatwe neza mukuriha n’ubwitonzi nawe arihe n’ubundi bwitonzi, uku niko kworoheza kuvuye k’Umuremyi wanyu n’impuhwe zayo, nayo uwuzorenga imbibe zayo munyuma y’ibi vyose uyo muntu azoronka ibihano bibabaza cane

[179] Muzoba mufise ubuzima bwiza mugihe muzokwihorana mwebwe mufise ubwenge kugira ngo mutinye Imana yanyu y’ukuri

[180] Murategetswe kuri umwe muri mwebwe mugihe ashikiwe n’urupfu mugihe yasize amatungo, ni kuriwe gusiga iragi kubavyeyi biwe no k’umuryango wiwe kuneza nziza yemewe n’amategeko y’Imana, kandi ningombwa ku bantu bose batinya Imana yabo y’ukuri

[181] Nuwuzo hindura iryo ragi nawe amaze kuryumva ibicumuro vyiwe bizoba biri kuri barya bazorihindura, mu vy’ukuri Imana iraryumva kandi irarifitiye ubumenyi

[182] Nabazobona kuwasize iragi yuko yahengamye mukugira amakosa canke mukugira ibicumuro hanyuma akabanguranya hagati yabo bantu rero uyo muntu ntabicumuro azoba afise, mu vyukuri Imana niyo nyene ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[183] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mutegetswe kwisonzesha nkuko bategetswe abamyeho aho hambere yanyu kugira ngo mutinye Imana yanyu

[184] N’imisi mikeyi gusa iharuwe, n’uwuzoba akitswe n’amagara muri mwebwe canke ari murugendo n’aharure kuyindi misi, nabamwe badashoboye kwisonzesha nibatange indishi mukurisha umukene, n’uwuzogira ineza bivuye k’umutima wiwe ni vyiza kuri we, n’ukwisonzesha nivyiza kuri mwebwe nimwaba mubizi

[185] N’ukwezi kwitiriwe Ramadhani kwamanuriwemwo iyi Qur’ani ntagatifu kugira ngo ibabere indongozi ku bantu bose hamwe n’ivyemezo biri k’umugaragaro n’uburongozi hamwe n’ugutandukanya n’uwuzoba ari mugisagara muri uko kwezi kwa Ramadhani niyisonzeshe, n’uwuzoba akitswe n’amagara canke ari murugendo n’akwize igiharuro kuyindi misi, n’Imana ibashakira kworoheza ivyoroshe, kandi ntibashakira ibintu vy’amananiza, kandi nimukwize ivyo biharuro n’ukuninahaza Imana kuko niyo yabarongoye kugira ngo muronke kuyishimira

[186] N’abantu banje mugihe bazokubaza kubijanye n’ukuri kwanje nuko jewe ndi hafi yabo nitabira ibisabisho vy’umusavyi mugihe yansavye, rero nibanyitabire kandi banyemere kugira ngo barongoke

[187] Mwarahawe uburenganzira kubijanye n’amajoro y’ukwisonzesha muguhuza ibitsina vyanyu n’abatambukanyi banyu, namwe n’impuzu kuribo, n’Imana niyo ifise ubumenyi yuko mwahora muhemukira imitima yanyu, kuri ivyo rero Imana irabemereye ico kigongwe canyu kandi irabagiriye n’imbabazi, rero nimwivangane nabo kandi musabe ivyo Imana yabandikiye, kandi mufungure n’ukunywa kugeza aho hazobonekera umuco w’umutwenzi uvuye mu muco wirabura w’ijoro, hanyuma mukwize uko kwisonzesha kwanyu kugeza mw’ijoro, kandi ntimwivangane nabo namwe muri mumasengero yanyu ya (Itiqafu) izo nizo mbibe z’Imana, kandi ntimuzegere, uko rero niko Imana igaragaza ivyemezo vyayo ku bantu kugira ngo bayitinye

[188] Kandi ntimurye amatungo yanyu munzira zitari mumategeko y’Imana, n’ukuyatwara kubaca manza kugira ngo mushobore kuyarya munzira z’ibicumuro kandi namwe mubizi

[189] Barakubaza kubijanye n’amezi, wewe n’uvuge uti:- ivyo n’ibipimo bijanye n’ibihe kubera abantu hamwe n’urugendo rutagatifu rw’IHidja, kandi sukugira ineza mukwinjira mumazu y’abantu muciye mubikari, ahubwo umuntu w’urupfasoni nurya atinya Imana yiwe, rero nimwinjire mumazu y’abantu mutumbereye amarembo yayo, kandi mutinye Imana yanyu kugira ngo mushobore kuronka intsinzi nyakuri

[190] Nimurwane muri munzira y’Imana nabo babarwanya, kandi ntimurenge imbibe kuko Imana ntikunda abarenga imbibe zayo

[191] Nimubice aho muzobasanga hose, kandi mubakure aho babakuye kuko mukwonona abantu bari mw’idini ryabo nibibi cane gusumba ukwica, kandi ntimurwane nabo muri hafi y’isengero ritagatifu kugeza aho bazobatera, nibabatera namwe nimuce mubivuna, uko rero niko barihwa impembo y’abatemera Imana yabo y’ukuri

[192] Mugabo nibahagarika kubarwanya Imana yonyene niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zayo zihagije

[193] Nimurwane nabo bansi kugeza naho hatazoba ibihano ivyarivyo vyose hanyuma idini ribeho kubera Imana yonyene gusa, rero nibareka kugira ivyo vyose ntikahabe ubwansi atari kubantu bahemukiye imitima yabo gusa

[194] Ukwezi gutagatifu kukwezi gutagatifu n’ibintu bitagatifu vyashiriweho ingere kuyindi, n’ababatera namwe nimubivune nkuko babateye, kandi mutinye Imana yanyu kandi mumenye yuko iri kumwe n’abayitinya

[195] Nimutange munzira y’Imana kandi ntimwite mumaboko yanyu mukwiyahura mugabo nimugire ineza, mu vy’ukuri Imana ikunda abagira ineza

[196] Nimukwize urwo rugendo rutagatifu rw’itiriwe IHidja na Umrat kubera Imana yonyene gusa, mugabo nimwa zitirirwa kugira izo ngendo nimworoheze ibikoko vyoroshe biboneka, kandi ntimwimweshe imishatsi y’imitwe yanyu kugeza aho ivyo bikoko bizoshikira kw’ibagiro ryavyo, n’uwuzoba asinzikajwe n’amagara muri mwembwe canke afise ibintu vyamushavujije biri k’umutwe wiwe n’atange indishi y’ukwisonzesha canke atange imperezwa, canke abage intungwa, nimwaba muri mumahoro, uwuzoba yanezerejwe mukugira cagisabisho kigufiya citiriwe Umrat hanyuma ahejeje aca akurikiza igisabisho c’iHidja, rero aca abaga intungwa imworoheye nayo uwutazoyironka nace yisonzesha imisi itatu nawe ari muri urwo rugendo rw’iHidja hamwe n’ukwisonzesha imisi indwi mugihe yaganutse murugo iwe, iyo rero n’imisi cumi izoba irumanye, ivyo rero nikuri wa muntu abiwe batari hafi y’isengero ritagatifu ry’iMakkat, rero nimutinye Imana yanyu kandi mumenye yuko Imana ikaze cane muguhana

[197] Urugendo rutagatifu rw’IHidja ruri mumezi azwi, rero uwipfuza kugira urwo rugengo rutagatifu rw’iHidja muri ayo mezi asabwe kutavuga amajambo mabi mabi, kandi ntagire ibikorwa bibi bibi kandi ntagire ibihari muri urwo rugendo arirwo rw’iHidja n’ivyiza mugira vyose Imana iba ibizi, rero nimwitwaze impamba mu vy’ukuri impamba nziza n’irya umuntu agira kugira ngo ntabe umusegerezi, kandi muntinye jewe kuri mwebwe mufise ubwenge

[198] Si bibi kuri mwebwe mugihe murondera ineza y’Umuremyi wanyu, mugihe muganutse muvuye k’umusozi wa Arafat ni muhayagize Imana kukimenyetso citiriwe Mash’ari l’haraam, kandi muyibuke nkuko yabarongoye, mu vy’ukuri aho hambere mwari mu bantu bazimiye

[199] Hanyuma mushunguruke muva ahantu bashungurukira abantu bose, kandi musabe imbabazi ku Mana, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[200] Nimwarangiza ayo masengesho yanyu y’IHidja nimu takambire Imana yanyu nkuko mwamye mutakambira abavyeyi banyu, ahubwo nimuyi hayagize cane iyo Mana, kandi hari bamwe mu bantu bavuga bati:- Muremyi wacu nuduhe ngaha kw’Isi, nabo k’umusi w’imperuka ntaco bazoba bafise na gitoyi

[201] No muribo harimwo abavuga bati:- Muremyi wacu n’uduhe ineza ngaha kw’Isi hamwe n’ineza yo k’umusi w’imperuka, kandi udukingire n’ibihano vy’umuriro udahera

[202] Abo bantu nibo bazoronka ibice vyabo kubera ivyo bakoreye, n’Imana niyo ifise umwete w’uguharura

[203] Nimuyi hayagize Imana yanyu kuri ya misi iharuwe, mugabo k’umuntu yihuta kuri yamisi ibiri uyo ntagicumuro kizoba kiri kuriwe, n’uwutevye nawe ntagicumuro kizoba kiri kuriwe k’umuntu atinya Imana yiwe y’ukuri, rero nimutinye Imana yanyu kandi mumenye yuko mwebwe muzo koranywa mujanwa iwe

[204] No mu bantu harimwo abafise imvugo zinezereza ngaha kw’Isi, nabo bakemeza ku Mana kubiri mumitima yabo mugihe aribo bafitaniye amatati ahanitse cane kuribo

[205] Mugihe bagiye, bagenda hirya no hino ngaha kw’Isi kugira ubwononyi bwabo n’uguhonya ibiterwa hamwe n’imitima y’abantu, n’Imana ikaba idakunda ubwononyi

[206] Mugihe babwiwe ngo nimutinye Imana yanyu y’ukuri, imitima yabo ibatwara kure mukugira ivyo bicumuro, rero umuriro witiriwe Jahannamu urahagije kuribo, naho n’ahantu habi cane hateguriwe ikiremwa muntu

[207] Hari mubandi bantu bagurisha imitima yabo mugushaka iragi ry’Imana, n’Imana n’intungane kubaja biwe

[208] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwinjire mumategeko y’idini rya Isilamu uko angana yose, kandi ntimukurikire inyosha mbi za Shetani, mu vy’ukuri kuri mwebwe bantu n’umwansi wanyu ari k’umugaragaro

[209] Nimwahuba mumaze gushikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro, mumenye yuko Imana ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[210] Hari ikindi barindiriye atari ugushikirwa n’ibihano vy’Imana biri mubitutu vy’ibicu nugushikirwa n’Abamarayika n’iryo jambo rihere burundu, n’ibintu vyose vyama bisubizwa ku Mana

[211] Nimubaze urwo ruvyaro rwa bene Israeri, n’ivyemezo bingahe biri k’umugaragaro twabahaye, rero uwuhindura imigisha y’Imana mugihe imaze kumushikira mu vy’ukuri Imana irakaze cane muguhana

[212] Barasharijwe abatemera Imana yabo y’ukuri mubuzima bwabo bwose bwo ngaha kw’isi, n’ukugirira akagayo aba Isilamu, nayo abatinya Imana yabo bimwe vy’ukuri nibo bazoba bari hejuru yabo k’umusi w’imperuka, n’Imana niyo iha imigisha k’uwo yishakiye batagiriraniye ibiharuro kanaka

[213] Abantu bose bari mw’idini rimwe, hanyuma Imana ibarungikira intumwa zayo zibashikiriza ubutumwa bwiza kuko bajejwe gutuza, hamwe n’ivyo vyose yarabamanuriye ibitabu bijanye n’ukuri kugira ngo bibacire imanza ziri hagati y’abantu muvyo batumvikanye ko, kandi ntibumvikanye kuri ivyo atari kuri barya bahawe ivyo bitabu bamaze gushikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro kubera inzigo n’inzikira zari hagati yabo, ninaho Imana yarongoye abayemeye kugira k’ukuri kuri birya batumvikanyeko kw’itegeko ry’Imana, nayo Imana irongora uwo yishakiye kuja munzira igororotse

[214] Mwiyumvira yuko muzo kwinjira mw’ijuru mugihe mutara shikirwa n’akarorero kabamwe barengana imbere yanyu, kuko barasikiwe n’ingorane n’amagorwa hamwe n’ukujugumizwa cane kugeza naho intumwa z’Imana hamwe n’abemeye Imana yabo y’ukuri nabone baciye bavuga bati:- mbega intsinzi y’Imana izodushikira ryari? Mumenye yuko intsinzi y’Imana iri hafi cane

[215] Barakubaza mbega batange iki? Wewe vuga uti:- amatungo ayariyo yose muzotanga nimuyahe abavyeyi hamwe n’ababanyi n’impfuvyi hamwe n’aboro hamwe n’abari murugendo, n’ineza iyariyo yose mugira, Imana irabifitiye mwo ubumenyi buhagije

[216] Mutegetswe kugira ingwano kuko ari igikorwa gihambaye kuri mwebwe, nkumbure hari naho mwoshavuzwa n’ikintu naco kikaba ari ineza kuri mwebwe, canke hari naho mwokunda ikintu naco kikababera intabamyi kuri mwebwe, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose namwe ntavyo muzi namba

[217] Barakubaza kubijanye n’ukurwana mumezi matagatifu, wewe n’uvuge uti:- kurwana muri ayo mezi n’igicumuro kininiya cane, kandi n’ukuzitira abantu mw’idini ry’Imana hamwe n’uguhakana Imana n’ukuzitirira abantu kuri iryo Sengero ritagatifu hamwe nukubakura mwo abari muri iryo sengero ritagatifu, n’igicumuro kininiya imbere y’Imana, hamwe n’ukuzitira abantu mw’idini ryabo ivyo n’ibintu bibi cane gusumba ubwicanyi, kandi ntibazoreka kurwana namwe kugeza aho bazobakura mw’idini ryanyu nibabishobora, n’abazo kwiyonjorora mw’idini ryanyu babishoboye n’abazo kwiyonjorora mw’idini ryabo muri mwebwe hanyuma bakitaba Umuremyi wabo nabo ari abahakanyi b’Imana abo bantu nibo ibikorwa vyabo bizoba vyononekaye kuri iy’Isi no k’umusi w’imperuka, kandi nibo bantu bo mumuriro udahera muriwo bazowuba mwo mubuzima bwabo bwose

[218] Mu y’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’abimutse nukurwanira munzira y’Imana, abo nibo bantu bizeye impuhwe z’Imana, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[219] Barakubaza kubijanye n’akaborerwe hamwe n’akamari, wewe vuga uti:- muri ivyo vyose harimwo ingaruka mbi cane n’akamaro kuri bamwe mubantu, mugabo ingaruka mbi cane niyo niniya gusumba akamaro kayo, kandi barakubaza ico botanga, wewe vuga uti:- nimu bibarengeye, uko rero niko Imana ibamenyesha amajambo yayo matagatifu kugira ngo mushobore kwiyumvira

[220] Kuri iy’Isi no mw’Ijuru barakubaza kubijanye n’impfuvyi, wewe vuga uti:- kubagirira ineza nivyo vyiza cane, rero nimwivangana nabo mumenye yuko ari bene wanyu n’Imana irazi umwononyi n’umugira ineza, niyo Imana ibishaka yari kubashira ahantu hatari umwumvikano mu vy’ukuri Imana niyo yonyene ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[221] Kandi ntimwubake izanyu n’abakenyezi bagereranya Imana n’ibindi bintu kugeza aho bazo kwemera Imana yabo y’ukuri, n’umushumvyi w’umupfasoni yemeye Imana yiwe y’ukuri uyo niwe mwiza gusumba uwidegemvya agereranya Imana n’ibindi bintu, naho yoba yabagomwe, kandi ntimuhe abagabo bagereranya Imana n’ibindi bintu abo bakenyezi baba Isilamu kazi kugeza aho bazo kwemera bimwe biboneka Imana yabo y’ukuri, n’umushumvyi yemeye Imana yiwe y’ukuri niwe mwiza gusumba uwidegemvya agereranya Imana yiwe n’ibindi bintu naho yobabera mwiza, abo bantu baba hamagarira mu muriro udahera, n’Imana iba hamagarira kuronka ijuru n’ikigongwe kw’itegeko ryayo, nayo ibabwira amajambo yayo matagatifu ku bantu kugira ngo bagume biyibuka

[222] Kandi barakubaza kuvyerekeye imihango y’abakenyezi, babwire yuko uwo ari umwanda rero nimutandukane nabo bakenyezi mugihe bari mumihango yabo, kandi ntimubegere kugeza aho bazo kwisukurira, nibaheza kwisukura niho murekuriwe kubatumbera munzira Imana yabategetse gucamwo mu vy’ukuri Imana ikunda abasaba ikigongwe kandi igakunda n’abisukuye

[223] Abakenyezi banyu kuri mwebwe nink’imirima yanyu, rero nimugendere iyo mirima yanyu nkuko mushaka, mugabo mutanguze imitima yanyu kandi mutinye Imana yanyu, kandi mumenye yuko muzohura n’Imana, kandi mubashikirize inkuru nziza y’abantu bemeye Imana yabo y’ukuri

[224] Kandi ntimugire indahiro zanyu kw’izina ry’Imana kugira ngo ibe ariyo mpamvu y’ukuba zitira n’ugutinya Imana n’uguhuza hagati y’abantu, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[225] Imana ntizobafata kubera indahiro zanyu ataco zimaze, ahubwo izobafata kuvyagizwe n’inguvu hamwe n’imitima yanyu, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi kandi niyo ntungane cane

[226] Ku bantu barahira yuko bazotandukana n’abakenyezi babo, n’ukurindira kugeza kukiringo c’amezi ane, hanyuma nibasubiza hamwe, bamenye yuko Imana ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[227] Nibafata ingingo z’ukwahukana Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[228] N’abakenyezi bahukanye kubanega babo, nibarindire kugeza aho bazo kwisukurira kumihango yabo y’amezi atatu arangiye, kandi ntibarekuriwe kunyegeza imbanyi zabo bafise zaremwe n’Imana ziri munda zabo niba bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, nabo batambukanyi babo barafise uburenga nzira bw’ukubacura muri ico kiringo niba bagomba kugiriranira imbabazi, nabo bakenyezi barafise uburenga nzira bw’amategeko y’Imana nk’uburenga nzira buri kuribo z’ukubagirira abatambukanyi babo, nabo banega babo barafise iteka ntangere kubasumba, n’Imana niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[229] Ukwahukana n’incuro zibiri gusa, hanyuma n’ukubana nuyo mukenyezi kuneza canke mukahukana nawe mumahoro, hanyuma n’ukubana nabo bakenyezi kuneza canke mukahukana nabo kuneza, kandi ntibirekuriwe n’amategeko kuri mwebwe gutwara icarico cose mwahaye abo bakenyezi banyu, dukuye abatinye muribo yuko batazo shobora guhagarika imbibe z’Imana, rero izo mbibe ntimuzirengeko, n’abazozirengako izo mbibe z’Imana abo nibo bazoba bahemukiye imitima yabo

[230] Yahukanye n’uwo mukenyezi ubugira gatatu, rero uyo mugabo ntarekuriwe n’amategeko kuriwe munyuma yaho kugeza aho azo kwubaka urwiwe k’uwundi mugabo mushasha, nuyo nawe ni yahukana nawe aho ntagicumuro kuribo cuko bosubirana babonye yuko bazohagarika imbibe z’Imana. Izi nizo mbibe z’Imana zimenyesha abantu bafise ubumenyi buhagije

[231] Nimwahukana nabo bakenyezi banyu, bagashika aho bamarira imihango yabo, rero nimuce mubacura kuneza canke mwahukane nabo kuneza nyene, kandi ntimubane nabo mukuba girira inabi hanyuma mugaca musimba kuri zambibe zagenywe n’amategeko y’Imana, rero uwuzogira gutyo amenye yuko yihemukiye wenyene, kandi ntimubifate minenerwe kuri aya majambo y’Imana matagatifu, kandi mwibuke imigisha y’Imana iri hejuru yanyu mukumanurirwa iyi Qur’ani ntagatifu hamwe n’ubundi bumenyi abatuzirako, rero nimutinye Imana yanyu kandi mumenye yuko Imana ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[232] Nimwahukana nabo bakenyezi banyu bagaca bamarira imihango yabo, ntimubazitire mukuja kwubaka izabo n’abandi bagabo mugihe hagati yabo bumvikanye kuneza yabo, rero uyo muntu atuzwa n’uwuri muri mwebwe yemera Imana yiwe y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, ivyo navyo nivyo vyiza cane kuri mwebwe n’Imana niyo ifise ubumenyi mugabo mwebwe ntavyo muzi namba

[233] N’abakenyezi bibarutse nibonse ibibondo vyabo kukiringo c’imyaka ibiri ikwiye, k’uwushaka gukwiza uko kwonsa kwiwe, kandi ni hejuru ya Se w’ikibondo kubaronsa ibifungurwa n’impuzu zabo nkuko bitegekanijwe n’amategeko y’Imana, kandi s’ibihatagizwa k’umutima w’umuntu uwariwe wese atari k’urugero rwayo, umukenyezi ntashirwe mungorane kubera ikibondo ciwe, canke se w’umwana nawe ntagwe muri izo ngorane kubera ikibondo ciwe, ni hejuru y’uwasigiwe ibisigi nkuko nyene, nihaba kuri abo bavyeyi uko ari babiri bagomba kumukura kw’ibere baka vyemanga n’uguha nurana n’ukuja inama n’ingingo rero ntagicumuro kuribo, rero nimwaba mushaka guha ibibondo vyanyu uwundi muvyeyi yobonkereza ivyo bibondo ntagicumuro kuri mwebwe mutanze ico mwabemereye kubijanye n’amategeko y’Imana, kandi mutinye Imana yanyu, kandi mumenye yuko Imana ibona ivyo mugira vyose

[234] N’abitavye Umuremyi wabo muri mwebwe n’ugusiga abakenyezi babo, abo bakenyezi nibarindire amezi ane n’imisi cumi, bashikiye kuri ico kiringo cabo kuribo ntagicumuro kizoba kiri hejuru yanyu kuvyo bahora bagirira imitima yabo yemezwa n’amategeko, n’Imana niyo ifise inkuru z’ivyo muhora mugira vyose

[235] Kandi ntagicumuro kuri mwebwe mugihe mutwaye inkuru z’ugukwa ataco mwitwajije mugapfa kukigereranya gusa mukwubaka izanyu nabo bakenyezi canke mugushira kumizirikanyi yanyu ico cipfuzo, n’Imana niyo ifise ubumenyi yuko mwebwe muzo bibuka mugabo ntimugiriranire nabo amasezerano yomumbari mugabo muvugane nabo amajambo meza, kandi ntimwipfuze kwubaka izanyu nabo kugeza kugihe canditswe kigere kumpera yaco, kandi mumenye yuko Imana ifise ubumenyi bw’ibiri mumishaha yanyu, rero nimuyitinye kandi mumenye yuko Imana ifise ikigongwe cinshi kandi ari intungane cane

[236] Kandi s’igicumuro kuri mwebwe mubahaye abo bakenyezi banyu kubijanye nuko kwahukana kwanyu nabo mutarahuza nabo ibitsina, canke mutara bamenyesha icese agashimwe kabo, mugabo nimubahe icoba nezereza, k’uwufise uburyo bukwiye atange ubwo buryo ashoboye, n’uwudafise ico atanga nawe n’atange kuri ubwo buryo nyene afise, n’ubwo buryo bubeho niko amategeko abivuga, uko rero niko kuba ari ngombwa kubagira ineza

[237] Nimwahukana nabo bakenyezi imbere yuko muhuza nabo ibitsina kandi mukaba mwaramaze kubatangira ubwo bushimwe bwabo rero nimugabure ako gashimwe nkuko mwasezeranye nabo dukuyemwo abo bapfasoni biyankiye kwakira ako gashimwe kubwabo, canke uyo mugabo ukugira ubugeni bwiwe buri muminwe yiwe akirekura n’ukurekuriranira niko kwiyegereza cane kw’umuntu ku Mana yiwe kandi ntimwibagire kugira ineza hagati yanyu, mu vy’ukuri Imana irabona ivyo mugira vyose

[238] Nimubungabunge amasengesho yose mugira, na cane cane ca gisabisho kiri hagati na hagati, kandi muhagarare n’ubwitonzi ntangere mugusenga Imana yanyu y’ukuri

[239] Nimwaba mufise ubwoba, namwe mugenda n’amaguru canke muri hejuru y’ibikoko namwe muri mumutekano ntangere, nimwibuke Imana yanyu nkuko yabigishije kuvyo mutari muzi na gatoyi

[240] N’abitaba Imana yabo muri mwebwe bagasiga abakenyezi niba basigire iragi kubera abo bakenyezi babo kugira ngo baronke imfashanyo y’umwaka umwe badakuwe mumazu barimwo, nibasohoka abo bakenyezi muri ayo mazu barimwo sibibi kuri mwebwe kuvyo bagize biturutse kumitima yabo yonyene mugukurikiza amategeko y’Imana, nayo niyo ifise ubushobozi hamwe n’ubuhizi buhagije

[241] N’abakenyezi bahukanye nibahabwe ico bafasha kuburyo bwiza buvurwa n’amategeko, rero ningombwa kubantu batinya Imana yabo y’ukuri

[242] Uko rero niko Imana ibimenyesha mumajambo yayo matagatifu kugira ngo mutegere neza

[243] Ntiwumvise bamwe basohorwa mumazu yabo nabo bari ibihumbi n’ibihumbi batinya urupfu, Imana ica ibabwira iti:- nimupfe, hanyuma ica irabazura, mu vy’ukuri Imana niyo nyene imihezagiro iri hejuru y’abantu bose, mugabo abantu benshi ntibashima nagatoyi

[244] Nimurwanire munzira y’Imana, kandi mumenye yuko ariyo yumva kandi ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[245] Ni nde muri mwebwe azomanyurira Imana ikimanyu ciza kugira ngo Imana imwongereze umusesekara mwinshi, n’Imana niyo ikingira kandi niyo itanga kandi n’iwe niyo muzosubizwayo mwese

[246] Ntiwumvise inkuru z’abategetsi babene Israeri munyuma y’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe babwira intumwa yabo bati:- dushirireho umwami kugira ngo turwanire munzira y’Imana, nawe abishura ati:- ntivyumvikana yuko mutazorwana nimutandikirwa kurwana, nabo bishura bati:- bishoboka gute tutarwaniye munzira y’Imana, mugihe twirukanywe mumazu yacu hamwe n’ibibondo vyacu, rero mugihe bandikirwa kurwana baciye bahinduka dukuyemwo bakeyi gusa muribo, n’Imana niyo ibazi cane abo bahemu bahemukiye imitima yabo

[247] Niyo ntumwa yabo yababwiye iti:- Imana yabatoreye uwitwa Twaluti ngo ababere umwami wanyu, nabo bishura bati:- nigute azoba afise ubwami hejuru yacu natwe aritwe dukwiwe kuronka ubwo bwami gusumba we nawe akaba atahawe amatungo akwiye, nawe yabishuye ati:- Imana niyo yamutoye hejuru yanyu kandi Imana ikaba ariyo yamwongereje amaronko hamwe n’ubumenyi buhagije hamwe no k’umubiri, n’Imana niyo iha ubwami bwayo kuwo yishakiye, kandi niyo nyene amaronko n’ubumenyi buhagije

[248] N’intumwa yabo yababwiye iti:- ikimenyetso c’ubwo bwami bwiwe nuko muzoshikirwa n’isandugu ririmwo ihumurizo ry’imitima yanyu, rivuye k’Umuremyi wanyu hamwe n’ibisigarira vyasizwe n’abantu b’intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe nab’intumwa y’Imana Haruna (iii) rikaba rireruwe n’Abamarayika, ntankeka muri ivyo vyose harimwo ivyemezo kuri mwebwe nimwaba mwemera bimwe vy’ukuri

[249] Mugihe Twaluti yagenda n’ingabo ziwe yavuze ati:- Imana izobaha ibibazo biturutse k’uruzi, rero uwuzonywa kuri ayo madahurwa y’urwo ruzi ntazoba ari kumwe nanje, n’uwutazonywa kuri ayo madahurwa niwe azoba ari kumwe nanje, dukuyemwo uwuzodaha amadahurwa makeyi akuzuza urushi rw’ukuboko kwiwe, mugabo muribo barayanyoye dukuyemwo bakeyi muribo, rero mugihe yajabuka ayo mazi ari kumwe n’abemeye Imana yabo y’ukuri baciye bavuga bati:- uno musi uri hejuru ntitumu shobora Jaluti hamwe n’ingabo ziwe, nabo baca bishura bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’uguhura n’Umuremyi wabo bavuze bati:- n’imirwi ingahe kandi mito mito yatsinze imirwi mininiya kw’itegeko ry’Imana, n’Imana ikaba iri kumwe n’abantu bihangana

[250] Mugihe bashaka gutana mumitwe na Jaluti n’ingabo ziwe abo kwa Jaluti baciye bavuga bati:- Muremyi wacu, n’udushungurire ukwihangana kandi udutsimbatarize amaguru yacu kandi udufashe hejuru yaba bantu batemera Imana yabo y’ukuri

[251] Hanyuma baciye batana mumitwe n’ingoga na ningoga kw’itegeko ry’Imana, intumwa y’Imana Daudi (iii) ica yica Jaluti, n’Imana ica imuha intumwa y’Imana Daudi (iii) ubwami n’ubuhizi n’uguca imwigisha ivyo yishakiye, iyo Imana idakingira abantu bamwe kubandi mu vy’ukuri Isi yari kwononekara, mugabo Imana niyo nyene imigisha iri hejuru y’ibiremwa vyiwe vyose

[252] Aya n’amajambo y’Imana matagatifu tugusomera kandi na y’ukuri kandi ntankeka wewe uri muntumwa z’Imana

[253] Za ntumwa z’Imana ntagatifu twarazihaye iteka n’itekane gusumba izindi, murizo harimwo izo Imana yavuganye nazo, n’izindi yadugije iteka ry’ubutegetsi buniniya cane, n’intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) tumuha ivyemezo biri k’umugaragaro n’ukumuha ubushobozi bw’umutima mutagatifu, iyo Imana ibishaka ntibari kurwana bamwe bari munyuma yabo mugihe bari bamaze gushikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo baracanyemwo, rero harimwo muribo bemeye Imana yabo y’ukuri, n’abandi muribo baciye bahakana Imana yabo y’ukuri, rero iyo Imana ibishaka ntibari kurwana mugabo Imana igira uko yishakiye

[254] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimutange muvyo twabahaye imbere yuko mutarashikirwa n’umusi utazoba ufise ico umuntu yikomboza, canke ubugenzi canke ubusabizi, n’abahakanye Imana yabo y’ukuri nabo nibo bahemukiye imitima yabo bimwe vy’ukuri

[255] Imana, ntayindi Mana atariyo yonyene gusa, niyo ifise ubuzima bw’uguhagarikira ibintu vyose, uguhunywikira ntikumukorako canke ukuryama, n’ivyiwe ibiri mumajuru yose hamwe n’ibiri kw’Isi vyose ni rwiwe, none ni nde ashoboye gusabira imbere yiwe ata tegeko ryiwe, niyo afise ubumenyi bw’ibiri imbere yabo n’ibiri inyuma yabo, kandi ntanakimwe bazi m’ubumenyi bwayo atari kuco yishakiye yonyene, n’inyegamo yayo ikwiye mumajuru yose no kw’Isi, kandi n’ukubikingira ivyo vyose ntikuyinaniye nayo niyo iri hejuru kandi niyo nkuru

[256] Ntagahato kubijanye n’idini, uburongozi buramaze kwiserura hamwe n’ubuzimire, rero uwanse gukurikira Shetani n’ukwemera Imana yiwe y’ukuri, ntankeka azoba yafashe kukirindi c’ubushobozi kitavunika, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[257] Imana niyo ikingira bamwe bayemeye bimwe vy’ukuri, kuko niyo ibakura mumwijima n’ukubinjiza mumuco wayo, mugabo abahakanye Imana yabo yukuri, ababakingira muvyabo n’amashetani, kuko niyo ibakura mu muco w’Imana ikabinjiza mumwijima, abo nibo bantu bomumuriro udahera, kuko muriwo niho hazoba ubwicaro bwabo bwa misi yose

[258] Ntiwumvise umwe yaharira n’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) kubijanye n’Umuremyi wiwe, kuko Imana yamuhaye ubwami, mugihe intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yavuga iti:- Umuremyi wanje n’urya arema agatako akica, nawe aca avuga ati:- nanje ndarema nk’ica, Intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) nayo ica ivuga iti:- Imana niyo iserura izuba m’ubuseruko bwaryo rero nawe n’uriserure m’uburengera zuba bwaryo, wamuntu aca arateterwa umwe mubahakanyi b’Imana yiwe y’ukuri, n’Imana ntirongora abantu bahemukira imitima yabo

[259] Canke nk’urya yaciye hambavu y’igisagara cari carapfuye aca avuga ati:- mbega Imana izosubiza gute ubuzima bw’iki gisagara capfuye? Imana yaciye imwica kukiringo c’imyaka ijana, hanyuma ica iramuzura n’ukumubaza iti:- iyo wari uri wahamazeyo ikiringo kingana gute? Nawe amwishura ati:- nahamaze yo umusi umwe wonyene canke igice cawo gusa, ica imubwira iti:- wewe uhabayeyo imyaka ijana, nawe n’urabe kubifungurwa vyawe hamwe n’ibinyobwa vyawe ntivyononekaye, kandi urabe n’indogobwe yawe kugira ngo tukugire wewe kuba ari icemezo ku bantu, kandi urabe n’amagufa yayo ingene tuyaterura n’ingene tuyambika inyama, rero mugihe vyamenyekana gutyo yaciye avuga ati:- ndazi neza yuko Imana ifise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[260] N’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) mugihe yavuga iti:- Muremyi wanje, n’unyereke ingene uzozura abantu, Imana imwishura iti:- mbega wewe ntiwemera? Nawe yishura ati:- oya! Jewe ndemera, mugabo nuko nagomba yuko umutima wanje worema, Imana imwishura iti:- nufate inyoni zine uzimenyereze neza kuri wewe hanyuma uzishire hejuru y’umusozi umw’umwe hanyuma uce uzihamagara, uzoca ubona ziza n’ingoga na n’ingoga, uce umenya yuko Imana ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[261] Akarorero nink’abatanga amatungo yabo munzira y’Imana, akarorero kabo nink’urutete rumwe rwaseruye amashami indwi, hakaba kw’ishami rimwe hari intete ijana, n’Imana yongereza kuwo yishakiye nayo niyo nyene umwanya muniniya nanyene ubumenyi buhagije

[262] Na bamwe batanga amatungo yabo munzira y’Imana hanyuma ntibakurikize kuvyo batanze haba mungorane canke mumananiza abo bantu barafise impembo zabo k’Umuremyi wabo, kandi ntabwoba bazoba bafise kuribo kandi ntibazoteterwa

[263] Imvugo nziza hamwe n’ukugira ikigongwe nivyiza gusumba imperezwa ikurikirana mwo n’amananiza, n’Imana niyo nyene amatungo kandi niyo ntungane

[264] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimwonone imperezwa zanyu kubera ingorane zanyu hamwe n’amananiza nk’umwe atanga amatungo yiwe mukwereka abantu nawe akaba atemera Imana yiwe y’ukuri canke umusi w’imperuka rero uko ameze uyo muntu nink’umusozi hejuru yawo hariho ivu, hanyuma ugashikirwa n’imvura nyinshi cane ikawusiga ugaragara, rero ntabushobozi bafise ubwaribwo bwose muvyo bimbuye vyose, n’Imana ntirongora abahakanyi b’Imana

[265] N’akarorero kabamwe batanga amatungo yabo barondera impuhwe z’Imana hamwe nugutsimbataza imitima yabo, ni nk’akarorero k’umurima uri hejuru washikirwa n’imvura nyinshi hanyuma ukazana ibiterwa vyayo incuro zibiri n’izirenga, rero iyo mvura idashikiwe n’imvura nyinshi niyo nkeya irahagiza, n’Imana niyo ibona ivyo mugira vyose

[266] Mbega umwe muri mwebwe aranezerezwa n’ukuba afise umurima w’ibiti vy’imitende hamwe n’ibiti vy’imizabibu icamwo inzuzi imbere yiwe, nawe muri iyo mirima akaba ayironkeramwo ivyimburwa vy’ubwoko bwose, yashikirwa n’ubusaza nawe afise ibibondo bidakomeye, mumwanya hagaca haduka igihuhusi c’umucanwa kigaca gishikira wamurima ugaca usha ugatokombera, uko rero niko Imana ibi garagaza mu majambo yayo matagatifu kugira ngo mushobore kwiyumvira

[267] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimutange muri birya vyiza mwasoromye hamwe nivyo twabakuriye kw’Isi, kandi ntimwipfuze gutanga ibintu bibi mugihe kubwanyu mubihawe mudashobora kuvyakira kiretse nahone mutabiravye uko bimeze, rero nimumenye yuko Imana ifise amatungo kandi ihayagizwa hose

[268] Shetani ibakangisha kubijanye n’ubukene nukuba tegeka kuba ingumyi, n’Imana ibemerera ikigongwe kivuye kuriyo n’ineza yayo, nayo niyo yagutse cane kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[269] Itanga ubuhizi kuwo yishakiye, n’uwahawe ubwo buhizi ntankeka aba yahawe ineza nyinshi, mugabo ntibibuka atari abafise ubwenge buhagije

[270] Nivyo mutanga vyose canke ivyo mwipfuza kugira ngo mumenye yuko Imana ibizi vyose, n’abahemukiye imitima yabo ntibazoronka abafasha babo

[271] Nimwatanga imperezwa zanyu k’umugaragaro nivyo vyiza, kandi nimwatanga mumwiherero n’ukubaha abatishoboye, ivyo navyo nivyo vyiza gusumba kuri mwebwe, n’Imana izobakurira amabi yanyu, nayo niyo ifise inkuru z’ivyo mugira vyose

[272] Sikuri wewe kubarongora mugabo Imana yonyene niyo irongora uwo yishakiye, n’amatungo ayariyo yose muzotanga n’ukubera imitima yanyu, kandi ntimutange ayo matungo yanyu atari ukorondera impuhwe z’Imana, n’amatungo ayariyo yose muzotanga muzoyasubizwa akwiye, kandi ntimuzo hemukirwa

[273] Abatishoboye bazitiriwe mu nzira z’Imana mubadashoboye kuja kurondera icorirenza kw’Isi, uwutabazi uko bamerewe umengo n’abakire kubera ukwigumya kwabo kandi uzobamenya, kubimenyetso vyabo, kuko ntibasega abantu kugahato, n’amatungo yose mutanga mu vy’ukuri Imana niyo ibifitiye ubumenyi

[274] Bamwe batanga amatungo yabo ijoro n’umutaga mumpisho no k’umugaragaro abo bantu barafise impembo k’Umuremyi wabo, kandi ntabwoba bazoba bafise kandi ntibazo teterezwa

[275] Bamwe barya amatungo y’umurengero ntibahagarara atari nkakumwe ahagarara umwe yahahamuyena na Sheteni nk’ibisazi, ivyo vyose nuko bavuze bati:- ibidandazwa vyose ni nk’umurengero mugihe Imana yabirekuriye kumategeko yayo hamwe n’ukubuza kuri ivyo bidandazwa kubera umurengero wavyo, rero uwashikiwe n’ubutumwa buvuye k’Umuremyi wiwe, hanyuma akigumya kuri ivyo, azoba yemerewe kuvy’akahise kuriwe n’urubanza rwiwe ruzoba ruri ku Mana yiwe, mugabo bamwe bagaruka kurya kuri y’amatungo y’umurengero, nuko abo bantu aribo bantu bo mumuriro udahera, bakazowuba mwo m’ubuzima bwabo bwose

[276] Imana niyo ihanagura amatungo y’umurengero n’ukuyashira mwo imihezagiro y’amatungo atangwa kumperezwa, n’Imana ntikunda umuhakanyi uwariwe wese agira ibicumuro

[277] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza n’uguhagarika amasengesho nugutanga imperezwa zabo, abo bantu bazoronka impembo zabo ku Muremyi wabo kandi ntabwoba buzoba buri kuribo kandi ntibazo teterezwa

[278] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimutinye Imana yanyu y’ukuri, kandi mureke muvyasigaye mumatungo y’umurengero nimwaba mwemera Imana yanyu y’ukuri

[279] Nimuta reka kugira gutyo mumenye yuko muzoba mufise ingwano n’Imana hamwe n’intumwa yayo, nimwaba mwarasavye ikigongwe muzoronka amatungo yanyu, mugabo ntimuhemuke kandi ntimuhemukirwe

[280] Niyaba ari mungorane n’arorere kugeza aho azoronkera uburyo niyaba mwebwe muzotangirako imperezwa bizoba ari vyiza kuri mwebwe ni mwaba mufise ubwo bumenyi

[281] Nimutinye uwo musi muzosubizwa ku Mana yanyu, hanyuma ibiremwa vyose bizo shumbushwa bimwe bikwiye kuvyo basoromye, kandi ntibazo hemukirwa

[282] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mugihe muhana hanye imyenda kugihe categekanijwe, ni mwandikirane n’umwanditsi yandike ari hagati yanyu kandi ari umunyakuri, nuyo mwanditsi ntiyanke kwandika nkuko Imana yabimwigishije nawe ace yandika uko nyene. Kandi avuge amajambo ari hejuru yiwe y’ukuri, kandi atinye Imana ariyo Muremyi wiwe, kandi ntagabanye icarico cose murivyo, ni haba hejuru yiwe ahafitiye ukuri nawe akaba adakomeye neza mumubiri canke atishoboye canke adashoboye kwandikisha kubwiwe, rero nihandikishe icegera ciwe c’ukuri kandi habe ivyabona bibiri mubantu banyu b’abagabo, mugabo nihata boneka abo bagabo babiri nihaboneke umugabo umwe hamwe n’abakenyezi babiri mubo mwemera kuba arivyo vyabona vyanyu vy’ukuri, kubera yuko umwe muribo ahuvye, uwundi nawe ace yibutsa uwundi, n’ivyabona ntivyanke mugihe bahamagawe, kandi ntimubifate minenerwe mu kwandika iryo deni ryaba rito canke rininiya kugeza kugihe caryo, ivyo nivyo vyiza imbere y’Imana, kandi bikaba bikomeye cane kuvyabona, kandi bigatuma muta giriranira amakenga, mugabo bibaye ibidandazwa biboneka kandi muhana hana hagati yanyu ivyo sibibi kuri mwebwe naho muto kwandikirana, kandi nimube ivyabona mugihe c’ubuguzi kandi wamwanditsi ntagwe mumporero canke icabona, ni mwagira gutyo iryo rizoba ari ikosa kuri mwebwe, kandi mutinye Imana yanyu kuko niyo ibigisha, kandi niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[283] Nimwaba muri murugendo mukaba mutaronse umwanditsi, n’ahabwe iyo ngwati ibe mumaboko yiwe, nihaba umwe muri mwebwe yahawe ikintu aziganya na mugenzi wiwe, rero uyo yemerewe na mugenzi wiwe nasubize ivyo yahawe vy’ukuziganya, kandi atinye Imana yiwe ariwe Muremyi wiwe, kandi ntimunyegeze ivyabona, nayo uwuzonyegeza icabona mu vy’ukuri umutima wiwe uzoba winjiye mubicumuro, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo mugira vyose

[284] Ibiri mu Majuru hamwe no kw’Isi, vyose ni vy’Imana, rero nimwaserura ibiri mumitima yanyu canke mukabinyegeza, Imana izobasaba ibiharuro bw’ivyo mwagize vyose, hanyuma ize igirire ikigongwe kuwo yishakiye canke ihane kuwo yishakiye, n’Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[285] Yaremeye intumwa y’Imana ivyamanuriwe kuriwe bivuye ku Muremyi wiwe hamwe naba Isilamu bose bemeye mana yabo y’ukuri hamwe n’Abamarayika bayo n’ibitabu vyayo hamwe n’intumwa zayo, natwe ntidutandukisha hagati y’uwariwe wese muntumwa z’Imana zayo, kandi bama bavuga:- turumvise kandi twagamburutse kandi turagusavye ikigongwe wewe Muremyi wacu, n’ingaruka rya twese riri iwawe

[286] Imana rugira vyose ntihatagiza umutima w’umuntu uwariwe wese atari kubijanye n’ubushobozi bwawo, ivyo uwo mutima wasoromye nirwawo, n’uruhombo rw’ivyo wasoromye biri hejuru yawo, Muremyi wacu ntuduhane nitwaba twaribagiye, canke nitwaba twagize amakosa, Muremyi wacu ntutwikoreze amananiza nkuko wikoreje abamyeho aho hambere yacu, Muremyi wacu ntutwikoreze ivyo tudashobora, kandi utugirire ikigongwe kandi ubidu hanagurire kandi uduhe n’impuhwe zawe, ni wewe udukingiye, rero n’udufashe hejuru y’abantu bata kwemera

Umuryango wa Imurani

Surah 3

[1] Alif, Laam, Miiym. (Insiguro yizi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa)

[2] Imana ntayindi itegerezwa gusengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, ikaba ariyo iyobora ibintu vyose

[3] Niyo yabamanuriye igitabu bimwe vy’ukuri cemeza ivyabaye imbere yiwe, nayo niyo yamanuye igitabu ca Taurati hamwe n’igitabu c’Injili

[4] Aho hambere kugira ngo habe uburongozi ku bantu Imana yaciye imanura ibindi bitabu vy’ugutandukanya hagati y’ukuri n’ibinyoma, mu vy’ukuri bamwe bahakanye aya majambo y’Imana matagatifu bazoba bafise ibihano bikaze cane, n’Imana niyo nyene ubushobozi bukwiye hamwe n’ukwihora

[5] Ntankeka ku Mana ntacinyegeza icarico cose kibaho haba ng’aha kw’isi canke mw’Ijuru

[6] Niyo ibagirira amashusho mukiri mumbanyi nkuko ibishaka, kandi ntawundi asengwa atari Imana yonyene rudende gusa, kuko niyo yonyene ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[7] Niyo yabamanuriye igitabu murico harimwo amajambo y’Imana yoroshe mukwumvikana kwayo kandi ukaba ariwo mushingi w’intango w’ico gitabu ceranda, hakaba hariho n’ayandi majambo y’Imana matagatifu agomba gusa n’ayandi, na bamwe mu mitima yabo harimwo ubuzimire bagakurikira bimwe bifise amakenga kugira ngo bonone abantu n’ukumenya ukuri kwavyo ingene kumeze, kandi ntan’umwe azi uko kuri ingene kumeze atari Imana yonyene gusa, na bamwe bagize ubushaka shatsi bw’ubumenyi bama bavuga abati:- twebwe turavyemeye yuko vyose bivuye ku Mana yacu, mugabo ntibibuka atari abafise ubwenge

[8] Muremyi wacu ntutakaze imitima yacu mugihe wamaze kuturongora, kandi uduhe n’imihezagiro ivuye kuri wewe, mu vy’ukuri ni wewe mutanzi mukuru

[9] Muremyi wacu, ni wewe uzokoranya abantu bose kuri wa musi udafise amakenga, mu vy’ukuri Imana ntita indagano yayo

[10] Muremyi wacu bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, amatungo yabo ntaco azobamarira canke ibibondo vyabo n’ikintu na gitoyi imbere y’Imana, n’abo bantu nizo nkwi zo mumuriro udahera

[11] Ni nk’ingendo z’abantu bo kwa Fir’auni hamwe n’abamyeho imbere yabo bahakanye amajambo y’Imana matagatifu, kuri ivyo Imana yarabahaye ibihano kubera ibicumuro vyabo, n’Imana irakaze cane muguhana

[12] Babwire ba bahakanyi b’Imana yuko ubu vuba muzotsindwa hanyuma muzo kwegeranywa mwese mutabwe mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, naho n’ubwicaro bubi cane

[13] Mu vy’ukuri harabonetse ikimenyetso kininiya kuri ya mirwi ibiri yatana mumitwe, umurwi umwe wararwanira munzira y’Imana, n’uwundi nawo utemera Imana yawo y’ukuri waciwe ubonwa n’aba Isilamu aribo benshi kubasumba incuro zibiri mukubona kw’amaso yabo, n’Imana niyo iha inguvu n’irokorwa ryayo kuwo yishakiye, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibitekerezo kubantu binca bwenge

[14] Abantu barashizwe mwo urukundo rw’ugukunda abakenyezi hamwe n’ibibondo hamwe n’amatu y’inzahabu n’imyakaka hamwe n’ifarasi zorowe neza hamwe n’ibikoko n’imirima, n’ivyo vyose n’ibikoresho vy’ubuzima bwo ngaha kw’isi, no ku Mana niho hari ingaruka nziza

[15] Vuga uti:- ndababwire ibintu vyiza gusumba ivyo? Kubera abahayagiza Imana yabo y’ukuri, nuko hari imirima iri kumuremyi wabo haca imbere yawe imyonga, bakazobamwo mu buzima bwabo bwose hamwe n’abakenyezi babo bisukuye neza n’amabi yose, bakaba bafise n’iragi ry’Imana, nayo niyo ibona ibiremwa vyayo vyose

[16] Abavuga bati:- Muremyi wacu, mu vy’ukuri twebwe turemeye bimwe bivuye kumizirikanyi yacu, ahubwo nuduhanagurire ibicumuro vyacu kandi udukingire n’ibihano vyo mumuriro udahera

[17] Abihangana hamwe n’abavugisha ukuri, hamwe n’abagamburutsi hamwe n’abatanga imperezwa zabo hamwe n’abasaba imbabazi imbere y’igihe co mumutwenzi

[18] Imana niyo yabaye icabona yuko ata yindi Mana ikwiwe gusengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, hamwe n’Abamarayika n’abafise ubumenyi buhagije, kandi niyo ihagarikiye ukuri kwama, rero ntayindi Mana ikwiwe gusengwa atariyo yonyene gusa kuko niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[19] Ntankeka idini ry’ukuri imbere y’Imana n’idini rya Isilamu, nayo abahawe igitabu ntibacanyemwo atari uko munyuma bashikiwe n’ubumenyi kubera inzigo zari hagati yabo, n’uwuhakana amajambo y’Imana matagatifu amenye yuko Imana ifise umwete uhagije w’uguharura

[20] Abo bahakanyi b’Imana niba kubaza wewe n’ubishure uvuga uti:- jewe ntumbereje amaso yanje ku Mana hamwe n’abankukurikiye bose, kandi ubabwire bamwe bahawe igitabu hamwe n’abadafise ubumenyi uti:- mbega mwarishikanye ku Mana, niba barishikanye ku Mana bazoba barokotse, mugabo nibahakana nikuri wewe gushikana ubwo butumwa bwawe gusa, n’Imana irababona abantu bayo bose

[21] Bamwe bahakana amajambo y’Imana matagatifu bagatako bakica n’intumwa z’Imana atamvo nyakuri bafise, bagatako bakica abantu bategeka gushikiriza ibintu vy’ukuri nimu bashikirize inkuru z’ibihano bikaze cane

[22] Abo bantu nibo ibikorwa vyabo vyononekariye ngaha kw’Isi no mw’Ijuru, nabo ntibazo kwigera baronka abafasha

[23] Ntubabona bamwe bahawe igice c’igitabu c’Imana gitagatifu bagahamagarirwa kuki genderako ico gitabu c’Imana gitagatifu kugira ngo kibacire urubanza rw’ukuri ruri hagati yabo, hanyuma umurwi umwe muriwo warahakanye, nabo n’abazo guma bari abahakanyi b’Imana gusa

[24] Ivyo vyose n’ukubera yuko bavuze bati:- twebwe ntituzo korwako n’umuriro atari kumisi mikeyi gusa, hanyuma bahendwa n’ibiri mw’idini ryabo kuvyo bahora badukana navyo

[25] None bizoba gute k’umusi tuzobegeranya ariwo musi udafise amakenga mugushika kwawo, n’umutima wumw’umwe wese uzorihwa bimwe bikwiye kuvyo wakoze, nabo ntibazo hemukirwa namba

[26] Vuga uti:- ewe Muremyi wanje, ni wewe ufise inganji y’ubwami bwose, uha ubwo bwami bwawe kuwo wishakiye kandi ugakura ko ubwo bwami kuwo wishakiye, kandi ugaha iteka kuwo wishakiye, kandi ugakengereza uwo wishakiye, imigisha iri mukuboko kwawe, ntankeka ni wewe ufise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[27] Niwewe winjiza ijoro mu mutaga, n’ukwinjiza umurango mw’ijoro, hanyuma ugakura uwuri muzima muri wa muntu ata buzima afise, hanyuma ugakura umuntu yasandavye muri wa muntu afise ubuzima, hanyuma ugaha imigisha kuwo wishakiye mutarinze kugiriranira nayo ibiharuro

[28] Abemeye Imana yabo y’ukuri, ntibabagire abatemera Imana yabo y’ukuri kuba ari abagenzi babo nayo uwuzogira gutyo, uwo muntu ntaco azoba afise imbere y’Imana, mugabo kubera ukwirinda n’ishari ry’abo bantu, n’Imana irabakebura n’ibihano vyayo n’ingaruka ya vyose ni ku Mana

[29] Vuga uti:- nimwa nyegeza ibiri mubikiriza vyanyu canke nimwa biserura, mumenye yuko Imana ibizi kandi ikaba ifise ubumenyi bw’ibiri mu Majuru yose hamwe no kw’Isi, n’Imana niyo ifise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[30] Umusi waho umutima w’umuntu uzosanga ivyo wakoze biri k’umugaragaro, hamwe n’amabi yose wakoze, uwo mutima uzosaba yuko iyo haba urugendo rurerure ruri hagati yayo mabi yose hamwe nawe, n’Imana irabagabisha n’ibihano vyayo, kandi n’intungane ku bantu bayo bose

[31] Vuga uti:- ni mwaba mwebwe mukunda Imana yanyu y’ukuri ni munkurikire, Imana izo bakunda kandi izoba hanagurira ibicumuro vyanyu, nayo niyo nyene ikigongwe hamwe n’imigisha ihagije

[32] Vuga uti:- nimu gamburukire Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yayo nimwa hakana naho mumenye yuko Imana idakunda abahakanyi b’Imana

[33] Mu vy’ukuri Imana niyo yitoreye intumwa y’Imana Adamu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’uruvyaro rw’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’uruvyaro rw’intumwa y’Imana Imrani (iii) ngo rube hejuru y’ibiremwa vyose

[34] Hamwe n’uruvyaro rwabo nyene kuribo, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[35] Mugihe yavuga umukenyezi w’intumwa y’Imana Imrani (iii) ati:- Muremyi wanje, jewe nagize icipfuzo kuri wewe n’ikiri munda yanje kuba ari ishikanwa, rero n’unyemerere igisabisho canje, ntankeka ni wewe wumva kandi ni wewe nyene ubumenyi buhagije

[36] Rero mugihe yibaruka yaciye avuga ati:- Muremyi wanje, jewe nibarutse ikibondo c’umwana w’umukobwa, n’Imana niyo ifise ubumenyi buhagije bw’ukumenya ico kibondo yibarutse, n’umwana w’umuhungu ntameze nk’umwana w’umwigeme nanje ndamuhaye izina rya Mariyamu (iii) kandi nanje ndamukingiye kuri wewe haba we n’uruvyaro rwiwe na Shetani yatawe kure mumigisha yawe

[37] Rero Umuremyi wiwe yaramwakiriye neza atako aramukuza neza aca agira intumwa y’Imana Zakariya (iii) ngo abe umurezi w’ico kibondo, n’ingene intumwa y’Imana Zakariya (iii) yinjira mucumba c’iwe yahasanga ibifungurwa ari kumwe na Mariyamu (iii) aca avuga ati:- ewe Mariyamu (iii) ibi bintu vyose ubironkeye hehe? Nawe yamwishura ati:- ibi vyose bivuye ku Mana, n’Imana iha uwo yishakiye utarinze kugiriranira ibiharuro

[38] Aho nyene intumwa y’Imana Zakariya (iii) yaciye isaba Umuremyi wiwe ivuga iti:- Muremyi wanje n’umpe kubivuye iwawe umpe ikibondo c’intungane, kuko arI wewe wumva ibisabisho vy’abagu takambira bose

[39] Mu mwanya aba Marayika baramu shikiriza ubutumwa nawe ahagaze ariko arasengera mucumba yuko Imana igushikirije inkuru nziza y’intumwa y’Imana Yahya (iii) yuko azoba ariwe azokwemeza kw’ijambo rizoba rivuye Kumana, n’uwuzoba ari umugabo abukwiye atarigera yubaka urwiwe n’ukuba intumwa y’Imana ivuye mubantu beranda

[40] Intumwa y’Imana Zakariya (iii) yavuze iti:- Muremyi wanje, mbega nzoronka gute ikibondo mugihe ubusaza bwanshikiye, n’umukenyezi wanje nawe ari ingumba, nayo ica imwishura iti:- uko niko bimeze kuko Imana igira uko yishakiye

[41] Yavuze iti:- ewe Muremyi wanje, nshirirako ikimenyetso, nayo imwishura iti:- ikimenyetso cawe nuko utazo shobora kuvugana n’abantu kukiringo c’imisi itatu ikurikirana atari uko uzokoresha ibimenyetso gusa, kandi uhayagiza Umuremyi wawe cane kandi mugihe co k’umugoroba no mu gitondo

[42] N’Abamarayika mugihe bavuga bati:- ewe Mariyamu (iii) mu vy’ukuri Imana yagutoye nuku gusukura kandi n’ukugutera iteka gusumba abakenyezi bo kw’isi yose

[43] Ewe Mariyamu (iii) n’ugamburukire Umuremyi wawe kandi ushire umutwe wawe hasi ube hamwe n’abunama

[44] Izi n’inkuru zitazwi tugushikiriza nawe aho wari uri ntiwari kumwe nabo mugihe bajugunya amakaramu yabo mumazi, none ni nde muribo azorera Mariyamu (iii) na wewe siho wari uri mugihe bahiganwa

[45] Mugihe Abamarayika bavuga bati:- ewe Mariyamu (iii) Imana irakumenyesheje inkuru nziza ry’ijambo rivuye kuriyo, n’izina ryiwe n’umuhanaguzi ariwe Issa umwana wa Mariyamu (iii) afise urupfasoni ntangere ngaha kw’isi no k’umusi w’imperuka kandi ni muri bamwe bari hafi cane y’Imana

[46] Nawe azoganira n’abantu kuva mubuto bwiwe no mugihe c’ukuba umushingantahe kandi no mubagira ineza

[47] Yishura avuga ati:- Muremyi wanje jewe nzoronka gute ikibondo mugihe ata n’umuntu n’umwe arankora ko? Nayo imbowishura iti:- uku niko bimeze, Imana irema uko yishakiye, kandi imaze guca urubanza rw’ikintu ngo kibe, ica ikibwira ico kintu kuba kigaca kiba

[48] Izomwigisha kwandika n’ubumenyi n’ukumenya igitabu ca Taurati hamwe n’igitabu c’Injili

[49] Izomugira intumwa y’Imana kuri bene Israeri, nukuba bwira iti:-ndaje ndabafitiye ivyemezo bivuye ku Muremyi wanyu, yuko ndabaremeye ndabakuye mw’ivu nk’ishusho ry’inyoni, hanyuma ngaca mpuhera ko mumwanya igaca iba inyoni kw’itegeko ry’Imana, kandi ngakiza impumyi n’abafise imibembe, kandi nkazura n’abitavye Umuremyi wabo kw’itegeko ry’Imana, kandi nzobabwira ivyo muzo fungura hamwe n’ivyo muzo ziganya mumazu yanyu, ntankeka muri ibi vyose harimwo ivyemezo kuri mwebwe ni mwaba muri mu bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[50] Nzoba nd’umwemezi w’ivyabaye imbere yanje biri mugitabu c’Imana ca Taurati, kandi kugira ngo ndabahe uburenganzira buri muri bimwe mubintu mwari mwabujijwe, kandi nkaba nabazaniye n’ivyemezo bivuye ku Muremyi wanyu, kuri ivyo rero ni mutinye Imana yanyu, kandi muteko mungamburukire

[51] Mu vy’ukuri Imana niyo Muremyi wanje, kandi niyo Muremyi wanyu, rero ni muyisenge kuko ariyo nzira igororotse

[52] Mugabo intumwa y’Imana Issa (iii) mugihe yabona amanyama yabo, yaciye avuga ati:- ni bande bazoba abafasha banje bazoshikiriza ubutumwa bw’Imana? Abanyeshuri biwe bavuze bati:- twebwe turi mubafasha b’Imana, kandi twaremeye Imana yacu y’ukuri kandi nube uri icabona yuko twebwe twitanze ku Mana

[53] Muremyi wacu, turemeye ivyo wamanuye vyose, kandi twakurikiye intumwa yawe, rero n’utwandike tube hamwe n’ivyabona

[54] Baragize amarorerwa Imana nayo ica irahirika ayo marorerwa yabo n’Imana niyo nziza muguhirika ayo marorerwa yabo

[55] Mugihe Imana yavuga iti :- ewe Issa mwene Mariyamu (iii) :- jewe nzowukwiza umwanya wawe w’ukubaho, hanyuma nze ndakugarure iwanje nce ndagusukura hamwe na bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, hanyuma nze nshireho bamwe bagukurikiye hejuru ya bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri kugeza k’umusi w’imperuka, hanyuma ingaruka yanyu izoba iwanje nce ndabacira urubanza kuvyo mwahora mutumvikana ko

[56] Nayo bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, nzobahana ibihano bikaze cane ngaha kw’Isi no k’umusi w’imperuka, kandi ntibazoronka abazo bafasha

[57] Nayo abemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, abo nibo Imana izoriha impembo yabo ikwiye kandi Imana ntikunda abahemukiye imitima yabo

[58] Aya majambo tugusomera, nimuri y’amajambo y’Imana matagatifu hamwe n’ubutumwa burimwo ubuhizi bukomeye cane

[59] Ntankeka uko ameze intumwa y’Imana Issa (iii) imbere y’Imana ni nkakumwe kw’intumwa y’Imana Adamu (iii) kuko yamuremye imukuye mw’ivu hanyuma imubwira iti:- nube ho nawe aca araba ho

[60] N’ukuri kuvuye ku Muremyi wawe, rero nawe ntube uri mubantu bafise amakenga

[61] Mubazo kubaza kuri ibi bintu vyose munyuma yaho umaze gushikirwa n’ubumenyi wewe n’ubabwire uti:- nimuze duhamagare ibibondo vyacu hamwe n’ibibondo vyanyu hamwe n’abakenyezi b’iwacu hamwe n’abakenyezi b’iwanyu hamwe natwebwe namwe, hanyuma duce dusaba n’ubwitonzi ntangere dusabe umuvumo ku Mana hanyuma ubamanukire abo babeshi bose

[62] Mu vy’ukuri ibi nivyo biganiro vy’ukuri, kandi atayindi Mana ikwiwe gusengwa atari Imana yonyene gusa, kandi mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[63] Nibatemera Imana yabo y’ukuri, mbega Imana yo ntizi abononyi

[64] Vuga uti:- mwebwe bantu mwahawe igitabu, nimuze kw’ijambo rigororotse riri hagati yacu hamwe namwe yuko tutazo senga icarico cose atari Imana yonyene gusa, kandi ntituyigereranye n’ikindi kintu, kandi no muri twebwe ntitugire abandi kuba arizo Mana aho kuba ari Imana yonyene rudende gusa, niba hakana muce muvuga muti:- ni mube ivyabona yuko twebwe turi aba Isilamu b’ukuri

[65] Mwebwe bantu mwahawe igitabu ni kuki muharira kubera intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) mugihe igitabu c’Imana ca Taurati hamwe n’igitabu c’Imana c’Injili bitamanuwe atari uko vyaje munyuma yiwe! Mbega ivyo vyose mwebwe ntimubizi

[66] Nimurabe kuri mwebwe mwagize ibihari kubintu mufitiyeko ubumenyi buhagije, none ko muharira kubintu ata bumenyi mubifitiyeko, n’Imana niyo ifise ubumenyi buhagije, mugabo mwebwe ntanakimwe muzi namba

[67] Intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) ntiyari mubwoko bw’Abayahudi canke mubwoko bw’abakirisu, mugabo yari mu bantu barongotse kandi bagamburuka, kandi ntiyari mu bantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[68] Mu bantu begereye cane intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) nibarya bamukurikiye hamwe n’iyi ntumwa y’Imana Muhammadi (aui) hamwe n’abamwemeye bose, n’Imana niyo ikingira abayemeye bimwe vy’ukuri

[69] Mu bahawe igitabu c’Imana gitagatifu, bipfuza yuko bobazimiza, mugabo ntibazimiza atari imitima yabo gusa, mugabo ntavyo bazi

[70] Mwebwe mwahawe igitabu c’Imana gitagatifu, ni kuki muhakana amajambo y’Imana matagatifu mugihe mubifitiye ko ubumenyi

[71] Mwebwe mwahawe igitabu c’Imana gitagatifu, ni kuki muvanga ukuri kwama hamwe n’ibinyoma bigaritse, hanyuma mukanyegeza ukuri kwama namwe mukuzi

[72] Na bamwe bahawe igitabu c’Imana gitagatifu bavuze bati :- ni mwemere ivya manuriwe aba Isilamu kuva muntango z’umurango hanyuma muyahakane bisanzure ugorovye, nkumbure bo garuka

[73] Kandi ntimu mwemere umuntu uwariwe wese atari uwukurikira idini ryanyu, rero vuga uti :- ntankeka uburongozi nyakuri n’uburongozi bw’Imana, y’uko azohabwa umwe muribo nk’ivyo mwahawe mwebwe canke muze mubazwe imbere y’Umuremyi wanyu, nawe vuga uti :- mu vy’ukuri imigisha yose iri muminwe y’Imana kuko niyo iha uwo yishakiye, n’Imana niyo yagutse kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[74] Itora ku migisha yayo uwo n’Imana niyo nyene imigisha mininiya

[75] No mubahawe igitabu c’Imana gitagatifu harimwo abo wobabitsa ikintu c’amatungo bakagi subiza, no muribo harimwo abo wobabitsa ikintu kingana n’Idinari imwe batigera bayi gusubiza kiretse ubandanije ubahaze ko, ivyo vyose n’uko bavuze bati :- ntayindi nzira iri hejuru yacu kubera aba bantu badafise ubwenge nabo n’ababesha ku Mana mugihe bafise ubumenyi y’uko atari vyo

[76] Siko k’uko, uwemeza indagano yiwe n’ugutinya Imana, mu vy’ukuri Imana niyo ikunda abikinga

[77] Mu vy’ukuri bamwe bagurisha amasezerano y’Imana hamwe n’indahiro zabo kubera amaronko makeyi y’aha kw’Isi, abo bantu nibo ataco bazoba bafise na gitoyi c’imigisha yo mw’Ijuru, kandi Imana ntizovugana nabo canke ibarabe k’umusi w’imperuka kandi ntizoba sukura nabo bazoronka ibihano bibabaza cane

[78] No muribo harimwo bamwe indimi zabo zihengamye mugusoma igitabu kugira ngo mushobore kwihweza ayo majambo yabo yuko ari ayo mugitabu c’Imana canke atariyo, kandi bakavuga bati:- aya majambo avuye ku Mana mugihe atavuye ku Mana n’ukubeshera Imana nabo bazi yuko ari ububeshi gusa

[79] Ntibibaho k’umuntu Imana yahaye igitabu hamwe n’ubutegetsi hamwe n’ukuba intumwa y’Imana ace abwira abantu ati:- ni mube mubansenga jewe aho gusenga Imana yonyene rudende, ahubwo nimube abasenga Imana kuko muriko murigisha igitabu c’Imana kandi nuko mwamye mugisoma

[80] Kandi ntitubategeka ngo mugire Abamarayika hamwe n’intumwa z’Imana ngo zibe arizo Mana, mbega zizo tegeka ubuhakanyi namwe mwamaze kuba aba Isilamu

[81] N’igihe Imana yagiranira amasezerano kuntumwa z’Imana azibwira ati:- ninaheza kubaha igitabu hamwe n’ubuhizi, munyuma yaho hakaza intumwa yemeza ibiri kumwe namwe, ni hejuru yanyu guca mumwemera n’ukumufasha, Imana ica ivuga iti:- mbega muremeye gufata ubutumwa bwanje kuri ivyo, nabo bishura bati:- turemeye, nayo ica isubira kuvuga iti:- rero nimube ivyabona, nanje ndikumwe namwe muvyabona

[82] Rero abazo hakana munyuma yaya majambo, abo nibo basenyuzi b’amateheko y’Imana

[83] Mbega bashaka idini atari idini ry’Imana, mugihe ibiri mu Majuru yose no kw’Isi bigamburukira Imana bishaka canke bidashaka, niwe niho bazosubizwa abantu bose

[84] Vuga uti:- twaremeye Imana y’ukuri hamwe nivyo twamanuriwe nivyo yamanuriwe intumwa y'Imana Ibrahimu (iii) na Ismaili (iii) hamwe na Is’haka (iii) na Ya’akubu (iii) hamwe n’ibibondo vyiwe, hamwe n’ivyo yahawe intumwa y’Imana Mussa (iii) na Issa mwene Mariyamu (iii) hamwe n’izindi ntumwa zivuye ku Muremyi wabo, natwe ntituvangura hagati yabo n’umuntu n’umwe, natwe tugamburukiye kuri yo

[85] N’uwushaka idini atari idini rya Isilamu, ntirizo kwemererwa kuriwe nayo k’umusi w’imperuka azoba ari muruhombo runiniya cane

[86] Mbega Imana izorongora gute abantu bayihakanye munyuma yaho bamaze kwemera kwabo n’ukuba ivyabona y’uko intumwa y’Imana ari iy’ukuri n’ugushikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro, rero Imana ntirongora abantu bahemukira imitima yabo

[87] Abo bantu impembo yabo nuko hejuru yabo hari umuvumo w’Imana hamwe nuw’Abamarayika hamwe nuw’abantu bose

[88] Muri uwo muriro udahera bazowuba mwo mubuzima bwabo bwose, kandi ntibazo gabanirizwa ibihano canke ngo baronswe n’akanya k’ukuruhuka

[89] Dukuye mwo abasavye ikigongwe munyuma y’ivyo n’ukugira ibikorwa vyabo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise imbabazi nyinshi n’impuhwe zihagije

[90] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bamaze kuyemera hanyuma bakabandanya bahakana, ikigongwe cabo ntikizo kwemererwa na gatoyi, n’abo nibo bazimiye bimwe vy’ukuri

[91] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri hanyuma bakitaba Imana yabo nabo ari abahakanyi b’Imana, rero ntihazo kwemererwa umuntu uwariwe wese naho yoba yatanze ingwati y’inzahabu y’ukwuzuza iy’Isi yose, abo bantu nibo bazoronka ibihano bibabaza kandi ntibazoronka abafasha

[92] Ntimuzo shobora gushikira ineza iyariyo yose kugeza aho muzotanga kuvyo mukunda, nivyo mutanga mu vy’ukuri Imana irabizi

[93] Mubi fungurwa vyose vyari birekuriwe n’amategeko y’Imana k’uruvyaro rwa bene Israeri, dukuyemwo muvya bujijwe na bene Israeri kubwabo imbere yuko hamanurwa igitabu c’Imana c’ukuri ca Taurati, wewe n’uvuge uti:- nimuzane ico gitabu ca Taurati nimwaba muvugisha ukuri kwama

[94] Nuwuzo kwiyadukiza uwariwe wese mukubeshera Imana munyuma yibi vyose, abo bantu nibo bazoba bahemukiye imitima yabo

[95] Vuga uti:- Imana yavuze ukuri kwama, rero nimukurikire imigenzo kama y’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yabaye umuntu mweranda kandi ntiyari mubantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[96] Mu vy’ukuri inyubakwa ya mbere yashinzweho kubera abantu nirya iri Makkat ifise imigisha n’uburongozi kebera abantu bose

[97] Muri iyo nyubakwa harimwo ibimenyetso biri k‘umugaragaro vyerekana ahantu yahora ahagarara intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) n’uwinjiye muri iyo nyubakwa azoba yinjiye ahantu h’amahoro, n’Imana yarabategetse abantu ngo bagire urwo rugendo rutagatifu muri iyo ngoro yayo k’umuntu yishoboye kugira urwo rugendo rutagatifu aho nyene, mugabo uwuzo hakana kujayo, Imana ntikeneye icarico cose kubiremwa vyiwe vyose

[98] Vuga uti:- mwebwe bantu mwahawe igitabu c’Imana c’ukuri, ni kuki muhakana ivyemezo vy’Imana mugihe Imana ariyo cabona iri hejuru y’ibintu vyose mugira

[99] Vuga uti:- mwebwe mwahawe igitabu c’Imana c’ukuri, ni kuki muzitira abantu munzira y’idini ry’Imana ku bantu bemeye Imana yabo y’ukuri, hanyuma mukarondera ikosa namwe muri ivyabona, n’Imana ntiyibagira kuvyo mugira

[100] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwa gamburukira bamwe bahawe igitabu c’Imana, bazoba subiza kuba mubahakanyi b’Imana mugihe mwari mumaze kuba aba Isilamu

[101] None mwanka iki mugihe musomerwa amajambo y’Imana matagatifu hamwe na y’intumwa y’Imana yuko iri kumwe namwe, n’uwufata Imana yiwe nka nkama, uyo muntu azoba yararongowe munzira igororotse

[102] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimutinye Imana yanyu bimwe biboneka, kandi ntimuze musandabe atari uko mwabaye aba Isilamu b’ukuri

[103] Nimufatane k’umugozi w’Imana mwese uko muri kandi ntimusanzarane, kandi mwibuke imigisha y’Imana iri hejuru yanyu, mugihe mwari abansi kubandi nayo ica irahuza imitima yanyu kumigisha yayo nukuba mwese abavandimwe, kandi mwari kunkengera y’ikinogo c’umuriro wa Jahannamu nayo ica irabarokora nuwo muriro, uko rero niko Imana ibabenyesha amajambo yayo matagatifu kugira ngo mushobore kurongoka

[104] Nihabe muri mwebwe abantu bashikiriza ubutumwa bw’amahoro hamwe n’abategeka abantu kugira ineza, hamwe n’ugutuza abantu kugira amabi, abo nabo nibo bantu bazoba batekaniwe

[105] Kandi ntimube nkabamwe bacanamwo n’ukutumvikana mugihe bashikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro, nabo rero nibo bantu bazoba bafise ibihano biniya cane

[106] K’umusi waho amaso y’abantu azoba yera derere, n’ayandi maso azoba yirabura:- mbega mwoba mwarahakanye munyuma y’ukwemera kwanyu? rero nimuhonje ibihano kubera ubuhakanyi bwanyu

[107] Nayo abazoba amaso yabo yera derere, ngaho mw’ijuru bazobayo mumigisha y’Imana abo bazobayo mubuzima bwabo bwose

[108] Aya niyo majambo y’Imana matagatifu tugusomera bimwe vy’ukuri, n’Imana ntikunda guhemukira ibiremwa vyiwe

[109] N’ikiri mw’ijuru cose hamwe n’ikiri kw’Isi ni c’Imana, n’ibintu vyose bizosubizwa ku Mana

[110] Ni mwebwe bantu beza gusumba abandi bantu berekanywe, kuko mutegeka ibintu vyiza hamwe n’ugutuza amabi ayariyo yose, kandi mukemera Imana yanyu bimwe bivuye kumizirikanyi yanyu, nabamwe bahawe igitabu c’Imana iyo bemera Imana yabo y’ukuri, vyari kuba vyiza kuribo, n’abandi muribo harimwo abemera Imana yabo y’ukuri, n’abandi benshi muribo n’abiyonkora bava mumuco w’Imana

[111] Ntanabi bazoba girira atari amabi mato mato, nimwatana mumitwe nabo bansi bazobaha ibitugu vyabo biruka hanyuma ntibazo rokorwa

[112] Baratewe ishusho ry’ibimaramare aho bari hose, dukuyemwo umugozi w’Imana canke umugozi w’abantu bategerezwa guhabwa ibihano vy’Imana hamwe n’ishusho y’ibimaramare ryatewe kuribo, ivyo vyose n’ukubera ukutemera amajambo y’Imana n’ukugandagura intumwa z’Imana ata kuri babifitiye mwo, kandi ivyo vyose n’ukubera yuko biyonkoye n’ugusimba imbibe zashinzwe n’Imana

[113] Nabo sibose uko bangana mubahawe igitabu c’Imana, kuko harimwo abantu batumbereye basoma amajambo y’Imana mumyanya y’ijoro, kandi bagapfukama bashize imitwe yabo hasi

[114] Bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, kandi bategeka abantu kugira ineza hamwe n’ugutuza amabi, kandi bakayagirako kubintu vyihutirwa vyiza, nabo nibo bantu bari mubagira ineza

[115] N’ineza iyariyo yose bagira ntibazo yihakanirwa namba, n’Imana kuko niyo ifise ubumenyi bw’abayitinya

[116] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, amatungo yabo ntaco azoba marira na gatoyi hamwe n’ibibondo vyabo imbere y’Imana, nabo nibo bantu bo mumuriro udahera bazobayo mubuzima bwabo bwose

[117] Akarorero kivyo batanga mubuzima bwabo ngaha kw’Isi nink’umuyaga urimwo imbeho ikaze cane waciye wonona umurima w’abahemukiye imitima yabo n’ukuwuhonya uwo murima burundu, n’Imana ntiyabahemukiye mugabo nibo bonyene bahemukiye imitima yabo

[118] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimubagire ababafitiye amabanga yanyu kuba mubantu batari muri mwebwe, kuko abo bantu ntibazoreka kubagirira inabi iyariyo yose bayishaka kuri mwebwe, kuko bakunda ibibagirira inabi z’indyane zibonekera muminwa yabo hamwe n’ibinyegezwa mubikiriza vyabo nivyo bininiya cane, rero ivyo nivyo tuba menyesheje mubimenyetso vyose nimwaba mwebwe muri mu bantu bategera neza

[119] Oh! mwebwe muraba kunda mugihe nabo bataba kunda na gatoyi, namwe muremera ibitabu vyose, mugihe bahuye namwe baca bavuga bati:- twebwe turemeye mugabo mugihe biherereye bonyene baca baba hekenyera ibijigo n’ububabare bw’inshi cane, wewe n’uvuge uti:- ni mupfane n’ubwo bubabare bwanyu mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyanyu

[120] Mushikiwe n’amahoro, bica bibatera agahinda hanyuma mushikiwe n’ivyago baca banezerwa kuri ivyo vyabashikiye, rero nimwihangana n’ugutinya Imana yanyu y’ukuri, ingeso zabo nta n’ikintu na kimwe kizoba marira, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi buhagije bw’ivyo mugira vyose

[121] Kandi wibuke mugihe wasohoka mugitondo usize umuryango wawe kugira ngo ubategurire aba Isilamu ikibanza c’ukurwanira mwo, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[122] Imirwi ibiri yo muri mwebwe mugihe yitegurira kugira ubwoba n’Imana ica iba umuhagarikizi wiyo mirwi yose uko ari ibiri, naba Isilamu aho bari nibizere Imana yabo gusa

[123] N’Imana niyo yabarokoye mungwano ya Badru, mugihe ata bushobozi mwari mufise, rero nimutinye Imana yanyu kugira ngo mushobore kuyikengurukira

[124] Mugihe yabwira aba Isilamu ati:- mbega mwebwe ntimuhagijwe n’Imana yanyu, mugihe yobafashisha Abamarayika ibihumbi bitatu bazoba bamanuwe nayo

[125] Egome, nimwigumya n’ukwirinda n’ivyabujijwe nayo n’ukubashikira n’ingoga na n’ingoga, aho niho Imana yanyu izo bafasha kubamarayika ibihumbi bitanu basatira n’inguvu nyinshi cane

[126] N’Imana ntiyagize ibi vyose atari uko ari ibimenyetso kuri mwebwe kugira ngo imitima yanyu ishobore guhumura kuriyo, n’imfashanyo ntisohoka atari kububasha bw’Imana kuko niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[127] Kugira ngo ice kimwe mu bihimba vyo muri bamwe bahemukiye Imana yabo y’ukuri, canke ibatetereze kugira ngo bashobore kugaruka bamaze gutsindwa

[128] Wewe ntanakimwe ufise muri izi mpanuro, canke ngo ubagirire ikigongwe canke ngo ubahane, kuko n’abantu bahemukiye imitima yabo

[129] Vyose nivy’Imana gusa ibiri mu Majuru n’ibiri kw’Isi, rero igirira ikigongwe kuwo yishakiye n’uguhana uwo yishakiye, n’Imana niyo nyene imbabazi n’impuhwe zihagije

[130] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimurye amatungo y’umurengero, mukaguma mwongereza ayo matungo kuyandi, kandi mutinye Imana yanyu kugira ngo mushobore gutunganirwa

[131] Kandi mutinye umucanwa wabikiwe abahakanyi bahakanye amategeko y’Imana

[132] Kandi mutinye Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yayo kugira ngo muronke impuhwe zayo

[133] Ni mwihute n’ingoga na n’ingoga mugusaba ikigongwe c’Umuremyi wanyu hamwe n’Ijuru ryayo, ubwaguke bw’aryo ni nk’Ijuru n’Isi, ryabikiwe abatinya Imana yabo y’ukuri gusa

[134] Nabamwe batanga amatungo yabo biboroheye no munzira zitoroshe, n’abihangana mugihe c’ishavu hamwe nukugirira imbabazi ku bantu, n’Imana ikunda abagira ineza

[135] N’abagira ibintu vy’umwanda n’uguhemukira imitima yabo bama bibuka Imana yabo, nugusaba imbabazi kubera ibicumuro vyabo bagize, none ni nde agirira ikigongwe c’ibicumuro atari Imana yonyene? Kandi ntibabandanya nivyo bagize mugihe bafise ubumenyi buhagije

[136] Abo nibo impembo zabo zizoba ari ikigongwe k’Umuremyi wabo hamwe n’imirima iri imbere yabo n’inzuzi zica imbere yabo, muriyo bazobayo mubuzima bwabo bwose, nayo n’ineza imeze gute y’impembo y’abagira ineza

[137] Haraciye ibihano vy’ubwoko butandukanye bwahawe abamyeho imbere yanyu, nimugire ingendo kuri iy’Isi hanyuma murabe amaherezo yabamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri

[138] Ibi n’ibiganiro biri k’umugaragaro ku bantu bose, hamwe n’indongozi zishikiriza ubutumwa ku bantu batinya Imana yabo y’ukuri

[139] Ntimudebukirwe kandi ntimufatwe n’agahinda kuko ni mwebwe muzoba muri hejuru, nimwaba mwemera neza bimwe vy’ukuri

[140] Nimwaba mwararonse ibikomere, rero nabo bantu barahuye n’ivyo bikomere n’imisi imeze nk’iyi tubazanira abantu kw’izamu, kugira ngo Imana itandukanye abayemeye bimwe vy’ukuri, kandi igire muri mwebwe ivyabona vyayo, n’Imana ntikunda abantu bahemukiye imitima yabo

[141] Kugira ngo Imana ibasukure abayemeye bimwe vy’ukuri n’ukuba hanagura abayikahanye bimwe vy’ukuri

[142] Mbega mwiyumvira yuko muzo kwinjira mw’Ijuru mugihe Imana itara tandukanya muri bamwe barwanira idini ry’Imana muri mwebwe hamwe n’ukuba tandukanya abihanganye

[143] Namwe mwamye mwipfuza urupfu imbere yuko muhura narwo, none mwarubonye kandi murwitegereza

[144] Ntiyari kuba Muhammadi (aui) atari uko ari intumwa y’Imana gusa, hakaba haraciye imbere yiwe izindi ntumwa z’Imana, none asandavye canke yishwe, niho muzoca musubiza ibirenge vyanyu inyuma n’uguca muba abahakanyi b’Imana nkuko mwamye aho hambere? Rero uwuzo subiza ibitsintsiri vyiwe inyuma ntaco azogira Imana kukintu icarico cose, nayo izoba hemba abayikengurukira

[145] N’umutima uwariwo wose ntuzoshobora kw’itaba Umuremyi wayo atari kw’itegeko ry’Imana, kandi biturutse kw’isanganya ryagenewe ko, n’uwushaka impembo yaha kw’Isi tuzoyimuha, nayo uwushaka impembo yo mw’ijuru tuzoyimuhera iyo nyene, mu vy’ukuri tuzohemba abashima

[146] N’intumwa z’Imana zingahe zatanye mumitwe n’abansi babo hamwe nabo hakaba muribo abatagatifu benshi cane mugabo ntibacitse imvutu kuvyabashikiye munzira y’Imana kandi ntibacitse imvutu kandi ntibateterewe, n’Imana ikunda abantu batenyenya

[147] Kandi ntiyabaye imvugo yabo atari uko bavuga bati:- Muremyi wacu, n’uduhanagurire ibicumuro vyacu vyarenze urugero mu bintu vyacu vyose, kandi udutere intege kumaguru yacu kandi udukingire n’abahakanyi b’Imana

[148] Imana ibahemba impembo yo ngaha kw’Isi, hamwe n’impembo nziza yo mw’ijuru, n’Imana ikunda abagira ineza

[149] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwa gamburukira abahakanye Imana yabo y’ukuri, bazoba subiza inyuma kandi muzoba muri m’uruhombo runiniya cane

[150] Ahubwo Imana niyo Muremyi wanyu, kandi niyo nziza mubafasha bayo

[151] Tuzoshira ubwoba mumitima yabarya bahakanye Imana yabo y’ukuri, kubera ubugereranyi bwabo bw’Imana y’ukuri, hamwe n’abata manuriwe ivyemezo vyemeza iyo Mana, n’ubwicaro bwabo buzoba ari ubwo mu muriro udahera, nabwo n’ubwicaro bubi bumeze gute! kandi n’ubwicaro bw’abahemukiye imitima yabo

[152] N’Imana yarabakwirije amasezerano yayo, namwe muca muraba gandagura kw’itegeko ryayo kugeza naho mwadebukirwa n’ugucanamwo muri urwo rubanza n’ukwiyonkora munyuma yaho yamara kubereka muvyo mwakunda, hakaba muri mwebwe abakunda ivy’Isi, hakaba n’abandi muri mwebwe bakunda Ijuru, hanyuma Imana ica ibashira kure nabo kugira ngo ibahe indero ikwiye, nayo ubu yarakibagiriye ico kigongwe, n’Imana niyo nyene imbabazi nyinshi ku bantu bayemera bimwe vy’ukuri

[153] Mugihe mwahora mwirukanga n’ingoga na n’ingoga namwe ata n’umwe mwumviriza, no mugihe intumwa y’Imana yaba hamagara nawe ari inyuma yanyu, bica biramu maramaza hejuru y’ibimaramare kugira ngo namwe ntimumaramare, kubintu vy’abatakaranye canke kuvyabashikiye, n’Imana niyo ifise inkuru y’ibintu vyose mugira

[154] Hanyuma mu nyuma yivyo bimaramare vyose Imana yaraba manuriye ihumure n’itiro ryaciye ripfuka umurwi umwe muri mwebwe, hakaba hari uwundi murwi imitima yabo yabatera impungenge bikeka ku Mana ivyikeko atarivyo, bikaba ari ivyikeko vy’ubujuju kuuko bavuga bati:- mbega turafise itegeko muri ibi bintu? vuga uti :- ibintu vyose ni vy’Imana mugabo banyegeza ibiri mumitima yabo muvyo badashobora kukwereka n’ukuvuga bati:- iyo tuba dufise icarico cose muri ibi bintu ntitwari kugandagurirwa ngaha, vuga uti:- naho mwari kuba mumazu yanyu, bari gusohoka bamwe bandikiwe urupfu rwabo bakaja k’uruhande rw’abo rw’ukurwayo bagapfa n’ukwerekana ibiri mumishaha yanyu, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mumishaha yanyu

[155] Bamwe basubira inyuma k’umusi waho ingabo zose uko ari zibiri zatana mumitwe Shetani niyo yabanyereje kuvyo bagize n’Imana yarabagiriye ikigongwe mu vy’ukuri Imana niyo nyene Impuhwe nyinshi kandi niyo ntore

[156] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri ntimube nkaba hakanye Imana yabo y’ukuri, n’ukuvugira hejuru ya bene wabo mugihe bagira urugendo rwo ngaha kw’isi canke mugihe batana mumitwe bagapfa, iyo bobaye iwacu ntibari gupfa canke ngo bacikane, kugira ngo Imana ibigire gutyo ngo bibabereko agahinda k’umitima yabo, n’Imana niyo irema n’ukwica, n’Imana niyo ibona ibintu vyose mugira

[157] Nimwapfira munzira y’Imana canke mugapfa, none ikigongwe n’Impuhwe nibiba bivuye ku Mana kandi nivyo vyiza gusumba ivyo begeranya

[158] Nimwa sandaba canke mukicwa, muzo kwegeranywa imbere y’Imana

[159] Rero kubera impamvu z’Impuhwe zizoba zivuye ku Mana yawe ubaye umuntu woroshe kuribo, mugabo iyo uba umuntu ufise umukazo n’umutima ukomeye abantu bose bari kuguhunga, rero n’ubagirire ikigongwe, kandi ubasabire ikigongwe, kandi mwumvikane nabo mu bintu vyose, kandi niwagira icipfuzo icarico cose niwizere Imana yawe gusa, mu vy’ukuri Imana ikunda cane abayizera

[160] Niyaba Imana yarabakingiye bimwe vy’ukuri, rero ntayindi ishobora kubatsinda, nahone niyabareka gutyo ni nde azoba kingira inyuma yayo? Rero aba Isilamu nibizere Imana yabo y’ukuri

[161] Kandi ntibishoboka kuntumwa y’Imana kugira inzigo, n’uwuzogira inzigo azobizana ivyo yagiriye ko iyo nzigo hanyuma umuntu uwariwe wese azorihwa kuvyo yakoreye kandi ntibazo hemukirwa

[162] Mbega uwakurikiye ivyanejereje Imana ni nk’umwe yari akwiriye ishavu ry’Imana, n’ubw’icaro bwiwe bukaba ari ubwo mu muriro udahera, naho n’ahantu habi cane haho umuntu atokwipfuza gusubira yo

[163] Abo bantu bari n’iteka imbere y’Imana, nayo niyo ibona ibintu vyose bagira

[164] Mu vy’ukuri Imana yarabagiriye Impuhwe zitagira uko zingana cane cane aba Isilamu, mu kubazanira intumwa y’Imana yo muribo iba somera amajambo yayo n’ukubasukura hamwe n’ukubigisha igitabu hamwe n’ubuhizi, kandi ntankeka imbere yivyo vyose bari mu buzimire buri k’umugaragaro

[165] Mwebwe mugihe mwashikirwa n’ivyago kuri mwebwe mwamaze kugira abansi banyu incuro zibiri z’ubwo bubisha muvuga muti:- ubwo bwansi bwavuye hehe? Vuga uti:- ubwo bwansi bwavuye iwanyu mu vy’ukuri Imana niyo nyene ububasha buri hejuru y’ibintu vyose

[166] N’ivyago vyabashikiye kuri wa musi wihwaniro z’ingabo zose uko ari zibiri vyose vyari kw’itegeko ry’Imana, nukuba tandukanya abemeye Imana yabo y’ukuri

[167] Nukuba tandukanya abamye ari ababeshi nabo babwiwe bati:- nimuze murwane munzira y’Imana canke muzitire, nabo baciye bavuga bati:- iyo tubimenya yuko hariho ingwano, ntankeka twari kuba kurikira kuko wamusi bari hafi y’ubuhakanyi gusumba ubu Isilamu, bavugisha iminwa yabo gusa kubitari mumishaha yabo, n’Imana niyo ifise ubumenyi buhagije bwivyo bagira vyose

[168] Abavuze kuri bene wabo n’ukutagenda k’urugamba iyo batu gamburukira ntibari kwicwa, nawe vuga uti:- nimwikureko urwo rupfu nimwaba muvugisha ukuri kwama

[169] Kandi ntimwiyumvire yuko bamwe bitavye Umuremyi wabo bari munzira y’Imana ngo n’abapfuye, ahubwo ni bazima bahabwa imihezagiro ivuye k’Umuremyi wabo

[170] Banezerezwa nivyo Imana yabahaye kumigisha yayo nugusamarira kuri bamwe batiyunze nabo bari inyuma yabo yuko ata bwoba buzoba buri kuribo canke batazo teterezwa

[171] Basamarira imigisha hamwe n’imihezagiro y’Imana yuko Imana idatakaza impembo z’abayemera bimwe vy’ukuri

[172] Abitavye akamo batewe n’Imana hamwe n’intumwa y’Imana munyuma y’ibikomere baronse kubagize ibikorwa vyiza, nabo nibo batinye Imana yabo y’ukuri, abo nibo impembo yabo izoba ari niniya

[173] Ababwiwe n’abantu yuko abantu babakoraniyeko, kuri ivyo nimubatinye mugabo ayo majambo yaciye abaha intege y’ukwemera n’ukuvuga bati:- Imana niyo iduhagije kandi niyo idukingiye neza cane

[174] Baciye basubira mungwano n’imigisha y’Imana hamwe n’imihezagiro yayo, kandi nta nabi n’imwe yabakozeko nuguca bakurikiza ivyanezereje Imana, nayo niyo nyene imigisha mininiya cane

[175] Mu vy’ukuri urya yateye ubwoba bagenzi babo ni Shetani, namwe ntimubatinye ahubwo nimutinye jewe Mana yanyu ni mwaba muri aba Isilamu b’ukuri

[176] Kandi ntibabatere agahinda bamwe birukira m’ubuhahakanyi bw’Imana y’ukuri mu vy’ukuri nta nakimwe bazogira kw’idini ry’Imana, kuko Imana igomba ntibabikire n’ahantu na hatoyi mw’Ijuru kandi hazoba kuribo ibihano bibabaza cane

[177] Mu vy’ukuri bamwe batoye inzira y’ubuhakanyi bw’Imana y’ukuri gusumba ubu Isilamu, abo bantu ntibazo shobora kugirira inabi iyariyo yose idini ry’Imana, ahubwo kuribo hazoba hariho ibihano bibabaza cane

[178] Kandi ntibiyumvire bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri yuko iki kiringo cose twabahaye arico ciza kuribo, mu vy’ukuri tubaha uwo mwanya w’ukwongereza ibicumuro muri ico kiringo kandi bikazoba kuribo ari ibihano bizoba tetereza

[179] Nti bibaho ku Mana guta aba Isilamu mubuzima barimwo kugeza aho izo tandukanya abantu babi gusumba abantu beza, kandi ntibibaho ku Mana kubamenyesha ibintu bitarabaho, ahubwo Imana itora mu ntumwa zayo uwo yishakiye, rero ni mwemere Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa zayo, kandi nimwemera bimwe biboneka n’ukuyitinya bizoba kuri mwebwe hari impembo niniya cane

[180] Kandi ntibarabe bamwe bigira ingumyi muvyo Imana yabahaye mumigisha yayo yuko ariyo myiza kuri bo, oya! Ivyo bintu bagira ni bibi kuribo, ahubwo bazobohwa n’ivyuma kumazosi yabo kuvyo bagize kubera ukuba kwabo kw’ingumyi kuri uwo musi w’imperuka, rero ibisigi vyo mw’Ijuru no kw’Isi ni vy’Imana, nayo niyo ifise inkuru zivyo mugira vyose

[181] Imana n’umukene n’ubwicanyi iramaze kwumva amajambo natwe n’abatunzi, tukaba bwabo bw’ukwica intumwa ya bamwe bavuga bati:- Imana tuvyanditse ibi vyose bavuze z’Imana atamvo n’imwe z’ukuri bafise, kandi tuzobabwira k’umusi w’imperuka duti:- nimuhonje ibihano bibaturira

[182] Ibi vyose n’ukubera ivyo amaboko yanyu yatanguje kugira, kandi n’Imana si umuhemu kubashumvyi biwe

[183] Bamwe bavuga bati:- Imana yara twemereye yuko tutemera intumwa y’Imana iyariyo yose kugeza aho izotuzanira itambikiro rizoribwa n’umuriro, vuga uti:- mwarashikiwe n’intumwa z’Imana imbere yanje zifise n’ivyemezo biri k’umugaragaro hamwe nibi vyose muriko muravuga, none ko mwaba gandaguye nimwaba mwari mu bantu bavugisha ukuri

[184] Niba guhakana wewe ntumwa y’Imana umenye yuko bahakanye intumwa nyinshi z’Imana imbere yawe, baje bafise ivyemezo biri k’umugaragaro hamwe n’ibitabu birimwo ubuhizi hamwe n’ibitabu birimwo umuco mwiza

[185] Umutima uwariwo wose uzohonja urupfu, kandi ntankeka muzoronswa impembo yanyu ikwiye k’umusi w’imperuka, nayo uwuzoba yashizwe kure y’umuriro udahera n’ukwinjizwa mw’Ijuru, uyo muntu azoba afise intsinzi nyakuri, n’ubuzima bwo ngaha kw’Isi ntakirimwo namba atari amahirwe ahenda abantu gusa

[186] Muzo ronka ingorane kumatungo yanyu hamwe no kumitima yanyu, kandi muzo kwumva ibintu biba shavuza vyinshi ku bantu bahawe igitabu imbere yanyu, hamwe na bamwe bafadikanije namwe, rero nimwigumya n’ukwirinda kuvyabujijwe n’Imana kubera yuko ibi bintu ni mubintu bininiya cane vyaho umuntu uwariwe wese yo kwitanga mukugira

[187] Ubibutse igihe Imana yapfundika amasezerano na bamwe bahawe igitabu c’Imana gitagatifu ibabwira iti:- ni ngombwa iki gitabu mugisigurire abantu kandi ntimukinyegeze, mugabo bagitaye inyuma y’imigongo yabo baca bitorera amatungo makeyi gusa, rero n’ububisha bumeze gute bw’uko gutora

[188] Ntiwikeke yuko bamwe banezerejwe n’ibintu bibi bagize bagakunda yuko bahayagizwa kuvyo batagize, ntiwipfuze yuko bazokizwa n’ibihano bizoba biri kuribo kandi bibabaza cane

[189] N’ubwami bw’Amajuru n’Isi nubw’Imana, n’Imana niyo nyene ububasha buri hejuru y’ibintu vyose

[190] Mukuremwa kw’Amajuru n’Isi, n’ikurikiranwa kw’Ijoro n’Umutaga, hariho ivyemezo ku bantu bafise ubwenge

[191] Abibuka Imana yabo y’ukuri nabo bahagaze canke bicaye canke baryamye n’ukwibuka iremwa ry’Amajuru hamwe n’Isi, bavuga bati:- Muremyi wacu ntiwabiremye ibi vyose ngo bibe ivy’impfagusa, ahubwo iteka nirwawe, rero n’udukingire n’ibihano vyo mu muriro udahera

[192] Muremyi wacu, bamwe uzokwinjiza mumuriro udahera ntakundi uzoba waba kengereye kandi ntihazoba abafasha kubera ubwo buhemu bw’imitima yabo

[193] Muremyi wacu, twebwe twumvise umuhamagazi ahamagara yuko twogendera ubu Isilamu n’ukwemera Umuremyi wanyu natwe turemera, Muremyi wacu n’utugirire ikigongwe kubicumuro vyacu nukuduha nagurira amakosa yacu, kandi tuze dusandabe turi kumwe n’abantu beranda

[194] Muremyi wacu, n’uduhe ivyo watwemereye bivuye kuntumwa zawe zose, kandi ntudutetereze kuri uwo musi w’imperuka, ntankeka kuri wewe ntuta indagano zawe

[195] Yarabemereye Umuremyi wabo, yuko mu vy’ukuri ntazotakaza ingoga z’uwugira ingoga muri mwebwe yaba umugabo canke umugore, mwebwe kuri mwebwe, rero abimutse canke abirukanywe mu bisagara vyabo n’ukubabazwa munzira yanje n’ukurwana bagatako n’ukwicwa bakicwa, mu vyukuri nzoba hanagurira amakosa yabo kandi nzobinjiza mumirima icamwo inzuzi imbere yabo, iyo niyo mpembo izoba ivuye ku Mana, nayo iwe niho hari impembo nziza

[196] Ntugahendwe n’ukugenda n’ukugaruka kwabo bahakanyi b’Imana yabo y’ukuri bari muri ivyo bisagara

[197] N’amahirwe makeyi cane hanyuma ubwicaro bw’abo bahakanyi b’Imana y’ukuri buzoba ari ubwo mumuriro udahera, naho n’ahantu habi cane hameze gute hukuruhukira mwo

[198] Mugabo abatinye Umuremyi wabo bimwe bivuye kumizirikanyi yabo bazoronswa imiririma icamwo inzuzi imbere yabo, bakazobayo mu buzima bwabo bwose, iryo niryo kaze ryabo rivuye ku Mana, n’ibiri kuriyo nivyo vyiza cane ku bantu beranda

[199] Mu bantu bahawe igitabu c’Imana gitagatifu, harimwo abemera Imana yabo bimwe vy’ukuri hamwe n’ivyamanuwe kuri mwebwe hamwe n’ivyamanuwe kuribo nuku gamburukira Imana, kandi ntibagurisha amajambo y’Imana matagatifu ku kiguzi gitoyi, abo nibo bafise impembo yabo ku Muremyi wabo, mu vy’ukuri Imana irahwahutse mu guharura

[200] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwihangane, kandi mu batsinde abagereranya Imana y’ukuri n’ibindi bintu, kandi mube urunani rutamenwa, n’ugut inya Imana yanyu y’ukuri kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

Abagore

Surah 4

[1] Mwebwe bantu, nimutinye Umuremyi wanyu yabaremye mumutima umwe, n’ukurema muriwo umutambukanyi n’ugukwiza abagabo benshi hamwe n’abakenyezi bavuye muri abo bantu babiri, kandi mutinye Imana yanyu y’ukuri kuko ariyo musaba mwese kandi murabe n’urwaruka, mu vy’ukuri Imana niyo ibakingira kuri mwebwe

[2] Nimuhe impfuvyi amatungo yabo, kandi ntimuyakabishe n’ibindi bintu bibi kubintu vyiza, kandi ntimurye ayo matungo yabo hamwe n’amatungo yanyu, mu vy’ukuri ivyo vyose mushinzwe igikorwa kininiya cane

[3] Nimwatinya kutaba girira n’ibijanye n’ukuri kwizo mpfuvyi nimwubake izanyu nabo bakenyezi mwagomwe, baba babiri canke batatu canke bane gusa, mugabo nimwatinya yuko mudashoboye kuba abanya kuri ivyo vyose, rero ni mwubakane n’umwe gusa, canke muri bamwe mutunze bari mu maboko yanyu y’iburyo, nimwagira gutyo niko kuzotuma mutishima

[4] Nimubahe abo bakenyezi udushimwe twabo kuko ari utuganuke kuribo, nibabaha utwo tuganuke k’ugushaka kw’imitima yabo icarico cose nimukirye n’akanyamuneza ntangere n’akamaro keza kurivyo

[5] Ntimubahe abadafise ubwenge bukwiye amatungo yanyu ariyo Imana yabahaye kubera ubuzima bwanyu, rero nimubahe ibifungurwa vyabo bivuye muri ayo matungo kandi mubambike kandi mubabwire n’amajambo meza

[6] Izo mpfuvyi nimuzi gerageze kugeza aho zizoshikira kumwanya w’ukwubaka izabo, nimwabona yuko zakwjije ubwenge bukwiye nimuce muziha amatungo yabo, kandi ntimurye ayo matungo yabo n’ubwononyi bwagihuti huti ngo nibakura bazodusaba amatungo yabo natwe ngo reka tuyarye ningoga na ningoga, n’uwutunze niyirinde kwakira impembo nkuko ariko arabakorera, nihaba hariho uwukeneye n’arye kuburyo bw’amategeko amurekuriye kugira gutyo, nimwabaha ayo matungo yabo nimushinge ivyabona kubera Imana, kuko niyo ihagije kuba ariyo cabona

[7] Abagabo nibo bafise uruhara mumatungo yasizwe n’abavyeyi babo hamwe n’incuti zabo zibegereye, n’abakenyezi barafise uruhara rw’amatungo yabo yasizwe n’abavyeyi babo hamwe n’incuti zabo zibegereye, yaba ayo matungo ari makeyi canke menshi, uko niko vyategetswe n’Imana

[8] Mugihe c’ukugabura ayo matungo harimwo incuti n’impfuvyi n’aboro, nimubahe icarico cose muri ayo matungo kandi mubabwire n’imvugo nziza

[9] Kandi batinye yuko nabo iyo basiga inyuma yabo ibibondo batishoboye bari kugira ubwoba kuribo, rero nibatinye Imana yabo y’ukuri kandi bavuge amajambo meza ahumuriza

[10] Mu vy’ukuri bamwe barya amatungo y’impfuvyi bahemukiye imitima yabo, ntankeka barya umuriro uri munda zabo, kandi bazo herengetera muri wo

[11] Imana irabatuza kubijanye n’ibibondo vyanyu, umugabo aronke ibingana n’incuro zibiri z’abagore babiri, niba abo bagore ari benshi barenga babiri nibaronswe ivya gatatu bibiri muvyasizwe na nyakwigendera, mugabo nihaba hari umukobwa umwe wenyene gusa naronswe igice civyo bisigi, n’abavyeyi biwe babiri umwe wese muribo ahabwe ica gatandatu civyo bisigi niyaba yasize ikibondo, niyaba ata kibondo afise n’abavyeyi biwe uko ari babiri bakaba aribo bene ibisigi vyico kibondo, rero nyina wico kibondo azoronswa ica gatatu kimwe, niyaba afise bene wabo rero nyina wiwe azoronswa ica gatandatu, nuku gutorana kw’ibisigi kuba inyuma y’ugukura muvyo nyakwigendera yasize araze canke mukuriha ideni ryiwe, abavyeyi banyu n’ibibondo vyanyu kuri mwebwe ntawuzi uwariwe muribo ari hafi cane mukuba fasha, iri rero n’itegeko ryavuye ku Mana kandi ntankeka Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[12] Namwe muzoronswa igice c’amatungo yasizwe n’abakenyezi banyu mugihe batazoba bafise ikibondo, niba bafise ikibondo mwebwe muzoronka ica kane civyo basize, bamaze gukura mwo ivyo mwamaze kuraga canke mumaze kuriha amadeni, nabo bazoronka ica kane civyo mwasize niba ata kibondo mufise ni mwaba mufise ikibondo rero bazoronka ic’umunani civyo mwasize mumaze gukura mwo muvyo mwamaze kuraga canke kuriha amadeni, niyaba umugabo canke umugore asigirwa ibisigi adafise ikibondo canke abavyeyi, mugabo akaba afise musaza wiwe canke mushiki wiwe, rero umwe wese muribo azoronka ica gatandatu, babaye benshi naho bazo sabikana kuca gatatu hamaze gukurwamwo ivyarazwe canke kuriha amadeni hatarinze kuba indyane murivyo, iryo niryo ragi ryavuye ku Mana nayo niyo ifise ubumenyi n’ukuba intungane ikwiye

[13] Izo nizo mbibe z’Imana zategekanijwe, n’uwu gamburukira Imana hamwe n’intumwa yayo, Imana izo mwinjiza mumirima icamwo inzuzi imbere yiwe hanyuma baze babeyo mubuzima bwibo bwose, iyo rero niyo ntsinzi niniya

[14] Uwutazo gamburukira Imana hamwe n’intumwa yiwe n’ukurenga imbibe zagenywe, Imana izo mwinjiza mumuriro udahera, muriwo azowubamwo mubuzima bwiwe bwose, kandi azoronka ibihano bizo mutetereza

[15] Naba bakenyezi bagira ibintu vy’umwanda muri babakenyezi banyu, ni mubashengeze kuvyabona bine muri mwebwe, rero niba babona ivyo vyabona nimuce mubazitirira mumazu yanyu kugeza aho bazoshikirwa n’urupfu canke Imana yonyene ibagirire iyindi nzira

[16] Naba bagabo babiri bagira ibintu vy’umwanda muri mwebwe ni mubahane bose uko ari babiri nibasaba ikigongwe bagatumbera inzira nziza, mubareke, mu vy’ukuri Imana niyo yakira ikigongwe kandi niyo nyene impuhwe zihagije

[17] Ikigongwe cakirwa n’Imana kiba kiri kuri barya bagira amabi k’ubujuju bwabo, hanyuma bagaca basaba ikigongwe ningoga na ningoga abo nibo Imana yakira ikigongwe cabo, nayo niyo ifise ubumenyi buhagije kandi niyo nyene impuhwe zihagije

[18] Ntakigongwe bafise kuri barya bantu bagira amabi kugeza naho umwe muribo ashikirwa n’urupfu agaca avuga ati :- mu vy’ukuri ubu rero jewe ndasavye imbabazi, kandi simuri barya bashikirwa n’urupfu nabo ari abahakanyi b’Imana, abo nibo twateguriye ibihano bibabaza cane

[19] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimurekuriwe n’amategeko y’ugutorana mubisigi vy’abakenyezi banyu kugitsure, kandi ntimubabuze kugira ngo mubake bimwe mwabahaye, dukuye mwo izindi mpamvu boba baragize ziri kumugaragaro, rero ni mubane nabo n’amahoro nimwabanka naho nkumbure mukaba mwanse ikintu Imana yashize mwo imigisha myiza kandi myinshi muriyo

[20] Nimwashaka guhindura umukenyezi k’uwundi mukenyezi mugihe umwe muribo mwamuhaye umuzibukiro wiwe, rero ntimutware icarico cose kuriwe, mbega mwakira ivyo bintu k’ubuhemu nokw’ikosa riri k’umugaragaro

[21] Mbega muzo kwakira gute ivyabo mugihe muri mwebwe kuri mwebwe mwarahujije ibitsina, nabo bakaba barakiye kuri mwebwe indagano zikwiye

[22] Kandi ntimwubakane n’abakenyezi bubakanye naba So banyu atari muvy’akahise, ntankeka ibintu nk’ibi ni bibi cane kandi bishavuza, kandi n’inzira mbi cane

[23] Mwarabujijwe kwubakana naba nyokwanyu hamwe n’abana banyu canke bashiki banyu hamwe naba inasenge banyu, hamwe na bashiki banyoko banyu, hamwe n’abana babene wanyu, hamwe n’abana babashiki banyu, hamwe n’abavyeyi banyu babonkeje, hamwe n’abashiki banyu mwonse ibere rimwe, hamwe n’abanyina b’abakenyezi banyu hamwe n’abana banyu b’abazanano bagitegekwa namwe, bavyawe n’abagore banyu mwahujije nabo ibitsina, mugabo mugihe mutarahuza nabo ibitsina sibibi kuri mwebwe kwubakana nabo, kandi birabujijwe kwubakana n’abagore b’abana banyu bavuye mumigongo yanyu, kandi murabujijwe kw’ubaka izanyu n’abashiki babiri mugihe kimwe atari muri ca gihe c’akahise, mu vy’ukuri Imana niyo nyene impuhwe n’ikigongwe gihagije kuri vyose

[24] N’abakenyezi bafise abagabo babo barabujijwe, dukuyemwo bamwe bari muminwe yanyu y’iburyo, iryo niryo tegeko ry’Imana kuri mwebwe, kandi muremerewe kwubaka izanyu n’abagore batari abo, rero nimubarondere kumatungo yanyu mukwubakana nabo mutarinze gushura shurana nabo, rero barya mwubakana nabo muribo ni mubahe udushimwe twabo twategekanijwe kuribo, kandi si bibi kuri mwebwe mutanze kuvyo mwemeranije aho gutanga ivyategekanijwe, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[25] N’uwudashoboye muri mwebwe kuronka ako gashimwe k’ukwubaka n’abakenyezi b’intungane baba Isilamu kazi, niyubakane n’umushumvyi kazi wumu Isilamu kazi ari muminwe yanyu y’iburyo, n’Imana niyo ifise ubumenyi buhanitse bw’ukwemera kwanyu kuri mwebwe na mwebwe, rero ni mwubake izanyu nabo kw’itegeko rya basobuja babo, kandi mubahe udushimwe twabo mukurikije amategeko y’Imana, kandi babe ari abakenyezi b’intungane batari muba shurashuzi n’umuntu uwariwe wese, kandi atari aba shurashuzi kubagabo kanaka, rero mugihe bamaze kwubaka izabo hanyuma bakagira ayandi marorerwa bizoca biba kuribo kuronswa igice c’ibihano cagenewe abakenyezi b’intungane, ivyo vyose ni kuri mwebwe mutinya bwa bushurashuzi, rero nimwa tenyenya nivyo vyiza kuri mwebwe n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[26] Imana igomba ibamenyeshe n’ukuba rongora kubijanye n’ingendo zabamye ho imbere yanyu nukuba menyesha, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[27] N’Imana igomba kuba gabaniriza mugabo abakurikiza ivyo imitima yabo igomba, bashaka yuko bohengama kw’ihengamiro rininiya cane

[28] Imana igomba ibagabanirize kuko umuntu yaremwe ari ikiremwa gihoya hoya

[29] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimuryanire kumatungo yanyu munzira itari iy’ukuri dukuyemwo ibidandazwa mwumvikanyeko hagati yanyu, kandi ntimwiyahure kuko mu vy’ukuri Imana niyo ibafitiye impuhwe zihagije

[30] Nayo uwuzogira ibi vyose akoresheje ubwansi hamwe n’ubuhemu bw’umutima wiwe, uyo muntu aho ari tuzo mwinjiza mumuriro udahera, nivyo n’ivyoroshe biri ku Mana

[31] Nimwaba kure n’ibicumuro bininiya mutuzwa, tuzoba hanagurira ibicumuro vyanyu bito bito hanyuma tubinjize ahantu h’iteka ntangere ari naho mw’ijiru

[32] Kandi ntimwipfuze ivyo Imana yahayeko imigisha gusumba abandi, kuko abagabo barafise uruhara rukwiye kuvyo baronse, n’abakenyezi barafise uruhara rukwiye, kuvyo baronse, rero nimusabe Imana kumigisha yayo mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[33] Umuntu uwariwe wese twaramushiriyeho incuti zizosigarana ibisigi muvyo basize abavyeyi babiri hamwe n’incuti, hamwe nabo bagiriraniye amasezerano mubahe ivyarivyo vyose muri ivyo bisigi, mu vy’ukuri Imana niyo cabona c’ibintu vyose

[34] Abagabo nibabe abareretsi kubakenyezi babo kubera yuko Imana yabashizeko iteka ntangere gusumba abandi, n’ukubera amatungo yabo batanga, rero abakenyezi b’intungane nibarya batekereje kandi bikingira mugihe abagabo babo batariho, kuko Imana yabategetse kwikingira n’abakenyezi babona yuko ukwidohora kwabo kuri mwebwe bagabo, ni mubatuze n’ukwahukana nabo bagume ari bonyene mubusaswa bwabo kandi muteko mubakubite nibaba gamburukira, ntimuba ronderere iyindi nzira mu vy’ukuri Imana niyo iri hejuru kandi niyo nkuru

[35] Nimwamenya yuko hari amatati hagati y’umugabo n’umunega wiwe, ni mwihutire kujana umubangurukanyi, umwe mumuryango w’umugabo, hamwe no mumuryango w’umunega, nibanka uko kwumvikana Imana izoba shoboza kuronka umuti w’ingorane zabo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi, nyene ubumenyi bw’inkuru z’amabanga yinyegeje hamwe n’inkuru ziri k’umugaragaro

[36] Nimusenge Imana yanyu y’ukuri kandi ntimuyigereranye n’ibindi bintu, kandi mubagirire ineza abavyeyi banyu uko ari babiri, hamwe n’abagenzi n’impfuvyi hamwe n’aboro hamwe n’ababanyi bari hafi yanyu hamwe n’ababanyi bakure yanyu hamwe n’abagenzi bari mumbavu zanyu, hamwe n’uwuri murugendo rwononekaye, hamwe nabo mwitungiye bari mumaboko yanyu y’iburyo, ntankeka Imana ntikunda abantu bishima n’ukwibona

[37] Abigira kuba ari ingumyi n’ugutegeka abantu ngo babe ingumyi, n’ukunyegeza ivyo Imana yabahaye k’umigisha yayo, tukaba twaraba teguriye abahakanyi b’Imana ibihano bitetereza cane

[38] N’abatanga amatungo yabo mukwereka abantu nabo batemera Imana y’ukuri canke umusi w’imperuka, n’uwumaze kuba ari shetani nukuba ariwe mugenzi wayo, n’ukuvuga yuko afise umugenzi mubi cane

[39] None hobaye iki kuribo iyo bemera Imana y’ukuri n’umusi w’imperuka, n’ugutanga muvyo bahawe n’Imana, nayo niyo ibazi neza

[40] Mu vy’ukuri Imana ntihemukira kukintu kingana n’uburemere bw’akanyegeri, ni ryaba ari ijambo ryiza iraryongereza ko n’ugutanga impembo niniya ivuye kuriyo

[41] None bizoba gute mugihe tuzozana icabona kivuye mu bantu bose hanyuma tugaca tukuzana wewe ubabere icabona kuri aba bantu bawe

[42] Kuri uwo musi, bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri nukwiyonkora kuntumwa y’Imana, bazo kwipfuza yuko Isi yoringanirizwa hejuru yabo, kandi ntibazo shobora kunyegeza ku Mana ikiganiro icarico cose

[43] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimwegere amasengesho yanyu namwe muborewe kugeza aho mutahura ivyo muvuga, canke nimwaba mufise umwanda mpuza bitsina, kiretse uwuri murugendo kugeza aho mwisukura, ni mwakikwa naho n’amagara canke muri murugendo canke umwe muri mwebwe avuye kwa s’urwumwe canke mwakoranye n’abakenyezi hanyuma ntimuronke amazi y’ukwisukura ni mukoreshe ivu ryiza murisige ku maso yanyu no kumaboko yanyu, mu vy’ukuri Imana niyo nyene impuhwe nukugira ikigongwe, kandi niyo nyene guhanagura ibicumuro vy’abantu

[44] Mbega ntubabona bamwe bahawe igice c’igitabu bagaca bitorera ubuzimire kandi bakabasabira yuko namwe mwozimira munzira y’amahoro

[45] N’Imana irabazi neza abo bansi banyu kandi irahagije kuba ariyo ibakingira kandi ikaba ihagije kuba ariyo umufasha wanyu

[46] Mu bayahudi harimwo abahindura amajambo y’Imana bayakura aho ari bakavuga muribo bati:- turumvise kandi turiyonkoye, kandi wumve utumvirijwe, nayo ukuvuga ijambo Raaina mu kunyuruza indimi zabo kugira ngo batyoze idini, niyo bovuze bati:- turumvise kandi turagamburutse kandi wumve kandi uturabe, vyari kuba vyiza cane, mugabo Imana yarabavumye kubera ubuhakanyi bwabo, rero ntibemera atari gatoyi gusa

[47] Mwebwe, mwahawe igitabu c’Imana, nimwemere kuvyo twamanuye vyemeza ivyo mufise mwebwe imbere yuko duhindura amaso yanyu tukayashira kubikanu vyanyu, canke imbere yuko tubavuma nkuko twavumye abantu bok’umusi wa gatandatu n’itegeko ry’Imana ni ngombwa rikurikizwe

[48] Mu vy’ukuri Imana ntigira ikigongwe kuba yigereranya n’ibindi bintu, kandi igirira ikigongwe kubitari ibi kuwo yishakiye, nayo uwugereranya Imana n’ibindi bintu ntankeka uyo muntu azoba yateguye ibicumuro bininiya cane

[49] Ntubabona bamwe bisukura kumitima yabo, ahubwo Imana niyo isukura uwo yishakiye kandi ntibazo hemukirwa nokukintu na kimwe naho coba kingana n’urunyuzi ruri mucamwa c’umutende

[50] Nurabe igene barementanya ububeshi hejuru y’Imana, ibi vyose birahagije yuko ari ibicumuro biri k’umugaragaro

[51] Ntubabona bamwe bahawe igice c’igitabu c’Imana, mugabo bakemera amasanamu hamwe n’ubuzimire kandi bakavuga hejuru yabamwe bahakanye Imana y’ukuri yuko aribo barokotse gusumba abari munzira y’abemeye Imana yabo y’ukuri

[52] Abo nibo bantu bavumwe n’Imana, rero uwavumwe n’Imana, ntazoba afise umufasha

[53] Canke barafise ikindi gice c’ubwami, aho rero ntibari kubaha abantu naho yoba ari intoboro y’icamwa c’umutende

[54] Canke abantu boba babagiriye inzigo kuvyo Imana yabahaye kubugira neza bwayo, dutako duha ibibondo vy’intumwa y’Imana Ibrahimu (III) igitabu hamwe n’ubuhizi n’ubwami buniniya cane

[55] Rero hari muribo abemeye ibi vyose n’abandi muribo bishize kure yibi vyose, rero umuriro wa Jahannamu urakwiye kuba ari umuriro ukaze cane w’ukubaturira

[56] Mu vy’ukuri bamwe bahakana amajambo yacu matagatifu tuzo binjiza mumuriro udahera, uko inkoba z’imibiri yabo zizosha, tuzoba hindurira izindi nkoba zitari izahahora kugira ngo bagume bahonja ivyo bihano, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[57] Na bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza tuzobinjiza mumirima icamwo inzuzi imbere yabo nukuba muri iyo mirima mubuzima bwabo bwose, muriyo bazoba bafise abakenyezi bisukuye n’umwanda uwariwo wose, hanyuma tubinjize mubitutu vyiza cane

[58] Mu vy’ukuri Imana ibategeka gusubiza ivyo mwahawe kuziganya kwa benevyo no mugihe muciye urubanza ruri hagati y’abantu mubacire urubanza rw’ukuri, ntankeka ubutumwa Imana ibashikiriza nibwiza cane, mu vy’ukuri Imana niyo yumva kandi niyo ibona

[59] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimu gamburukire Imana, kandi mu gamburukire intumwa y’Imana, hamwe n’abari k’ubutegetsi buri hejuru yanyu bo muri mwebwe nyene, ni mutumvikana kw’ijambo iryariryo ryose nimuce murisubiza ku Mana nokuntumwa y’Imana, ni mwaba mwemera Imana hamwe n’umusi w’imperuka, ayo niyo mahoro kandi afise ingaruka nziza cane

[60] Ntubabona abavuga yuko bemeye ivyamanuwe iwawe hamwe ni vyamanuwe imbere yawe, kandi bagomba yuko bocirirwa urubanza munzira itemewe n’amategeko mugihe bategetswe kutemera iyo nzira na Shetani ishaka kubazimiza k’ubuzimire buri kure cane

[61] Mugihe babwiwe bati:- ni muze muri vyabintu vyamanuwe n’Imana no kuntumwa y’Imana uza ubona b’ababeshi bose baja kure yawe cane

[62] None bizogenda gute mugihe bazoshikirwa n’ivyago kubera ivyo bamaze gutanguza n’amaboko yabo hanyuma bakagaruka barahira bati:- kw’izina ry’Imana twebwe ntitwabishaka atari kuneza n’amasezerano gusa

[63] Abo nibarya Imana ifise ubumenyi bw’ibiri mumishaha yabo, rero nubareke babe kure ubashikirize ubutumwa, ubabwire n’amajambo abashika kunyota azobinjira mumitima yabo

[64] Ntitwarungitse intumwa y’Imana iyariyo yose, nuko yogamburukirwa kw’itegeko ry’Imana, niyo boje bazi yuko bahemukiye imitima yabo bagasaba ikigongwe ku Mana hamwe n’intumwa y’Imana, hanyuma akabasabira ikigongwe, ntankeka bari gusanga Imana ariyo yakira ikigongwe kandi ariyo nyene impuhwe zihagije

[65] Ndarahiye ku Muremyi wawe yuko batazo kwemera bimwe vy’ukuri kugeza aho bazo kugira ngo ubabere umuca manza wabo kuvyo batumvikana ko, hanyuma ntibagire uburemere kumitima yabo kubera ingingo wafashe, kandi bace bagamburuke bimwe vy’ukuri

[66] Iyo tubategeka ngo biyahure canke ngo basohoke bave mumazu yanyu, rero iyo batagira gutyo mugabo bake muribo niyo bogize ivyo babwiwe vyari kuba vyiza kuribo, kandi vyari kuba ivyemezo vyiza gusumba

[67] Twari kubaha impembo niniya ivuye iwacu

[68] Kandi twari kubayobora munzira igororotse

[69] N’abagamburukira Imana hamwe n’intumwa yayo, rero abo bantu bazoba bari kumwe nabamwe Imana yahezagiye hamwe n’intumwa z’Imana hamwe n’abemeye Imana yabo y’ukuri, hamwe n’ivyabona hamwe n’abagira ineza, mbega n’ubwiza bumeze gute kuri abo bantu kuba ari abagenzi

[70] Iyo niyo ngabirano ivuye ku Mana yabo, nayo niyo nyene ubumenyi bukwiye

[71] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri nimugabe, kandi musohoke muri mumirwi n’iyindi canke musohokere hamwe

[72] Harimwo muri mwebwe abicara inyuma y’abandi, mugabo bahuye n’ivyago baca bavuga bati:- Imana yampezagiye nkuko vyabaye kuko ntari kumwe nabo

[73] Nimwashikirwa n’imigisha ivuye ku Mana baca bavuga bati:- nka kumwe hatari ubugenzi hagati yanyu no hagati yiwe n’ukuvuga bati:- iyomba hamwe nabo nkaronka intsinzi niniya

[74] Rero nibarwanire munzira y’Imana bamwe bitanga mukugurisha ubuzima bwabo bwo ngaha kw’Isi k’ubuzima bwo mw’Ijuru, nayo uwurwanira munzira y’Imana hanyuma agaca yitaba Umuremyi wiwe canke akaronka intsinzi nyakuri, tuzomuha impembo niniya cane

[75] Mufise iki ko mutarwanira munzira y’Imana na bamwe batishoboye mubagabo hamwe n’abagore hamwe n’ibibondo bavuga bati:- Muremyi wacu, dukure muri iki gisagara abantu baho ari aba hemukiye imitima yabo, kandi uduhezagire kugira ngo tube dufise uwudukingira avuye kuri wewe, kandi uduhezagire tube n’uwuturokora avuye iwawe

[76] Abemeye Imana yabo y’ukuri barwanira munzira y’Imana, mugabo abatemera Imana y’ukuri barwanira munzira ya Shetani, rero ni murwane nabo bagenzi ba Shetani, mu vy’ukuri inyifato ya Shetani ntabushobozi ifise

[77] Ntubona bamwe babwirwa bati:- ni mukingire amaboko yanyu muhagarike amasengesho yanyu, kandi mutange imperezwa zanyu gusa, mugihe bategetswe kurwana n’umurwi umwe muribo waratinye abantu nk’ugutinya Imana canke kugira ubwoba gusumba, baca bavuga bati:- Muremyi wacu, ni kuki wadutegetse kurwana? Iyo udutevya kugeza kukiringo kigufiya gutya, nawe nuvuge uti:- amahirwe yo kw’Isi ni makeyi cane, ariko amahirwe yo mw’Ijuru niyo meza gusumba kubantu batinya Imana yabo y’ukuri, kandi ntimuzo hemukirwa naho koba ari akanyuzi kari hagati y’umwanya w’igishishwa c’icamwa c’umutende

[78] Aho muri hose urupfu ruzoba shikira, naho mwoba muruzitiro rukomeye gute, nirwashikira abagira ineza baca bavuga bati:- ibi vyose bivuye ku Mana, nayo bashikiwe n’amabi baca bavuga bati:- aya mabi yatewe na wewe, vuga uti:- vyose vyavuye ku Mana, none babaye gute aba bantu? Ntibashobora gutegera aya majambo

[79] Ineza yagushikiye yavuye ku Mana, n’amabi yagushikiye yavuye kumutima wawe, natwe twagutumye kubantu kugira ngo ube intumwa y’Imana, n’Imana niyo cabona gihagije

[80] Uwu gamburukiye intumwa y’Imana aba agamburukiye Imana, nayo uwuhakanye twebwe ntitwakurungitse wewe ngo ubabere uwuba kingira hejuru yabo

[81] Nabo bavuga bati:- turagamburutse, mugabo bavuye aho iwawe, umurwi umwe muribo uca wumvikana mw’ijoro kubitari ivyo bumvikanye ko, n’Imana yandika ivyo bumvikanye ko, rero n’ubarekere kure wizere Imana yawe, nayo niyo ikingira bimwe bihagije

[82] Ko badategera aya majambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani, iyo atoba avuye k’uwutari Imana, ntankeka bari gusanga muriyo ibihushane vyinshi cane

[83] Mugihe bashikiwe n’ijambo iryariryo ryose rijanye n’amahoro canke riteye ubwoba baca bariserura, mugabo iyo babishikiriza intumwa y’Imana canke abafise ubutegetsi buri hejuru yabo na bamwe bagenzura muribo bari kubimenya, rero iyo itaba imigisha y’Imana kuri mwebwe n’impuhwe zayo mu vy’ukuri mwari gukurikira Shetani dukuye mwo abantu bakeyi gusa muri mwebwe

[84] Rero nurwane munzira y’Imana, kandi ntutegetswe icarico cose atari umutima wawe gusa, kandi uhimirize aba Isilamu bose, nkumbure Imana yokingira ibitero vy’abatemera Imana yabo y’ukuri, n’Imana niyo ikaze cane kubitero vyayo, kandi niyo ikaze cane muguhana ibiremwa vyayo

[85] Uwuzo sabira ibisabisho vyiza azoronka bimwe muri ivyo, nayo uwuzo sabira ibisabisho bibi azoba afise bimwe muri ayo mabi, n’Imana niyo nyene ubumenyi buri hejuru y’ibintu vyose

[86] Muramukijwe n’indamutso iyariyo yose ni muyitabire neza gusumba canke musubize iyo ndamutso nyene, mu vy’ukuri Imana igira ibiharuro kubintu vyose

[87] Imana, ntayindi itegerezwa gusengwa atariyo yonyene gusa, mu vy’ukuri izoba koranya k’umusi w’imperuka kandi ntankeka kuri ivyo vyose, none ni nde munyakuri gusumba amajambo asumba Imana

[88] Vyabaye gute kuba muri imirwi ibiri kunkuru y’ababeshi, mugihe Imana yabahinduye kubera ivyo bagize, mbega mugomba kubona uwarokotse Imana yaciriye urubanza yuko yazimiye? N’uwo Imana yaciriye urubanza yuko yamaze kuzimira wewe ntuzo shobora kumuronkera inzira

[89] Bagomba yuko nkiyo mwohakanye nkuko bobahakanye kugira ngo mungane, rero ntimubagire abagenzi banyu kugeza aho bimuka kubera idini ry’Imana, nibanka naho nimubafate mubice aho muzo bafatira hose, kandi ntimugiriranire ubucuti nabo muribo canke imfashanyo iyariyo yose

[90] Dukuye mwo abumvikana n’abantu mufitaniye amasezerano ari hagati yanyu nabo, canke abaza iwanyu n’ibikiriza vyabo vyasinzikajwe n’ukurwana namwe, canke kurwana n’abantu babo, niyo Imana ibishaka yari gushiramwo ubushobozi mumitima yabo buri hejuru yanyu mugaca mutana mumitwe nabo bagaca babazanira amahoro, rero Imana ntiyabagiriye inzira hejuru yabo

[91] Muzoba sanga abandi bipfuza kuronka amahoro kuri mwebwe n’ukuronka amahoro kubantu babo, rero uko basubijwe mundyane baca batabwa muri izo ndyane zabo bubitse inda zabo, rero nibata vavanura namwe canke kubazanira amahoro canke kuzitira amaboko yabo, rero nimubafate mubice aho muzobasanga, abo rero nibo tubahaye hejuru yabo nivyo bimenyetso biri k’umugaragaro

[92] Ntibibaho kumu Isilamu kwica umu Isilamu mugenzi wiwe kubigira mpaka bitabaye kukwihenda, n’uwishe umu Isilamu kukwihenda nahe mubo atunze muba Isilamu hanyuma ace atanga indishi yuguha abasigi buwo nyakwigendera, dukuyemwo abiyankiye kubwabo bakagira nkuko ari imperezwa yabo kuribo, niyaba ari umugenzi w’abansi banyu nawe ari umu Isilamu, namuhe uwo atunze wumu Isilamu niyaba ari umwe mubantu bafitaniye amasezerano hagati yanyu hamwe nabo, rero aberwa nivyo bisigi nibahabwe agashiruka bute kandi bateko bahabwe mubo batunze wumu Isilamu, nayo uwutazoronka ivyo vyose niyisonzeshe amezi abiri akurikirana, uku niko kwirega kwavuye ku Mana, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[93] N’uwishe umu Isilamu kubigira mpaka amenye yuko impembo yiwe ariyo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu aho niho azobayo mubuzima bwiwe bwose, n’Imana yaramushavuriye nukumuvuma hamwe nukumutegurira ibihano bininiya cane

[94] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwagira urugendo ruri munzira y’Imana, rero ntimugire ikintu icarico cose mutabanje kucemeza, kandi ntimubwire uwubaramukije yuko atari umu Isilamu, mbega mugomba inyungu y’iyi Si, mugihe ku Mana hari inyungu nyinshi cane, ahubwo niko mwamye kuva kera n’Imana ica ibagirira imbabazi mukumenya ubu Isilamu bwanyu, rero ni murabe neza bimwe vy’ukuri Imana irafise inkuru yivyo mugira vyose

[95] Ntibashobora kungana aba Isilamu bicaye batagenda mungwano atari abafise impamvu zumvikana, kandi ntibangana n’abarwanyi barwanira munzira y’Imana bakoresheje amatungo yabo n’imitima yabo, Imana yarabahaye iteka ryabo bamwe barwanira munzira y’Imana bakoresheje amatungo yabo hamwe n’imitima yabo gusumba abicaye batagenda mungwano, naho Imana yabemereye bose kuronka ineza, mugabo Imana yarahaye iteka abarwanyi gusumba abicaye kumpembo niniya

[96] Bazoronka ubutegetsi buhanitse buvuye ku Mana hamwe n’ikigongwe n’impuhwe zayo, n’Imana niyo ifise ikigongwe na nyene impuhwe zihagije

[97] Bamwe bishwe n’Abamarayika mugihe bahemukiye imitima yabo, bazobwirwa bati:- mbega mwari mumerewe gute? Nabo bazobishura bati:- ntabushobozi twari dufise kuri iyi Si, nabo bazovuga bati:- none Isi y’Imana ntiyari yagutse kugira ngo mwimukire muriyo, rero abo ubwicaro bwabo nubwo mumuriro udahera, nayo n’ingaruka mbi cane

[98] Dukuyemwo muri bamwe batishoboye bimwe vy’ukuri bari mubagabo no mubagore hamwe no mubibondo ata bushobozi bafise, kandi batishoboye gutumbera inzira

[99] Abo rero nkumbure Imana yobagirira ikigongwe, kuko niyo nyene imbabazi n’ikigongwe cinsi gihagije

[100] Nuwuzo kwimuka kubera idini ry’Imana azoronka ahantu henshi kuri iy’Isi, kandi azo kwirukira aho azoronkera ahandi hantu hagutse, azohungira kuko iy’Isi y’Imana iragutse cane n’uwuzo sohoka avuye munzu yiwe kugira ngo yimuke kubera Imana yiwe hamwe n’intumwa yiwe, hanyuma agashikirwa n’urupfu, rero iremejwe impembo yiwe ku Mana, nayo niyo nyene imbabazi n’impuhwe zihagije

[101] Nimwagira urugendo kuri iy’Isi, ntibizoba bibi kuri mwebwe mugabanije amasengesho yanyu, mugihe mutinya yuko bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bazobatera ingorane, ntankeka abahakanyi b’Imana y’ukuri n’abansi banyu bimwe bigaragara

[102] Mugihe uri kumwe nabo uba sengesha, rero umurwi umwe muribo nuce uhagarara na wewe, kandi bafate ibirwanisho vyabo, nibaheza kwunamika imitwe yabo hasi, nibace baja inyuma yanyu, hanyuma hace haza uwundi murwi utasenze, hanyuma uce usenga na wewe, nabo bahamerere magabo n’ibirwanisho vyabo, kuko bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bipfuza yuko mwosamara n’ibirwanisho vyanyu n’ibintu vyanyu bagaca babahwikira kw’ihwikiro rimwe gusa, kandi sibibi kuri mwebwe mubonye mubabajwe kubera imvura canke musinzikajwe n’amagara gukura ibirwanisho vyanyu kandi mugabe mu vy’ukuri Imana yateguriye abahakanyi bayo ibihano bizoba tetereza

[103] Nimwaheza gusenga ni mwibuke Imana mugihe muhagaze, canke mwicaye, canke muryamiye urubavu, nimwaronka amahoro nimuce muhagarika amasengesho, mu vy’ukuri amasengesho kuba Isilamu ningombwa kuko yagenewe imyanya nyayo

[104] Kandi ntimudebukirwe mugukurikira abantu, muronse umubabaro nabo bazoba baronse uwo mubabaro nkuko namwe muzoba mubabaye, namwe mwizera ku Mana ivyo batizeye, n’Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[105] Mu vy’ukuri twarakumanuriye iki gitabu ca Qur’ani gitagatifu mugihe kibangikanije n’ukuri kugira ngo ubacire urubanza ruri hagati y’abantu nkuko Imana yabikumenyesheje, kandi ntube mubashigikira bamwe badashima

[106] Kandi musabe Imana imbabazi, ntankeka niyo nyene imbabazi nyinshi na nyene impuhwe nyinshi zihagije

[107] Kandi ntushigikire bamwe badashimira imitima yabo, mu vy’ukuri Imana ntimukunda uwudashima, ariwe nyene ibicumuro

[108] Abantu baragira isoni mugabo ntibasonera Imana, kandi nayo yari kumwe nabo, mugihe bumvikana kuri zamvugo Imana idakunda, nayo niyo nyene ubumenyi bukwiye neza bwivyo bagira vyose

[109] Nimurabe mwebwe mwabashigikiye mubuzima bwo ngaha kw’Isi, mugabo ni nde azoharira n’Imana kumusi w’imperuka kubera abo bantu, canke ni nde azobakingira kuribo

[110] Nuwugira amabi canke agahemukira umutima wiwe hanyuma agasaba ikigongwe ku Mana, azoyisanga ariyo nyene kugirira imbabazi n’impuhwe zihagije

[111] Nuwugira igicumuro akigirira umutima wiwe, n’Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[112] Nuwugira ikosa ritoyi canke igicumuro kininiya hanyuma akabeshera uwudafise ikosa, mu vy’ukuri azoba yikoreye ubuhemu buniniya n’ibicumuro biri kumugaragaro

[113] Iyo hataba hejuru yawe imigisha y’Imana hamwe n’impuhwe zayo, ntankeka umurwi umwe muribo wari kwipfuza kugutakaza kandi nabo ntibari gutakaza atari imitima yabo gusa, kandi ntibazo shobora kukugirira inabi iyariyo yose, n’Imana niyo yakumanuriye igitabu gitagatifu hamwe n’ubuhizi n’ukukwereka ivyo utari uzi, n’imigisha y’Imana iri hejuru yawe nimininiya cane

[114] Ntamahoro arimwo muri vyinshi bumvikanyeko mu mabanga yabo atari bamwe bategeka abandi gutanga imperezwa canke kugira ineza canke guhuza hagati y’abantu, rero uwuzogira gutyo arondera impuhwe z’Imana uyo muntu tuzomuha impembo niniya cane

[115] Uwuzohakana intumwa y’Imana munyuma yaho yamaze kumu bonekera n’uburongozi hanyuma agakurikira inzira itari iyaba Isilamu, twebwe tuzomuhindura iyo azoba yahindukiriye kubwiwe, hanyuma duce tumwinjiza mu muriro udahera witiriwe Jahannamu naho n’ahantu habi cane haho umuntu atosubizwa mwo

[116] Mu vy’ukuri Imana ntigirira ikigongwe c’ukugereranywa n’ikintu kanaka, mugabo niyo igirira ikigongwe kubitari ivyo kuwo yishakiye, rero uwugereranya Imana n’ibindi bintu, ntankeka uyo muntu azoba yarazimiye mukuzimira kuri kure y’ukuri kwama

[117] Ntibasenga mugihe bamaze guta kure Imana atari izindi Mana z’abagore, kandi ntawundi basenga atari Shetani yataye umurongo w’ukuri

[118] Uwo Imana yavumye nayo ikaba ariyo Shetani yavuze iti:- mu vy’ukuri jewe nzofata bamwe mubantu bazwi mubantu bawe

[119] Kandi nzobazimiza kandi nzobaha icizere kandi nzobategeka hanyuma bazoca amatwi y’ibikoko vyabo, kandi nzobategeka bahindure ibiremwa vy’Imana, n’uwuzogira Shetani kuba ariyo imu kingira aho gukingirwa n’Imana, azoba yahomvye uruhombo ruri k’umugaragaro

[120] Shetani Ibemerera n’ukwizera kuko Shetani ntibemerera atari ububeshi gusa

[121] Abo nibo ivyicaro vyabo arivyo mu muriro udahera, kandi ntibazoronka ubuhungiro bwo kuva muri uwo muriro udahera

[122] Nabamwe bemera Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, tuzobinjiza mu mirima icamwo inzuzi imbere yabo, hanyuma baze bicare mwo mubuzima bwabo bwose, iyo niyo ndagano y’Imana y’ukuri yabemereye, none ni nde nyene imvugo y’ukuri gusumba imvugo y’ Imana

[123] Sikugushaka kwanyu canke s’ukwipfuza kw’abantu bahawe igitabu c’Imana, uwuzogira amabi azorihwa kuri ayo mabi yiwe, kandi ntazoronka uwuzo mukingira canke umufasha kubera we wenyene imbere y’Imana

[124] Nabazogira ibikorwa vyiza baba abagabo canke abagore mugihe ari abemera Imana yabo y’ukuri, abo bantu bazokwinjira mw’ijuru, kandi ntibazo hemukirwa naho koba nk’agatoboro k’icamwa c’umutende

[125] Ni nde muntu mwiza kubijanye n’idini ry’Imana gusumba uwutumbereza amaso yiwe ku Mana nawe ari umugira neza kandi akurikira imico y’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) n’Imana yagize intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) kuba ariwe mukunzi wayo

[126] Ibintu vyose ni vy’Imana gusa mubiri mumajuru hamwe n’ibiri kw’Isi, n’Imana niyo ibikikuje vyose

[127] Kandi barakubaza kubijanye n’abakenyezi, wewe vuga uti:- Imana ibabwira inkuru zivyo bintu n’ivyo musomerwa muri iki gitabu gitagatifu kubijanye n’abakenyezi b’impfuvyikazi mudaha udushimwe twabo bandikiwe mugabo mugakunda kwubakana nabo hejuru y’abadafise ububasha mubibondo yuko bokwihangana mugu hagarikira izo mpfuvyi munzira z’ukuri, n’ineza iyariyo yose mugira, Imana niyo ifise ubumenyi buhagije

[128] N’umukenyezi abonye k’umunega wiwe yuko hariho amatati canke imigenderanire atari myiza, rero sibibi kuribo bashigikiranye haka umwumvikano hagati yabo, kuko umwumvikano n’ikintu ciza, n’imitima y’abantu yashizweho imbere ya vyose kuba ari ingumyi, rero nimwagira ineza n’ugutinya Imana mbega nayo ntifise inkuru y’ivyo mugira vyose

[129] Namwe ntimushobora kuba abanyakuri hagati y’abakenyezi naho mwoba mushaka kugira gutyo, rero ntimuhengamire k’uruhande rumwe kugira ngo ntimwahukane nuyo mukenyezi akaba nk’uwamanitswe, ni mwumvikana mugatinya Imana yanyu y’ukuri, Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[130] Nibahukana Imana izo hezagira umwe muribo kuvyo ishoboye guha, n’Imana niyo yagutse n’ubuhizi buhagije

[131] Nibiri mumajuru no kw’isi vyose ni vy’Imana, mu vy’ukuri twarabahaye impanuro kubahawe igitabu c’Imana imbere yanyu hamwe namwe yuko mwotinya Imana, ni mwanka kugira gutyo vyose ni vy’Imana gusa mubiri mu Majuru canke mubiri kw’Isi, n’Imana niyo nyene amatungo yose kandi niyo ininahazwa

[132] Nibiri mu Majuru yose no kw’Isi vyose ni vy’Imana, n’Imana irahagije kuba ariyo ikingira abantu bose

[133] Ibishatse izoba kuriraho mwebwe bantu hanyuma ibazanire abandi bantu, n’Imana niyo nyene ubushobozi bw’ivyo bintu vyose

[134] Uwushaka impembo yo ngaha kw’Isi nayisabe ku Mana, kuko impembo yo ng’aha kw’Isi no mw’Ijuru iri ku Mana, n’Imana niyo yumva kandi niyo ibona vyose

[135] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri nimube mubantu bahagarikira ukuri, mugihe mwabaye ivyabona kubera Imana naho vyoba biri hejuru y’imitima yanyu, canke kubavyeyi banyu, canke kuncuti zanyu naho yoba ari umutunzi canke umukene Imana irabakeneye cane kuribo, rero ntimukurikire muvyo mukunda hanyuma mukanka kugira ubutungane canke ntimwemere kuba ivyabona canke mukiyonkora, Imana niyo ifise inkuru zivyo mugira vyose

[136] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri nimwemere Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yayo hamwe n’igitabu cayo gitagatifu ca Qur’ani yamanuye kuntumwa yiwe hamwe n’ibitabu yamanuye kuva kera aho hambere, n’uwuzohakana Imana hamwe n’Abamarayika biwe hamwe n’ibitabu vyiwe hamwe n’intumwa ziwe hamwe n’umusi w’imperuka, ntankeka azoba yazimiye ukuzimira kuri kure y’ukuri

[137] Mu vy’ukuri abemeye Imana yabo y’ukuri, hanyuma bagaca baba abahakanyi b’Imana, hanyuma bakemera Imana yabo y’ukuri hanyuma bagaca baba abahakanyi b’Imana, kandi bagaca bongereza ko ubuhakanyi bwabo, Imana ntizoba girira ikigongwe canke ntizoba rongora munzira y’amahoro

[138] Babwire ababeshi yuko bazoronka ibihano bibabaza cane

[139] Ababeshi babagira kuba ari abahakanyi b’Imana yabo y’ukuri kuko aribo bagenzi babo aho kubagira aba Isilamu kuba aribo bagenzi babo, mbega bagomba baronke ubutegetsi kuribo? Rero ubutegetsi bwose nubw’Imana

[140] Nayo iramaze kuba manurira muri iki gitabu gitagatifu ca Qur’ani yuko mugihe mwumvise amajambo y’Imana matagatifu yahakanywe, canke bayatyojeje, abo bantu ntimwicarane nabo kugeza naho bazokwinjira mubindi biganiro kuko mwoca muba nkabo, mu vy’ukuri Imana izo begeranya ababeshi bose hamwe n’abahakanyi b’Imana y’ukuri bose hanyuma ibate mu muriro udahera

[141] Ababeshi barabarindiriye kugira ngo muronke ivyago, rero nimwaronka intsinzi ivuye ku Mana baca bavuga bababwira bati:- mbega ntitwari kumwe namwe? Niba abo bahakanyi b’Imana y’ukuri baronse ahantu hari intsinzi baca bavuga babwira abahakanyi b’Imana bati:- mbega ntitwari twegereje kubatsinda mugihe twari mungabo zaba Isilamu, duca turaba kingira mukuta girira inabi aba Isilamu, rero Imana izoba cira urubanza ruri hagati yanyu k’umusi w’imperuka, n’Imana ntizobaha imigisha abahakanyi b’Imana y’ukuri bwukuronka inzira yugutsinda aba Isilamu

[142] Ababeshi bama bashaka guhenda Imana, nayo izobahana kubera ububeshi bwabo, no mugihe bahagaze gusenga bahagarara n’ubunebwe bwinshi cane, bakereka abantu yuko bariko barasenga kandi batavuga n’ijambo ry’Imana atari gakeyi cane gusa

[143] Barayumba yumba hirya no hino, ino siho bari na hariya siho bari, nuwo Imana yaciriye urubanza rw’ukuzimira, wewe ntushobora kumuha inzira

[144] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimugire abahakanyi b’Imana kuba abagenzi banyu aho kuba aba Isilamu, mugomba yuko Imana iba ifise ivyemezo biri k’umugaragaro hejuru yanyu

[145] Ntankeka ababeshi bazoba bari kurutonde rwo hasi cane rwo mumuriro udahera, rero wewe ntuzoronka umufasha uwariwe wese

[146] Dukuyemwo abasavye ikigongwe inyuma y’ububeshi bwabo n’ukwigirira hamwe n’ugufata Imana n’ukwemeza ubugamburutsi bwabo kuriyo, abo nibo bari kumwe naba Isilamu, n’Imana izobaha impembo niniya cane aba Isilamu

[147] Imana ntizobahana nimwashima, kandi mukemera bimwe bivuye kumitima yanyu, n’Imana niyo yakira ishimagizwa ryanyu kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[148] Imana ntikunda guserura amajambo nukugaragaza ububisha bw’abantu atari kuri urya yahemukiwe, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[149] Nimwerekana ibikorwa vyiza canke mukabinyegeza canke mukabigirira ko ikigongwe ayo mabi, n’uko Imana igira ikigongwe kandi ikaba ariyo nyene ubushobozi buhagije

[150] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana hamwe n’intumwa zayo kandi bagashaka gutandukanya hagati y’Imana n’intumwa zayo mukuvuga bati:- bamwe muribo turabemera n’abandi turabanka, kandi bagomba gufata inzira iri hagati na hagati y’ibi vyose

[151] Abo nibo bahakanyi b’Imana y’ukuri, kandi twaraba teguriye ibihano bitetereza

[152] Nabemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa zayo nukuda tandukanya uwariwe wese muribo, abo nibo Imana izoha impembo yabo,kuko niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[153] Abantu bahawe igitabu bashaka yuko ubamanurira igitabu kivuye mw’ijuru, mu vy’ukuri barasavye intumwa y’Imana Mussa (iii) ibisumba ivyo bavuga bati:- nutwereke Imana imbona nkubone, baca bafatwa n’umuriro w’inkuba kubera ubuhakanyi bwabo, hanyuma bagira intama munyuma yaho bamaze gushikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo tugira ikigongwe kuri ivyo nuguha intumwa y’Imana Mussa (iii) ivyemezo biri k’umugaragaro kuribo

[154] Duca turerura umusozi hejuru yabo mukugira amasezerano nabo tubabwira duti:- nimwinjire mu muryango mwunamye, dusubira kubabwira duti:- ntimurenge imbibe y’umusi wa gatandatu, duca tugiriranira nabo amasezerano y’ukuri kuribo

[155] Rero kubera uguta kwabo kw’amasezerano yabo n’uguhakana ivyemezo vy’Imana, n’ukugandagura intumwa z’Imana ata kuri babifitiye n’ukuvuga bati:- imitima yacu irugawe ahubwo Imana yarayiteyeko ikidodo kubera ubuhakanyi bwabo, kuri ivyo ntibemera atari bakeya gusa

[156] Kubera ubuhakanyi bwabo n’ukubeshera Mariyamu ububeshi buhanitse

[157] Nukuvuga kwabo yuko twebwe twagandaguye umuhanaguzi Issa mwene Mariyamu (iii) intumwa y’Imana, mugihe batigeze bamugandagura canke batigeze bamubamba ahubwo bamwi kekeranye n’uwundi, mu vy’ukuri bamwe batumvikanye yuko bishe intumwa y’Imana Issa (iii) bari mumwikeko kuri ivyo, kandi ntavyemezo babifitiyeko, ahubwo bakurikira amakenga gusa, mu vy’ukuri ntiba mugandaguye

[158] Ahubwo Imana yonyene niyo yamureruye imujana iwe, n’Imana niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[159] Ntan’umwe mu bantu bahawe igitabu c’Imana atari uko bamwemera imbere yuko asandaba umwe muribo, nayo k’umusi w’imperuka intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) niwe azoba ari icabona kuribo

[160] Rero kubera ubuhemu bwabo bayahudi, twaciye tubabuza ibintu vyiza vyari birekuriwe kuribo, n’ukubera yuko bakingira abantu benshi mu nzira y’Imana

[161] Nukurya kwabo amatungo y’umurengero mugihe babujijwe kutayaryako, n’ukurya kwabo amatungo y’abantu bitarekuriwe n’amategeko y’Imana, rero twarabateguriye abo bahakanyi b’Imana muribo ibihano bibabaza cane

[162] Mugabo bamwe batsimbataje ubumenyi muribo naba Isilamu bemera ivyamanuwe kuribo, hamwe n’ivyamanuwe imbere yawe, hamwe nababandanya guhagarika amasengesho yabo, hamwe n’abatanga imperezwa z’amatungo yabo n’ukwemera Imana y’ukuri n’umusi w’imperuka, abo bantu tuzobaha impembo niniya

[163] Twarakuzaniye ubutumwa nkuko twashikirije intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’izindi ntumwa z’Imana munyuma yiwe, nkuko twashikirije intumwa y’Imana Ibrahimu (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Ismaili (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Is’haqa (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Ya’aqubu (iii), hamwe n’ibibondo vyiwe hamwe n’intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Ayyubu (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Yunusu (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Haruna (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Suleymanu (iii), hamwe n’intumwa y’Imana Dawudu (iii), nawe tumuha igitabu ceranda ca Zaburi

[164] N’intumwa z’Imana twakwiganiye aho hambere hamwe n’izindi ntumwa z’Imana tutakwiganiye, n’Imana yaravuganye n’intumwa y’Imana Mussa (iii)

[165] Intumwa z’Imana zatanze ubutumwa bwiza n’ugutuza abantu, kugira ngo abantu ntibagire ivyitwazo hejuru y’Imana munyuma y’intumwa z’Imana, n’Imana niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[166] Mugabo Imana niyo cabona yakumanuriye, ikaba yakumanuriye yuko ari ivy’ukuri yabimanuye k’ubumenyi bwayo, n’Abamarayika nabone n’ivyabona, n’Imana irahagije kuba icabona

[167] Mu vy’ukuri bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri, nukuzitira abantu munzira y’Imana, ntankeka n’abazimiye mu buzimire buri kure y’ukuri

[168] Mu vy’ukuri bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri nuguhemukira imitima yabo, ntakigongwe kizobaho ku Mana, canke kubarongora inzira yabo

[169] Atari inzira yo mu muriro udahera, bazobayo mu buzima bwabo bwose, ivyo navyo biroroshe ku Mana

[170] Mwebwe bantu, intumwa y’Imana yarabashikiye n’ukuri kuvuye ku Muremyi wanyu, rero ni mwemere bizoba ari vyiza kuri mwebwe, nimwanka naho vyose nivy’Imana ibiri mu Majuru no kw’Isi, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[171] Mwebwe bantu mwahawe igitabu ntimurenge imbibe muvyerekeye idini ryanyu, kandi ntimuvuge hejuru y’Imana atari ukuri, mu vy’ukuri umuhanaguzi Issa mwene Mariamu (iii) n’intumwa y’Imana n’imvugo yiwe yashikirije Mariyamu (iii) nawo n’umutima wavuye ku Mana, rero nimwemere Imana hamwe n’intumwa zayo, kandi ntimuvuge Batatu, mwirinde kandi niho bizoba ari vyiza kuri mwebwe, ntankeka Imana niyo Mana yonyene imwe rudende gusa, nukuba iri kure n’ubutagatifu bwayo yuko ifise ikibondo, kandi n’ivyiwe ibiri Mumajuru no kw’Isi, n’Imana niyo ikingira gusumba

[172] Umuhanaguzi ntazoterwa n’agahinda yuko umushumvyi w’Imana canke abamarayika begerejwe n’Imana, nabazo bona ako gahinda kubashumvyi b’Imana n’ukwishima, izobegeranya bose bagende iwe

[173] Nayo bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, izobaha impembo yabo nukubongereza kumigisha yayo, mugabo bamwe babona agahinda n’ukwishima, izobahana kubihano bibabaza cane, kandi ntibazoronka abagenzi canke abafasha imbere y’Imana

[174] Mwebwe bantu, mwarashikiwe n’ivyemezo bivuye kumuremyi wanyu, kandi twarabamanuriye umuco uri k’umugaragaro

[175] Nayo bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri, nukuyifata neza, abo nibo izo kwinjiza mu mumigisha yayo, n’imihezagiro yayo nukubarongora mu nzira igororotse

[176] Barakubaza, wewe nuvuge uti:- Imana ibahaye itegeko ry’uwapfakaye, nk’umuntu yitavye Imana nawe ata kibondo yasize, mugabo akaba yasigaranye mushikiwe, rero uyo mushikiwe aca aronka igice c’ivyo bisigi cuyo nyakwigendera, nawe azotorana niyaba ata kibondo afise, niba ari abakobwa babiri, bazoronswa ica gatatu cibibiri muvyo yasize nyakwigendera, niba ari abavukanyi b’abahungu babiri bazoronswa ibingana n’abakobwa babiri, Imana ibamenyesha kugira ngo ntimuzimire, n’Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

Ifungurwa

Surah 5

[1] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimukwize ibikenewe kuri mwebwe, mukaba mwarekuriwe n’Imana kubikoko bifise amaguru ane, dukuyemwo ivyo musomewe ko yuko bibujijwe, mugabo ntimurekuriwe kugira ubuhigi namwe muri mu rugendo rutagatifu rw’Ihidja, mu vy’ukuri Imana ica urubanza uko yishakiye

[2] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimutakaze urupfasoni rw’ibimenyetso vy’idini ry’Imana, canke ibimenyetso vy’ukwezi kwaninahajwe n’Imana, hamwe n’iteka ry’ivyo bikoko bijanwa mugisagara c’Imakkat kubagirwayo, canke iteka ryabirya bishirwako ibimenyetso vy’ukwerekana yuko bitegekanije kugenda IMakkat, canke urupfasoni rwa bamwe bipfuza kugenda mungoro y’Imana ntagatifu y’IMakkat, barondera imigisha y’Umuremyi wabo n’ikigongwe cayo, rero nimwaganuka muvuye muri urwo rugendo rwanyu rutagatifu rw’Ihidja, ni mugende muri rwaruhigi rwanyu nayo gushavurira abantu ngo nuko bababujije gushika mw’isengero ryatewe iteka ry’IMakkat, ntibibatware kubagira ubwishime, rero ni mufashanye mubintu vyiza n’ugutinya Imana, kandi ntimufashanye mukugira ibicumuro canke mukugira ubwansi, nimutinye Imana kuko Imana irakaze muguhana

[3] Murabujijwe gufungura ibikoko vyapfuye giturumbuka hamwe n’amaraso yavyo, hamwe n’inyama z’ingurube, hamwe n’igikoko cabazwe mugabo kitaba kitavugiweko izina ry’Imana, n’igikoko canizwe mumuhogo, hamwe n’igikoko capfuye gikubiswe inkoni, hamwe n’igikoko capfuye kiguye hasi, hamwe n’igikoko capfuye gikubiswe n’ihembe, hamwe n’igikoko capfuye cariwe n’ikindi gikoko mugabo mwihuse kukibaga imbere yuko gipfa, hamwe n’icabagiwe ahagirirwa amasengesho atari amasengesho y’Imana, kandi n’ugushaka kumenya yuko amabanga y’ukwabura kw’ibintu, ibi vyose n’ibicumuro, uno musi abahakanye Imana yabo y’ukuri barihebuye mw’idini ryanyu, rero ntimubatinye ahubwo nimuntinye jewe, uno musi nabakwirije idini ryanyu nukubakwiriza imigisha yanje, kandi nkaba nabakundishije ubu Isilamu ngo bube ariryo dini ryanyu, n’uwutegetswe n’ikigoyi nawe ata tumbereye kugira ibicumuro mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[4] Barakubaza muvyo barekuriwe kugira mbega n’ibiki? Wewe vuga uti:- mwarahawe uburenganzira bw’ibintu vyiza hamwe n’ivyo mwigishije mubikoko hamwe n’inyoni mwigishije z’uguhiga mukazigisha nkuko Imana yabigishije, rero nimufungure kuvyo zabahigiye, kandi mubisomereko izina ry’Imana, kandi mutinye Imana, mu vy’ukuri Imana irafise umwete w’uguharura

[5] Uno musi murarekuriwe kubintu vyiza, hamwe n’ibifungurwa vya bamwe bahawe igitabu birekuriwe kuri mwebwe n’ibifungurwa vyanyu birekuriwe kuribo, n’abakenyezi b’intungane baba Isilamu kazi hamwe n’abakenyezi bintungane muri barya bahawe igitabu imbere yanyu, mugihe muzobaha udushimwe twabo mukwubakana nabo mutarinze gushura shurana nabo, canke kubabika mumazu atagenewe kubamwo uyo mupfasoni, rero uwanse kwemera Imana yiwe y’ukuri ntankeka ibikorwa vyiwe bizoba bitakaye nayo k’umusi w’imperuka azoba ari mu bantu bomuruhombo

[6] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mugihe muhagaze kugira ngo mugire amasengesho yanyu, ni mubanze kwoza mumaso yanyu hamwe n’amaboko yanyu kugeza kunkokora zanyu, hanyuma musige amazi kumitwe yanyu no kumaguru yanyu kugeza hejuru y’ibitsintsiri vy’amaguru yanyu, nimwaba mufise umwanda mpuza bitsina naho nimwiyoge, nimwaba mukitswe n’amagara naho, canke muri murugendo, canke umwe muri mwebwe avuye kwituma, canke yaranguye amabanga y’abubatse n’abakenyezi banyu mugabo mukaba mwabuze amazi y’ukwisukura, nimukoreshe ivu ryiza mugusiga mumaso yanyu n’amaboko yanyu gusa, Imana ntikunda kubashira mungorane, ahubwo ishaka kubasukura n’ugukwiza imigisha yayo kuri mwebwe kugira ngo muyikengurukire

[7] Kandi mwibuke imigisha y’Imana iri kuri mwebwe hamwe n’indagano yayo ibangikanije namwe mugihe mwavuga muti:- turumvise kandi turagamburutse, kandi mutinye Imana yanyu y’ukuri mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyacu vyose

[8] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimube abahagarikizi kubera Imana yanyu, kandi mube mwemeza ibintu kubijanye n’ukuri, kandi ntimugiriranire inzigo n’abantu ntihaze kubashikana mukuta giriranira ukuri, rero nimugire uko kuri, kuko niko kuzomwegereza umuntu kuba hafi y’Imana, kandi mutinye Imana, mu vy’ukuri Imana irafise inkuru z’ibintu vyose mugira

[9] Imana yarabemereye bamwe bayemeye n’ukugira ibikorwa vyiza yuko bazoronswa ikigongwe hamwe n’impembo niniya cane

[10] Na bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, nuguhakana amajambo yacu matagatifu, abo nibo bantu bomumuriro udahera

[11] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwibuke imigisha y’Imana iri kuri mwebwe, mugihe abantu bipfuza kubagororera amaboko yabo, hanyuma Imana ica irabakingira kuri ayo maboko yabo ntiyabashikira mwebwe kandi mutinye Imana, n’ukuyizera yonyene gusa

[12] N’Imana yaragize amasezerano nabene Israeri, hanyuma tubashirira muribo abategetsi cumi na babiri, n’Imana ica ivuga iti:- mu vy’ukuri jewe ndi kumwe namwe, nimwa senga hamwe n’ugutanga imperezwa n’ukwemera intumwa zanje nukubafasha nuguha Imana umwenda mwiza, ntankeka jewe nzobahanagurira amabi yanyu nukubinjiza mumirima icamwo inzuzi imbere yanyu, mugabo uwuzohakana muri mwebwe munyuma y’iyi ndagano, ntankeka azoba yazimiye munzira y’ukuri

[13] Rero kubera impamvu z’uguhonyanga amasezerano yabo, twaciye tubavuma n’ukugira imitima yabo kuba nk’ubutare muguhindura amajambo ahari ayo majambo, n’ukwibagira amwe mu majambo bibukijwe, kandi uzoguma ubandanya uronka inkuru z’ububisha bwabo atari muri bakeyi gusa muribo, rero n’ubagirire ikigongwe kandi ubareke mu vy’ukuri Imana ikunda abagira ineza

[14] No kuri barya bavuze yuko twebwe turi abakirisu, tukaba twara giriraniye nabo amasezerano, mugabo bareka bimwe muvyo bibukijwe, kuri ivyo twaciye dushira hagati yabo ubwansi hamwe nukutumvikana kugeza k’umusi w’imperuka, n’Imana izobabwira ivyo bahora bagira vyose

[15] Mwebwe bantu mwahawe igitabu c’Imana ceranda, Imana iramaze kubashikira intumwa yacu ibereka vyinshi mwahora munyegeza muri iki gitabu gitagatifu, kandi ikagirira ikigongwe kubintu vyinshi, ntankeka rero iramaze kubashikiza umuco uvuye kuriyo hamwe n’igitabu cereka ibintu vyose

[16] Kuri ico gitabu c’Imana gitagatifu, kirongora uwukurikira imigisha yayo munzira z’amahoro, nukubakura mu mwijima nukubatwara mumuco kw’itegeko ryayo, nukubarongora munzira igororotse

[17] Mu vy’ukuri baramaze kuba abahakanyi b’Imana bamwe bavuga bati:- Imana niyo muhanaguzi mwene Mariyamu (iii) wewe nuvuge uti:- ni nde azokingira icarico cose imbere y’Imana iyo ishaka kumuhonya uyo muhanaguzi umwana wa Mariyamu hamwe na nyina wiwe, hamwe n’ibiri kw’isi vyose? N’ubwami bw’Amajuru no kw’isi hamwe n’ibirimwo ni vy’Imana, kuko irema uko yishakiye, n’Imana niyo nyene ubushobozi bw’ibiri hejuru y’ibintu vyose. ((# # #.)) Abahawe igitabu c’Imana ca Zaburi, nabo kuntumwa y’Imana Daudi (iii), nayo abahawe igitabu c’Imana ca Taurati, nabo kuntumwa y’Imana Mussa (iii), nayo abahawe igitabu c’Imana c’Injiri, nabo kuntumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii), nayo abahawe igitabu c’Imana ca Qur’ani ntagatifu nabo kuntumwa y’Imana Muhammadi (aui)

[18] Abayahudi n’abakirisu bavuga bati:- twebwe turi abana b’Imana n’abakunzi bayo, wewe nuvuge uti:- none ni kuki ibahakana kubera ibicumuro vyanyu? namwe muri abantu gusa mubo yaremye? rero igirira ikigongwe kuwo yishakiye n’uguhana uwo yishakiye n’ubwami bw’Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri hagati yavyo ni vy’Imana, n’ingaruka ya vyose niwe gusa

[19] Mwebwe bantu mwahawe igitabu gitagatifu, ntankeka mwarashikiwe n’intumwa y’Imana yacu, ibagaragariza mugihe atazindi ntumwa z’Imana ziriho, ntimuze muvuge muti:- twebwe iwacu ntitwashikiwe n’umushikiriza inkuru nziza canke uwutuza, rero mwarashikiwe n’umushikiriza butumwa n’uwutuza, n’Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[20] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- mwebwe bantu banje, nimwibuke imigisha y’Imana iri kuri mwebwe, mugihe yagira kuri mwebwe intumwa z’Imana nukubagira abategetsi nukubaha ivyo atahaye abaribo bose mubantu

[21] Mwebwe bantu banje, ni mwinjire muri ico gisagara gitagatifu Imana yabandikiye, kandi ntimusubire inyuma ntimuze kuba mu bantu bari muruhombo

[22] Baca bavuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii), hariya hari abantu b’ibihangange, natwe ntidushobora kwinjira muri ico gisagara kugeza aho bazova murico, nibakivamwo niho natwe tuzokwinjira murico gisagara

[23] Abantu babiri muri bamwe batinya Imana yabo y’ukuri, mubo Imama yahaye imigisha yayo bavuze bati:- nimubinjirire muri urwo rugi kuko nimwabinjirira muri urwo rugi, mu vy’ukuri mwebwe muzo ntsinda kandi mwizere ku Mana ni mwaba mwebwe muri mu bantu bemera bimwe vy’ukuri

[24] Baciye bavuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii), twebwe ntituzokwinjira muri ico gisagara namba, mugihe abo bantu bakiri muri ico gisagara, rero wewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) nugende hamwe n’Umuremyi wawe mutane mumitwe nabo, twebwe tuzoba twicaye ngaha

[25] Intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuze iti:- Muremyi wanje, mu vy’ukuri jewe ntaco nifashije atari umutima wanje gusa hamwe na mwene wanje, rero nudushire haruhande naba bononyi

[26] Imana imwishura iti:- aba bantu barabujijwe kuri iy’ Isi kukiringo c’imyaka mirongo ine bayiyerera, rero ntumaramare kubera abantu babononyi

[27] Nubasomere inkuru z’abana babiri b’intumwa y’Imana Adamu (iii) mu vy’ukuri mugihe batanga imperezwa zabo haca hemererwa umwe muribo, niy’uwundi ntiyemererwa, hanyuma aca avuga umwe mubo imperezwa ziwe zitakiriwe ati:- jewe ndakugandagura, aca avuga ati:- Imana yakira abayitinya gusa

[28] Niwagorora ukuboko kwawe kuri jewe kugira ngo ungandagure jewe sinzogorora ukuboko kwanje kugira ngo ndakugandagure, mu vy’ukuri jewe ndatinya Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[29] Jewe nshaka yuko wikorera ibicumuro vyanje hamwe n’ibicumuro vyawe, kuri ivyo ube mubantu bo mumuriro udahera, nivyo rero niyo mpembo y’abantu bahemukiye imitima yabo

[30] Rero umutima wiwe uca umuha ingoga y’ukwica mwene wabo, aramwica aca aba mubantu bo m’uruhombo

[31] Aho niho Imana yarungika igikona cafukura kw’Isi kugira ngo kimwereke ingene yonyegeza ikiziga ca mwene wabo, aca avuga ati:- Yo! nananiwe kuba nk’iki gikona mukunyegeza ikiziga ca mwene mama, hanyuma aca aba mu bantu bicuza

[32] Kubera ivyo vyose twaciye twandikira bene Israeri yuko uwuzokwica umuntu nawe akaba atishe umuntu, canke atagize ubwononyi ngaha kw’Isi, ni nkaho azoba yishe abantu bose, n’uwuzoreka umuntu muzima, ni nkaho yarekuye abantu bose, ntankeka intumwa zacu z’Imana zara bashikiye n’ivyemezo biri k’umugaragaro, hanyuma benshi muribo munyuma yibi vyose baciye baba abononyi cane kuri iy’Isi

[33] Rero impembo y’abarwanya Imana hamwe n’intumwa yiwe n’ukugira amabi kuri iy’Isi, n’abantu bokwicwa canke bakabambwa, canke bagacibwa ibikonjo vy’amaboko yabo n’amaguru yabo mukubi tandukanya, canke bakimurirwa mukindi gihugu, ibi nivyo bimaramare vyabo ngaha kw’Isi no k’umusi w’imperuka bazoronka ibihano bininiya cane

[34] Dukuyemwo bamwe bazosaba imbabazi imbere yuko batarafatwa, kandi mumenye yuko Imana ariyo nyene ikigongwe n’impuhwe zihagije

[35] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimutinye Imana yanyu, kandi murondere inzira y’ukuyishikira, kandi murwane kubera idini ryiwe kugira ngo muronke instinzi nyakuri

[36] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, iyo boba bafise ibiri kw’isi vyose n’ibindi nk’ibi vyose, kugira ngo batange ingwati y’uguhesha ibihano vy’umusi w’imperuka, ntivyari kwakirwa kuribo, kandi bazoronka ibihano bibabaza cane

[37] Bipfuza yuko bova muri uwo muriro udahera mugabo ntibazo wuvamwo kandi bazoba bafise ibihano bibandanya kuribo

[38] Umusuma w’umugabo hamwe n’umusumakazi bose nibacibwe ibikonjo vy’amaboko yabo, kubera impembo yivyo bakoreye, ico nico gihano cavuye ku Mana, n’Imana niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi bukwiye

[39] Mugabo uwasavye ikigongwe munyuma yaho yahemukiye umutima wiwe, hanyuma agaca agira ibikorwa vyiza, rero Imana izokwakira ico kigongwe ciwe, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[40] Mbega ntuzi yuko Imana ifise ubwami bw’Amajuru n’Isi, rero ihana uwo yishakiye n’ukugirira ikigongwe kuwo yishakiye, n’Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[41] Ewe ntumwa y’Imana, ntibagutetereze bamwe bihutira guhakana bari muri bamwe bavuga kuminwa yabo bati:- turemeye mugihe imitima yabo itemera namba, no mu bayahudi baza kwumviriza ivyo uriko uravuga kugira ngo bagende kubesha, mugihe abaza kwumviriza kubera abandi bantu batagushikira, nibo baca bahindura amajambo yico gitabu ca Taurati, mugihe caho kimaze gushingwa aho gitegerezwa kuba, bagaca bavuga bati:- nimwahabwa ibi vyose mubifate nkankama, nimuta habwa naho nimwigumye, n’umuntu Imana ishaka guha ibibazo wewe ntushobora guha imbere y’Imana icarico cose, abo bantu nibo Imana idashaka gusukura imitima yabo, kuko bazoba bafise ibizobatetereza ngaha kw’Isi, no k’umusi w’imperuka bazoba bafise ibihano bininiya cane

[42] Abumva amajambo y’ububeshi, nabarya ibintu vyabujijwe n’amategeko y’Imana, rero nibagushikira nubacire urubanza ruri hagati yabo canke ntubiteho, nutabitaho naho ntanabi n’imwe bazo kugira niwabacira urubanza, ubacire urubanza ruri hagati yabo rw’ukuri, ntankeka Imana ikunda abantu b’ukuri

[43] Bazogushiraho gute ngo wewe ube umuca manza wabo, nabo bafise igitabu c’Imana ca Taurati gifise amategeko y’Imana yukuri? Hanyuma munyuma yaho bagaca bayahakana, nabo rero nabatemera

[44] Mu vy’ukuri twaramanuye igitabu c’Imana ca Taurati, gifise uburongozi n’umuco kurico n’intumwa z’Imana zaracemeje, zarabategetse abayahudi hamwe n’ababasenga hamwe n’inca bwenge zabo, kuko bategekwa kubungabunga ico gitabu c’Imana, nabo bari ivyabona kuribo, rero ntimutinye abantu, ahubwo nimuntinye jewe Mana yanyu, kandi ntimuhindure aya majambo yanje kukiguzi gitoyi cane, rero n’abatazotegeka kuvyo Imana yamanuye, abo nibo bahakanyi b’Imana

[45] Nomuri ico gitabu c’Imana ca Taurati, twarabandikiye yuko umuntu yicwa k’uwundi, n’ijisho kurindi, n’izuru kurindi, n’ugutwi kukundi, n’iryinyo kurindi, uko niko kurihisha ingere kuyindi mugihe abantu bakomerekanye, mugabo uwuzogirira uwundi imbabazi azoba yitangiye indishi kuriwe, n’abadategeka kuvyo Imana yamanuye, abo nibo bahemukiye imitima yabo

[46] Duca tubakurikizako intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) kugira ngo yemeze ivyabaye imbere yiwe mugitabu c’Imana ca Taurati, duca tumuha igitabu c’Imana c’Injili, kirimwo uburongozi hamwe n’umuco, kandi cemeza ivyabaye imbere yiwe mugitabu c’Imana ca Taurati, hamwe n’uburongozi n’ubutumwa kubatinya Imana yabo y’ukuri

[47] Abantu bahawe igitabu c’Injili, nubacire urubanza kuvyo Imana yamanuye kuribo, nabatazoca urubanza kuvyo Imana yamanuye rero abo nibo bononyi

[48] Twara kumanuriye igitabu c’Imana kugira ngo cerekane ukuri kwama, kandi cemeza ibitabu vyamyeho imbere yiwe nukubicirako urubanza, rero n’ubacire urubanza ruri hagati yabo kuvyo Imana yamanuye, kandi ntukurikire ivyipfuzo vyabo mukudakurikiza ukuri kwagushikiye, n’abantu muri mwebwe twarabahaye amategeko n’inzira zabo, iyo Imana ibishaka yari kubagira umurwi umwe, mugabo yashatse kubagerageza kuri ivyo yabahaye, rero nimuhiganwe mugushikira kubintu vyiza vy’amahoro, ingaruka yamwese ni kuMana nayo izobabwira ivyo mwahora mutumvikana ko

[49] Nubacire urubanza ruri hagati yabo kuvyo Imana yamanuye, kandi ntukurikire ivyipfuzo vyabo, na wewe wirinde nabo ntibaze baguhindure nivyo Imana yakumanuriye, ni banka naho umenye yuko mu vy’ukuri Imana igomba kubashikiriza kuri bimwe mubicumuro vyabo, kandi ntankeka benshi mu bantu n’abononyi

[50] Mbega bagomba amategeko y’ubujuju, none ni nde mwiza gusumba amategeko mu mategeko y’Imana ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[51] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimubagire abayahudi hamwe n’abakirisu kuba abagenzi banyu muribo no muri mwebwe uwuzogiriranira ubwo bucuti nabo, uyo azoba ari kumwe nabo, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu bahemukiye imitima yabo

[52] Uzobabona bamwe barwaye indwara ziri mumitima yabo babirukirako bavuga bati:- dutinya yuko twofatwa natwe n’iryo hindukiro mugabo ubu vuba Imana izozana iyugururiro ry’ibisagara canke ikindi kintu kivuye kuriyo, bace bidoga kuvyo banyegeje mumitima yabo

[53] Nabemeye Imana yabo y‘ukuri bazovuga bati:- mbega abo sibamwe barahira kw’izina ry’Imana kundahiro zabo zikomakomeye yuko bari kumwe namwe? mugabo ibikorwa vyabo vyarononekaye none baciye baba abantu b’uruhombo

[54] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, uwuzo kwiyonkora mw’idini ryiwe ubu vuba Imana izo zana abantu ikunda, nabo bayikunda, bagamburuka kuba Isilamu bafise ubushobozi buri hejuru y’abahakanyi b’Imana y’ukuri bazorwanira idini ry’Imana kandi ntibazotinya umwikomo w’uwuzobatera uwo mwikomo, iyi niyo ngabirano y’Imana iha uwo yishakiye, n’Imana niyo yagutse kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[55] Umugenzi wanyu bwite n’Imana yonyene hamwe n’intumwa yayo hamwe n’abemeye aribo bahagarika amasengesho n’ugutanga imperezwa zabo mugihe bagamburuka

[56] N’uwuzogira ubucuti n’Imana hamwe n’itumwa yayo hamwe n’abemeye Imana yabo y’ukuri, nuko umurwi w’Imana ariwo uzotsinda

[57] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimubagire abagenzi bamwe bafyinatira idini ryanyu muri bamwe bahabwa igitabu imbere yanyu hamwe nomubagenzi banyu, kandi mutinye Imana yanyu nimwba mwebwe muri mu bantu mwemera Imana yanyu y’ukuri

[58] Mubahamagaye kuja gusenga mugihe muhamagaye baca babifata minenerwe n’ugufyinata, ivyo vyose n’ukubera yuko bari mu bantu ata bwenge bafise

[59] Vuga uti:- mwebwe bantu mwahawe igitabu c’Imana, mbega mutubonamwo ikosa yuko twemeye Imana yacu y’ukuri hamwe n’ivyo twamanuriwe hamwe n’ivyamanuwe kuva kera, hamwe nuko benshi muri mwebwe muri mubantu babononyi

[60] Vuga uti:- mbega ndababwire uwuzoba afise impembo yiwe mbi cane gusumba ibi vyose imbere y’Imana? Ni mubo Imana izoba yavumye n’ukuba shavurira n’ukugira abandi kuba nk’inkende n’ingurube, n’ugusenga amashetani, abo nibo bantu bafise ivyicaro vyabo bibi cane n’abazimiye cane munzira igororotse

[61] Bababeshi babashikiriye bavuga bati:- twebwe turemeye mugihe aribo binjiye n’ubuhakanyi bwabo nabo bafise ubwo buhakanyi bwabo n’Imana irafise ubumenyi bwinshi bwivyo banyegeza

[62] Uzobabona benshi muribo birukira mubicumuro no mubwansi n’ukurya kwabo ivyabujijwe n’amategeko y’Imana, ntankeka ivyo bagira vyose n’ibintu bibi cane

[63] Mbega abo babasenga hamwe n’incabwenge zabo ko bataba buza amajambo yabo y’ibicumuro n’ukurya kwabo ivyabujijwe n’amategeko y’Imana, ntankeka ivyo bagira vyose ni bibi cane

[64] N’abayahudi bavuze bati:- ukuboko kw’Imana kurapfumbataye, n’amaboko yabo niyo yugaye, kandi baravumwe kubera ivyo bavuze, mugabo amaboko y’Imana aruguruye kuko itanga ivyo yishakiye, mu vy’ukuri ivyamanuwe kuri wewe bivuye kumuremyi wawe bizobongereza vyinshi muribo ubwansi n’ubuhakanyi, kandi twarabashiriyeho ubwansi n’ukutumvikana hagati yabo kugeza k’umusi w’imperuka, umwanya wose uko bakije umucanwa w’intambara, Imana ica uwuzimya, bagaca bihangana kugira ubwononyi ngaha kw’Isi, n’Imana ntikunda abononyi

[65] Niba aba bantu bahawe igitabu c’Imana gitagatifu iyo bemera bimwe vy’ukuri n’ugutinya Imana yabo y’ukuri, ntankeka twari kubahanagurira amakosa yabo nukubinjiza mumirima ifise imigisha

[66] Iyo bahagarika igitabu c’Imana gitagatifu ca Taurati hamwe n’igitabu c’Imana gitagatifu c’Injili hamwe n’ivyamanuwe kuribo bivuye kumuremyi wabo mu vy’ukuri bari gufungura ibiri hejuru yabo n’ibiri munsi y’amaguru yabo, kuko hari abantu muribo bakurikiza inzira nziza, mugabo benshi muribo muvyo bagira vyari ibintu bibi cane

[67] Ewe ntumwa y’Imana, n’ushikirize ivyo wamanuriwe bivuye kumuremyi wawe, nutabigira naho ntuzoba urashikana ubutumwa bwayo, n’Imana izo gukingira n’abantu, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu bayihakana

[68] Vuga uti:- mwebwe bantu mwahawe igitabu c’Imana gitagatifu ntimuri hejuru y’ikintu icarico cose kugeza aho muzo hagarika igitabu c’Imana gitagatifu ca Taurati hamwe n’igitabu c’Imana gitagatifu c’Injili, hamwe nibi vyamanuriwe kuri mwebwe bivuye kumuremyi wanyu, kandi ntankeka ivya manuriwe kuri wewe bivuye kumuremyi wawe bizobongereza benshi muribo ubwononyi n’ubuhakanyi hamwe n’ubuhakanyi, rero ntibigutere agahinda ku bantu b’abahakanyi b’Imana

[69] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri, hamwe n’abayahudi naba Saaibu hamwe n’abakirisu mubazo kwemera Imana y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka n’ukugira ibikorwa vyiza, rero abo bantu ntabwoba bazoba bafise kandi ntibazo teterwa

[70] Mu vy’ukuri twaragize amasezerano hamwe na bene Israeri, tubashikiriza intumwa z’Imana, uko bashikirwa n’intumwa y’Imana kuvyo imitima yabo idashaka, bamwe muribo baca babahakana n’abandi nabo barabagandaguye

[71] Biketse yuko Ibihano bitazobaho baca baba impumyi hamwe n’abatumva hanyuma Imana ica ibakirira ikigongwe cabo, kandi benshi muribo baca baba impumyi n’abatumva ubugira kabiri, n’Imana niyo ibona ivyo bagira vyose

[72] Ntankeka baracumuye bamwe bavuga bati:- Imana niyo muhanaguzi mwene Mariyamu, nawe umuhanaguzi yavuze ati:- mwebwe bene Israeri nimusenge Imana, umuremyi wanje n’umuremyi wanyu, kuko uwuyigereranya n’ibindi bintu, mu vy’ukuri Imana izo mubuza kw’injira mw’ijuru n’icicaro ciwe nico mu muriro udahera, n’abahemukiye imitima yabo ntibazoronka abafasha

[73] Mu vy’ukuri barabaye abahakanyi b’Imana bamwe bavuga bati:- Imana n’Imwe muri zitatu, mugihe atayindi Mana atari Imana imwe yonyene gusa, nibatareka ivyo vyose bavuga, mu vy’ukuri bazofatwa bamwe baguma babandanya n’ubuhakanyi bwabo muribo kandi bazoronka ibihano bibabaza cane

[74] Mbega ntibasaba ikigongwe ku Mana n’ugusaba imbabazi, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[75] Umuhanaguzi mwene Mariyamu sicarico cose atari uko ari intumwa y’Imana gusa, ntankeka intumwa z’Imana nyinshi zararenganye imbere yiwe, n’umuvyeyi wiwe yari intungane y’ukuri, bose uko ari babiri bahora bafungura ibifungurwa , rero nurabe ingene tuba menyesha aya majambo y’Imana matagatifu kandi murabe n’ingene bahindurwa

[76] Vuga uti:- mbega murasenga aho gusenga Imana yonyene rudende, bamwe badashobora kubagirira inabi canke kubagirira ineza iyariyo yose, n’Imana niyo yumva kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[77] Vuga uti:- mwebwe bantu mwahawe igitabu gitagatifu, ntimurenge imbibe y’idini ry’Imana y’ukuri ata kuri mubifitiye, kandi ntimukurikire ivyipfuzo vy’abantu bamaze gutakara kuva kera n’ugutakaza abandi benshi nubu batakarira munzira igororotse

[78] Baravumwe bamwe bahakanye muri bene Israeri kururimi rw’intumwa y’Imana Daudi (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii), ivyo vyose n’ukubera yuko biyonkoye n’ukurenga imbibe z’Imana

[79] Ntibari mubakingirana kubintu bibi bahora bagira, none n’ububisha nyabaki bwiri jambo bahora bagira

[80] Uzobabona benshi muribo bagira ubucuti hamwe nabahakanye Imana y’ukuri, ibi vyose n’ibintu bibi vyatangujwe n’imitima yabo, navyo nuko Imana yabashavuriye nabo bazobayo mubuzima bwabo bwose bari mubihano

[81] Iyo bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yiwe hamwe nivyamanuriwe kuriwe, ntibari kubagira abo bantu kuba ari abagenzi babo, mugabo benshi muribo n’abononyi

[82] Mu vy’ukuri uzosanga abari abansi gusumba abandi bantu kuba Isilamu aribo Bayahudi hamwe nabagereranya Imana n’ibindi bintu, kandi uzobabona abari hafi y’ubucuti naba Isilamu ari barya bavuga bati:- twebwe turi abakirisu kubera yuko muribo hari incabwenge hamwe n’abatinya Imana, nukubera yuko batishima

[83] Mugihe bumvise ivyamanuwe kuntumwa y’Imana, uca ubona amaso yabo asesagurika amosozi kubera ukuri batahuye bavuga bati:- Muremyi wacu, twebwe turemeye, rero nutwandike hamwe n’ivyabona vyakuno kuri

[84] None nikuki tutemera Imana y’ukuri hamwe n’ukuri kwadushikiye mugihe twizeye yuko Umuremyi wacu atwinjiza mw’ijuru hamwe n’abantu beranda

[85] Imana izobahemba kuvyo bavuze, hamwe n’imirima n’inzuzi zica imbere yabo, muriyo bazobamwo mu buzima bwabo bwose, iyo rero niyo mpembo y’abagira ineza

[86] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri, n’uguhakana amajambo yacu matagatifu, abo nibo bantu bo mumuriro udahera

[87] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri ntimubuze ibintu vyiza mwarekuriwe kugira n’amategeko y’Imana, kandi ntimurenge imbibe zayo, mu vy’ukuri Imana ntikunda abarenga imbibe zayo

[88] Kandi mufungure muvyo Imana yabahaye birekuriwe n’amategeko yayo kandi vyiza, kandi mutinye Imana yanyu ariyo mwebwe mwemera bimwe vy’ukuri

[89] Imana ntizobahana kubera indahiro zanyu ataco zimaze, mugabo izobafata kundahiro mwarahiye kuvyipfuzo mwagiriraniye nayo y’ukuri, rero indishi yizondahiro zose n’ukurisha abakene cumi kubifungurwa biri hagati na hagati yivyo murisha abantu bomungo zanyu canke mukabambika, canke mukabaha uburenga nzira bw’umushumvyi ufise, mugabo uwutabishoboye kuronka ivyo vyose, niyisonzeshe imisi itatu, iyi niyo ndishi y’indahiro zanyu mugihe mwarahiye, rero nimwirinde cane nizo ndahiro zanyu, gutyo rero Imana irabamenyesha amajambo yayo matagatifu kugira ngo mube mu bantu bashima

[90] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntankeka inzoga hamwe n’akamari, hamwe n’ugusenga uwutari Imana y’ukuri, hamwe n’ukurabira kumyampi yukuragurizako, ivyo vyose n’umwanda uri mumirimo ya shetani, rero nimwitandukanye nayo kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[91] Mu vy’ukuri shetani igomba kubashiramwo ubwansi n’urwankano hagati yanyu kubera inzoga hamwe n’akamari, kandi igomba kubazitira ngo ntimwibuke Imana yanyu y’ukuri hamwe n’ugusenga, mbega ivyo vyose muzobireka

[92] Kandi mugamburukire Imana, kandi mugamburukire intumwa y’Imana kandi mwirinde, nimwahakana naho mumenye yuko hejuru y’intumwa yacu ari ugushikana ubutumwa buri k’umugaragaro

[93] Si igicumuro hejuru yabemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza kuvyo bafunguye, mugihe batinya Imana yabo y’ukuri n’ukwemera nukugira ineza, kandi bakayitinya nukuyemera kandi bakayitinya nukugira ibikorwa vyiza, n’Imana ikunda abagira ineza

[94] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, Imana izobagerageza kuri bimwe mubikoko muhiga bishikira mumaboko yanyu n’amacumu yanyu, kugira ngo Imana imenyeshe uwariwe wese ayitinya naho mutayibona, rero uwuzorenga imbibe munyuma yivyo vyose mwabwiwe azoronka ibihano bibabaza cane

[95] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimwice ibikoko namwe muri murugendo rutagatifu rw’IHija, canke muri mumasengesho magufiya ya Umrat, no muri mwebwe uwuzo kwica ico gikoko kubigira mpaka, impembo yiwe izoba ingana n’ico yishe muri ivyo bikoko vy’intungano, nkuko bazoca urubanza abaca manza babiri muri mwebwe, rero ico gitungwa gice gitwarwa kuri Al’kaabat, rero bitabaye uko n’ukwisonzesha kugira ngo uwo muntu ahonje ikibi c’ico kintu ciwe, Imana iramaze guhanagura ivyahise, mugabo uwuzo subira kugira ivyo Imana izo muha ibihano, nayo niyo nyene ubushobozi n’uguhana bimwe vy’akarorero

[96] Mwebwe muramaze kuronswa uburenga nzira bw’ubuhigi bwo mubiyaga hamwe n’ibifungurwa vyayo iyo niyo mpembo yanyu no kubari murugendo, mugabo mubujijwe kugira ubuhigi bw’ibikoko biri mubugararwe mugihe mukiri muma sengesho y’urugendo rutagatifu rw’iHidja, canke yamasengesho magufiya ya Umrat, kandi mutinye Imana yanyu ariyo muzo kwegeranywa iwe

[97] Imana niyo yagize iyo ntumbero ya Al’kaabat ngo ibe ariyo ngoro y’Imana ntagatifu n’ukuba ari integuro ry’ubuzima bw’abantu, n’ukugira y’amezi ane matagatifu ngo abe ariyo nteguro y’ubuzima bw’abantu, nugutwara ibikoko IMakkat n’ugushiraho ibimenyetso vyemeza yuko ari amahudjaji, ivyo vyose n’ukumenyesha yuko ari integuro y’ubuzima bw’abantu, ikaba yabigize gutyo kugira ngo mumenye yuko Imana ifise ubumenyi bw’ibiri mu majuru hamwe n’ibiri kw’Isi, kandi Imana ariyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[98] Mumenye yuko Imana ikaze cane muguhana, kandi ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[99] Ntawuri hejuru y’intumwa y’Imana atari ugushikiriza ubutumwa bw’Imana gusa, n’Imana niyo ifise ubumenyi bwivyo muserura hamwe nivyo munyegeza

[100] Vuga uti:- abantu bose ntibangana kumabi yabo canke kuvyiza vyabo, naho ubwo bwinshi bw’abantu babi bwokunezereza, mugabo ntuhengamire kubwinshi bwabo, rero nimutinye Imana yanyu mwebwe mufise ubwenge kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[101] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimubaze ibintu mugihe mwovyerekwa vyobashavuza, rero nimwabaza ivyo bintu mugihe hamanurwa amajambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani muzo bimenyeshwa n’Imana iramaze kubigirirako imbabazi, nayo niyo ifise ikigongwe cinshi kandi niyo ntungane cane

[102] Abantu baho hambere yanyu barabajije, munyuma yaho baca barahakana

[103] Imana ntiyashoboye kugira kuri Bahiyra canke Saaibat canke Waaswilat canke Haami, mugabo aba hakanye Imana yabo y’ukuri barabeshera Imana, na benshi muribo ntibakoresha ubwenge namba

[104] Mugihe babwirwa bati:- nimuze kuntahe yamanuwe n’Imana hamwe n’intumwa yiwe, baca bavuga bati:- birahagije ivyo twasanganye abavyeyi bacu, mbega naho abo bavyeyi babo batari bafise ubumenyi nabumwe canke batari barongotse

[105] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ibitegetswe hejuru yanyu n’imitima yanyu, kuko nta nabi bazobagirira iyariyo yose muba tiriganye nimwaba mwararokotse, rero ingaruka ya mwese ni kumana, rero izobabwira ivyo mwahora mugira vyose

[106] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimushireho abasigi bibiri binvuga kuri muri mwebwe mugihe c’ukuraga ku washikiwe n’umwe muri mwebwe n’urupfu, canke mushireho abandi babiri batari muri mwebwe mugihe muri murugendo, urupfu narwo rukaba shikira muzoca muhagarika muri bamwe babiri muhejeje gusenga, hanyuma bace barahira kw’izina ry’Imana yuko nimwaba mubafitiye amakenga bace bavuga kuri iyo ndahiro yabo yuko batigeze bakira icarico cose, naho yoba ari incuti yacu, kandi ntidushobora ukuba kwacu nk’ivyabona vy’Imana, mu vy’ukuri aho tuzoba turi mu bantu b’ibicumuro bininiya cane

[107] Nivyamenyekana yuko abo bantu babiri bagize igicumuro, abandi babiri bari muri babasigwa bacumuye kuri ivyo bisigi nibo bazohagarara kuruhande rwabo, barahire kw’izina ry’Imana n’ukuvuga bati:- ukuba kwacu kw’ivyabona nuku kuri cane gusumba ukuba icabona cabo, natwe ntitwahemukiye imitima yacu, mu vy’ukuri kuko aho tuzoba turi mubahemukiye imitima yacu

[108] Ubu intumbero niniya nuko hazoboneka ivyabona vy’ukuri, canke batinye ntihaze hazanwe izindi ndahiro zitari indahiro zabo, rero nimutinye Imana yanyu kandi mwumvirize ivyo mubwirwa, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu b’abononyi

[109] Umusi Imana izo koranya intumwa zayo ibabwire iti:- mwishuwe iki? Nabo bazokwishura bati:- twebwe ntabumenyi dufise, mu vy’ukuri ni wewe ufise ubumenyi bw’amabanga yose

[110] Imana mugihe izovumera iti:- ewe Issa mwene Mariyamu (iii) niwibuke imigisha yanje kuri wewe, hamwe no k’umuvyeyi wawe, mugihe nagufasha nkoresheje umutima mutagatifu uca uraganira n’abantu nawe ukiri uruhinja, n’igihe wari ukuze, n’ingene nakwigishije kwandika hamwe n’ubuhizi na Taurati hamwe n’Injili, kandi wibuke mugihe wakora amashusho mw’ivu hamwe n’inyoni kw’itegeko ryanje, hanyuma uca urahuhera zica ziba inyoni kw’itegeko ryanje, no mugihe wakiza impumyi hamwe n’abarwaye imibembe kw’itegeko ryanje, n’igihe wazura abapfuye mu ntatemwa zabo kw’itegeko ryanje, n’igihe nagukingira na bene Israeri mugihe wabashikirira n’ubutumwa buri k’umugaragaro, nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri muribo bakavuga bati:- ibi vyose ntaco bimaze nuko ari uburozi buri k’umugaragaro

[111] Mugihe nabereka abanyeshuri bawe yuko banyemere jewe hamwe n’intumwa yanje, bavuze bati:- twebwe turemeye kandi utubere icabona yuko twebwe turi abagamburutsi

[112] Babanyeshuri mugihe bavuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) mbega Umuremyi wawe yoshobora kutumanurira ibifungurwa bivuye mw’ijuru? Nawe abishura ati:- ni mutinye Imana yanyu nimwaba mwemera bimwe vy’ukuri

[113] Nabo bamwishura bati:- twebwe dushaka gufungura kuri ivyo bifungurwa kugira ngo imitima yacu ireme, kandi tumenye yuko watubwiye ukuri natwe kandi tube mubantu b’ivyabona

[114] Intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) yavuze iti:- ewe Mana Muremyi wacu, tumanurire ibifungurwa bivuye mw’ijuru kugira ngo ube ariwo musi mukuru ku bantu bambere bacu n’abanyuma bacu, kandi kibe ari ikimenyetso kivuye iwawe, rero n’uduhezagire kuko ari wewe mwiza mubatanga iyo mihezagiro

[115] Imana ivumera it:- ntankeka jewe nzomanura ivyo bifungurwa kuri mwebwe, mugabo muri mwebwe uwuzo hakana inyuma yibi vyose amenye yuko jewe nzomuhana ibihano bimwe vy’akarorero ntari bwahane uwariwe wese ngaha kw’isi

[116] N’Imana igihe izovumera iti:- ewe ntumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii), mbega ni wewe wabwiye abantu ngo bangire jewe hamwe n’umuvyeyi wanje kuba ari ama mana aho kuba Imana imwe yonyene? Intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) yabishuye ati:- ni wewe Mana yanje wisukuye n’ukutaba ufise uwo mucuditse hamwe nawe, kuko jewe sindekuriwe kuri jewe kuvuga ibitari ukuri kutajanye nanje, iyo ndabivuga ntankeka wari kubimenya, ni wewe ufise ubumenyi bw’ibiri mumushaha wanje, mugabo jewe ntabumenyi mfise bw’ukumenya ibiri mu mushaha wawe, mu vy’ukuri ni wewe ufise ubumenyi bw’ibintu bitazwi

[117] Ntana kimwe nababwiye atari ivyo wantegetse yuko ari ugusenga Imana Umuremyi wanje n’umuremyi wanyu, kandi jewe nari icabona kuribo mugihe nari kumwe nabo, n’igihe wankwiriza ikiringo canje, nawe uca uba umureretsi kuribo, na wewe uri icabona hejuru y’ibintu vyose

[118] Niwabahana ntankeka abo n’ibiremwa vyawe, kandi niwaba girira ikigongwe mu vy’ukuri ni wewe nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[119] Imana izovumera iti:- uwu niwo musi abavugisha ukuri, ukuri kwabo kuzobafasha, bazoronka imirima ica imbere yabo inzuzi z’ubuzima bwabo bwose, Imana yara bemereye ikigongwe, nabo bara yemerera, iyo rero niyo ntsinzi niniya cane

[120] Ubwami bw’Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose ni vy’Imana, nayo niyo nyene ubushobozi bw’ibintu vyose

Amatungo

Surah 6

[1] Ishimagizwa ryiza rikwiriye Imana kuko ariyo yaremye Amajuru n’Isi n’ukugira umwijima hamwe n’umuco, no kuri ibi vyose bamwe bahakanye Umuremyi wabo w’ukuri nibo bagereranya Umuremyi wabo n’izindi Mana z’ububeshi

[2] Imana niyo yabaremye ikoresheje ivu, hanyuma ishira ho ikiringo, n’ico kiringo kirategekanijwe kikaba kiri iwe, hejuru y’ivyo vyose ni mwebwe mubigirana amakenga

[3] Nayo niyo Mana iri mu Majuru yose no kw’Isi, kandi niyo ifise ubumenyi bw’amabanga yanyu yose, n’ibiri hanze yanyu vyose, kandi niyo ifise ubumenyi bw’ivyo mugira vyose

[4] Kandi ntibashikirwa n’ivyemezo ivyarivyo vyose muvyemezo vy’Umuremyi wabo, mugabo nuko bayihakana

[5] Baraguhakanye ukuri kwama mugihe kwabashikira, ubu bazoshikirwa n’inkuru zivyo bahora bafata minenerwe

[6] Mbega ntibabona isinzi ry’abantu uko bangana nabo twahoneje imbere yabo, twarabatsimbataje ngaha kw’Isi nkuko tutabatsimbataje mwebwe ngaha kw’Isi, hanyuma tubarungikira imvura y’urutavanako hanyuma tugira imyonga ica imbere yabo, hanyuma turabahonya kubera ibicumuro vyabo, hanyuma turema munyuma yabo abandi bantu

[7] Iyo tukumanurira irwandiko ruri k’urupapuro nukuzikorako n’amaboko yabo, ntankeka bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri bari kuvuga bati:- ibi vyose ntaco bitumariye ahubwo n’uburozi buri k’umugaragaro

[8] Kandi bavuga bati:- mbega ni kuki ata manuriwe umumarayika, n’iyo tumanura umumarayika ntankeka urubanza rwari gucibwa aho nyene

[9] Iyo tumugira umumarayika ntankeka twari kumugira umuntu, kandi twari kubajuragiza kuvyo bajuragirizwako

[10] Mu vy’ukuri intumwa z’Imana zarakengewe imbere yawe, mugabo barakikuzwa bamwe bakengera muribo kuvyo bahora bakengera

[11] Vuga uti:- ni mufate ingendo kuri iy’Isi hanyuma mw’itegereze amaherezo y’abahakanye Imana y’ukuri

[12] Vuga uti:- ibiri mumajuru no kw’Isi vyose ni vyande? Hanyuma uvuge uti:- ni vy’Imana, kuko niyo yitumye kugirira impuhwe zayo abantu bayo, mu vy’ukuri ivyo begeranya k’umusi w’imperuka ariwo musi ata nkeka urimwo, nayo bamwe bitaye muruhombo nibo batemera uwo musi w’imperuka

[13] N’ivyiwe bituruye mw’Ijoro no k’umutaga, nayo niyo yumva, kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[14] Vuga uti:- mbega ngire Umuremyi atari Imana, ariyo yaremye Amajuru n’Isi, nayo ikaba irisha itarishwa ? vuga uti:- mu vy’ukuri jewe nategetswe ngo mbe uwambere mubemera ubu Isilamu, nca mbwirwa kutaba muba gereranya Imana n’ibindi bintu

[15] Vuga uti:- jewe ntinya ibihano vy’umusi mukuru niniyonkora k’Umuremyi wanje

[16] Uwuzokurwako ivyo bihano kuri uwo musi w’imperuka, ntankeka Imana izoba yamugiriye impuhwe zayo, iyi rero niyo ntsinzi iri k’umugaragaro

[17] Niyaba Imana yawe yagutayeko ingorane ntawundi muntu ashoboye kuyigukurako atariyo yonyene gusa, canke igukojejeko amahirwe, niyo yonyene ifise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[18] Nayo niyo nyene itsinzi y’abantu bose, kandi niyo nyene ubuhizi n’inkuru zose

[19] Vuga uti:- n’ikihe kintu c’icabona arico gikuru gusumba? Hanyuma uce uvuga uti:- Imana niyo cabona canje kiri hagati yanje namwe, n’iyi Qur’ani ntagatifu nahawe kugira ngo ntuze mwebwe n’uwo izoshikira, mbega mu vy’ukuri mwebwe murafise ivyabona yuko hari izindi Mana hamwe n’Imana y’ukuri? Vuga uti:- jewe sindi icabona hanyuma uvuge uti:- niyo Mana imwe yonyene rudende gusa, mu vy’ukuri jewe ndi kure nabo mugereranya n’ibindi bintu

[20] Bamwe twahaye igitabu c’Imana barafise ubumenyi bw’ibi vyose nkuko bafise ubumenyi bw’ibibondo vyabo, nayo bamwe bita muruhombo nibo batemera ivyo vyose

[21] None ni nde muhemu gusumba umwe yadukana ububeshi bwukubeshera Imana, canke uwuhakana ivyemezo vyayo? Mu vy’ukuri abahemukiye imitima yabo ntantsinzi bafise

[22] N’umusi tuzobegeranya bose hamwe, hanyuma tuze tubabwire bamwe bagereranya Imana n’ibindi bintu duti:- bari hehe bamwe mubagereranywa banyu mwamye muvuga

[23] Hanyuma ntacitwazo cabo kizoba kiriho atari uko bazovuga bati:- turarahiye kw’izina ry’Imana, Muremyi wacu ntituzoba abagereranyi b’Imana hamwe n’ibindi bintu

[24] Nurabe ingene babesha hejuru y’imitima yabo, none batakaje ivyo bahora badukana navyo

[25] Harimwo muribo abakwumviriza natwe twashizeho inzitizi mumitima yabo, kugira ngo ntibaze bayamenye ayo majambo bumva, kandi nuko hari uruzitiro ruri mumatwi yabo, rero babonye ivyemezo vyacu ntiba vyemera naho baje guharira na wewe bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri baca bavuga bati:- ibi vyose nta nakimwe kirimwo atari imigani gusa y’abantu bakera

[26] Nabo batuza ibi vyose, n’ukwishira kure yavyo, nabo ntibahonya atari imitima yabo gusa nabo batabizi

[27] Iyo ubona mugihe bazohagarikwa kumuriro udahera, bavuga bati:- iyo dusubizwa kw’Isi ntituze dusubire guhakana amajambo y’Umuremyi wacu matagatifu, kandi tuzoba turi mubantu bemera Imana y’ukuri

[28] Ahubwo vyarabonetse kuribo kuvyo bahora banyegeza kuva kera, rero iyo basubizwa ntankeka bari bari gasubira kugira bimwe babuzwa kandi ntankeka kandi kuribo ntankeka n’ababeshi gusa

[29] Bavuze bati:-ntabindi bihari atari ubu buzima bwo ng’aha kw’Isi, kandi natwe ntituzozurwa

[30] Iyo yobonye mugihe bazohagarikwa imbere y’Umuremyi wabo, nayo ibabwira iti:- mbega ibi sivy’ukuri? Nabo bishura bati:- ni kuki twebwe turahira kw’izina ry’Umuremyi wacu? Nayo Imana izobishura iti:- nimuhonje ibihano kubera uguhakana kwanyu

[31] Ntankeka baramaze gushikirwa n’uruhombo bamwe bahakanye yuko batazohura n’Imana yabo kugeza aho bazoshikirwa giturumbuka nico gihe, baciye bavuga bati:- oh! amaganya yacu ari hejuru yabimwe twanegura, nabo bazokwikorera amatu yabo kumigongo yabo, rero nimurabe namwe ayo mabi bikoreye

[32] N’ubuzima bwo ng’aha kw’isi ntaco bumaze, ahubwo ni nk’urukino ata kintu kimaze, kandi ntankeka inzu yo mw’ijuru niyo nziza gusumba kuri barya batinya Imana yabo, mbega ibi vyose ntimubishira mubwenge bwanyu

[33] Turazi yuko bigutera agahinda kuvyo bakuvugako, rero kuribo ntibabeshera wewe, mugabo abahemukiye imitima yabo nibo bahakana ivyemezo vy’Imana

[34] Mu vy’ukuri intumwa z’Imana zose zarahakanywe imbere yawe, mugabo bari hanganye kubera uko kutemerwa kwabo hamwe n’ugushavuzwa kwabo kugeza aho bashikirwa n’uburokoke bwacu, kandi ntawuhindura amajambo y’Imana, kandi ntankeka ziramaze kugushikira inkuru zizo ntumwa z’Imana

[35] Niwaba ubona yuko ari ibintu bikurengeye kukwiyonkora kwabo, nawe niwaba ushoboye kurondera inzira yo hasi na hasi kuri iy’Isi canke idugiro rikuduza mw’Ijuru, nukubazanira ivyemezo n’ibitangaro, rero iyo Imana ibishaka ntankeka yari kubegeranya muburongozi bwayo, rero ntube mubantu badafise ubumenyi

[36] Abemera nibarya bumva, nabadashaka kwumva icarico cose Imana izo bazura hanyuma basubizwe iwe

[37] Bavuga bati:- ni kuki ata manuriwe ibitangaro bivuye ku Muremyi wiwe? Vuga uti:- mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi bwukumanura ibitangaro mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[38] Kandi ntagikoko kiri kuri iy’Isi, canke inyoni iguruka kumababa yayo abiri, atari uko ari ibiremwa vyinshi nkamwe, natwe ntitwirengagije mubiri mugitabu cacu kukintu icarico cose, hanyuma nibo bazokwegeranywa imbere y’Umuremyi wabo

[39] Nabamwe bahakanye ivyemezo vyacu nintumva n’ibiragi, kandi nabari mumwijima, uwurondera Imana yiwe y’ukuri iramureka agatakara, n’uwo yishakiye imushira munzira igororotse

[40] Vuga uti:- nimumbwire nimwashikirwa n’ibihano vy’Imana, canke mushikirwa nayasaha yugushikirwa n’ibihano vy’umusi w’umuhero w’Isi, mbega muzo hamagara uwutari Imana ni mwaba mwebwe muvugisha ukuri

[41] Ahubwo niyo muzosaba, nayo ikazoba kurira ivyo mwayisavye ibishatse, kandi muzokwibagira abo mugereranya nabo n’ibindi bintu

[42] Mu vy’ukuri twararungitse ku bantu bamyeho imbere yawe, hanyuma tubashira mumananiza n’amakenga kugira ngo bashobore kugamburuka

[43] Nukubera iki bata gamburutse mugihe bashikirwa n’ibihano vyacu, mugabo imitima yabo yari ikomeye nk’urutare, nayo shetani irabashariza kuvyo bahora bagira

[44] Mugihe batitayeho kuvyo bahora bibutswa, twaciye tubugurira imiryango y’ibintu vyose kugeza naho banezerezwa nivyo bahawe, aho niho twabafata giturumbuka nuguca bihebura

[45] Haciwe imizi y’abantu bahemukiye imitima yabo, nihayagizwa ryose ryiza ni ry’Imana Umuremyi w’ibiremwa vyose

[46] Vuga uti:- nimumbwire yuko Imana ibakuriye uko kwumva kwanyu n’ukubona kwanyu n’ugukubita ibidodo kumitima yanyu, ni iyihe Mana atari Imana ishoboye kubazanira ibindi bintu, rero nurabe ingene dusigura aya majambo y’Imana matagatifu, hanyuma nabo bakayakengera

[47] Vuga uti:- nimumbwire yuko nimwashikirwa giturumbuka n’ibihano vy’Imana canke bikabashikira imbona nkubone, none nibande bazohonywa atari abahemukiye imitima yabo gusa

[48] Natwe ntiturungika intumwa z’Imana atari uko ari abatanzi b’ubutumwa bwiza kandi ari abantu batuza n’ukwemera Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza niho hatazoba ubwoba kuribo, kandi ntibazo teterwa

[49] Na bamwe bahakanye amajambo yacu matagatifu bazokorwako n’ibihano vyacu kubera ubwiyonkore bwabo

[50] Vuga uti:- Jewe sindababwira yuko mfise ububiko bw’Imana, canke ngo ndafise ubumenyi bw’amabanga y’Imana, kandi sindababwira yuko jewe ndi Umumarayika, jewe sinkurikira atari kuvyo nahawe kuri jewe, rero nuvuge uti:- mbega impumyi hamwe n’uwubona barangana? Mbega ntimutegera

[51] Kandi ubatuze ukoresheje iyi Qur’ani ntagatifu kuri barya bantu batinya yuko bazokwegeranywa k’Umuremyi wabo mugihe badafise uwubakingira n’umwe atari Imana yonyene gusa, canke uwuzoba sabira kugira ngo bashobore kuyigamburukira

[52] Kandi ntubirukane bamwe basenga Umuremyi wabo mugitondo no kumugoroba barondera impuhwe zayo, kandi si kuri wewe kugira ibiharuro hejuru yabo namba canke kugira igiharuro kuri wewe, kandi si kuribo namba, naho wobirukana uzoba uri mu bantu bahemukiye imitima yabo

[53] Uku niko twahaye ibibazo bamwe muribo n’abandi kugira ngo bavuge bati:- mbega abo nibo Imana yagiriye impuhwe muri twebwe, mbega Imana ntibazi abantu bayishimira

[54] Bashitse bamwe bemera amajambo yacu y’ukuri ubabwire uti:- amahoro y’Imana abe kuri mwebwe, kuko Umuremyi wanyu yigoye mukuba shikiriza imigisha yuko uwuzo gira muri mwebwe amabi ayariyo yose atabifitiye ubumenyi hanyuma agasaba ikigongwe munyuma yivyo yagize agaca agira ibikorwa vyiza, nuko Imana izomu hanagurira ibicumuro vyiwe kuko niyo ifise imbabazi hamwe n’imigisha myinshi ihagije

[55] Uku niko tumenyesha aya majambo y’Imana matagatifu kugira ngo inzira y’abononyi imenyekane

[56] Vuga uti:- Jewe narabujijwe gusenga bamwe mwebwe musenga bihushanije n’Imana y’ukuri, wewe vuga uti:- Jewe sinkurikira ivyo mwebwe mwipfuza kuko ngaho noba nazimiye, kandi sinzoba ndi mu bantu barokotse

[57] Vuga uti:- Jewe ndafise ivyemezo biri k’umugaragaro bivuye ku Muremyi wanje, namwe mwarayahakanye aya majambo, rero jewe ntaco mfise muvyo mushaka vyihutirwa, kandi ntarubanza ruriho atari urubanza rw’Imana gusa, kuko ariyo ivugisha amajambo y’ukuri gusa, nayo niyo nziza gusumba abandi bacamanza bose

[58] Vuga uti:- iyomba mfise muvyo mushaka vyihutirwa, urwo rubanza rwari guhera hagati yanje namwe, n’Imana niyo ifise ubumenyi bwabahemukiye imitima yabo

[59] Impfunguruzo z’amabanga yose ziri iwe, kandi ntawufise ubumenyi bwazo atari yo yonyene gusa, kandi niyo ifise ubumenyi bw’ibiri kw’Isi no mubiyaga, kandi ntihakoroka ibabi ry’igiti atari uko yarimenye, canke urutete rukorokeye mu mwijima ng’aha kw’Isi, canke icatewe n’intabire canke icumye, nuko kiri mu gitabu cerekana ibintu vyose

[60] Nayo niyo ibica mw’Ijoro, kandi ikaba ifise ubumenyi bw’ivyo mwagize k’umurango, hanyuma niyo izoba zura muri uwo murango nyene kubera umwanya wagenywe w’ukubaho kwanyu guhere, hanyuma iwe gusa niho hari ingaruka yanyu hanyuma ize ibabwire ivyo mwahora mugira

[61] Niyo nyene intsinzi iri hejuru y’abantu bayo bose, nayo ikabazanira ababakingira kugeza naho umwe muri mwebwe azoshikirwa n’urupfu n’intumwa zacu nizo zimwica, nazo ntaco zigabanya muri ivyo

[62] Hanyuma bazo subizwa ku Mana Umuremyi wabo w’ukuri, rero ni mwumvirize namwe intahe nirwiwe, kandi niyo yoroshe gusumba bose muguharura

[63] Vuga uti:- ni nde abarokora mumwijima wo ng’aha kw’isi canke uwo mubiyaga, namwe muyisaba n’ubwitonzi ntangere no kw’ijwi ryo hasi muvuga muti:- niwaturokora muri izi ngorane turimwo ntankeka tuzoba turi mubantu bashima

[64] Vuga uti:- Imana yama ibarokora kuri ivyo no kuzindi ngorane, hanyuma ni mwebwe muyigereranya n’ibindi bintu

[65] Vuga uti:- niyo nyene ubushobozi bwukubazanira ibihano bivuye hejuru yanyu canke bivuye munsi y’amaguru yanyu, canke ikaba hindagurira mukaba imirwi itumvikana, nuwushoboye kubahonjesha bamwe muri mwebwe ubwishime bw’abandi, namwe nimurabe ingene tubamenyesha aya majambo y’Imana matagatifu kugira ngo bashobore gutegera neza

[66] N’abantu bawe barayihakanye iyi Qur’ani ntagatifu kandi nayo ari iy’ukuri, wewe vuga uti:- jewe si ndi mubareretsi kuribo

[67] Inkuru izarizo zose zirafise igihe cazo, n’ubu vuba muzo zimenya

[68] Ubabonye bamwe batyoza aya majambo y’Imana matagatifu, wewe ntubiteho kugeza aho baganira ayandi majambo niyaba Shetani izo kwibagiza, rero munyuma y’ukwibuka ntiwicarane nabo bantu bahemukiye imitima yabo

[69] Kandi sikuri barya bagamburukira Imana yabo y’ukuri kubiharuro vyabo na gatoyi, mugabo n’ubutumwa kugira ngo bashobore kwikingira nugutinya

[70] Nubareke bamwe bayigize yuko ari urukino nukutitaho kw’idini ryabo bakaba barahenzwe n’ubuzima bw’Isi, rero n’ubibutse yuko ntihaze hashike aho umutima w’umuntu uzohonywa kubera ivyo wagize, kuko ntawuzo kingira uwo mutima canke uwuzo wusabira uwariwe wese imbere y’Imana, naho uwo mutima wotanga ingwati y’ibintu bimeze gute ntuzo kwemererwa, abo nibo bantu bahonejwe kubera ivyo bakoze, kandi nibo bazoronswa ibinyobwa vy’amazi y’amarike hamwe n’ibihano bibabaza cane kubera ubuhakanyi bwabo

[71] Vuga uti:- mbega dusenge ibatari Imana ata nyungu biduha, canke bidashobora kutugirira inabi iyariyo yose biteko bidusibuze inyuma mumyuma yaho Imana imaze kuturongora neza hamwe narya mashetani yazimiye atayataya ng’aha kw’Isi, nabo barafise abagenzi babahamagarira muburokoke, bavuga bati:- nimuze iwacu nawewe nubishure uti:- uburongozi nyakuri n’uburongozi bw’Imana, kuko dutegetswe kugamburukira Imana ariyo Muremyi w’ibiremwa vyose

[72] Nimuhagarike amasengesho yanyu, kandi mugamburukire Imana yonyene, nayo iwe niyo muzokwegeranywa

[73] Nayo niyo yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri, n’igihe ivugiye yuko ikintu kiba, gica kiba ubwo nyene, ijambo ryayo niryo ry’ukuri, n’ubwami bwose nirwayo bw’umusi hazovuzwa inzamba y’uwufise umumenyi w’amabanga n’ibiri k’umugaragaro, nayo niyo nyene ubuhizi n’uwufise amakuru y’ibintu vyose

[74] N’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) igihe yabwira Se wiwe Aazar ati:- wagize amasanamu kuba amamana? Mu vy’ukuri jewe ndakubona yuko wewe hamwe n’abantu bawe muri mubuzimire buri k’umugaragaro

[75] Uku niko twamweretse intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) ubwami bw’Ijuru n’Isi, kugira ngo abe mu bantu bicizero c’ukuri

[76] N’igihe ijoro ryatera yaciye abona inyenyeri, aca avuga ati:- uyu niwe Muremyi wanje, bugorovye naho yaciye avuga ati:- jewe sinkunda ibizimangana

[77] Mugihe yabona ukwezi guserutse yavuze ati:- uyu niwe Muremyi wanje, n’igihe bwagoroba yaciye avuga ati:- Umuremyi wanje atandongoye ntankeka nzoba ndi mubantu bazimiye

[78] Mugihe yabona izuba riserutse yaciye avuga ati:- iri zuba niryo Muremyi wanje, uyu niwe Muremyi wanje mukuru cane, mugihe naryo ryagoroba yaciye avuga ati:- emwe bantu banje, jewe sindi muri ivyo mugereranya ko Imana y’ukuri n’ibindi bintu

[79] Jewe ntumbereje amaso yanje kuwaremye Amajuru yose n’Isi mugihe naretse idini y’ubuzimire, jewe sindi mubantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[80] N’abantu biwe barahariye nawe ababwira ati:- mbega mumbaza hejuru y’Imana mugihe ariyo yandongoye? Kandi sintinya abo mugereranya nayo dukuyemwo Umuremyi wanje ashatse yuko ijambo riba rica riba, Umuremyi wanje niwe afise ubumenyi bw’ibintu vyose, mbega mwebwe ntimutegera ubutumwa bw’Imana

[81] Mbega nobatinya gute abo bantu mugereraniza ko Imana mugihe mwebwe mudatinya kuyigereraniza ko ikintu atamanuriye ko ivyemezo kuri mwebwe, none n’uwuhe murwi muri iyi mirwi ibiri yemejwe gusumba mukuronka amahoro nimwaba mufise ubumenyi bw’ibintu

[82] Bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri bakaba batateranije ukwemera kwabo hamwe n’ubugereranyi bw’Imana n’ibindi bintu yuko aribo bazoronka amahoro, abo nibo barongotse

[83] Ibi nivyo vyemezo vyacu twahaye intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hejuru y’abantu biwe, natwe twaramureruye k’ubutegetsi kuwo twishakiye, mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ubuhizi n’ubumenyi buhagije

[84] Twaramuhaye intumwa y’Imana Ishaaqa (iii) n’intumwa y’Imana Ya’aqubu (iii) turabarongora hamwe n’intumwa y’Imana Nuuhun (iii) twaramurongoye kuva kera no muruvyaro rw’intumwa y’Imana Daawuudi (iii) n’intumwa y’Imana Sulaymaanu (iii) n’intumwa y’Imana Ayyubu (iii) n’intumwa y’Imana Yuusufu (iii) n’intumwa y’Imana Muussa (iii) n’intumwa y’Imana Haruuna (iii), uku niko duhemba abagira ineza

[85] N’intumwa y’Imana Zakariyya (iii) n’intumwa y’Imana Yahyaa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Iisa mwene Mariyamu (iii) hamwe na Elyaasi (iii) bose bari mu bantu beranda

[86] N’intumwa y’Imana Ismaaiili hamwe n’intumwa y’Imana Al’yasaa (iii) n’intumwa y’Imana Yuunusu (iii) n’intumwa y’Imana Luutwi (iii), nabo bose twarabateye iteka hejuru y’abantu bose

[87] Nabamwe mubavyeyi babo n’uruvyaro rwabo na bene babo, twarabarongoye nukuba tora nukuba rongora munzira igororotse

[88] Ubwo nibwo burongozi bw’Imana, kuribwo rero irongora uwo yishakiye mu bantu bayo, rero iyo bayigereranya n’ibindi bintu ntankeka bari kwononekerwa kuvyo bahora bagira

[89] Abo nibo bantu twahaye ibitabu n’intahe hamwe n’ubutumwa bw’Imana, nihaba abo bagereranyi b’Imana barahakanye ubwo butumwa bw’Imana, turamaze kubabikira abantu batazo kwanka ubwo butumwa bw’Imana

[90] Abo nibo Imana yarongoye, nawe n’ukurikire uburongozi bwabo, hanyuma uvuge uti:- jewe ntampembo ndabasaba kuri ivyo, kuko ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari ubutumwa bw’abantu bose

[91] Ntibagamburukiye Imana yabo y’ukuri nkuko vyategekanijwe mukuyigamburukira mugihe bavuga bati:- Imana ntaco yamanuye k’umuntu uwariwe wese, wewe vuga uti:- none ni nde yamanuye igitabu cazanywe n’intumwa y’Imana Muussa (iii)? Gifise umuco n’uburongozi ku bantu, mwagize ibigabane kubindi n’ukubiserura, na vyinshi murivyo murabinyegeza mukaba mwarigishijwe muvyo mutazi mwebwe hamwe n’abavyeyi banyu, wewe vuga uti:- n’Imana, hanyuma ubareke batambe n’ububeshi bwabo

[92] N’iki gitabu gitagatifu ca Qur’ani n’igitabu twamanuye gifise imihezagiro myinshi, kikaba cemeza ivyabayeho imbere yaco, rero kugira ngo ubatuze abantu bo mugisagara c’Imakkat, hamwe n’abantu bagikikuje hamwe n’abemera umusi w’imperuka bakaba bacemera, nabo kumasengesho yabo barayitegereza cane

[93] Ni nde muhemu mukuru gusumba uwubeshera Imana canke uwuvuga ati:- jewe nazaniwe amajambo y’Imana, nawe ataco yahawe na kimwe nuyo avuga ati:- nzomanura nkuwo Imana yamanuye, nkiyo wobabonye abo bahemukiye imitima yabo mugihe bariko baratera akagere kanyuma k’urupfu, n’abamarayika babagororeye amaboko yabo bababwira bati:- nimusokore imitima yanyu, kuko uno musi uri hejuru muzorihwa ibihano bibatetereza kubera ivyo mwahora muvuga hejuru y’Imana ata kuri mubifitiye, hamwe n’ivyo mwahora mugirira ko ubwishime kubijanye n’amajambo y’Imana

[94] Kandi ntankeka mwadutumbereye muri umwe k’uwundi nkuko twabaremye ubwambere, hanyuma mwasize inyuma muvyo twabahaye, mugabo ntitubona abasavyi banyu baza kubasabira muri kumwe nabo, mugihe bavuga yuko muri basoma mbike banyu, none yamigenderanire ntikiri hagati yanyu, kandi yazimanganye hagati yanyu n’ivyo mwahora mushaka

[95] Imana niyo isatura imbuto hamwe n’igishishwa cayo kandi niyo ikura umuntu akomeye mubapfuye, kandi nayo niyo ikura mubapfuye umuntu akomeye, iyo niyo Mana, none muhindurirwa hehe

[96] Niyo iserura umuco wo mugitondo nukugira ijoro kuba aribwo buruhukiro bwanyu, n’izuba hamwe n’ukwezi bikagira kugiharuro categekanijwe, urwo nirwo rugero rw’uwufise ubushobozi n’ubumenyi

[97] Nayo niyo yabaremeye inyenyeri kugira ngo zibarongore mugihe c’umwijima wo ng’aha kw’isi no mubiyaga, kandi mu vy’ukuri twebwe twarasiguye neza aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu bafise ubumenyi

[98] Nayo niyo yabaremye mumutima umwe, hakaba hari n’ahantu hukuba mubuzima bwanyu budahera, n’ahandi hantu hikiringo kigufiya gusa, mu vy’ukuri twebwe twarasiguye aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu bategera

[99] Nayo niyo yamanuye amazi iyakuye mubicu, kuriyo niho tunagisha ibiterwa vy’ibintu vyose, bigatuma tunagisha ivyakasi vy’urwatsi rutoto kuri iy’ Isi n’ugukura muriyo intete zitondekanije kuzindi, no kucamwa c’umutende harimwo ivyunamye nukunagisha imirima y’imizabibu hamwe n’imizayituni hamwe n’imikoma manga isa n’iyindi n’iyidasa n’iyindi, rero nimurabe ivyamwa vyayo mugihe vyeze n’ugusha kwavyo, ntankeka muri ibi vyose harimwo ivyemezo ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[100] Ibisigo vyaragereranije Imana n’ibindi bintu kuba aribo basoma mbike bayo, mugihe ariyo yabaremye, nukuyibeshera yuko ifise ibibondo vy’abahungu n’abigeme batabizi namba, nayo iri kure nubwo bugabanutsi kuriyo, kandi iri hejuru gusumba ivyo bayi hayagiriza ko

[101] Niyo Muremyi w’Amajuru yose n’Isi, none bishoboka gute kugira ngo ibe ifise ikibondo, mugihe idafise umutambukanyi, kandi niyo yaremye ibintu vyose kandi niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[102] Iyo niyo Mana, Umuremyi wanyu, ntayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, niiyo yaremye ibintu vyose, rero nimuyisenge yonyene gusa, nayo niyo ibacungera kubintu vyose

[103] Amaso ntamushikira ahubwo niyo ishikira amaso yanyu, nayo niyo ifise ubumenyi bw’ukumenya ivyinyegeje hamwe nibiri k’umugaragaro

[104] Mu vy’ukuri mwarashikiwe n’ivyemezo bininiya bivuye kumuremyi wanyu rero uwuguruye amaso yiwe nikunyungu yiwe, n’uwubaye impumyi nawe n’uruhombo rwiwe bwite, nanje sindi umureretsi wanyu

[105] Uku rero niko dusubiramwo aya majambo y’Imana matagatifu, yuko bavuga bati:- wasomye kugira ngo ubamenyeshe abantu bagomba gutegera

[106] Nukurikire ivyo wahawe bivuye ku Muremyi wawe, kuko ntawusengwa bimwe vy’ukuri atari Imana yonyene gusa, kandi ube kure nabo bantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[107] Iyo Imana ibishaka ntibari kuyigereranya n’ibindi bintu, natwe ntitwakugize ngo wewe ubabere umureretsi kuribo, kandi wewe nturi umuserukizi hejuru yabo

[108] Kandi ntimubatuke bamwe babasenga ukutari uko Imana yabitegetse, ntibaze batuke Imana y’ukuri kukwishima kwabo kandi batabizi, rero twebwe twarabasharijije abantu bose kubikorwa vyabo, hanyuma ingaruka yavyose izoba kumuremyi wabo, nayo izobabwira ivyo bahora bagira vyose

[109] Bararahiye kumana kundahiro zikoma komeye yuko bashikiwe n’ibitangaro niho bazokwemera, wewe vuga uti:- ibitangaro vyose biri kumana, none n’ikihe kintu cabamenyesheje yuko mugihe hazoshika ivyo bitangaro bazovyemera

[110] Tuzohindura imitima yabo n’amaso yabo nk’uko batazopfa bemeye kuncuro yambere kandi tuzobasiga mubicumuro vyabo batayataya hirya no hino

[111] Iyo tubamanurira abamarayika hamwe n’abashengeye bakaganira nabo nukubegeraniriza ibintu vyose imbere yabo, ntibari kwemera atari uko Imana yonyene yabishatse, mugabo benshi muribo bari mubujuju

[112] Uku niko twagiriye intumwa y’Imana iyariyo yose kuba ifise abansi bayo bamashetani mu bantu n’ibisigo, bamwe muribo baramenyeshejwe kuri bagenzi babo amajambo yukudandikanya kugira ngo babahende, rero iyo Umuremyi wawe abishaka ntibari kugira ibi vyose rero nubareke n’ububeshi bwabo

[113] Kugira ngo zitumbere kuri ayo majambo yabo kumitima yabarya batemera umuhero w’Isi bateko bayemere kandi bateko bimbure muvyo bimbura

[114] Mbega ndondere umucamanza atari Imana mugihe ariyo yabamanuriye iki gitabu gisigura ibintu vyose biri k’umugaragaro, na bamwe twahaye igitabu gitagatifu barafise ubumenyi buhagije yuko iki gitabu camanuwe n’Umuremyi wawe bimwe vy’ukuri, rero ntube mu bantu bafise amakenga

[115] Amajambo y’Umuremyi wawe arakwiye k’ukuri n’ubutungane, ntawushobora guhindura amajambo yayo nayo niyo yumva kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[116] Niwagamburukira abantu benshi bari ng’aha kw’Isi bazo kuzimiza munzira y’Imana, kuko ntakindi barondera atari abiyadukiza n’ibintu gusa

[117] Ntankeka Umuremyi wawe niwe abazi neza abazimira munzira yayo, kandi niwe abazi neza abarongoka

[118] Rero nimufungure kuri birya vyavugiweko izina ry’Imana ni mwaba mwebwe mwemera aya majambo yayo y’ukuri

[119] None ni kuki mudafungura kuri vya bitugwa vyavugiweko izina ry’Imana kandi Imana ikaba yarabamenyesheje neza na neza kuvyo yababujije gufungura dukuyemwo ivyo mutegetswe gufungurako, mu vy’ukuri benshi baratakaza bagenzi babo kubera ukwikunda kwabo kuko badafise ubumenyi kurivyo, ntankeka rero Umuremyi wawe niwe abazi neza cane bamwe barenga imbibe zayo

[120] Nimureke kugira ibicumuro biri k’umugaragaro hamwe n’ivyinyegeje, mu vy’ukuri bamwe bagira ibicumuro bazohembwa kuvyo bahora bakora

[121] Kandi ntimufungure kubida someweko izina ry’Imana, kuko uko n’ukwiyonkora, mu vy’ukuri amashetani yerekana bagenzi babo kugira ngo muharire nayo, rero nimwaba gamburukira muzoba muri abagereranyi b’Imana n’ibindi bintu

[122] Mbega uwamaze gucikana, hanyuma tukamuzura, hanyuma tugaca tumuha umuco kuri ivyo agaca agenda imbere y’abantu, none azongana n’umwe ari m’umwijima adashobora kuwuvamwo? Uku rero niko basharijwe abatemera Imana yabo y’ukuri kuvyo bahora bagira

[123] Uko niko twagize kubisagara vyose kubategetsi babo kuba aribo bantu babi, bakaba bagira amarorerwa muri ivyo bisagara, kandi ntibagira ayo marorerwa yabo, atari kumitima yabo nabo batabizi namba

[124] Mugihe bashikiwe n’ivyemezo vyacu baca bavuga bati:- twebwe ntidushobora kwemera icarico cose kugeza aho duhabwa nkuko bahawe izindi ntumwa z’Imana, rero Imana niyo ifise ubumenyi bwaho izoshira ubutumwa bwayo, kuko abantu babi bazoshikirwa n’ibimaramare bihanitse bivuye ku Mana hamwe n’ibihano bikaze cane kubera ingenda muvano bahora bagira

[125] Rero uwushaka yuko Imana imurongora, imwugururira igikiriza ciwe c’ukuba umu Isilamu, nayo uwo Imana yashakiye kuzimira, igira igikiriza ciwe kuba kiremereye kibona gusa ingorane zihambaye nkuko ari umuntu aduga mw’Ijuru, uku rero niko Imana ibashirako umwanda hejuru ya batayemera bimwe vy’ukuri

[126] Iyi niyo nzira y’Umuremyi wawe igororotse ntankeka twaratandukanije aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu bibuka

[127] Bazoronka inzu y’amahoro ivuye ku Muremyi wabo, nayo niyo ibakingira kubera ivyo bahora bagira

[128] N’umusi izobakoranya abantu bose, hanyuma ibabwire iti:- mwebwe mirwi y’ibisigo, mu vy’ukuri mwatwaye abanywanyi benshi mu bantu, n’abagenzi babo bo mu bantu bazovuga bati:- Muremyi wacu twaranezeranye twebwe hamwe nabo rero hageze aho ikiringo cacu cagenywe cashitse, niho izovuga iti:- umuriro udahera nibwo bwicaro bwanyu ariho muzobayo mu buzima bwanyu bwose kugeza aho Imana izoshakira, mu vy’ukuri umuremyi wawe niwe afise ubuhizi kandi niwe afise ubumenyi buhagije

[129] Uku niko tubinjizamwo urukundo bamwe bahemukiye Imana yabo y’ukuri hejuru y’abandi, kubera ivyo bahora bagira

[130] Mwebwe migwi y’ibisigo n’abantu, mbega ntimurashikirwa n’intumwa z’Imana z’ukuri muri mwebwe zibamenyesha amajambo yanje matagatifu nukubatuza kw’ikoraniro ry’uyu musi wanyu, nabo bazovuga bati:- twabaye ivyabona vy’imitima yacu, tukaba twarahenzwe n’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi, nabo bazokwibera ivyabona bonyene yuko bahora ari abahakanyi b’Imana

[131] Ivyo n’ukubera yuko Umuremyi wawe atari kuba uwuzimanganya ibisagara kubera ubuhemu bwabo, mugihe bonyene basamaye

[132] Nabose bafise iteka ringana n’ivyo bakoze, n’Unuremyi wawe suwo gusamara kuvyo bagira

[133] N’Umuremyi wawe niwe nyene amatungo, kandi niwe afise impuhwe, ishatse yoba kuraho n’ugushiraho abandi bantu yishakiye atari mwebwe, nkuko yabaremye muruvyaro rw’abandi bantu

[134] Ntankeka ivyo mwemerewe bizoshika, kandi ntimuzo shobora kuyatsinda

[135] Vuga uti:- mwebwe bantu banje, nimugire ivyanyu n’ubwitonzi bwanyu ntangere, nanje ndiko ndagira ivyanje, mugabo muzomenya uwariwe azoba afise uburaro bwiza munyuma, mu vy’ukuri abahemukiye imitima yabo ntantsinzi bafise

[136] Bagiriye Imana ntagatifu ahantu ho mubiterwa yaremye wenyene hamwe no mubikoko n’ukuvuga iti:- ibi nivyo kuruhande rw’Imana nkuko bavyivugira, n’ibi navyo nivyo tugereranyako Imana n’ibindi bintu, rero uko bavyipfuza ku Mana zabo ntibishika ku Mana, ni vy’Imana nivyo bishika ku Mana zabo, n’ibintu bibi cane bacira ko intahe

[137] Uku rero niko Imana zabo bazigereranya n’ibindi bintu n’ukuba shariza benshi muri abo bagereranyi b’Imana n’ibindi bintu n’ukwica ibibondo vyabo kugira ngo babazimanganye nukubononera idini ryabo, rero iyo Mana ibishaka ntibari kugira ivyo bintu, rero nimubareke nivyo bategura

[138] Nabo bavuga bati:- ibi bitungwa hamwe n’ibi biterwa vyarabujijwe kuribwa atari muvyo twikundiye nkuko bavyivugira, n’ibi bitungwa imigongo yavyo yarabujijwe kwurirwako, n’ibindi bikoko bitavugirwako izina ry’Imana mugihe bibazwe bakadukana ububeshi gusa nayo izobariha kuri ibi bahora bategura

[139] Bavuga bati:- ibiri munda zibi bitungwa bijejwe kubagabo bacu gusa, kandi vyarabujijwe kubakenyezi bacu, mugabo iyo tungwa yapfuye yonyene baca bayishigikirana ko, mu vy’ukuri Imana izobahemba kubiganiro vyabo, kandi ntankeka niyo nyene ubuhizi n’ubumenyi buhagije

[140] Mu vy’ukuri bari muruhombo bamwe bagandagura ibibondo vyabo k’ubujuju nabo batabizi, batako babuza ivyo Imana yabahaye mukuyibeshera, ntankeka abo bantu barazimiye kandi ntibari mu bantu barongoka

[141] N’Imana niyo yaremye ibiti vyegeranywa hamwe n’ibitegeranywa, hamwe n’ibiti vy’imitende hamwe n’ibiti vy’ivyamwa bitandukanye n’ibindi, hamwe n’ibiti vy’imizaituni hamwe n’ibiti vy’imikongo manga isa n’iyindi bidasa n’ibindi, rero ni mufungure kuri ivyo vyamwa mugihe vyeze, kandi mutange ibikenewe k’umusi w’umusaruro, kandi nti mubikoreshe mubwononyi kuko Imana ntikunda abantu bakoresha amatungo yabo mu bwononyi

[142] No mubikoko bimwe vyikorera ibintu hamwe n’ivyurirwa ni mubifungure kuvyo Imana yabahaye kandi ntimukurikire inyosha mbi za Shetani, mu vy’ukuri niwe mwansi wanyu aboneka neza

[143] N’ubwoko umunani bw’ibikoko, bibiri muntama, n’ibindi bibiri mumpene, vuga uti:- canke yabujije amapfizi yose uko ari abiri canke inyana uko ari zibiri canke imbanyi ziri muri izi nyana uko ari zibiri? Nimumbwire k’ubumenyi bwanyu nimwaba muvugisha ukuri kwama

[144] Ni zibiri mungamiya hamwe no munka zibiri hanyuma uvuge uti:- mbega Imana yarabujije izo mpfizi zose uko ari zibiri, canke izo nyana zose uko ari zibiri, canke imbanyi ziri munda zayo zose uko ari zibiri muri izo nyana, canke mwebwe mwariho igihe Imana yabasigira iryo ragi? None yoba arinde muhemu mukuru gusumba uwabesheye Imana kugira ngo azimize abantu ata bumenyi afise, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu b’abahemu

[145] Vuga uti:- jewe simbona muvyo Imana yanshikirije kukintu cabujijwe kuwugifungura kugifungura dukuyemwo mwo icapfuye canke amaraso yasesaguritse, canke inyama y’ingurube, kuko uwo n’umwanda, canke ikitakurikije amategeko y’Imana, kikaba cabazwe kitavugiweko izina ry’Imana, mugabo rero uwategetswe gufungura nawe atabishatse canke agasimba imbibe z’Imana, rero uyo Imana niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zayo zihagije

[146] No kubayahudi twarababujije gufungura kubikoko bifise inzara, no kunka n’intama hamwe n’impene, tubabuza gufungura kubinure vyazo dukuyemwo iyihetse k’umugongo wayo, canke munda yazo canke iyanamvye n’amagufa yayo, uko niko twabahemvye kubera ubwiyonkore bwabo, ntankeka ni twebwe tuvugisha ukuri

[147] Niba bandanya baguhakana wewe n’uvuge uti:- Umuremyi wanyu arafise impuhwe nyinshi cane n’ibihano vyayo ntibikingirwa kubantu b’abononyi

[148] Abagereranya Imana n’ibindi bintu bazovuga bati:- iyo Imana ibishaka ntitwari kuyigereranya n’ibindi bintu, haba twebwe canke abavyeyi bacu, canke ntitwari gutuza icarico cose, uku niko bahakanye abamyeho imbere yabo kugeza naho bahonja ibihano vyacu, wewe nuvuge uti:- mbega mwebwe murafise ubumenyi bw’ukudukurira mwebwe mudakurikira atari ibihuha gusa, kandi mutavuga atari ububeshi gusa

[149] Vuga uti:- Imana niyo ifise ivyemezo vy’ukuri, nayo iyo ibishaka yari kubarongora mwese

[150] Vuga uti:- nimuzane ivyabona vyanyu bishobora kuba ari ivyabona yuko Imana yabujije ibi vyose, rero nibatanga ivyemezo wewe ntube icabona hamwe nabo, kandi ntukurikire ivyipfuzo vya bamwe bahakanye amajambo yacu matagatifu hamwe na bamwe batemera umunsi w’imperuka hamwe n’abagira ubungane bw’Umuremyi wabo

[151] Vuga uti:- nimuze ndabasomere muvyo Umuremyi wanyu yababujije yuko mutazo yigereranya n’ikintu nakimwe, kandi mugirire abavyeyi banyu ineza, kandi ntimugandagure ibibondo vyanyu kubera ubukene, twebwe tuzobaha imigisha mwebwe hamwe nabo, kandi ntimwegere kubintu bibi biboneka canke ibiri mumbari, kandi ntimwice umuntu Imana yabujije kwicwa atari k’ukuri, iryo n’iragi yabasigiye kugira ngo mushobore kubishira mubwenge bwanyu

[152] Kandi ntimwegere amatungo y’impfuvyi atari munzira nziza, kugeza aho azoshika mubigero vyayo, kandi mukwize ibipimo mupimirako hamwe n’iminzani yanyu ibe kurugero rw’ukuri, natwe ntiduhatagiza umuntu atari k’urugero rw’ubushobozi bwiwe n’igihe muvuze muti:- nimuvuge mukoresheje ukuri naho yoba ari incuti yawe, kandi mukurikize indagano y’Imana kuko ariyo yabasigiye iryo ragi kugira ngo mwibuke

[153] Mu vy’ukuri iyi niyo nzira yanje igororotse, rero nimuyikurikire kandi ntimukurikire izindi nzira zobatandukanya kure n’inzira y’Imana, nayo ikaba yarabaraze kuri ibi vyose kugira ngo mwikingire n’ugutinya amabi yose

[154] Hanyuma twaramuhaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu kubera uwagize ineza nukuba ari ibiganiro vy’ibintu vyose hamwe n’uburongozi n’impuhwe kugira ngo bemere ihwaniro ryabo hamwe n’Umuremyi wabo

[155] N’iyi Qur’ani ntagatifu n’igitabu twamanuye gifise imigisha myinshi cane, rero nimugikurikire kandi mube mubaninahaza Imana kugira ngo muhabwe impuhwe z’Imana

[156] Ntimuze muvuge muti:- mu vy’ukuri ibitabu vyamanuwe kubera imirwi ibiri yabayeho imbere yacu, natwe ntamakuru twari dufise yivyo bahora basoma

[157] Canke mukavuga muti:- iyo tumanurirwa igitabu ntankeka twari kurongoka kubasumba, rero mwarashikiwe n’ivyemezo biri k’umugaragaro bivuye ku Muremyi wanyu hamwe n’uburongozi n’impuhwe zayo, none ni nde muhemu mukuru gusumba uwahakanye amajambo y’Imana nukuba kure yayo majambo y’Imana matagatifu? Tuzohemba bamwe baja kure y’amajambo yacu matagatifu tubahe ibihano bibi kubera ukwiyonkora kwabo

[158] Barindiriye ikindi kintu kugira ngo bashikire Abamarayika, canke bashikirwe n’ibihano bikwiye vy’umuremyi wawe, canke hashike bimwe mubimenyetso vy’Umuremyi wawe, k’umusi hazoshika bimwe mubimenyetso vy’Umuremyi wawe, rero umuntu ntakintu nakimwe kizomufasha kukwemera kwiwe, rero uwahora atemera kuva kera canke atagize ineza mubu Isilamu bwiwe wewe vuga uti:- ni murindire natwe turarindiriye

[159] Mu vy’ukuri bamwe bacanishije idini ryabo nukuba imirwi n’iyindi, ntamigenderanire iri hagati yawe nabo, ntankeka urubanza rwabo ruri ku Mana hanyuma izo babwira ivyo bahora bagira

[160] Uwuzogira igikorwa ciza, azohembwa nkuko yagikoze incuro cumi, n’uwuzogira igikorwa kibi ntazorihwa atari kubingana nivyo yakoreye kandi ntibazo hemukirwa

[161] Vuga uti:- mu vy’ukuri jewe Umuremyi wanje yarandongoye munzira igororotse y’idini ry’ukuri, kuko ariryo dini ry’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) kuko yari indongozi, kandi ntiyari mu bantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[162] Vuga uti:- mu vy’ukuri amasengesho yanje, hamwe n’ibisabisho vyanje, n’ubuzima bwanje, n’urupfu rwanje, vyose biri ku Mana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[163] Ntawe bicuditse nawe, nibi nivyo nategetswe n’Imana yanje, nanje ndi mubambere mubitanze kuba ndi umu Isilamu

[164] Vuga uti:- mbega mfate uwundi muremyi atari Imana mugihe ariwe muremyi w’ibintu vyose, n’umutima w’umuntu uwariwe wese ntugira ibicumuro atari kubwawo wonyene, canke uwuzo kwikorera ntazokwikorera ikintu c’uwundi muntu, hanyuma ingaruka yanyu ni ku Muremyi wanyu nayo izobabwira ivyo mwahora mutumvikana ko

[165] Nayo niyo yabagiriye ngo mufate ibibanza vy’ababayeho ng’aha kw’Isi, hanyuma yarabahaye iteka bamwe muri mwebwe kubandi kandi rininiya kugira ngo ibahe ibibazo kuri ivyo yabahaye, mu vy’ukuri Umuremyi wawe aroroshe cane muguhana mu vy’ukuri niyo nyene imbabazi nyinshi na nyene Impuhwe zihagije

Imisozi Miremire

Surah 7

[1] Alif, Laam, Miiym, Swaad. (Insiguro yizi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] N’igitabu camanuwe kuri wewe, kandi ntugire amazinda k’umuzirikanyi wawe, kugira ngo ushobore gutuza ugikoresheje, kandi kibe arico ushikirizako ubutumwa ku bantu bemeye Imana yabo y’ukuri

[3] Nimukurikire ivyo mwamanuriwe bivuye ku Muremyi wanyu, kandi ntimukurikire abo mwizeye yuko aribo babakingiye aho kwizera Imana, ivyo navyo nibikeyi cane mwibuka

[4] N’ibisagara bingahe twahoneje n’igihe hashika ibihano vyacu mw’ijoro canke mugihe co k’umutaga nabo basinziriye

[5] Rero nticari ikigandaro cabo mugihe bashikirwa n’ibihano vyacu atari uko bavuga bati:- ntankeka twebwe twari twarahemukiye imitima yacu

[6] Mu vy’ukuri tuzoba baza bamwe barungikirwa intumwa z’Imana, duteko tubabaze iyo bajanywe

[7] Kandi tuzobabwira k’ubumenyi bwacu muvyo bagize, kandi ntitwari kure yabo mugire babigira

[8] Kuri uwo musi igipimo kizoba kingana, rero abazoba bafise uburemere buremeye cane abo nibo bazoba bafise intsinzi nyakuri

[9] Nayo abazoba bafise uburemere buhwahutse abo nibo bataye mukaga imitima yabo kubera ubwishime bw’aya majambo matagatifu y’Imana

[10] Mu vy’ukuri twaraba tsimbataje kuri iy’Isi, kandi twaraba shiriyemwo ibikenewe mu buzima bwanyu, rero n’ikenguruka rikeyi gusa mukenguruka

[11] Mu vy’ukuri twarabaremye hanyuma tubashirira ho amashusho, hanyuma tubwira abamarayika duti:- nimupfukamire intumwa y’Imana Adamu (iii), baca barapfukama bose dukuyemwo uwitwa Ibilisi yavumwe niwe atari mubapfukamye

[12] Imana yavuze iti:- n’igiki cakubujije kumupfukamira mugihe nagutegeka? Nayo imwishura iti:- jewe ndi mwiza gusumba we, jewe wandemye mu muriro, nawe umurema mw’ivu

[13] Imana ivuga iti:- numanuke uve mw’ijuru, kandi ntibikenewe kugira amanyama ng’aha mw’ijuru, nuveyo mu vy’ukuri wewe uri mu bantu bakengerwa

[14] Nawe yishura ati:- numpe umwanya simpfe kugeza k’umusi waho bazozurwa abantu bose

[15] Imana ivuga iti:- mu vy’ukuri wewe uzoba uri mubahawe umwanya

[16] Shetani ivuga iti:- kubera yuko unciriye urubanza rw’ukuzimira, nanje nzobicarira abantu bawe munzira yawe igororotse

[17] Hanyuma nzobashikira imbere yabo n’inyuma yabo n’iburyo bwabo n’ibubamfu bwabo, kuko benshi muribo ntuzobasanga bari mu bantu bagukengurukira

[18] Imana ivuga iti:- nuve ngaho mw’ijuru nawe uri mubakengerwa n’ukwirukanwa n’uwuzo gukurikira muribo nzoca nuzuza umuriro udahera witiriwe Jahannamu kuri mwese

[19] Na wewe Adamu (iii) n’uvyagire ng’aha mw’ijuru hamwe n’umutambukanyi wawe, kandi mufungure aho mushaka hose, mugabo ntimwegere kuri iki giti kugira ngo ntimube mubahemukiye imitima yanyu

[20] Rero Shetani yarabashizemwo impungenge kugira ngo ibereke ibitera soni vyabo vyanyegejwe n’ukuvuga iti:- Umuremyi wanyu ntiyababujije kuri iki giti mugabo yababujije kugira ngo ntimuze mube Abamarayika canke ngo ntimuze mube mubazoramba mubuzima bw’abo bwose

[21] Nayo Shetani irabarahira iti:- mu vy’ukuri nd’umwe mubahanura impanuro nziza kuri mwebwe

[22] Rero Shetani ica ibafatira mukubahenda kwayo mugihe bahonja kuri cagiti, ibimaramare vyabo bica bira bonekena nuguca binjira kwimadikako ivyatsi vyo mw’ijuru, n’Umuremyi wabo aca arabahamagara nukuba bwira iti:- mbega sinababujije kuri iki giti nukubabwira yuko Shetani ari umwansi wanyu wo k’umugaragaro

[23] Bavuze bati:- Muremyi wacu, twarahemukiye imitima yacu, nutatugirira ikigongwe nukutugirira impuhwe zawe, ntankeka tuzoba turi mu bantu bo muruhombo

[24] Imana ivuga iti:- nimumanuke mwebwe, kuri mwebwe mubaye abansi, n’ubwicaro bwanyu buzoba buri kw’Isi hamwe nukwinezereza kwanyu kugeza kukiringo nzoshakira jewe Mana

[25] Imana ivuga iti:- muzobayo, kandi mupfireyo, kandi mukurweyo

[26] Mwebwe bantu, mu vy’ukuri twarabamanuriye impuzu zipfuka ibitsina vyanyu, hamwe n’impuzu z’ibisharizo, hamwe n’impuzu z’urupfasoni nizo mpuzu nziza, ivyo vyose nimubimenyetso vy’imihezagiro y’Imana kugira ngo bibuke

[27] Mwebwe bantu, Shetani ntibate mukaga nkuko yakuye abavyeyi banyu mw’ijuru nukubambura impuzu zabo kugira ngo yerekane ibitsina vyabo, mu vy’ukuri wewe hamwe n’ubwoko bwiwe barababona, mugihe namwe mutababona, ntankeka twebwe twarabahaye ayo mashetani kuba abagenzi babamwe batemera Imana yabo y’ukuri

[28] Mugihe bagize ibintu vy’umwanda bavuga bati:- twabisanganye abavyeyi bacu n’Imana niyo yadutegetse kugira ibi vyose, nawe vuga uti:- Imana ntitegeka ibintu bibi, nkuko mubivuga hejuru y’Imana kuvyo mutazi

[29] Vuga uti:- Umuremyi wanje niwe yategetse ubutungane, rero nimutumbereze amaso yanyu mugihe c’ugusenga kubisabisho vyose, kandi muyisenge yonyene gusa kubugamburutsi ntangere, nkuko yabaremye ubwambere, niko izobagarura iwe

[30] Umurwi umwe yarawurongoye n’uwundi nawo vyaramenyekanye yuko uri muruhombo, mu vy’ukuri uwo murwi wagize Amashetani kuba ariyo abakingira aho gukingirwa n’Imana, kandi bakiyumvira yuko aribo barongotse

[31] Mwebwe bantu, nimufate ibisharizo vyanyu igihe cose c’ugusenga, kandi mufungure hamwe n’ukunywa neza mugabo ntimurenze urugero, mu vy’ukuri Imana ntikunda abarenza urugero

[32] Vuga uti:- ni nde yabujije ibisharizo vy’Imana yakuriye ku bantu bayo none ni nde yabujije ibintu vyiza mubifungurwa, vuga uti:- ivyo bintu vyose birekuriwe kuba Isilamu k’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi bizoba ari rwabo kugeza k’umusi w’imperuka, uku rero niko tumenyesha aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu bafise ubumenyi buhagije

[33] Vuga uti:- Umuremyi wanje yarabujije ibintu vy’umwanda biboneka hamwe n’ibitaboneka hamwe n’ibicumuro bivuye kubakuru ata kuri nakumwe bafise, n’ukugereranya Imana n’ibindi bintu hamwe n’ivyo itamanuriyeko ivyemezo hamwe n’ukuvuga hejuru y’Imana kuvyo mutazi

[34] N’abantu abaribo bose barafise ikiringo cabo, nibashikirwa nico kiringo ntibazoteba n’isaha n’imwe, canke ntibazotanga imbere ico kiringo cabo kitara shika

[35] Mwebwe bantu nimwashikirwa n’intumwa z’Imana zo muri mwebwe zibamenyesha amajambo yanje, rero abazo kwikinga nivyo babujijwe, nukugira ineza ntabwoba buzoba buri kuribo kandi ntibazo teterwa

[36] Na bamwe bahakanye amajambo yacu nukuyagirirako ubwishime, abo bantu bazoba arabo mumuriro udahera bazobayo mubuzima bwabo bwose

[37] None ni nde azoba ari umuhemu mukuru gusumba uwabeshera Imana yiwe y’ukuri, canke uwuhakana amajambo yayo, aho hazoshika ahantu Imana yabandikiye kugeza aho bazoshikirwa n’intumwa zacu zizo bica, aho niho bazobabwira bati:- bari hehe abo mwahora musenga aho gusenga Imana y’ukuri? Nabo bazo kwishura bati:- barazimanganye kandi bazokwibera ivyabona bonyene yuko bari abahakanyi b’Imana

[38] Imana izovuga iti:- nimwinjire mumuriro udahera hamwe n’abandi bantu bamyeho imbere yanyu b’ibisigo n’abantu, uko hazokwinjiramwo abantu uzovuma abandi kugeza aho bazo kwegeranywa bose muri uwo muriro udahera, hanyuma abanyuma babo bazovuga kubera aba mbere babo bati:- Muremyi wacu aba bantu nibo batuzimije, rero nubahe ibihano vyo muriro udahera vy’incuro zibiri, hanyuma ice ivumera iti:- ibihano bizoba kuri mwese kandi bikabije vy’incuro zibiri mugabo mwebwe ntana kimwe muzi

[39] N’abambere babo bazovuga babwira abanyuma babo bati:- rero namwe nyene ntamigisha mwari mufise gusumba twebwe, kuri ivyo nimuhonje ibihano kubera ivyo mwahora mugira

[40] Mu vy’ukuri bamwe bahakana amajambo yacu matagatifu nukuyagirirako ubwishime, abo bantu ntibazo kwugurirwa imiryango y’Ijuru kandi ntibazo kwinjira mw’ijuru kugeza aho Ingamiya izo kwinjira muntoboro y’urushinge, kandi uku niko duhemba abagizi b’inabi

[41] Bazoba bafise ubusaswa bw’umuriro witiriwe Jahannamu no hejuru yabo hariho impuzu z’ukwipfuka zuwo muriro nyene, uku rero niko duhemba abahemukiye imitima yabo

[42] Nabamwe bemera Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, twebwe ntiduhatagiza umuntu uwariwe wese atari kububasha bwiwe, abo nibo bantu bo mw’Ijuru bazobayo mu buzima bwabo bwose

[43] Tuzokuraho ingorane ziri mubikiriza vyabo hanyuma imbere yabo habe haraca inzuzi, hanyuma bazovuga bati:- ihayagizwa ryose ryiza niryo rikwiriye Imana, kuko ariyo yaturongoye muri iyi migisha turimwo, kandi ntitwari kuba turi mu bantu barongotse turi twenyene iyo Imana itaturongora, intumwa z’Umuremyi wacu nibo bazanye ukuri kandi aribo bazobwirwa yuko iri ariryo Juru mwemerewe kubera ivyo mwahora mugira

[44] N’abantu bo mw’ijuru bazohamagara abantu bo mumuriro udahera bababwire bati:- twebwe twasanze ivyo Umuremyi wacu yatwemereye ari ivy’ukuri, mbega namwe mwasanze ivyo Umuremyi wanyu yabemereye ari ivy’ukuri? Nabo bazo vuga bati:- egome, rero uwuzo hamagara azo hamagara hagati yabo avuge ati:- umuvumo w’Imana uri kubahemukiye Imana yabo

[45] Abamye bazitira abantu munzira y’Imana y’ukuri, nugushaka kuyihuvya n’ukutemera umusi w’imperuka

[46] No hagati yabo hazoba hari abandi bantu no hejuru yaho hantu hunamutse hazoba hari abantu bazobamenya kubimenyetso vyabo hanyuma bazohamagara abantu bo mw’ijuru bavuga bati:- Amahoro y’Imana abe kuri mwebwe, nabo bakaba batarinjira mw’Ijuru mugabo bizeye yuko bazokwinjira mw’Ijuru

[47] N’amaso yabo ahindukijwe ku bantu bo mumuriro udahera, bazoca bavuga bati:- Muremyi wacu ntudushire hamwe n’abantu bahemukiye imitima yabo

[48] Nabo bazoba bari ahantu hataramutse bahamagara abantu bo mumuriro udahera babazi kubimenyetso vyabo bababwire bati:- ubwinshi bwanyu ntibwabafajije hamwe nivyo mwahora mwishimira ko

[49] Mbega sibabandi mwahora murahirirako yuko Imana itazoba shikiriza imigisha yayo, rero ni mwinjire mw’Ijuru atabwoba buri hejuru yanyu, kandi ntimuzoteterwa

[50] N’abantu bo muriro udahera bazohamagara abantu bo mw’Ijuru bati:- ni mudusesagurire amazi muvyo Imana yabahaye nabo bazo kwishura bati:- mu vy’ukuri Imana yarabujije ivyo bintu uko ari bibiri kubahakanyi b’Imana

[51] Abagize idini ryabo kuba nk’ikintu ataco kimaze canke igikinisho, n’ubuzima bwo kw’Isi burabahenda, natwe uno musi turabibagiye nkuko bibagiye ikoraniro ry’uwu musi wabo, kubera kurya guhakana amajambo yacu matagatifu

[52] Twabazaniye igitabu twatandukanije neza hamwe n’ubumenyi bwacu, buri murico n’uburongozi n’imigisha ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[53] Ntaco baraba ingaruka yavyo k’umusi hazoboneka ingaruka yavyo niho bazovuga bamwe batitayeho aho hambere, mu vy’ukuri intumwa z’Umuremyi wacu nibo bashikirije ukuri kwama, mbega turafise abasabizi kugira ngo badusabire? Canke tuzosubizwa kugira ngo tugire bimwe bitari birya twahora tugira, mu vy’ukuri bashize imitima yabo muruhombo n’ububeshi bwabo bwarabatakaranye ari bumwe bahora bategura

[54] Mu vy’ukuri Umuremyi wanyu niyo Mana yaremye Amajuru n’Isi kumisi itandatu, hanyuma iganza hejuru y’inyegamo yayo ntagatifu ipfuka Ijoro k’Umutaga uwukurikira ningoga na ningoga, n’Izuba hamwe n’Ukwezi hamwe n’Inyeyeri vyaragamburukijwe kw’itegeko ry’ayo, kandi mumenye yuko ukurema hamwe n’amategeko yose ari rwiwe, irahayagijwe bimwe bikwiye kuko n’Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[55] Nimusabe Umuremyi wanyu n’ubwitonzi ntangere no mw’ibanga kw’ijwi rigufiya mutarinze gukoma induru kuko Imana ntikunda abarenga imbibe zayo

[56] Kandi ntimugire ubwononyi kuri iy’Isi mugihe imaze kugirwa neza, kandi muyisabe muyitinya n’ukuyizera, ntankeka imigisha y’Imana iri hafi cane n’abagira ineza

[57] Nayo niyo itwara umuyaga yuko ari ikimenyetso kiri imbere y’ugushika kw’imigisha yayo, naho iyo miyaga yikorera ibicu biremereye tukayitwara kw’Isi yapfuye, hanyuma tukayamanura ayo mazi avuye muri ivyo bicu, kuri ivyo duca tunagisha ubwoko bw’ivyamwa vyose, uko rero niko tuzozura abapfuye kugira ngo mushobore kwibuka

[58] N’Isi nziza isohora ibiterwa vyayo kw’itegeko ry’Umuremyi wayo, n’Isi itameze neza ntaco itanga atari ingorane gusa, uko rero niko dutandukanya aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu bashima

[59] Twararungikiye intumwa y’Imana Nuhu (iii) ku bantu biwe nawe aca avuga ati:- emwe bantu banje, nimusenge Imana yanyu y’ukuri, mwebwe ntayindi Mana mufise atariyo yonyene gusa, mu vy’ukuri jewe ndabatinyira ibihano vyuwo musi uzoba mukuru

[60] Abakuru b’abantu babo bavuze bati:- twebwe tukubona yuko uri mubuzimire buri k’umugaragaro

[61] Aca avuga ati:- mwebwe bantu banje, jewe sindi mubazimiye, ahubwo jewe nd’intumwa y’Imana mvuye k’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[62] Ndaba shikiriza ubutumwa bw’Umuremyi wanje kandi ndabahanura mfise ubumenyi bwo ku Mana bwivyo mwebwe mutazi

[63] Mbega muratangara ndabashikirije ubutumwa buvuye ku Muremyi wanyu bushikirijwe n’umuntu ari umwe muri mwebwe kugira ngo abatuze muteko mutinye, kandi muze muronke impuhwe zayo

[64] Baramuhakanye duca turamurokora hamwe nabo bari kumwe nawe bari mubwato, hanyuma duca twibiza mumazi bamwe bahakanye amajambo yacu matagatifu, ntankeka abo bantu bari impumyi

[65] N’abantu bo kuntumwa y’Imana Aadi (iii) twaramurungikiye mwene wabo Hudu (iii) avuga ati:- mwebwe bantu banje, nimusenge Imana yanyu y’ukuri, kandi mwebwe nta Mana mufise atari Imana yonyene rudende, mbega mwebwe ntimutinya

[66] Babategetsi bahakanye bo mu bantu babo bavuze bati:- twebwe tukubona yuko wewe uri mubujuju, kandi tukakubona yuko uri mu bantu b’ababeshi

[67] Yavuze ati:- mwebwe bantu banje, jewe ntabujuju mfise mugabo jewe nd’intumwa y’Imana navuye ku Muremyi w’ibiremwa vyose

[68] Jewe ndabashikiriza ubutumwa bw’Umuremyi wanje nanje kuri mwebwe nd’umuhanuzi mwizigirwa

[69] Muratangara kubona mushikirizwa ubutumwa buvuye ku Muremyi wanyu k’umuntu umwe wo muri mwebwe kugira ngo abatuze kandi mwibuke abasigaye munyuma y’intumwa y’Imana Nuhu (iii) nukubongereza cane kw’iremwa ryanyu rero nimwibuke imigisha y’Imana kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[70] Bavuze bati:- mbega uje kugira ngo dusenge Imana yonyene rudende gusa hanyuma tureke gusenga ivyo bamye basenga abavyeyi bacu, rero nutuzanire ivyo watwemereye niwaba uri mubavugisha ukuri

[71] Nawe yishura ati:- ntankeka ibihano hamwe n’ishavu biramaze kubarwako rivuye ku Muremyi wanyu, kandi mukampaririza kubera amazina mwashizeho mwebwe n’abavyeyi banyu yuko ari amazina atamanuye afise ivyemezo, rero nimurindire nanje ndikumwe namwe mu bantu barindiriye

[72] Rero natwe turamurokora hamwe nabo bari kumwe kumigisha yacu nukubaca imvutu bamwe bahakanye amajambo yacu matagatifu kandi ntibari mubemera Imana yabo y’ukuri

[73] Nabo kwa Thamudu (iii) mwene wabo n’intumwa y’Imana Swalehe (iii) yavuze ati:- mwebwe bantu banje, nimusenge Imana yanyu y’ukuri, kuko mwebwe nta Muremyi mufise atari Imana yonyene rudende gusa, mu vy’ukuri muramaze gushikirwa n’igitangaro kiri k’umugaragaro kivuye k’Umuremyi wanyu, iyi nayo n’ingamiya y’inyana y’Imana ifise ikimenyetso kuri mwebwe, rero ni muyireke irishe kw’Isi y’Imana, kandi ntimuyigirire inabi iyariyo yose, hanyuma ntimuhave mumanukirwa n’ibihano bibabaza cane

[74] Nimwibuke ingene babagiriye abasubiriye intumwa y’Imana Aadi (iii) nukubashira ahantu heza ng’aha kw’Isi, nukwubaka amazu maniniya yacami muri ako karere kabo, n’ukubaza amazu mumisozi, rero nimwibuke imigisha y’Imana, kandi ntimube abononyi kuri iy’Isi mukugira ubwononyi

[75] Baravuze abakuru bomuri bo bishima babwira bamwe banyarucari bemera Imana yabo y’ukuri muribo bati:- mbega muremera yuko intumwa y’Imana Swalehe (iii) yarungitswe n’Umuremyi wiwe, nabo bishura bati:- mu vy’ukuri twebwe turemera ivyo yarungikanywe

[76] Baca bavuga bamwe bishima gusumba abandi bati:- twebwe duhakanye ivyo mwebwe mwemera

[77] Baca bica ya Ngamiya n’ukwiyonkora kumategeko y’Umuremyi wabo n’ukuvuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Swalehe (iii), nutuzanire muvyo watwemereye niwaba wewe uri muntumwa z’Imana

[78] Ijugumizwa ry’Isi ryarabasokoye imitima yabo, basanga bapfiriye mubisagara vyabo

[79] Rero intumwa y’Imana Swalehe (iii) abasiga aho nawe avuga ati:- mwebwe bantu banje, narabasigiye ubutumwa bw’Umuremyi wanje, kandi ndabahanura, mugabo mwebwe ntimwashimye ababa hanura

[80] N’intumwa y’Imana Lutwi (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- mbega mwebwe muriko muragira ibintu bibi vyaho ata n’umuntu n’umwe mubabaye ho imbere yanyu, kubintu bibi nk’ibi mubiremwa vy’Imana

[81] Mwebwe muturukira inyuma y’abagabo nkamwe kuko aribo mwagomwe, aho kugomwa abapfasoni! Ariko mwebwe muri mu bantu b’abononyi

[82] Ntiyabaye inyishu yabo bantu biwe atari uko babwiranye bati:- nimubirukane mu gisagara canyu kuko ari abantu bisukuye

[83] Rero duca turokora intumwa y’Imana Lutwi (iii) hamwe n’abantu biwe bose, dukuyemwo umutambukanyi wiwe yari mubari inyuma

[84] Hanyuma tubashungurira imvura nyinshi y’ibihano, rero nurabe ingene habaye amaherezo yabo bantu babi

[85] N’abantu bokwa Madyani mwene wabo na Shuaibu (iii) yavuze ati:- mwebwe bantu banje nimusenge Imana yanyu y’ukuri kuko ntayindi Mana mufise atari iyi Mana yonyene mufise gusa kuko muramaze gushikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro bivuye ku Muremyi wanyu, rero nimukwize neza na neza ibipimo vy’iminzani yanyu, kandi ntimubagabanirize abantu kubintu vyabo, kandi ntimugire ubwononyi ngaha kw’Isi munyuma yaho imaze gutegurwa neza, ibi rero nivyo vyiza kuri mwebwe nimwaba mwemera Imana yanyu y’ukuri

[86] Ntimwicare mumayira abiri mugutinyisha nukuzitirira abantu kw’idini ry’Imana kuri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri, nugushaka kuyihuvya, kandi mwibuke mugihe mwari inkehwa nayo ibagira kuba muri benshi, nimurabe ingene yabaye amaherezo yabo bononyi

[87] Nihaba hari umurwi w’abantu muri mwebwe wemeye kuvyo narungikanywe hakaba n’uwundi murwi utemeye Imana y’ukuri, rero nimutenyenye kugeza aho Imana izocira urubanza ruri hagati yanyu, nayo niyo nziza kubaca manza

[88] Abategetsi bahora bishima mu bantu biwe bavuze bati:- ewe Shuaibu (iii) tuzogusohora wewe hamwe nabamwe bemeye Imana yabo y’ukuri muri kino gisagara cacu canke musubire mumico n’imigenzo yacu, nawe aca avuga ati:- mbega naho bidushavuza

[89] Ntankeka twebwe twarabesheye Imana, nitwasubira mumico n’imigenzo yanyu munyuma yaho Imana yamaze kuturokora nivyo vyose, kandi ntibizobaho kuri twebwe gusubira muri iyo mico n’imigenzo kiretse Imana yonyene ibishatse ariyo Muremyi wacu, ikikujwe n’ibintu vyose k’ubumenyi bwayo bwose, ku Mana niyo twizeye, Muremyi wacu nuducire urubanza rw’ukuri ruri hagati yacu hamwe n’abagenzi bacu, na wewe ni wewe mwiza mubaca manza b’ukuri

[90] Babategetsi bahakanye Imana yabo y’ukuri baciye bavuga bati:- nimwa kurikira uyo Shuaibu, aho ntankenka muzoba muri muruhombo

[91] Rero ijugumizo ry’Isi ryarasokoye imitima yabo, baba abatishoboye mugisagara cabo

[92] Abahakanye intumwa y’Imana Shuaibu (iii) bakaba nkuko batamyeho aho hantu, rero bamwe bahakanye intumwa y’Imana Shuaibu (iii) nibo bantu bari muruhombo

[93] Rero mugihe hashika umwanya wuguhonywa kwabo bantu babi intumwa y’Imana Shuaybu (iii) yaravuye muri ico gisagara hamwe n’abamwemeye aca abata kure nukwigira nukuvuga ati:- emwe bantu banje, nabashikirije ubutumwa bw’Umuremyi wanje, kandi nabahaye n’impanuro, mbega nteterwe hejuru yanyu mwebwe bahakanyi b’Imana y’ukuri

[94] Natwe ntitwazanye intumwa y’Imana iyariyo yose mugisagara icarico cose nuguhakanwa atari uko yahana abanya gihugu babo nukuba girira ingorane z’urutavanako kugira ngo bashobore kugamburuka

[95] Hanyuma twebwe twama duhindura ahantu h’amabi tugahashira ineza, naho bogwirirana baka vuga bati:- amagorwa hamwe n’umunezero nivyashikiye abavyeyi bacu, rero tuzobahonya giturumbuka mugihe batarabimenya

[96] Iyo abo bantu bo mubisagara vyabo bemera Imana yabo y’ukuri nugutinya, mu vy’ukuri twari kubugurira imigisha yo mw’ijuru no kw’Isi, mugabo barahakanye dutako turabatuza kubera ivyo bahora bagira

[97] Mbega abantu bo mubisagara baremeje yuko ibihano vyacu bitazoba shikira mw’ijoro nabo basinziriye

[98] Abo bantu bo mubisagara baremeza yuko ibihano vyacu bitazoba korako k’umurango nabo bariko barafyinata

[99] Mbega baremeza yuko guhanwa n’Imana, batemeza yuko ibihano vy’Imana atari abantu bari muruhombo

[100] Mbega ntibazi yuko abantu batoranye ibisigi vyo ng’aha kw’Isi munyuma yabahabaye ho bahonejwe yuko iyo dushaka twobashira mungorane kubera ibicumuro vyabo, kandi tugaca dutera ikidodo hejuru y’imitima yabo, no kuri ivyo rero ntibazo kwumva

[101] Ivyo n’ibisagara tukubwira bimwe munkuru zavyo, kandi ntankeka intumwa z’Imana zarabashikiye n’ivyemezo biri k’umugaragaro mugabo ntibari mubemera muvyo bahakanye aho hambere, uku rero niko Imana itera ikidodo kumitima y’abatemera Imana yabo y’ukuri

[102] Nokuri benshi muribo ntitwabonye amasezerano ayariyo yose, ahubwo mu vy’ukuri benshi muribo twasanze bari mu bantu b’inkozi z’ibicumuro

[103] Hanyuma munyuma yizo ntumwa z’Imana zose, twaciye turungika intumwa y’Imana Mussa (iii) n’ivyemezo vyacu kwa Fir’auni hamwe n’abantu biwe, mugabo barabihakanye, rero nurabe ingene yabaye amaherezo y’abononyi

[104] Intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuze iti:- ewe Fir’auni, jewe nd’intumwa y’Imana mvuye k’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[105] Ntegerezwa kutavuga hejuru y’Imana atari ukuri gusa mu vy’ukuri nanje ndabashikiriza ibimenyetso biri k’umugaragaro bivuye k’Umuremyi wanyu, rero nujane bene Israeri hamwe nanje

[106] Fir’auni yavuze ati:- niwaba waje uzananye n’ivyemezo bigaragara n’ubizane niwaba uri mu bantu bavugisha ukuri

[107] Aca ajugunya inkoni yiwe hasi, mu mwanya ica ihinduka inzoka iboneka neza

[108] Aca asokorora ukuboko kwiwe mu mwanya isase uca uhinduka ibara ryera ku bantu bawitegereza

[109] Babategetsi bo mu bantu bo kwa Fir’auni baciye bavuga bati:- mu vy’ukuri uyu n’umurozi abufitiye ubumenyi

[110] Ashaka kubakura mugisagara canyu, none mwebwe mubivuga ko iki

[111] Bavuga bati:- nimu mureke gatoyi hamwe na mwene wabo hanyuma mubarungike abakoranye abantu bo mugisagara

[112] Bakuzanire abarozi bose bafise ubumenyi bwukuroga

[113] Baraje abarozi bose bokwa Fir’auni bavuga bati:- mbega turaronka impembo nitwatsinda

[114] Fir’auni aremera ati:- egome, namwe ntankeka muzoba muri mubari hafi yanje

[115] Baca bavuga bati:- ewe Mussa (iii) mbega ni wewe utangura kujugunya ubwo burozi bwawe imbere y’abantu babubone canke tuzoba ari twebwe bambere dutangura kujugunya

[116] Intumwa y’Imana Mussa (iii) abishura ati:- nimujugunye mwebwe, mugihe bajugunya baciye bahumishwa amaso y’abantu bose nukubatera ubwoba nukuzana uburozi buniniya buhanitse

[117] Duca tumurungikira ubutumwa intumwa y’Imana Mussa (iii) duti:- nute iyo nkoni yawe, mu mwanya ica iramiragura ivyo bagize babarozi vyose

[118] Ukuri kuba kurahagaze, bica birononekara ivyo bahora bagira

[119] Kuri ivyo rero batsindiwe ngaho, nukuba mu bantu batetewe

[120] N’abarozi barahindura bashira imitwe yabo hasi

[121] Bavuze bati:- twebwe turemeye Umuremyi w’ibiremwa vyose

[122] Umuremyi w’intumwa y’Imana Mussa (iii) na Haruna (iii)

[123] Fir’auni avuga ati:- yoh! muramwemeye imbere yuko ntarabaha uruhusha, iyi niyo ngeso mwagiriye mugisagara mwebwe hamwe na Mussa (iii) kugira ngo mubakureho bonyene muri ico gisagara, hanyuma muce musigara muri ico gisagara mwenyene mugabo muzo bimenya ico nzobakorera

[124] Ningombwa ndabacagagure amaboko yanyu n’amaguru yanyu ndabitandukanije, hanyuma nce ndababamba mwese kumisaraba

[125] Nabo bishura bati:- twebwe tuzosubira ku Muremyi wacu

[126] Na wewe ntiwabonye inabi iyariyo yose atari uko twemeye amajambo y’Umuremyi wacu matagatifu mugihe yadushikira, Muremyi wacu! n’uduhundire ukwihangana kwacu, kandi tukwitabe natwe turi aba Isilamu

[127] Na b’abategetsi bomu bantu bokwa Fir’auni bavuze bati:- mbega muzomusiga Mussa (iii) hamwe n’abantu biwe bazane ubwononyi ng’aha kw’Isi n’ukugusiga wewe n’Imana zawe, nawe avuga ati:- tuzo kwica ibibondo vyabo vy’abahungu hanyuma dusige abagore babo bakiri bazima, kandi ntankeka ni twebwe dufise inguvu hejuru yabo

[128] Intumwa y’Imana Mussa (iii) yabwiye abantu biwe ati:- nimusabe imfashanyo ku Mana yanyu, kandi mwigumye, kuko iy’Isi niy’Imana azoyisigira uwo yishakiye mu bantu biwe, n’amaherezo meza niku bantu bayigamburukira

[129] Bavuze bati:- twebwe twarasuzuguwe imbere yuko udushikira n’inyuma yaho wewe umaze kudushikira, niho yavuga intumwa y’Imana Mussa (iii) ati:- nkumbure Umuremyi wanyu azomuhonya uyo mwansi wanyu n’ukubagira mwebwe kuba abategetsi bomuri ibi bisagara hanyuma arabe ingene muzogira

[130] Mu vy’ukuri twarabahanye abantu bo kwa Fir’auni kumyaka myinshi cane yukugabanukirwa n’ibiterwa kugira ngo bibuke

[131] Bashikiwe n’ineza baca bavuga bati:- ibi vyose nukubera twebwe, hanyuma bashikiwe n’ivyago baca bavyegeka kuntumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe nabo bari kumwe nawe, rero ukutumvikana kwabo nikuva ku Mana, mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[132] Bavuze bati:- ikimenyetso icarico cose uzodushikiriza kugira ngo uturogeshe naco, ntituzo cemera na gatoyi

[133] Twaciye tubarungikira imvura y’isegenya hamwe n’inzige hamwe n’inda hamwe n’ibikere n’amaraso kuba arivyo bimenyetso, vyatandukanije k’umugaragaro ukuri kw’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugabo bagumye bishima, bakaba bari mu bantu babi cane

[134] Mugihe baguweko n’ibihano baca bavuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) nudusabire k’Umuremyi wawe kuvyo yakwemereye, niyadukuriraho ivyo bihano ntankeka tuzokwemera, mu vy’ukuri tuzobatwara bene Israeri iyo bashaka kuja

[135] Mugabo mugihe tubakuriyeko ibihano kugeza kukiringo caho bazoshikira gukurwaho imitima yabo canke guhonywa mu mwanya baca badohoka kumasezerano

[136] Rero tuzobihorera nukubibiza mukiyaga kubera uguhakana kw’ibimenyetso vyacu nukuta vyitaho

[137] Duca duha ibisigi abantu baboneka yuko batishoboye kandi babonerwa twahaye ibisigi vy’ibisagara vyo mubuseruko no mubumanuko bw’igihugu arivyo twashizemwo imihezagiro myinshi, n’ijambo ryiza ry’Umuremyi wawe riba ariryo ritsimbatara kuri bene Israeri kubera ukwihangana kwabo, n’uguca duhonya ivyo Fir’auni yahora agira hamwe n’abantu biwe, hamwe n’ivyo bahora bubaka

[138] Duca tujabura bene Israeri mukiyaga nugushikira abantu bahora basenga amasanamu yabo baca bavuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) natwe nutugirire ama mana nkuko nabo bafise ama mana, intumwa y’Imana Mussa (iii) abishura ati:- mu vy’ukuri mwebwe muri bantu b’ibijuju

[139] Aba bantu ibi bintu vyose bafise bizohonywa kandi nivy’ubusa muvyo bahora bagira

[140] Aca avuga ati:- mbega ndabaronderere Imana itari iyi Mana mugihe ariyo yabateye iteka riri hejuru y’ibiremwa vyose

[141] Mugihe twabarokora muminwe ya Fir’uni hamwe n’abantu biwe, aribo babahaye ibihano bibi cane, mukwica ibibondo vyanyu vy’abahungu nugusigaza abagore gusa, no murivyo hari ibibazo bihambaye bivuye ku Muremyi wanyu

[142] Twaramwemereye Intumwa y’Imana Mussa (iii) indagano y’imisi mirongo itatu turayikwizako iyindi misi cumi, ica ikwira yandagano y’umuremyi wiwe y’imisi mirongo ine, n’intumwa y’Imana Mussa (iii) abwira mwene wabo Haruna (iii) ati:- nufate mukibanza canje mu bantu banje ubategure neza, kandi ntukurikire inzira y’abononyi

[143] Mugihe yashika intumwa y’Imana Mussa (iii) kw’isezerano ryacu n’ukuganira n’Umuremyi wiwe, intumwa y’Imana yaciye ivuga iti:- Muremyi wanje nunyereke kugira ngo ndakubone, Imana nayo imwishura iti:- ntushobora kumbona mugabo nurabe k’umusozi niwa bona uwo musozi uhagaze neza urashobora kumbona, rero Umuremyi wiwe mugihe yibonesha kuri uwo musozi, yaciye iwu manyagura, n’intumwa y’Imana Mussa (iii) aca arwa hasi ameze nk’uwaravye, mugihe y’ikangura yaciye avuga ati:- ni wewe nyene iteka, ndasavye ikigongwe kuri wewe, nanje nd’uwambere wabemera ibi vyose

[144] Imana ivuga iti:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii):- jewe nagutoye kubera abantu bose kubutumwa bwanje nukuvugana na wewe kuri jewe, rero niwakire ibi ndaguhaye kandi ube mu bantu bashima

[145] Duca tumwandikira k’urubaho ibintu vyose n’ubutumwa n’insiguro y’ibintu vyose, rero nubifate nka nkama hanyuma utegeke abantu bawe babufate ubu butumwa neza, kuko ubu vuba nzobereka ibisagara vy’abononyi basenyura amategeko y’Imana

[146] Nzobakingira n’amajambo yanje kuri bamwe bishima ng’aha kw’Isi ata kuri nakumwe bafise, n’ababona ivyemezo ntibavyemere naho babona inzira y’uburokoke ntibayifatako ari inzira ishemeye, mugabo babonye inzira ihuvya baca bayifata nkuko ari inzira nyakuri, ivyo vyose nukubera yuko bahakanye amajambo yacu matagatifu nukuta yitaho

[147] Nabamwe bahakanye amajambo yacu matagatifu nuguhakana guhura n’umusi w’imperuka, ibikorwa vyabo nivyononekaye, mbega bazorihwa ibindi bintu mugabo nikuri bimwe bahora bagira

[148] No munyuma yaho abantu bo kuntumwa y’Imana Mussa (iii) baragize kubisharizo vyabo vy’intama bifise umubiri gusa ufise ijwi, mbega ntibabonye yuko iyo ntama itavugana nabo canke itabarongora inzira, kuko bayigize kuba ariyo mana yabo, nukuba mu bantu bahemukiye imitima yabo

[149] Mugihe bicuza nukubona yuko bamaze kuzimira, baciye bavuga bati:- Umuremyi wacu natatugirira impuhwe zayo nukutugirira ikigongwe, ntankeka tuzoba turi mu bantu bononekewe

[150] Mugihe intumwa y’Imana Mussa (iii) yagaruka ku bantu biwe nawe yashavuye afise n’agahinda, yaciye avuga ati:- icegera kibi mwansigiye munyuma yanje namaze kugenda, mbega mwabaye imbere y’amategeko y’Umuremyi wanyu? Aca ajugunya vyabibaho yari afise, aca afata k’umutwe wamwene wabo amukwegera kuri we n’ukuvuga ati:- ewe mwene mama, mu vy’ukuri abantu banje barangaye kugeza naho bagomba kungandagura, rero nawe ntubanezereze abo bansi kubera jewe, kandi ntunshire hamwe n’abantu babi bahemukiye imitima yabo

[151] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- Muremyi wanje numbabarire jewe hamwe namwene wanje hanyuma utwinjize mumpuhwe zawe kuko ari wewe nyene impuhwe nyinshi gusumba abafise impuhwe bose

[152] Mu vy’ukuri bamwe bagize intama yuko ariyo Mana yabo, abo bantu bazoshikirwa n’ishavu rivuye ku Muremyi wabo hamwe n’ibimaramare bininiya vyo mubuzima bwabo bwo ng’aha kw’Isi, uku rero niko duhemba abiyadukiza mw’idini ry’Imana

[153] Nabamwe bagize amabi hanyuma bagasaba imbabazi munyuma yivyo bagize n’ukwemera Umuremyi wawe munyuma yibi vyose, nuko ariyo nyene ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[154] Mugihe ishavu ry’intumwa y’Imana Mussa (iii) ryacureha, yaciye atora zambaho yajugunya, no munyandiko zayo harimwo uburokoke n’imigisha kuri barya bantu batinya Umuremyi wabo

[155] N’intumwa y’Imana Mussa (iii):- yaciye atora abantu mirongo indwi mu bantu biwe kumasezerano yacu, mugihe bashikirwa n’inyiganzwa ry’isi rininiya, intumwa y’Imana Mussa (iii) yaciye ivuga iti:- Muremyi wanje, iyo uba ubishaka wari kubahonya abo bantu hamwe na jewe kuva kera, none uduhoneje kubera ivyo bakoze vyabijuju muri twebwe, rero ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari ibigeragezo vyawe, rero ureka uwuzimira kuwo wishakiye hanyuma ukarongora uwo wishakiye, ni wewe udukingiye, rero nutugirire ikigongwe kandi uduhe n’impuhwe zawe, nawe ni wewe mwiza wukugira ikigongwe

[156] Kandi utwandikire ineza kuri iy’Isi no mw’ijuru, kuko twebwe dusubiye iwawe, Imana ica ivuga iti:- ibihano vyanje nzobishikiriza uwo nishakiye, n’imigisha yanje ndashobora kuyikwiza kubintu vyose, mugabo nzoyishikiriza kuri bamwe bikinze n’ivyo nababujije hamwe n’abatanga imperezwa hamwe n’abemera amajambo yacu

[157] Abakurikira intumwa y’Imana ariyo ntumwa itazi gusoma n’ukwandika, bakaba bayibona gusa muvyanditswe iwabo mugitabu ca Taurati n’igitabu c’Injili, ikaba yabategeka kugira ineza n’ugutuza ibintu bibi, nukubaha uburenganzira bw’ukugira ibintu vyiza, hamwe n’ugutuza amabi, nukuba kurira ibibaremereye hamwe n’iminyororo yari hejuru yabo, rero bamwe bayemera bimwe vy’ukuri nukuyisonera hamwe nukuyifasha nugukurikira umuco wamanuwe nayo, abo nibo bantu bene intsinzi

[158] Vuga uti:- mwebwe bantu, mu vy’ukuri jewe nd’intumwa y’Imana kuri mwebwe mwese, Imana ifise ubwami bw’Amajuru n’Isi, rero ntawundi ategerezwa gusengwa atariyo yonyene gusa, niyo irema kandi niyo yica, rero nimwemere Imana hamwe n’intumwa yayo ariyo ntumwa itazi gusoma n’ukwandika ikaba ariyo yemera Imana hamwe n’amajambo yayo, kandi nimuyikurikire kugira ngo murongoke

[159] Nomu bantu b’intumwa y’Imana Mussa (iii) hari abantu barongora abandi munzira y’ukuri nokuri uko kuri baragutumbera ko

[160] Twarabagabuye mwo amoko cumi n’abiri, n’intara zitandukanye, nuguha intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe bamusaba amazi abantu biwe yuko yokubita inkoni yiwe kw’ibuye, mumwanya haca haboneka amasoko cumi n’abiri avuye muri iryo buye, n’abantu bose baca baramenya ubunywero bwabo bwukunywera ko, duca tubereka ibicu nukuba manurira ibifungugwa vyitiriwe kw’izina rya Manna na Salwaa tubabwira duti:- nimufungure neza kuri ibi bifungurwa twabahaye, kandi ntibaduhemukiye twebwe, ahubwo nibo bahemukiye imitima yabo

[161] Mugihe babwirwa bati:- nimube muri iki gisagara nomurico mufungure aho mushaka hose kandi muvuge muti:- duhanagurire ibicumuro vyacu kandi mwinjire murugi n’ubugamburutsi ntangere natwe tuzobagirira ikigongwe kumakosa yanyu kandi tuzobongereza ineza kubikorwa vyiza bagize

[162] Bamwe bahemukiye imitima yabo muribo barahinduye iyindi mvugo atari imwe babwirwa, rero tuzobarungikira ibihano bivuye mw’ijuru, kuvyo bahora bihemukira kubwabo

[163] Nimubaze inkuru z’ibisagara vyari kunkengera z’ikiyaga, mugihe basenyura amategeko y’umusi wagatandatu, hanyuma amafi yabo yabashikira kuri uwo musi wagatandatu no kumisi itari iyo yagatandatu atahora abashikira, rero uku niko twabahaye ibibazo kubera ukwiyonkora kwabo

[164] Nabamwe mu bantu bo muribo mugihe bavuga bati:- hari inyungu nyabaki y’ugutuza abantu Imana izobica canke izohana kubihano bikaze cane, nabo bishuye bati:- turonke ivyitwazo imbere y’Umuremyi wanyu, nkumbure nabo botinya

[165] Rero mugihe babinegura muvyo bahora bibutswa, twararokoye bamwe bahora batuza amabi, duca duhana bamwe bahemukiye imitima yabo kubihano bibi cane mukwiyonkora kwabo

[166] Mugihe bishima cane nukutareka ivyo twababujije twababwiye duti:- nimube inkende z’ibimaramare

[167] Mugihe Umuremyi wawe yamenyesha yuko azobazanira kugeza k’umusi w’imperuka abantu bazobahana kubihano bibi cane, mu vy’ukuri Umuremyi wawe aroroshe muguhana kandi ntankeka niyo ifise ikigongwe cinshi c’impuhwe zihagije

[168] Twaraba tandukanije ng’aha kw’Isi tubagira imirwi itandukanye, kuko muribo harimwo abantu b’intungane, n’abandi muribo n’abatandukanye nabo, natwe twarabahaye ibibazo vyinshi vy’amahirwe hamwe n’amabi, kugira ngo basubire muruhongore

[169] Munyuma yaho haciye hasubirirwa n’urundi runganwe rubi cane rwatoranye ibisigi vy’igitabu batoramwo ivyabujijwe vyo ng’aha kw’Isi bavuga bati:- twebwe tuzogirirwa ikigongwe n’ibindi nk’ibi nivyadushikira navyone tuzovyakira, mbega ntibagiriwe amasezerano yomu gitabu yuko batazo vuga amajambo bayegeka ku Mana atari ukuri gusa, nabo bakaba baramaze gusoma ibiri muri ico gitabu, n’inzu yo mw’ijuru izobabera nziza muri bamwe batinya Imana yabo y’ukuri, mbega mwebwe ntimutegera

[170] Nabamwe bafata igitabu c’Imana nka nkama nuguhagarika amasengesho tuzobahenba ineza, mu vy’ukuri natwe ntidutakaza impembo z’abagira ineza

[171] Mugihe twasenyura umusozi hejuru yabo nkakumwe kw’igicu, nabo baca biyumvira yuko uwo musozi uhava ubarwako, duca tubabwira duti:- nimuwufate nka nkama muvyo twabahaye, kandi mwibuke ibirimwo kugira ngo mushobore gutinya

[172] N’Umuremyi wawe mugihe yabazana bari mu bantu bavuye muribo kandi ari no muruvyaro rwabo n’ukubemeza kumitima yabo avuga ati:- mbega jewe sindi Umuremyi wanyu? Nabo bishura bati:- egome, ni wewe kandi turemeje yuko mutazovuga k’umusi w’imperuka yuko twebwe twari twasamaye n’ibi tutari tubizi

[173] Canke ngomuvuge yuko abavyeyi bacu nibo bagereranije Imana n’ibindi bintu aho hambere, natwe twari murunganwe rwanyuma yabo, yuko uzo duhonya kubera amabi bagize abo bantu babi

[174] Uku rero niko dutandukanya aya majambo y’Imana matagatifu twizera yuko bazogaruka

[175] Nubasomere inkuru zabamwe twahaye amajambo yacu matagatifu nabo baca barayiyambura, Shetani nayo ica irabakurikirana, baca baba mu bantu batakaye

[176] Iyo dushaka twari kubarerura kuri ayo majambo y’Imana matagatifu, mugabo bagumye bamatanye n’Isi n’ugukurikira ivyo imitima yabo yipfuza, rero uko bameze nink’imbwa uyikubise ica itera akaruru n’uguhema hema, nahone utayikubise iguma ihema hema, uku niko abantu bameze mubahakanye amajambo yacu matagatifu, rero nuvuge ivyabaye nkumbure bokwiyumvira

[177] N’ububisha bumeze gute bw’akarorero kabahakanye amajambo yacu matagatifu, nuguhemukira imitima yabo

[178] Uwuzoba rongora n’Imana nabo nibo bazoba barongotse, nayo abo izoreka ngo bazimire, abo nibo bazoba bari muruhombo

[179] Kandi ntankeka twarabaremeye umuriro witiriwe Jahannama, benshi mubisigo no mu bantu, bakaba bafise imitima mugabo ntibategera, n’amaso barayafise mugabo ntibabona n’amatwi barayafise mugabo ntibumva, abo bantu ni nk’ibikoko ahubwo n’abantu bazimiye cane, kandi nibo ataco bibuka nagatoyi

[180] N’Imana ifise amazina meza meza rero nimuyisabe kuri ayo mazina yayo kandi mubareke bamwe bonona ubutagatifu bw’amazina yayo, ubu vuba bazohembwa impembo kuvyo bahora bagira

[181] Nomuri bamwe twarema harimwo abantu barongora abandi k’ukuri, n’ukugira k’ubutungane bwuko kuri nyene

[182] Nabamwe bahakanye amajambo yacu matagatifu tuzobakwega buhoro buhoro kuburyo bonyene batazo bimenya na gatoyi

[183] Nanje nzobaha ikiringo gikwiye mu vy’ukuri ubushobozi bwanje burahagije

[184] Mbega ntibiyumvira uyo muntu wabo yuko adakomeye neza mu mutwe? Kandi ntiyari kuba ariwe atari uko ari umuntu atuza kandi aboneka neza

[185] Mbega ntibaraba ubwami bw’Amajuru n’Isi hamwe n’ibintu Imana yaremye? Nukuba nkumbure urupfu rwabo ruri hafi, rero munyuma yaya majambo matagatifu hoba hariho ibindi biganiro nyabaki bazokwemera

[186] Abo Imana ireka ngo bazimire ntawundi muntu yobarongora nayo irabareka mubuzimire bwabo bataya taya hirya no hino

[187] Barakubaza kubijanye n’igihe kizobonekera mbega hazoba iki? Wewe nuvuge uti:- ubumenyi bwayo buri ku Muremyi wanje gusa, ntan’umwe ashobora kugaragaza kumwanya wayo atariyo yonyene gusa, n’ibiremeye mu biri mw’ijuru no kw’Isi, kandi ntibizobashikira atari uko bizoshika giturumbuka, kandi barakubaza yuko wayirondeye wewe vuga uti:- ubumenyi bwayo buri ku Mana yonyene gusa, mugabo abantu benshi ntavyo bazi na gatoyi

[188] Vuga uti:- ntabushobozi mfise bw’ukwiha agahengwe akariko kose, canke ubwo kwikurira ingorane izarizo zose mfise, atari uko Imana yonyene yabishatse, niyo menya ibitarabaho nari kurushiriza ibikorwa vyiza kandi vyinshi, kandi sinari gukorwako n’inabi, nanje ntaco ndimwo mugabo ndi mubatuza kandi nd’umutanga butumwa bwiza ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[189] Niyo yabaremye mumutima umwe, no muri uwo mutima niyo yaremye abapfasoni babo kugira ngo baronke ihumure kuribo, n’igihe bahujije ibitsina vyabo aca asama imbanyi yoroshe nukuyigendana, rero yibungenze bose uko ari babiri bama basaba Imana Umuremyi wabo bavuga bati:- niwaduha ikibondo c’intungane tuzoba turi mu bantu bakenguruka

[190] Rero mugihe yabaronsa ikibondo c’intungane baca bamugereranya n’izindi Mana muvyo yabahaye, ni ninahazwe Imana nivyo bayigereranyako n’ibindi bintu

[191] Bayigereranya Imana n’ibindi bintu kuri bamwe ataco barema mugihe aribo baremwe

[192] Kandi ntibashobora kubafasha, canke ntibashobora kwifashisha ku mitima yabo

[193] Nimwaba hamagara munzira y’uburokoke ntibazokwigera baba kurikira, ni vyiza rero kuri mwebwe mubahamagaye canke mukihorera

[194] Mu vy’ukuri bamwe babasenga aho gusenga Imana yonyene rudende, n’abantu nkamwe, nimugerageze kuba hamagara nabo babitabe, nimwaba muvugisha ukuri kwama

[195] Mbega barafise amaguru bagirako, canke barafise amaboko bafatirako, canke barafise amaso babonerako, canke barafise amatwi bumvirako, wewe vuga uti:- nimuhamagare abo mugereranyako Imana n’ibindi bintu, hanyuma mungirire amarorerwa ayari yo yose, kandi ntimumpe umwanya na mutoyi

[196] Uwunkingiye jewe n’Imana yanje yamanuye iki gitabu ceranda ca Qur’ani, nayo niyo ibarinda abagira ineza bose

[197] Nabamwe bayisenga atari Imana y’ukuri, ntabushobozi bafise bw’ukuba kingira canke ubwo gukingira imitima yabo

[198] Nimwaba hamagarira muburokoke kuribo ntavyo bazokwigera bumva, mugabo ubabona bakwitegereza mugabo batabona

[199] Nushigikirane mukugira ikigongwe hamwe n’ugutegeka mukugira ineza, kandi ntiwiteho abadafise ubwenge

[200] Niwashikirwa n’impungenge za Shetani, niwirinde ku Mana yawe ntankeka niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[201] Bamwe batinya Imana yabo y’ukuri, mugihe bakozweko n’amohe ya shetani mukanya baba babonye inzira

[202] Na bene wabo babakwegera muruhombo, hanyuma nabo ntibareka kuba zimiza

[203] Nutabashikiriza amajambo y’Imana matagatifu baca bavuga bati:- ni kuki atizitirira wenyene? Vuga uti:- jewe nkurikiza ivyo neretswe bivuye ku Muremyi wanje, aya majambo y’Imana matagatifu n’ikimenyetso kivuye ku Muremyi wanyu aribwo burokoke n’impuhwe ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[204] Mugihe hasomwe amajambo y’Imana matagatifu nimuyumvirize kandi muceceke kugira ngo muronke impuhwe zayo

[205] Nuvuge Umuremyi wawe k’umutima wawe n’ubwitonzi ntangere n’ukuyitinya utarinze gukoma induru muri ayo majambo yawe, haba mugitondo no kumugoroba, kandi ntube mubasamaye

[206] Bamwe bari ku Muremyi wabo ntibishima mukugira amasengesho y’Umuremyi wabo, kandi bayihayagiza nukuyipfukamira bashize imitwe yabo hasi

Iminyago

Surah 8

[1] Barakubaza kubera amatungo yaronkewe mungwano, wewe n’uvuge uti:- amatungo yaronkewe mungwano na y’Imana hamwe n’intumwa yayo, rero nimutinye Imana hamwe n’intumwa yayo nimwaba mwebwe muri mubemera Imana y’ukuri

[2] Mu vy’ukuri abemera bimwe vy’ukuri nibarya mugihe havuzwe Imana imitima yabo ica yuzuramwo ubwoba, basomewe amajambo yayo baca bongereza ukwemera kwabo n’ukwizera Umuremyi wabo gusa

[3] Abahagarika amasengesho yabo n’ugutanga muvyo twabahaye

[4] Abo nibo bemera bimwe bivuye k’umutima, kandi nibo bafise ubutegetsi ku Muremyi wabo n’ikigongwe hamwe n’imigisha myiza

[5] Nkuko Umuremyi wawe yagusohoye munzu yawe munzira y’ukuri n’umurwi umwe w’abemeye Imana yabo y’ukuri utagomba yuko usohoka

[6] Barahaririye na wewe mubijanye n’ukuri munyuma yaho kwakuri kwaja ahabona nkuko basunitswe bajanwa murupfu nabo bibonera

[7] N’igihe Imana y’abemerera kimwe mubisagara bibiri yuko ari rwanyu, namwe muca mwipfuza kuronka kimwe muri ivyo bisagara bitishoboye n’Imana nayo ikunda gutsimbataza ukuri kumajambo yayo n’uguca imizi y’abatemera Imana y’ukuri

[8] Kugira ngo hemerwe ukuri n’ugukura ibitemewe n’amategeko naho boshavura abantu babi

[9] Mugihe mwasaba imfashanyo ku Muremyi wanyu, nayo irabishura yuko mu vy’ukuri jewe nzoba fashisha abamarayika igihumbi bazokurikirana n’abandi batavanako

[10] N’Imana ntiyagize ibi vyose atari uko coba ari ikimenyetso n’akamwemwe, kugira ngo imitima yanyu igire ihumure kuriyo, kandi ntamfashanyo atari iyivuye kumana, nayo mu vy’ukuri niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[11] Mugihe yabaryamika itiro ry’amahoro rivuye kuriwe nukuba manurira amadahurwa avuye mu bicu kugira ngo ibasukure kuriyo nukuba kurira umwanda wa Shetani hamwe n’uguha imitima yanyu inguvu nugutsimbataza amaguru yanyu hasi

[12] Umuremyi wawe igihe yereka abamarayika nukuba bwira iti:- mu vy’ukuri jewe ndi kumwe namwe rero nimubatere intege bamwe bemera nanje nanje nzobatera ubwoba mumitima y’abatemera Imana yabo y’ukuri, rero ni mubakubite hejuru y’amazosi yabo, kandi muce amasonga y’intoke zabo

[13] Ivyo vyose nuko biyonkoye ku Mana hamwe n’intumwa yayo, rero uwiyonkoye ku Mana hamwe n’intumwa yayo, burya Imana irakaze cane muguhana

[14] Rero nimuyihonje kandi ntankeka abahakanyi b’Imana y’ukuri barafise ibihano vy’umuriro udahera

[15] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwahura n’abatemera Imana yabo y’ukuri mungwano ntimuba hindukirize imigongo yanyu mwiruka

[16] Nuwuzoba hindukiriza umugongo wiwe kuri uwo musi, kiretse uwahindukiye atewe n’umwansi canke ahindukiye agiye kwiyunga kurundi ruhande rw’ingabo zaba Isilamu, nihataba uko naho uyo muntu niwe akwiye kuronka ishavu ry’Imana, n’ubwicaro bwiwe n’ubwo muriro udahera witiriwe Jahannamu, naho n’ahantu habi cane hato subizwayo umuntu

[17] Mwebwe ntimwashoye kubica, mugabo Imana niyo yabishe, kandi nawewe aho wateye mugabo Imana niyo yawuteye, Imana niyo yabigize ibi vyose kugira ngo ibahe abayemeye akaganuke keza kavuye kuriyo, mu vy’ukuri Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[18] Rero ibi vyose mu vy’ukuri Imana izoca imvutu z’abahakanyi batemera Imana yabo y’ukuri

[19] Nimwaba mushaka urubanza, urwo rubanza ruramaze kubashikira, rero nimwihangana bizoba ari vyiza kuri mwebwe, hanyuma nimwasubira kurwana nabo natwe tuzosubira kurwana nabo, n’abantu banyu ntanakimwe bazobafasha naho boba ari benshi gute, n’Imana iri kumwe n’abayemera

[20] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, ntimwiyonkore kuriyo mugihe namwe mwumva

[21] Kandi ntimube nkabamwe bavuga bati:- turumvise mugabo nabo batumvise icarico cose

[22] Mu vy’ukuri ibikoko bibi imbere y’Imana nivyahawe ukutumva, n’abihaye kuba ari ibiragi, n’ukutabishira mubwenge bwabo

[23] Iyo Imana imenya ineza iyariyo yose kuribo, yari kubumvisha naho yari kubumvisha bari guhinduka nukutavyitaho

[24] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwitabe Imana hamwe n’intumwa yayo mugihe ibahamagariye kubintu vyobaha ubuzima bwiza, kandi mumenye yuko Imana y’injira hagati y’umuntu n’umutima wiwe nukubaho kwiwe, niwe niho muzokwegeranywa mwese

[25] Kandi mutinye ibihano vy’Imana vy’aha kw’Isi bitazobashikira bonyene mubahemukiye imitima yabo muri mwebwe, kandi mumenye yuko Imana ikaze cane muguhana

[26] Mwibuke mugihe mwari inkehwa muboneka yuko mugoyagoya kuri iy’Isi, mutinya abantu kugira ngo ntimufatwe, mugabo Imana iha ahantu heza hukubaho, n’ukubaha ishaka ry’uburokoke bwayo, n’ukubaha imigisha myiza kugira ngo mushobore gukenguruka

[27] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimuhemukire Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa y’ayo, kandi ntimuhemukire amaziganyo yanyu namwe mubizi

[28] Mumenye yuko amatungo yanyu hamwe n’ibibondo vyanyu ari ibibazo kuri mwebwe, kandi mumenye yuko ku Mana hariho impembo niniya cane

[29] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwagamburukira Imana yanyu y’ukuri izobaha itandukanyo ry’ugutandukanya ibiri hagati y’ukuri n’ikinyoma, kandi izoba hanagurira amakosa yanyu n’ukubagirira ikigongwe, n’Imana niyo nyene imigisha mininiya cane

[30] No mugihe bakugirira imigambi bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri kugira ngo bakubohe canke bakugandagure canke bagukure mugisagara cawe, baca bagira imigambi iboneka, n’Imana ica ibahindurira iyo migambi yabo, n’Imana niyo nziza y’uguhindura imigambi y’abantu babi

[31] Mugihe basomewe amajambo yacu matagatifu baca bavuga bati:- turamaze kuyumva kuva kera, rero iyo dushaka twari kuvuga nk’aya majambo, ibi rero ntanakimwe birimwo ahubwo n’imigani yaba kera

[32] No mugihe bavuga bati:- ewe Mana yacu nivyaba ibi ari ivy’ukuri bivuye kuri wewe n’udushungurire imvura y’isegenya ivuye mw’ijuru kandi utuzanire ibindi bihano bibabaza gusumba ivyo

[33] Mugabo Imana ntiyari kubahana mugihe wewe wari kumwe nabo, canke n’Imana ntiyari kubahana mugihe nabo bariko barasaba ikigongwe

[34] Mugabo bafise ijambo nyabaki kugeza naho Imana itobahana mugihe bazitira abantu n’iryo sengero ritagatifu, nabo batari abaricungera, ntibari abaricungera atari abagamburukira Imana bonyene gusa, mugabo benshi muribo ntanakimwe bazi

[35] Kandi ntiyari kuba amasengesho yabo muri iryo sengero ritagatifu atari ukuvuza uruhwa hamwe n’ugukoma amashi, rero ni muhonje ibihano kubera ubuhakanyi bwanyu

[36] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, bahora batanga amatungo yabo kugira ngo bazitire inzira y’Imana rero bazoyatanga ayo matungo yabo munyuma yaho hazoba ari umwidogo kuribo hanyuma bazotsindwa, nabamwe bagumye mubuhakanyi bwabo bazokwegeranywa mu muriro udahera witiriwe Jahannamu

[37] Kugira ngo Imana ibatandukanye abantu babi hamwe n’abantu beza, n’ugushira abantu babi hejuru y’abandi bantu babi hamwe nukubegeranya bose hamwe nukubata mu muriro udahera witiriwe Jahannamu, abo bantu nibo bari muruhombo

[38] N’ubwire abo bahakanyi b’Imana y’ukuri nibareka kugira amabi, bazogirirwa ikigongwe n’ivy’akahise kuribo, mugabo nibasubira kuribo uburorero nk’ubwo buzoba bwaraheze bw’abantu baho hambere

[39] Nimurwane nabo kugeza aho hatazoba ibihano, hanyuma idini ibeho kubera Imana, mugabo nibareka bamenye yuko Imana ibona ivyo bagira vyose

[40] Nibahindukira muce mumenya yuko Imana ariyo Muremyi wanyu, kandi ariwe Muremyi mwiza n’umufasha mwiza

[41] Mumenye yuko icarico cose muzoronkera mungwano, ica gatanu murivyo bintu nic’Imana, hamwe n’intumwa yayo, hamwe n’incuti z’intumwa y’Imana, hamwe n’impfuvyi n’aboro, hamwe nabari mungendo zabo, nimwaba mwemera Imana yanyu y’ukuri hamwe n’ivyo twamanuye kuntumwa yacu k’umusi w’itandukanirizo ariwo musi hatana mumitwe ingabo zose uko ari zibiri, n’Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[42] Mugihe mwari k’uruhande rw’umwaba wari hafi yanyu, nabo bari k’urundi ruhande rw’umwaba uri kure n’abari murugendo wari munsi yanyu, rero iyo mwari guhana isango mwari gucanamwo mugabo kugira ngo Imana itange ijambo ryari kuba ngombwa ngo rishirwe mungiro nukubera yuko uwuhonywa ahonywa afise ivyemezo biri k’umugaragaro, n’uwukurikira idini rya Isilamu narikurikire afise ivyemezo biri k’umugaragaro, mu vy’ukuri Imana niyo yumva kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[43] Mugihe Imana yakwereka uri mw’itiro ryawe navyo biba gakeyi cane, mugabo iyo ikwereka yuko aribo benshi kubasumba mwari gucika imvutu hanyuma mwari gutongana kuri iryo jambo, mugabo Imana yarabakingiye n’ivyo vyose, ntankeka Imana niyo ifise ubumenyi w’ibiri mubikiriza vyanyu

[44] Mugihe yabereka mu maso yanyu n’igihe mwahura yuko aribo bakeyi n’ukubagira mwebwe kuba bakeyi imbere y’amaso yabo, kugira ngo ikwize ijambo ryayo yategetse ngo rije mungiro n’ibintu vyose vyama bisubizwa ku Mana

[45] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, muhuye n’ingabo z’abansi b’Imana nimwigumye bimwe biboneka, hanyuma mwibuke Imana kubwinshi kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[46] Kandi mugamburukire Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa y’ayo, kandi ntimutongane ngo muze mwononekerwe hamwe nugutakaza inguvu zanyu, kandi mw’ihangane ntankeka Imana iri kumwe n’abihangana

[47] Kandi ntimube nkabamwe basohoka bava mumazu yabo bishima n’ukwiyereka ku bantu n’ukuzitira inzira y’Imana, n’Imana niyo ikikuje ivyo bagira vyose

[48] Na Shetani mugihe yabasharizira ibikorwa vyabo nukuvuga iti:- uno musi nta bantu bazoba tsinda, nanje ndi mubazoba kingira, mugabo mugihe izo ngabo zatana mumitwe uko ari zibiri, Shetani yaciye isubira inyuma ivuga iti:- jewe sindi kumwe namwe kuko jewe ndabona ivyo mwebwe mutabona, jewe ndatinya Imana kuko Imana irakaze cane muguhana

[49] Mugihe bavuga ababeshi hamwe na bamwe bafise ingwara mu mitima yabo bati:- aba bantu idini ryabo ryarabahenze, n’uwizera ku Mana yiwe mu vy’ukuri niwe nyene intsinzi n’ubuhizi buhagije

[50] Iyo wobonye Abamarayika bakura ubuzima bw’abahakanyi b’Imana yabo y’ukuri, n’ukubakubita mumaso yabo no mumigongo yabo nukuba bwira bati:- nimuhonje ibihano vyo mumuriro udahera

[51] Ibi vyose n’ukubera ibicumuro vyakozwe n’amaboko yanyu, mu vy’ukuri Imana s’iyo izo hemukira abantu bayo

[52] Ni nk’abantu ba Fir’auni hamwe nabamyeho imbere yabo, barahakanye amajambo y’Imana matagatifu, kuri ivyo Imana irabahana kubera ibicumuro vyabo, ntankeka Imana niyo ifise ubushobozi, kandi ikaze cane muguhana

[53] Ivyo vyose nukubera yuko Imana idahindura imigisha yahaye abantu bayo naho bokwihindurira kubwabo mubiri mumitima yabo, mu vy’ukuri Imana niyo yumva kandi niyo ibifitiye ubumenyi

[54] Ni nk’abantu bokwa Fir’auni hamwe n’abamyeho imbere yabo, bahakanye amajambo y’Imana matagatifu, kuri ivyo twarabahoneje kubera ibicumuro vyabo hamwe n’ukwibiza abantu bokwa Fir’auni mukiyaga nabose bari mu bantu bahemukiye imitima yabo

[55] Ibikoko bibi cane imbere y’Imana, nibarya bahakana amajambo y’Imana y’ukuri, nabo ntibazo kwemera nagatoyi

[56] Mubo mwahanye indagano hanyuma bakiyonkora kurizo umwanya uwariwo wose kandi badatinya

[57] Rero ubasanze kurugamba nubirukane abari inyuma yabo kugira ngo bikebuke

[58] Niwatinya muri abo bantu biyonjorora, nubasubize ayo masezerano yabo kubungane bwayo, n’Imana ntikunda abiyonjorora

[59] Canke bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri ntibibaze yuko bamaze gutera intambwe iri imbere, oya! Nibamenye yuko batazotsinda Imana

[60] Rero nimubitegurire n’ubushobozi mufise hamwe n’amafarasi yaboshwe kandi yateguwe neza, kugira ngo mubatere ubwoba abo bansi b’Imana hamwe n’abansi banyu, hamwe nabatari abo mutazi mwebwe, n’Imana irabazi n’ivyo muzotanga munzira y’Imana muzo bisubizwa bikwiye vyose, kandi ntimuzo hemukirwa

[61] Nibatumbera munzira y’amahoro nawewe nuyitumbere, kandi wizere Imana yawe kuko niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[62] Niba bashaka kuguhenda Imana izo gukingira, kuko niyo yagufashije kubushobozi bwayo no kubayemeye bose

[63] Niyo yahujije imitima yabo, naho wari gutanga ibiri kw’Isi vyose ntiwari gushobora guhuza imitima yabo, mugabo Imana niyo yabahujije, mu vy’ukuri niyo nziza kandi niyo nyene ubuhizi buhagije

[64] Ewe ntumwa y’Imana, Imana yawe irahagije kuri wewe hamwe n’aba gukurikiye mu bemeye Imana y’abo y’ukuri

[65] Ewe ntumwa y’Imana, nuhimirize abemeye Imana yabo y’ukuri bagende mungwano, nihaboneka muribo abarwanyi mirongo ibiri bigumya bazotsinda abansi amajana abiri, niba bazoba abarwanyi ijana muri mwebwe bazotsinda abansi igihumbi muri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, kuko n’abantu badategera namba

[66] Ubu rero Imana yabagabanirije kuko ifise ubumenyi yuko harimwo abantu batishoboye muri mwebwe, kuko nihaba ingabo z’abantu ijana zigumya bazotsinda abansi amajana abiri muri abo bansi, niba bazoba bari igihumbi muri mwebwe niba batsinde abo bansi ibihumbi bibiri kw’itegeko ry’Imana. Nayo iri kumwe n’abigumya

[67] Ntibishoboka kuntumwa y’Imana ngo ibe ifise imbohe kugeza naho ironka intsinzi muri ico gisagara, none mushaka ibintu vyo ng’aha kw’Isi mugihe Imana ibashakira ibintu vyo mw’ijuru! N’Imana niyo ifise ubushobozi hamwe n’ubuhizi buhagije

[68] Iyo hataba itegeko ryabanje kubaho rivuye ku Mana, ntankeka mwari gushikirwa n’ibihano bininiya kubijanye nivyo mwakoze

[69] Rero nimufungure muvyo mwaronkeye mungwano, kandi murabifitiyeko uburenga nzira kandi vyiza, mugabo mutinye Imana yanyu mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[70] Wewe ntumwa y’Imana, n’ubwire zambohe ziri muminwe yanyu yuko Imana niyabona ineza mumitima yanyu, izobaha ivyiza gusumba ivyatwawe mubintu vyanyu, kandi izobagirira imbabazi, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[71] Niba bashaka kukugirira ubwiyonkore kuribo baramaze kwiyonjorora ku Mana imbere yibi vyose, mugabo yaraguhaye ingoga urabatsinda, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[72] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri, bakimuka nukurwanira idini ry’Imana bakoresheje amatungo yabo n’imitima yabo, nabamwe baha abahungutse aho baba nugukiza idini ry’Imana, abo nibo bagenzi kubandi bagenzi, nayo bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri mugabo batimutse ntaburenga nzira mufise bwukugiriranira ibisigi nabo namba, kugeza aho bazokwimuka bava mugihugu c’abahakanyi b’Imana baza kubana namwe, mugabo basavye imfashanyo kuri mwebwe kubijanye n’idini, rero nikuri mwebwe kubafasha dukuyemwo abantu mufitaniye amasezerano ari hagati yanyu nabo, n’Imana niyo ibona ivyo mugira vyose

[73] Nabamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, n’abagenzi kuribo n’abandi bagenzi nkabo, rero nimutagira gutyo hazoba hari indyane ng’aha kw’Isi n’ubwononyi buniniya cane

[74] N’abemeye Imana yabo y’ukuri bakimuka bakarwanira idini ry’Imana hamwe n’ababahaye aho kuba nugukingira idini ry’Imana, hamwe n’intumwa yiwe, abo nibo ba Isilamu b’ukuri bazoronswa ikigongwe nuguhabwa impembo nziza

[75] Nabamwe bazokwemera munyuma yabo bakimukana nabo bakarwana hamwe namwe, rero abo bantu nibo muri kumwe nabo n’abavukanyi muri vyose bakenerana kubandi, uko niko biri mugitabu c’Imana gitagatifu, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ifise ubumenyi bw’ibintu vyose. Gifise imirongo

Ukwicuza

Surah 9

[1] Iri n’itangazo ry’ukwikura kundagano rivuye ku Mana hamwe n’intumwa y’ayo kuri bamwe mwasezeranye nabo muba gereranya Imana n’ibindi bintu

[2] Rero ni mugenda gendere kuri iy’Isi kumezi ane, kandi mumenye yuko mwebwe mudashobora gutsinda Imana, kandi mumenye yuko Imana ariyo itetereza abantu batayemera bimwe vy’ukuri

[3] Kandi n’itangazo rivuye ku Mana hamwe n’intumwa yayo mukumenyesha abantu umusi w’urugendo rutagatifu rukuru yuko Imana iri kure nabayigereranya n’ibindi bintu, hamwe n’intumwa yayo, rero nimwasaba imbabazi niyo mahoro yanyu, nayo nimwiyonjorora mumenye yuko mwebwe mudashobora gutsinda Imana, kandi ubamenyeshe abahakanye Imana yabo y’ukuri inkuru z’ibihano bibabaza cane

[4] Dukuyemwo abasezeranye nabo muri abo bagereranya Imana n’ibindi bintu, hanyuma ntibabagabaniriza icarico cose canke ntibafajije uwariwe wese hejuru yanyu, rero nimubakwirize amasezerano yabo kugeza kukiringo cabo, mu vy’ukuri Imana ikunda abayitinya

[5] Na y’amezi matagatifu arangiye, nimwice b’abagereranyi b’Imana n’ibindi bintu aho muzohurira hose, kandi mubagire imbohe, kandi mubakikuze nukubicarira mumayira yose, mugabo nibasaba ikigongwe nuguhagarika amasengesho hamwe nugutanga imperezwa muce mubarekera inzira yabo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[6] Nihaba umwe muri abo bagereranya Imana n’ibindi bintu agusavye ngo umukingire numukingire ngo yumve amajambo y’Imana matagatifu, hanyuma umushikane muruhongore rw’amahoro, ivyo vyose nukubera yuko ari abantu ataco bazi

[7] Bizoba gute kubaho kw’amasezerano n’abagereranya Imana n’ibindi bintu imbere y’Imana n’imbere y’intumwa y’Imana atari bamwe bapfunditse ayo masezerano nabo imbere y’Isengero ritagatifu, rero mugihe babagamburukiye kuneza namwe nimuba gamburukire neza, mu vy’ukuri Imana ikunda abayitinya

[8] None nigute nimwatsindwa kuko ntibazoraba ubuvandimwe bwanyu canke amasezerano yanyu, rero babanezereza kuminwa yabo gusa mugihe imitima yabo ihakana ivyo vyose na benshi muribo n’abiyonjoroye

[9] Batoye ikiguzi gitoyi aho gukurikira amajambo y’Imana matagatifu, nukuzitira abantu munzira y’Imana, mu vy’ukuri muvyo bahora bagira n’ibikorwa bibi cane

[10] Ntibaraba ubuvandimwe bw’umu Isilamu mugenzi wabo canke amasezerano yabo rero abo nimubarenga uburimbi

[11] Nibasaba imbabazi nuguhagarika amasengesho hamwe nugutanga imperezwa, rero abo bazoba babaye bene wanyu mw’idini natwe turayamenyesha aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu batahura

[12] Nibadohoka kundahiro zabo nabo bamaze gushinga ayo masezerano yabo nugutyoza idini ryanyu, rero nimubice abo bategetsi b’abahakanyi b’Imana mu vy’ukuri indahiro zabo ntakamaro zifise kugira ngo bahagarike kugira ubwo bubisha bwabo

[13] Mbega ntimuzo rwana n’abantu basenyuye amasezerano yabo nukugira ivyipfuzo vy’ukwirukana intumwa y’Imana Muhammadi (aui) bakaba aribo babatanguye kuva imbere y’igihe, none murabatinya Imana niyo ikwiye gutinywa cane nimwaba mwebwe mwemera Imana yanyu y’ukuri

[14] Nimurwane nabo hanyuma Imana ibahane biturutse kumaboko yanyu kandi ibamaramaze kandi ibakingire hejuru yabo, hanyuma ihumurize ibikiriza vy’abemeye Imana yabo y’ukuri

[15] Hanyuma ikure ubushuhe bw’ishavu ryari mu mitima yabo n’Imana igirira ikigongwe kuwo yishakiye, nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[16] Mbega mwiyumvira yuko muzosigwa mugihe Imana itabamenyesheje bamwe barwanira idini ry’Imana muri mwebwe bakaba batagize ubugenzi atari ku Mana yonyene gusa, no kuntumwa y’Imana naba Isilamu bose, n’Imana niyo ifise inkuru z’ibintu vyose nivyo mugira vyose

[17] Ntibiba kubagereranyi b’Imana n’ibindi bintu ngo bategeke amasengero y’Imana matagatifu mugihe biyemeza yuko ari abahakanyi b’Imana y’ukuri, abo bantu mu vy’ukuri ibikorwa vyabo vyiza ntaco bizoba bibamariye, nomu muriro udahera niho hazoba hari ubwicaro bwabo bwa misi yose

[18] Abategeka amasengero y’Imana matagatifu nibarya bemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka hamwe nuguhagarika amasengesho nugutanga imperezwa, kandi bakaba badatinya umuntu uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, rero abo nibo bizewe kuba mubarokotse

[19] Mbega mwagize kunywesha amadahurwa abari murugendo rutagatifu nugutegeka isengero ry’Imana ritagatifu ringana n’ibikorwa vyabamwe bemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka nukurwanira idini ry’Imana, rero abo bantu ntibashobora kungana imbere y’Imana, nayo ntirongora abantu bahemukiye imitima yabo

[20] Bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukwimuka nukurwanira idini ry’Imana bakoresheje amatungo yabo hamwe n’imitima yabo abo bantu nibo bafise iteka rininiya imbere y’Imana, kandi nibo bazoba bafise intsinzi nyakuri

[21] Imana yabo y’ukuri niyo ibamenyesha imigisha ivuye kuriyo hamwe n’impuhwe zayo hamwe n’imirima muriyo bazoronkeramwo imigisha yurutavanako

[22] Bazobayo mubuzima bwabo bwose, mu vy’ukuri ku Mana niho hari impembo niniya cane

[23] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimugire ba Data banyu hamwe na bene wanyu kuba ari abakunzi banyu niba bakunda ubuhakanyi bw’Imana gusumba ubu Isilamu, no muri mwebwe uwuzobagira kuba aribo bakunzi babo, abo nibo bahemu bahemukiye imitima yabo

[24] Vuga uti:- niba abavyeyi banyu hamwe n’ibibondo vyanyu hamwe na bene wanyu hamwe n’abakenyezi banyu hamwe n’incuti zanyu n’amatungo yanyu mwaronse n’ibidandazwa mutinya yuko vyokwononekara hamwe n’amazu yanyu mukunda, bikaba arivyo mukunda gusumba Imana yanyu hamwe n’intumwa yayo, hamwe nukurwanira idini ry’Imana, rero nimurindire kugeza aho Imana izotangira itegeko ryayo, n’Imana ntirongora abantu babononyi

[25] Ntankeka Imana yarabarokoye muri muntambara nyinshi no k’umusi witiriwe “Hunaini” mugihe ubwinshi bwanyu bwabatangaje mugabo ataco bwabamariye, n’isi nayo ibabera amananiza kuri mwebwe mugihe yari yagutse, hanyuma muca murahinduka musubira inyuma mwiruka

[26] Hanyuma Imana ica iramanura ihumure ry’ayo kuntumwa yayo hamwe n’abemeye Imana yabo y’ukuri, hanyuma imanura ingabo zayo mutabonye nuguhana bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, iyo rero niyo mpembo y’abatemera Imana yabo y’ukuri

[27] Munyuma y’ibi vyose Imana izobagirira ikigongwe kubo yishakiye yonyene nayo niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[28] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mu vy’ukuri abagereranya Imana n’ibindi bintu n’abantu batisukuye rero ntibegere begera iryo sengero ritagatifu kuva kuri uyu mwaka,ni mwaba mufise amakenga y’ubukene ubu vuba Imana izobaha amatungo avuye kumigisha yayo ibishatse, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[29] Nimurwane nabamwe batemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka canke badatuza ivyabujijwe n’Imana hamwe n’intumwa yayo kandi badakurikiza idini ry’ukuri muri bamwe bahawe igitabu kugeza naho bazotanga umusoro kugushaka kwabo nabo bagamburutse

[30] N’abayahudi bavuga bati:- uwitwa “Uzairi,, n’umwana w’Imana, n’Abakirisu nabo bavuga bati:- uwitwa “Masihi,, ariwe muhanaguzi nawe n’umwana w’Imana, uku niko babivuga babikuye muminwa yabo, bakigana amajambo yabamwe bahakana Imana yabo y’ukuri imbere yabo, Imana nibahonye, kuko bahindurwa gute abo bantu

[31] Bagize inca bwenge zabo hamwe n’abafasha babo yuko arizo Mana zabo aho kugira Imana y’ukuri, hanyuma umuhanaguzi yitiriwe Masihi mwene Mariyamu mugihe atategetswe kugira ivyo vyose atari ugusenga Imana imwe yonyene rudende, rero ntayindi Mana itegerezwa gusengwa atariyo yonyene gusa, rero niyo yisukuye nivyo bayigereranyako nayo

[32] Bagomba bazimye umuco w’Imana bakoresheje iminwa yabo, mugabo Imana yarabibankiye kugeza aho muzokwiza umuco wayo naho abo bagereranyi b’Imana n’ibindi bintu boshavura

[33] Niyo yashikanye intumwa yayo kuburongozi n’idini ry’ukuri kugira ngo ishobore gutsinda amadini yose naho boshavura abo bantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[34] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, benshi mubakuru b’amadini atari ayaba Isilamu hamwe n’abafasha babo, nabarya amatungo y’abantu bidaciye mumategeko nukubazitirira inzira y’Imana, nabarya begeranya inzahabu hamwe n’imyakaka bakaba batayitanga munzira y’Imana, nubamenyeshe inkuru z’ibihano bibabaza cane

[35] Umusi amatungo yabo azotabwa mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, no kuri ivyo hazoturirwa mumaso yabo no mumbavu zabo no mumigongo yabo babwirwa bati:- ibi nivyo imitima yanyu yegeranije, rero nimuhonje kuri ivyo mwahora mwegeranya

[36] Igitigiri c’amezi imbere y’Imana n’icumi n’abiri k’ubumenyi bw’Imana, kuva k’umusi Imana yaremye amajuru n’isi, muri ayo mezi harimwo amezi ane matagatifu uku niko idini igororotse ivyemeza, rero ntimuhemukire imitima yanyu kuri ivyo kandi mwese ni murwane nabo bagereranyi b’Imana n’ibindi bintu nkuko bose barwana namwe, kandi mumenye yuko Imana iri kumwe n’abayitinya

[37] Ntankeka ugutevya hamwe n’ukwongereza mubuhakanyi bw’Imana n’ibindi bintu, kuri ivyo hazimizwa bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bemeza umwaka umwe n’uguhakana uwundi mwaka kugira ngo banganishe igitigiri cayo mezi yahayagijwe n’Imana, rero bemeza ivyabujijwe n’amategeko y’Imana, bakaba basharijwe n’amabi y’ibikorwa vyabo, n’Imana ntirongora abahakanyi b’Imana

[38] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mufise iki mugihe mubwiwe kugenda kubera idini ry’Imana muca muremerwa kuri iy’Isi, mbega muremeye nubu buzima bwo ng’aha kw’Isi gusumba ubuzima bwo mw’Ijuru, mugabo amahirwe y’ubuzima bwo kw’Isi ugereranije n’ubuzima bwo mw’Ijuru ari bukeyi cane

[39] Nimutagenda, Imana izobahana kubihano bibabaza cane, kandi izobazanira abandi bantu atari mwebwe, kandi ntakintu nakimwe c’inabi muzoyigirira, nayo niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[40] Nimutayikingira mumenye yuko Imana yamukingiye mugihe bamusohora bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, mugihe yari uwugira kabiri muribo bari babiri bari mw’isenga, mugihe yabwira mugenzi wiwe ati:- ntugire agahinda mu vy’ukuri Imana iri kumwe natwe, Imana ica imanura ihumure ryayo nukumukingira n’ingabo mutabona, nukugira ijambo ryabamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri kuba riri hasi cane, n’ijambo ry’Imana kuba riri hejuru, n’Imana niyo itsinda kandi niyo nyene ubuhizi buhagije

[41] Nimugende kurugamba muhwahutse, kandi muremereye kandi murwanire idini ry’Imana mukoresheje amatungo yanyu hamwe n’imitima yanyu, ivyo nivyo vyiza kuri mwebwe nimwaba muri mu bantu mutegera

[42] Iyaba inyungu yoroshe n’urugendo rugufiya, mu vy’ukuri bari kugukurikira, mugabo uru rugendo nurw’ingorane rwabaye rurerure kuribo, nabo bazorahira ku Mana yuko iyo dushobora ntankeka twari kujana namwe, bata murudubi imitima yabo n’Imana niyo ifise ubumenyi yuko abo bantu ari ababeshi

[43] Imana yarakugiriye ikigongwe, kubera iki wabahaye uruhusha mugabo utenyenya kugeza naho abavugisha ukuri bagutandukaniriza kugira ngo umenye ababeshi

[44] Ntibazo gusaba uruhusha bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri no k’umusi w’imperuka mukutarwanira idini ry’Imana bakoresheje amatungo yabo n’imitima yabo, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’abayitinya

[45] Bagusaba uruhusha bamwe batemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, n’imtima yabo irafise amakenga, kuri ivyo bahigimanga kubera ayo makenga yabo

[46] Nkiyo boshatse kuja mungwano ntankeka bari kwitegurira bimwe bikwiye, mugabo Imana ntiyashatse yuko baja mungwano, kuri ivyo yarababujije nukuvugwa yuko bokwicara hamwe n’abicara

[47] Iyo bosohotse hamwe namwe ntibari kubongereza atari urwanko gusa, kandi bari kugenda hirya no hino hagati yanyu nukuba ronderera urwanko n’inzigo, no muri mwebwe harimwo abantu babumviriza, n’Imana niyo ibazi bamwe bahemukira imitima yabo

[48] Kuva kera narindi bashatse kubashiramwo urwankano gusa hanyuma bagaca babahindurira ibintu hasi kubura hejuru kugeza aho hashika ukuri nukugaragaza itegeko ry’Imana kubera ugushavura kwabo

[49] No muribo hariho uwuvuga ati:- n’undekure ntunte murwanko mu vy’ukuri baramaze kurwa muri urwo rwanko, mu vy’ukuri umuriro witiriwe Jahannamu uzokikuza abatemera Imana yabo y’ukuri

[50] Ushikiwe n’ineza irabashavuza, hanyuma washikirwa n’ingorane baca bavuga bati:- twaritegereje neza kuva kera dusanga ibintu vyacu imbere y’igihe nuguca bahindukira bigira nabo banezerewe

[51] Vuga uti:- ntakizoba kuri twebwe atari ico Imana yatwandikiye, kuko niyo Muremyi wacu, rero aba Isilamu nibizere Imana yabo gusa

[52] Vuge uti:- mwebwe ntimuturabira twebwe atari kimwe muneza zibiri, natwe turabarabira yuko Imana ibashikanira ibihano biturutse kuriyo canke kumaboko yacu, rero nimurorere, natwe turarorereye hamwe namwe

[53] Vuga uti:- nimutange mumatungo yanyu mushaka canke mudashaka, ntihazokwemererwa iwanyu uko gutanga kwanyu, mu vy’ukuri mwebwe muri mu bantu mwiyonkoye

[54] Ntivyabujije ngo ntibemererwe intererano zabo, kubera yuko bahakanye Imana yabo y’ukuri, hamwe n’intumwa yayo kandi ntibashika aho basengera atari uko bahashika n’ubunebwe, kandi ntibatanga ivyo batanga atari uko baba bashavuye

[55] Ntunezerezwe n’amatungo yabo canke ibibondo vyabo, mugabo Imana igomba ibahane kubera ibiri mubuzima bwo ngaha kw’Isi, hanyuma hasokorwe imitima yabo nabo ari abahakanyi b’Imana

[56] Barahira kw’izina ry’Imana yuko muri kumwe nabo batari kumwe namwe ahubwo n’abantu batinya

[57] Iyo boronse aho birukira canke bakaronka amasenga canke ahantu hukwinjirira, bari kuhirukira n’ingoga na n’ingoga bagenda

[58] Nomuribo harimwo abakuvuga mukugabura imperezwa, mugihe bahawe muri izo mperezwa bashima, badahawe muri izo mperezwa baca bashavura

[59] Iyo bashima ivyo Imana yabahaye hamwe n’intumwa yayo nuguca bavuga bati:- Imana irahagije ubu vuba, Imana izoturonsa kumigisha yayo hamwe n’intumwa yayo, mu vy’ukuri twebwe dutumbereye ku Mana yacu yonyene gusa

[60] Imperezwa zihabwa aboro n’abakene hamwe n’abafasha babo hamwe n’abaterwa intege mumitima yabo nukubaha iteka abari mubuja hamwe no kubafasha abishuzwa hamwe nivyo Imana yategetse hamwe n’abari mungendo zabo, rero n’itegeko rivuye ku Mana kuko nayo niyo ifise ubumenyi hamwe n’ubuhizi buhagije

[61] Nomuri abo bahakanyi b’Imana y’ukuri harimwo abashavuza intumwa y’Imana nukuvuga bati:- intumwa y’Imana n’ugutwi gusa, wewe n’uvuge uti:- n’ugutwi kw’amahoro kuri mwebwe mwemera Imana y’ukuri, n’ukwemera abayemera, kandi n’imihezagiro kuri bamwe bemera muri mwebwe, hamwe nabarya bashavuza intumwa y’Imana bazoba bafise ibihano bibabaza cane

[62] Baraba rahira kw’izina ry’Imana kugira ngo babemerere mugihe Imana hamwe n’intumwa yayo ifise uburenganzira gusumba uko boyemerera niba nabo bemera Imana y’ukuri

[63] Mbega ntibazi yuko uwuhiganwa n’Imana hamwe n’intumwa yayo, amenye yuko azoronka umuriro udahera witiriwe Jahannamu wukubayo mu buzima bwiwe bwose, ivyo nivyo bimaramare bininiya

[64] Ababeshi batinya kumanurirwa igisomwa kizoba menyesha ibiri mu mitima yabo, wewe nuvuge uti:- nimubifate minenerwe gusa, mu vy’ukuri Imana izo serura ivyo mutinya guserura

[65] Ubabajije bakwishura bati:- twebwe twamye tuganira nugukina gusa, wewe nuvuge uti:- mwebwe mwamye mu fyinatira gusa Imana hamwe n’amajambo yayo matagatifu n’intumwa zayo

[66] Ntimutange ivyitwazo, haramaze kumenyekana ubuhakanyi bwanyu munyuma yaho mwamaze kwemera ububeshi bwanyu yuko nitwagirira ikigongwe umurwi umwe muri mwebwe tuzohana uwundi murwi kubera ukwiyonkora kwabo

[67] Abagabo b’ababeshi hamwe n’abakenyezi b’ababeshi kazi bose nico kimwe, kuko bategeka kugira amabi gusa n’ugutuza kugira ibikorwa vyiza, n’ugukingira ibiri mumaboko yabo n’ukwibagira Imana nayo ikaba yarabibagiye, mu vy’ukuri abahakanyi b’Imana nibo basenyura amategeko yashinzwe n’Imana

[68] Imana yarabemereye Ababeshi b’abagabo hamwe n’ababeshi b’abagore hamwe n’abahakanyi b’Imana y’ukuri umuriro witiriwe Jahannamu, bazobayo mu buzima bwabo bwose, kuribo birahagije n’Imana yarabavumye nabo barafise ibihano vyurutavanako

[69] Ninkabarya bamyeho imbere yanyu, kuko bari bafise inguvu gusumba mwebwe hamwe n’amatungo menshi gusumba mwebwe hamwe n’ibibondo vyinshi gusumba mwebwe, rero banezerejwe kuruhande rwabo, namwe munezerezwa kurundi ruhande, nkuko banezerejwe k’uruhande rwabo bamwe bamyeho imbere yanyu, mwese muca mwibirira mu bicumuro nkuko nabo bibiye muri ivyo bicumuro, abo nibo ibikorwa vyabo vyabaye impfagusa ng’aha kw’Isi no mw’Ijuru, kandi abo nibo bantu baguye muruhombo

[70] Mbega ntibashikiwe n’inkuru zabamwe bari imbere yabo aribo bantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Aadi (iii) n’intumwa y’Imana Thamudu (iii) hamwe n’abantu bo kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’abantu bokwa Madyani hamwe n’ibisagara vyacuranguwe kuva hasi no hejuru, intumwa z’Imana nazo zarabashikiye zibafitiye ivyemezo biri k’umugaragaro, n’Imana ntiyariyo kuba hemukira ahubwo nibo bihemukiye kubwabo

[71] N’abemera Imana yabo y’ukuri mubagabo no mubakenyezi nibo bagenzi kubandi, kuko bategeka ibintu vyiza hamwe n’ugutuza amabi ayariyo yose, nuguhagarika amasengesho hamwe n’ugutanga imperezwa bakagamburukira Imana hamwe n’intumwa yayo, abo nibo Imana izogirira impuhwe zayo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ububasha n’ubuhizi buhagije

[72] Imana yarabemereye abayemeye mubagabo n’abakenyezi, imirima n’inzuzi zica imbere yabo, hamwe nukubayo mubuzima bwabo bwose, hamwe n’uburaro bwiza buri muri iyo mirima iramba, hamwe n’impuhwe zayo nizo nyinshi gusumba vyose, iyo rero niyo ntsinzi niniya

[73] Ewe ntumwa y’Imana, nuhiganwe nabo bahakanyi b’Imana y’ukuri hamwe nabo babeshi kandi ubabere umukazo kuribo, n’ubwicaro bwabo nimumuriro udahera witiriwe Jahannamu, n’ingaruka yaho nimbi cane kuribo

[74] Bararahira kw’izina ry’Imana yuko batigeze bavuga mugihe bamaze kuvuga ijambo ry’ubuhakanyi bw’Imana, baca bahakana munyuma y’ukuba aba Isilamu, baca bipfuza kugira ivyo batari gushikako, kandi ntibabonye inabi kuba Isilamu atari uko Imana hamwe n’intumwa yayo yabahaye amatungo menshi n’imigisha yayo, rero niba saba imbabazi azoba ari amahoro kuribo, nayo ni biyonkora Imana izobahana kubihano bibabaza cane kuva ng’aha kw’Isi no mw’Ijuru, kandi ntibazoronka uwuzoba kingira canke uwuzoba tabara uwariwe wese ng’aha kw’Isi

[75] No muribo harimwo abemereye Imana yabo y’ukuri yuko ibahaye mumigisha yayo bazotanga imperezwa kandi bazoba bari mu bantu bagira ineza

[76] Mugabo mugihe Imana yabahaye iyo migisha yayo baciye bayigirirako ubugumyi n’ukwiyonjorora n’uguhakana

[77] Kuri ivyo Imana yarabarishe kuri bwabubeshi bwabo mukubushira mumitima yabo, kugeza k’umusi bazohura nayo kubera ukwanka kwabo kuvyo bemereye Imana y’ukuri nukubera ukuvuga kwabo k’ububeshi

[78] Mbega ntabumenyi bafise yuko Imana ifise ubumenyi bw’amabanga yabo hamwe nivyo bongorerana, nuko Imana ariyo ifise ubumenyi bw’ibintu bitazwi

[79] Abakengera aba Isilamu batanga imperezwa zabo kubwinshi, hamwe nabataronka icarico cose atari ibibayabaye bagatako bakaba kengera, Imana izo bariha kuri ako kagayo kabo nabo bazoronka ibihano bibabaza cane

[80] Nubasabire ikigongwe canke ntuna kibasabire, naho wokibasabira ico kigongwe incuro mirongo indwi, Imana ntizo kibagirira, ivyo vyose n’ukubera yuko bahakanye Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, n’Imana ntirongora abantu basenyura amategeko yayo

[81] Baranezerewe mubasigaye inyuma kubera ukwicara kwabo inyuma y’intumwa y’Imana, kandi barashavuye mukurwana bakoresheje amatungo yabo n’imitima yabo munzira y’idini ry’Imana, baca bavuga bati:- ntimugende mungwano muri iki gihe c’ubushuhe, babwire bati:- uwo muriro witiriwe Jahannamu urafise ubushuhe gusumba ibindi vyose iyo bobimenya

[82] Rero nibatwenge gatoyi, mugabo bazorira cane, kuko n’impembo yivyo bahora bagira

[83] Rero Imana igusubije mubantu bamwe muribo bakagusaba uruhusha rw’ugusohoka wewe nuvuge uti:- mwebwe ntimusohoka nanje namba, kandi ntimuzo rwana n’abansi turi kumwe namwe kuko mwebwe mwipfuje kwicara ubwa mbere rero nimwicare hamwe nabazosigara inyuma

[84] Ntumusengere umwe muribo yitavye Umuremyi wiwe, kandi ntuhagarare kuntatemwa yiwe, mu vy’ukuri abo nabahakanye Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, batinda basandaba nabo ari abasenyuzi b’amategeko y’Imana

[85] Kandi ntunezerezwe n’amatungo yabo hamwe n’ibibondo vyabo Imana ishaka kubahana kuri ivyo ng’aha kw’isi, n’imitima yabo isokorwe nabo ari abahakanyi b’Imana.’

[86] Mugihe hamanuwe igisomwa kivuga yuko bemera Imana yabo y’ukuri nukurwanira idini ry’Imana hamwe n’intumwa yayo, abafise uburyo n’ububasha muribo baca bagusaba uruhusha nukuvuga bati:- nimutureke tube hamwe nabazo kwicara

[87] Baremeye kuba hamwe n’abasigaye inyuma, n’imitima yabo ica iterwako ikidodo, kuri ivyo ntibategera namba

[88] Mugabo intumwa y’Imana hamwe na bamwe bamwemeye bararwaniye idini bakoresheje amatungo yabo hamwe n’imitima yabo, abo nibo bazoronka ineza kandi nibo bene intsinzi nyakuri

[89] Imana yaraba teguriye imirima icamwo inzuzi imbere yabo, hanyuma baze bicare muri iyo mirima, iyo niyo ntsinzi niniya

[90] Haraje abafise ingorane z’ukuri mubanya gihugu baba Isilamu kugira ngo bahabwe uruhusha, baricara bamwe babwira ububeshi bw’ukubeshera Imana hamwe n’intumwa yayo, rero hazoshikirwa bamwe bagumye mubuhakanyi bwabo muribo, nibo bazoronka ibihano bibabaza cane

[91] Ntagicumuro kirimwo kuri bamwe batishoboye canke kuri barya bakitswe n’amagara canke kuri barya ataco birenza bafise, mugihe bafise ivyipfuzo vyiza ku Mana hamwe n’Intumwa yayo, rero ntakuntu twobatako umwikomo kubagira ineza, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zayo zihagije

[92] Canke kuri barya bagushikiye kugira ngo ubahe ivyo burira, na wewe uca ubishura uti:- ntaco mfise c’ukuburizako, baca basubira inyuma mugihe mumaso yabo yasesagurika amosozi kubera agahinda kukubura iyo mfashanyo

[93] Hariho inzira yabamwe bagusaba uruhusha mugihe bafise uburyo mugabo nabiyemeje kuguma inyuma hamwe n’abasigara inyuma, n’Imana yarabateyeko ikidodo kumitima yabo, kuri ivyo ntana kimwe bazi

[94] Bazobasaba imbabazi mugihe muzo garuka, wewe n’uvuge uti:- ntimusabe izo mbabazi kuko twebwe ntitubizeye, n’Imana iramaze kutumenyesha inkuru zanyu, ubu vuba Imana izobona ibikorwa vyanyu hamwe n’intumwa yayo, hanyuma muzosubizwa kwa nyene ubumenyi w’amabanga hamwe n’ibiri k’umugaragaro, nayo izobabwira ivyo mwahora mugira

[95] Bazorahira kw’izina ry’Imana mugihe muzogaruka iwabo kugira ngo mubagirire imbabazi, rero ntimubiteho nagatoyi, ntankeka abo bantu n’umwanda, n’ubwicaro bwabo nubwo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, iyo niyo mpembo yivyo basoromye

[96] Bararahira kugira ngo mubagirire imbabazi rero nimwaba girira imbabazi Imana ntizoba iri kumwe n’abantu basenyura amategeko yayo

[97] Abanyagihugu barimonogoje cane mubuhakanyi bwabo n’ububeshi bwabo, nabo bakaba batumbereye cane mukutamenya imbibe yabimwe muvyamanuwe n’Imana kuntumwa yayo, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[98] Mu vy’ukuri abo banyagihu harimwo abiyumvira yuko muvyo batanga n’amagarama y’impfagusa, nabo bakaba babarorereye kuvyago, ivyo vyago ni bibi bizoba kuribo, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[99] No muri abo banyagihugu, harimwo abemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, kandi bakemera yuko muvyo batanga arivyo bibegereza ku Mana, hamwe n’ibisabisho vy’intumwa y’Imana, rero nimwumve yuko ivyo bagira vyose nivyo kubegereza ku Mana, nayo niyo izobinjiza mumpuhwe zayo, ntankeka Imana niyo ifise ikigongwe cinshi kandi niyo ifise impuhwe zihagije

[100] Nabamwe bagenda imbere yanyu nukuba abambere mubimutse hamwe n’abasangwa hamwe n’ababakurikiye kunyifato nziza, Imana izobaha impuhwe zayo nabo bamwemerere, nayo yarabateguriye imirima icamwo inzuzi imbere yabo, bazobayo mubuzima bwabo bwose, iyo rero niyo ntsinzi niniya bafise

[101] No mubanyagihugu baba hambavu yanyu n’ababa muducimbiri two hafi yanyu harimwo ababeshi, n’abasangwa bomugisagara c’Imadinat nabone harimwo bamwe bakaruhariwe mububeshi batabizi, mugabo twebwe turabazi, kandi tuzobahana incuro zibiri hanyuma basubizwe mubihano bininiya cane

[102] N’abandi bemeye ibicumuro vyabo barateranije ibikorwa vyiza n’ibindi bibi, nkumbure Imana izobagirira ikigongwe cabo, mu vy’ukuri niyo nyene ikigongwe n’impuhwe zihagije

[103] Niwakire imperezwa mumatungo yabo, hanyuma ubasukure kubera izo mperezwa zabo nukubavuga neza, nukubasabira igisabisho, mu vy’ukuri ubasabiye biturutse kuri wewe boshobora gutekanirwa, n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[104] Mbega ntibazi yuko Imana yakira imbabazi z’abantu bayo nukwakira imperezwa zabo, kandi Imana niyo yemera ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zayo zihagije

[105] Kandi uvuge uti:- nimugire ibikorwa vyiza Imana irabibona ibikorwa vyanyu hamwe n’intumwa yayo hamwe naba Isilamu bose, hanyuma muzosubizwa kuwufise ubumenyi bw’amabanga yose hamwe n’ibiri k’umugaragaro, nayo izobabwira ivyo mwahora mugira vyose

[106] Hari n’abandi barindirijwe kw’itegeko ry’Imana, kumbure izobahana canke izobakira, nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[107] Hariho abubatse isengero ry’urwankano n’ugushigikira ubuhakanyi bw’Imana, hamwe n’ugutandukanya abemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira aho hantu habe ari aho kurorerera bamwe batera ingwano Imana hamwe n’intumwa yayo aho hambere hahise, ntankeka bazorahira bavuga bati:- ntanabi twashaka atari ineza gusa, mugabo Imana niyo cabona yuko aribo babeshi

[108] Ntuhagarare kuri iryo sengero nagatoyi, kuko iryo sengero ryubatswe kumpamvu yugusengerwamwo Imana y’ukuri kuva k’umusi wa mbere wategerezwa kuri wewe kuba uwuhagazemwo, muri iryo sengero harimwo abantu bagomba kwisukura, n’Imana irakunda abisukura

[109] Mbega uwashinze umushingi w’inyubakwa yiwe mugutinya Imana hamwe nugusaba imbabazi siwe mwiza, canke uwashinze umushingi w’inyubakwa yiwe hejuru y’impande y’ikinogo kimanyagurikako ibinonko vyaco, hanyuma urwo ruhome rugahenukirayo hamwe nawe mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, n’Imana ntishobora kurongora abantu bayihemukira

[110] Iyo nyubakwa yabo bubatse izoba ariyo mpamvu yugutera amakenga mu mitima yabo kugeza naho imitima yabo izomanyagurika ibimanyu manyu, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[111] Imana niyo yaguze imitima yaba Isilamu hamwe n’amatungo yabo kugira ngo nayo ibahe ijuru, barwanira munzira y’Imana, bakica kandi bakicwa, iri niryo sezerano yiyemeje Imana mugitabu cayo ca Taurati hamwe n’igitabu c’injili hamwe n’igitabu ca Qur’ani gitagatifu, none yoba ari nde akurikiza cane ayo masezerano yayo gusumba Imana, rero nimuhimbarwe kubidandazwa vyanyu mwagiriraniye nayo, nuko rero iyo niyo ntsinzi niniya

[112] Abasaba ikigongwe hamwe n’abagira amasengesho yabo hamwe n’abashimira Imana hamwe n’abisonzesha hamwe n’abunama n’abashira imitwe yabo hasi hamwe n’abategeka kugira ibintu vyiza n’ugutuza kugira amabi hamwe n’abakingira imbibe z’Imana, abo bantu n’ubamenyeshe inkuru nziza abo bemeye Imana yabo y’ukuri

[113] Ntibishoboka kuntumwa y’Imana hamwe n’abayemeye bimwe bivuye k’umutima ngo babasabire ikigongwe abagereranya Imana n’ibindi bintu naho boba ari abagenzi babo munyuma yaho hamenyekana yuko bari mubantu bo mumuriro udahera

[114] Ntivyari kuba kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) ngo imusabire Se wiwe ikigongwe atari ukubera yuko indagano yagiriraniye nawe, mugabo mugihe hamenyekana yuko ari umwansi w’Imana, yaciye atandukana nawe, mu vy’ukuri intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yari mubantu bagarukira ku Mana yiwe n’ukuba ari umwihanganyi

[115] Kandi ntibiba ku Mana ngo iharure abantu yuko bazimiye mugihe yamaze kubarongora, kugeza naho hamenyekana ukwikinga nabo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[116] Imana irafise ubwami bw’Amajuru n’Isi, kandi niyo irema kandi niyo yica, namwe ntawubakingira canke umufasha atari Imana yonyene gusa

[117] Ntankeka Imana yaratumbereje impuhwe zayo kuntumwa y’Imana hamwe n’abimutse n’abasangwa hamwe nabamukurikiye muri kirya gihe c’ingorane no mugihe caho imitima yabamwe muribo yari hafi yuguhinduka, mugabo Imana irabatumbereza kumpuhwe zayo, mu vy’ukuri Imana kuribo n’intungane na nyene impuhwe zihagiye

[118] Nabamwe batatu barindirijwe kugeza naho Isi ibabera amananiza kuribo naho tuyibonako yagutse, n’imitima yabo iba mungorane kuribo, baca bemeza yuko ataho umuntu yohungira atari ku Mana yiwe gusa, hanyuma Imana irabatumbera kumpuhwe zayo kugira ngo bemererwe ikigongwe cabo, mu vy’ukuri Imana niyo yakira ikigongwe na nyene impuhwe zihagije

[119] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimutinye Imana yanyu kandi mube hamwe n’abantu b’ukuri

[120] Ntibarekuriwe abantu bo mugisagara c’IMadinat hamwe n’abanyagihugu baho baba hambavu yabo, kuguma inyuma y’intumwa y’Imana canke bikunde kumitima yabo gusumba umutima w’intumwa y’Imana, ivyo nukubera yuko atangorane bafise y’inyota canke ingorane iyariyo yose canke ikigoyi munzira y’Imana, kandi badahonyora munzira ishavuza abatemera Imana yabo y’ukuri, kandi batayiha umwansi uruhombo urwarirwo rwose atari uko gusa bandikirwa igikorwa ciza kubera ivyo bakora, mu vy’ukuri Imana ntiyonona impembo yabagira ineza

[121] Kandi ntibatanga mubitangwa ivyarivyo vyose vyaba bitoyi canke bininiya, kandi ntibarengana umwaba uwariwo wose atari uko bandikirwa kugira ngo Imana ibahembe impembo nziza kuvyo bahora bagira

[122] Kandi ntivyari kuba, kuba Isilamu ngo basohoke bose uko bangana, mugabo nikuki hatosohoka umurwi umwe womubwoko bwo muribo ngo ugende kwiga neza inyigisho z’idini ry’Imana hanyuma ugende kwimenyereza ubumenyi bw’idini n’ugutuza abagenzi babo nibagaruka kugira ngo bashobore kubagabisha

[123] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimurwane nabarya batemera Imana yabo y’ukuri bari hafi yanyu, hanyuma baze basange kuri mwebwe hari ibikomeye kuri mwebwe, kandi mumenye yuko Imana iri kumwe n’abayitinya

[124] Mugihe hamanuwe igisomwa c’amajambo y’Imana matagatifu, harimwo bamwe muribo bavuga bati:- ni nde muri mwebwe iki gisomwa camwongereje ukwemera kwiwe? nayo bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri kirabongereza uko kwemera kwabo kandi bakanezerwa

[125] Nayo bamwe bafise ingwara mu mitima yabo, kibongereza amabi hejuru y’ayandi bari basanganywe, bagasandaba bari mubahakanyi bw’Imana y’ukuri

[126] Mbega ntibabona yuko bafise ibibazo rimwe canke kabiri, mumwaka hanyuma ntibasabe imbabazi canke ngo bibuke

[127] Mugihe hamanuwe igisomwa gishasha c’amajambo y’Imana matagatifu, baca barabana bamwe n’abandi, mbega hari uwubabona, hanyuma baca bahindukira biruka, n’Imana yarahinduye imitima yabo kubera yuko ari abantu badashaka gutegera

[128] Intumwa y’Imana yo mubwoko bwanyu bumwe vyaramutera agahinda kubibagora nukubitaho cane, kubemeye Imana yabo y’ukuri n’intungane naniyo nyene ikigongwe gihagije

[129] Nibaguma bahakana wewe nuvuge uti:- Imana yonyene izonyuzuriza kuko atayindi Mana isengwa atariyo yonyene gusa, kuko niyo nizeye kandi niyo muremyi w’inyegamo niniya cane

Yūnus

Surah 10

[1] Alif, Laam, Miiym, (Insiguro yizi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa). Hanyuma aya n’amajambo y’Imana matagatifu ari muri iki gitabu gitagatifu gifise ubuhizi bukwiye

[2] Mbega n’igitangaro ku bantu yuko tweretse umuntu muribo yuko yotuza abantu nuguha abemeye Imana yabo y’ukuri inkuru nziza yuko bazoronka iteka rininiya imbere y’Umuremyi wabo, nabo baca bavuga bati:- ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari ibihenda maso gusa

[3] Ntankeka Umuremyi wanyu n’Imana yo yaremye Amajuru n’Isi mukiringo c’imisi itandatu, hanyuma ica iganza hejuru y’inyegamo yayo, kuko niyo igira ivyayo vyose, rero ntawuzo sabira uwundi atari inyuma y’itegeko ryayo, iyi rero niyo Mana ariyo Muremyi wanyu, rero nimuyisenge yonyene gusa, mbega mwebwe ntimwibuka

[4] Kumana niho mwese muzosubirayo, iyi n’indagano y’Imana y’ukuri, mu vy’ukuri niyo yatanguje kurema ibiremwa vyose, kandi niyo izobagarura kugira ngo ibahembe kubera ubutungane bw’abemeye Imana yabo y’ukuri, hamwe n’ukugira ibikorwa vyiza, nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri, abo bazoronka ibinyobwa vy’amazi y’amarike hamwe n’ibihano bibabaza cane kubera uko guhakana kwabo

[5] Imana niyo yagize Izuba ngo ribe ariyo mishwarara, n’Ukwezi nako kuba ariwo muco, hanyuma iwupimira ibituro kugira ngo mumenye igitigiri c’imyaka hamwe n’ibindi biharuro, Imana rero ntiyabiremye uko nyene atari k’ukuri, itandukanya aya majambo yayo y’ukuri kubantu bashaka gutahura

[6] Mu vy’ukuri mugukurikirana kw’Ijoro n’Umutaga, hamwe nivyo Imana yaremye biri mw’Ijuru no kw’Isi, hariho ibimenyetso kubantu bayitinya bimwe vy’ukuri

[7] Mu vy’ukuri bamwe badatinya guhura natwe, nukwemera ubuzima bwo ng’aha kw’Isi n’ukwihumuriza kuri ivyo, nabamwe batitaho kumajambo yacu

[8] Ubwicaro bwabo nubwo mumuriro udahera kubera ivyo bahora bagira

[9] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, Umuremyi wabo azobarongora kubera ukwemera kwabo, kandi hazoca imbere yabo inzuzi, mumirima n’imigisha myiza ntangere

[10] Amasengesho yabo azobera mw’ijuru azoba arayo kuvuga ati:- ubutagatifu nirwawe ewe Mana n’indamutso zabo ziyo mw’ijuru nizukuvuga ziti:- amahoro y’Imana abe kuri twese, n’ibisabisho vyabo vyanyuma nivyo kuvuga biti:- dukengurukire Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose. N’amahayagizwa yose meza niyo akwiriye Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[11] Iyo Imana iha abantu ningoga na ningoga ishari nkuko bipfuza kuzanirwa amahirwe, ntankeka bari guhabwa uwo mwanya wabo, rero bamwe badatinya guhura natwe tubasiga mu buzimire bwabo batayaya hirya no hino nabi cane

[12] N’igihe umuntu ahuye n’ingorane aradusaba muburyo ubwaribwo bwose ashoboye, hanyuma aryamiye urubavu canke yicaye canke ahagaze, mugabo tumukuriyeho ivyo bibazo vyiwe, aca abigira nkuko atamye adutakambira ngo tumukurireho izo ngorane yari afise, uku rero niko basharijwe abantu barenga imbibe kuvyo bahora bagira

[13] Mu vy’ukuri twebwe turamaze guhonya abantu benshi imbere yanyu, mugihe bagira amabi yabo nugushikirwa n’intumwa zabo zifise n’ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo ntibigeze bemera nagatoyi, uko rero niko duhemba abantu bagira amabi

[14] Hanyuma tugira mwebwe kuba ari mwebwe mufata ibibanza vyabo inyuma yabo ngaha kw’Isi kugira ngo turabe ingene mukora

[15] Mugihe basomewe amajambo y’Imana matagatifu ari k’umugaragaro, bamwe badatinya guhura natwe bama bavuga bati:- nimuzane iyindi Qur’ani atari iyi canke muyihindure, wewe vuga uti:- Jewe sinshobora kuyihindura kugushaka kw’umutima wanje, kandi jewe sinkurikira atari ivyo neretswe kuri jewe, mu vy’ukuri jewe ndatinya yuko ninahakana Umuremyi wanje nzoronka ibihano vy’umusi mukuru

[16] Vuga yuko iyo Imana ibishaka jewe sinari kubasomera iyi Qur’ani ntagatifu kandi sinari kubamenyesha iyi Qur’ani, mugabo narabaye hagati yanyu kugihe kirekire imbere yibi vyose, none mwebwe ntimutegera

[17] None ni nde muhemu yahemukiye umutima wiwe gusumba uwandikira Imana ibintu vy’ububeshi n’uwuhakana amajambo yayo? Mu vy’ukuri ntantsinzi yabagira amabi ayariyo yose

[18] Nayo abasenga abatari Imana y’ukuri ataco badashobora kubagirira inabi iyariyo yose canke kubagirira akamaro akariko kwose, nabo bakavuga bati:- abo nibo badusabira imbere y’Imana yacu, wewe vuga uti:- mbega mubwira Imana itazi ibiri mw’ijuru canke kw’isi? Rero iri kure n’ukutishobora kwayo kandi iri n’iteka rihagije nabo bayigereranya n’ibindi bintu

[19] N’abantu ntibamyeho atari umurwi umwe gusa hanyuma uwo murwi waracanyemwo, rero iyo hataba ijambo ryabaye imbere yaho rivuye ku Muremyi wawe ntankeka urubanza rwabo rwari rwaramaze gucibwa hagati yabo muvyo batumvikanyeko

[20] Bavuga bati:- ni kuki hatamanuwe kuriwe mubivuye ku Muremyi wiwe nk’ibitangaro? Rero nawe vuga uti:- Ubumenyi bw’ibintu bitaboneka buri ku Mana, rero nimurindire nanje ndikumwe namwe mubarindira

[21] Mugihe abantu tubahonjesheje imigisha yacu nabo bari mungorane zabashikiye, mukanya baca batanguza ivyitwazo vy’amajambo yacu matagatifu, wewe nuvuge uti:- Imana iroroshe muguhindura ivyitwazo vyabo, mu vy’ukuri intumwa zacu zandika ivyo vyitwazo vyose bagira

[22] Imana yonyene niyo ibagendesha ngaha kw’Isi no mubiyaga naho mwoba muri mumato yanyu nayo agendeshwa n’umuyaga mwiza ubanezereza, mu mwanya umuyaga ukaze ubashikiye n’imikuba y’amazi nayo ikabashikira iturutse kumpande zose, bagatangura kwiyumvira yuko basatirijwe hose, mugihe baca basaba Imana bayitakambira hamwe n’ubwitonzi ntangere bavuga bati:- niwaturokora kuri ibi, ntankeka twebwe tuzoba turi mu bantu bakenguruka

[23] Mugabo Imana ibarokoye mumwanya baca bagira amanyama kuri iy’Isi ata kuri bafise, mwebwe bantu, amanyama yanyu azobahumira mwebwe nyene, kandi n’umunezero w’ubuzima bwo ngaha kw’Isi gusa, hanyuma ingaruka yanyu izoba iri iwacu, aha niho tuzobabwira ivyo mwahora mugira

[24] Mu vy’ukuri akarorero k’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi ni nk’amazi twamanuye tuyakuye mubicu, hanyuma ibiterwa vyo ng’aha kw’Isi biribwa n’abantu hamwe n’ibikoko bivanzemwo navyo kugeza naho Isi ikwiza ubwiza bwayo n’ugushariza nabo nyene biyumviriye yuko aribo bafise ubushobozi hejuru yavyo mu mwanya itegeko ryacu ryarabashikiye mw’ijoro canke k’umutaga hanyuma tubigira nkakumwe bitabayeho nkuko bitabayeho n’ejo hahise, uku rero niko tubabwira aya majambo y’Imana matagatifu ku bantu biyumvira

[25] N’Imana ibahamagarira mungoro y’amahoro, kandi irongora uwo yishakiye munzira igororotse

[26] Bamwe bagize ineza bazoronswa ineza zabo n’umusesekara, n’inkungugu ntizizopfuka amaso yabo, kandi ntihazoboneka ibimaramare kuribo, abo nibo bantu bo mw’ijuru bazobayo mu buzima bwabo bwose

[27] Nabamwe bagize ibikorwa bibi, impembo y’ivyo bikorwa bibi nink’akarorero kavyo nyene, n’ibimaramare bizobashikira, kandi ntibazoba bafise uwushobora kubakingira n’ibihano vy’Imana, rero amaso yabo azoba afutswe n’ibimanyu vy’ijoro vy’umwijima muniniya, rero abo nibo bantu bo mumuriro udahera, ariho bazobayo mubuzima bwamisi yose

[28] N‘umusi tuzobegeranya bose hanyuma tubabwire bamwe bagereranya Imana n’ibindi bintu duti:- nimuhagarare kuruhande rwanyu hamwe nabamwe mwagereranije kuba basomambike banyu b’Imana hanyuma tubashire kuruhande rwabo, abo bagereranije abandi n’Imana bazovuga bati:- mwebwe ntimwamye mudusenga twebwe

[29] Imana yonyene irahagije kuba ariyo cabona kiri hagati yacu na mwebwe, mu vy’ukuri twebwe ntamakuru y’amasengesho yanyu twari tuzi

[30] Iyo umuntu wese yomenya ivyo yagize vyose, hanyuma bakazosubizwa ku Mana yabo, ariwe Muremyi wabo w’ukuri, hanyuma hakazozimangana bimwe bahora badukana navyo

[31] Vuga uti:- ni nde abaha imfashanyo ivuye mw’ijuru no kw’isi? Canke ni nde nyene amatwi n’amaso yanyu, kandi ni nde akura umuntu muzima mubasandavye nugukura uwasandavye mu bantu bazima? None ni nde agira ibi vyose? Nabo bazovuga bati:- n’Imana, rero wewe vuga uti:- mbega mwebwe ntimutinya

[32] Iyo niyo Mana Umuremyi wanyu w’ukuri, none n’ikihe kintu kiriho inyuma y’ukuri atari ubuzimire gusa, none mwebwe muhindukizwa hehe

[33] Uku niko ijambo ry’Umuremyi wawe rizobashikira bamwe biyonkoye, yuko batazo kwemera

[34] Vuga uti:- mbega hariho umwe muribo mugereranya n’Imana yatanguje kurema ibiremwa hanyuma ikazobigarura vuga uti:- n’Imana niyo yatanguje kurema ibiremwa vyose hanyuma niyo izo bigarura, none muhindurirwa hehe

[35] Vuga uti:- mbega hari muri abo mugereranya n’Imana ibarongora m’ukuri? Vuga uti:- Imana niyo irongora abantu m’ukuri, rero uwurongora abantu m’ukuri siwe ategerezwa cane gukurikirwa canke umwe atarongotse atari uwurongowe, mbega mubaye gute? None mutegeka gute

[36] Benshi muribo ntibakurikira ibintu n’ibindi atari amakenga gusa, nayo amakenga ntaco amaze imbere y’ukuri n’ikintu na gitoyi, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose mugira

[37] Ntibishoboka yuko iyi Qur’ani ntagatifu yoba yaranditswe kubinyoma kandi itavuye ku Mana, ahubwo n’amajambo yavuye ku Mana yemeza ivyabaye imbere yaho, kandi n’amajambo y’ibitabu vy’akahise, rero ntamakenga arimwo kandi n’amajambo yavuye kumuremyi w’abantu bose

[38] Mbega nibo bavuga yuko ariwe yayiyandikiye, vuga uti:- nimuzane kimwe mugisomwa kimeze nk’iki gisomwa, hanyuma muhamagare abo mushoboye kuronka dukuye mwo Imana yonyene gusa, nimwaba mwebwe muvugisha ukuri kwama

[39] Ahubwo barahakanye muvyo batazi vy’ukuri nuko kuri ntikwari bwabashikire namba haba k’ububeshi bwabo canke k’ukuri kwabo, uku rero niko kwabaye uguhahana kwababayeko imbere yabo, rero nimugende murabe amaherezo yabo bantu bahemukiye imitima yabo

[40] No muribo harimwo abemera iyi Qur’ani ntagatifu, n’abandi muribo batayemera, n’Umuremyi wawe arazi neza abononyi

[41] Nibabandanya n’uguhakana wewe n’uvuge uti:- Jewe ndafise ibikorwa vyanje namwe murafise ibikorwa vyanyu, mwebwe muri kure nivyo nkora, nanje ndikure yivyo mwebwe mukora

[42] Hari bamwe muribo bakwumviriza, rero woshobora kubumvisha abatumva naho badashaka gutegera

[43] Harimwo bamwe muribo bakwitegereza n’amaso yabo mbega woshobora kurongora impumyi nabo badashaka kubona

[44] Mu vy’ukuri Imana ntihemukira abantu bayo kukintu icarico cose, mugabo abantu nibo bahemukira imitima yabo

[45] N’umusi izobegerenya nkakumwe batabayeho ng’aha kw’Isi atari isaha imwe yonyene gusa y’umutaga, niho bazomenyana mu vy’ukuri abazohomba muri bamwe bahakanye yuko kutazohura n’Imana yabo kandi ntibazoba mubarongoka

[46] Nitwakwereka bimwe muvyo tubatuza canke tukwishe, ingaruka yabo izoba iwacu hanyuma Imana niyo cabona civyo bagira vyose

[47] N’abantu bose bamye bafise intumwa y’Imana, rero mugihe hashika intumwa yabo nuguciribwa urubanza ruri hagati yabo rw’ukuri nabo badahemukiwe

[48] Nabo bavuga bati:- niryari iryo sango rizobera nimwaba muvugisha ukuri

[49] Vuga uti:- ntaco ntunze kubera umutima wanje haba kucongirira inabi canke icongirira ineza mugabo Imana ibishatse abantu bose barafise ikiringo cabo kigeze ntikibatebesha n’isaha n’imwe canke ngo babe imbere yaco

[50] Vuga uti:- mubona gute nkiyo mwoshikirwa nivyo bihano vy’Imana mw’ijoro canke k’umurango, none nikuki bamwe bafise ibicumuro bahakana yuko vyobashikira ningoga na ningoga

[51] Bimaze kuba niho muzo kwemera? Mbega ubu niho mwemera kandi namwe mwamye mubihimiriza ngo bibe

[52] Hanyuma abahemukiye imitima yabo bazobabwira bati:- nimuhonje ibihano bizobagumako ataco muzorihwa, atari kuvyo mwahora mugira

[53] Barakubaza bati:- mbega ni vy’ukuri ivyo uvuga? Wewe vuga uti:- egome, ndarahiye ku Muremyi wanje yuko ari ivy’ukuri, namwe ntimushobora kunanira Imana

[54] Nihaba umuntu uwariwe wese yahemukiye umutima wiwe, akaba afise ibiri ngaha kw’isi, ntankeka yari gutanga ivyo afise vyose kugira ngo yikombore mugihe bazobona ibihano bibashikiye niho bazo kwihangana guhisha aho banyegeza ibibubakiyeko vy’agahinda hanyuma hazocibwa urubanza hagati yabo rw’ukuri kandi nabo ntibazo hemukirwa namba

[55] Ni mwumvirize, ntankeka ibiri mw’Ijuru no kw’Isi ni vy’Imana, kandi mwumvirize mu vy’ukuri indagano y’Imana ni y’ukuri mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[56] Imana niyo rurema, kandi niyo yica, n’iwe niyo muzosubizwayo mwese

[57] Mwebwe bantu, mwarashikiwe n’ubutumwa buvuye ku Muremyi wanyu hamwe n’ihumure ry’imitima yanyu hamwe n’uburongozi buniniya n’imigisha kubemera Imana y’ukuri

[58] Vuga uti:- kubera impuhwe z’Imana n’imigisha yayo, rero nibanezerwe kuri ivyo, kuko ibi nivyo vyiza gusumba ivyo bariko baregeranya

[59] Vuga uti:- mbega mubona gute kuri yamigisha Imana yabamanuriye hanyuma mugira kuriyo ivyabujijwe n’ibindi navyo mubiha uburenganzira bwarekuriwe n’amategeko y’Imana, wewe vuga uti:- mbega Imana yarabarekuriye kugira ivyo canke muyadukirizako ububeshi gusa

[60] None n’uwuhe mwikeko wabamwe badukiza ku Mana ibintu vy’ububeshi kubera umusi w’imperuka, mu vy’ukuri Imana irafise imigisha myinshi iri hejuru y’abantu mugabo benshi muribo ntibayi kengurukira

[61] Ntugira umurimo mumirimo iyariyo yose, canke ntusoma muri iki gitabu gitagatifu ca Qur’ani, canke ntagikorwa mushobora kugira atari uko twebwe tuba turi ivyabona kuri mwebwe mugihe muriko murakorera kuri ivyo, rero ntakintu na kimwe kinyegezwa imbere y’umuremyi wawe naho coba gifise uburemere bungana n’akanyegeri naho koba kari kw’Isi canke mw’Ijuru, canke naho koba gatoyi gusumba ako kanyegeri canke kaniniya gusumba ako, nuko vyose biri mugitabu c’Imana kimenyesha ibiri k’umugaragaro

[62] Nimutegere neza mwebwe bakunzi b’Imana, ntimuzoba mufise ubwobwa canke ntimuzoba mufise agahinda

[63] Nabo nibamwe bemeye Imana yabo y’ukuri bakaba bayigamburukira

[64] Barafise ibikorwa vyiza mubuzima bwo ng’aha kw’isi no k’umusi w’imperuka, rero ntibahindagurika mumajambo y’Imana, uko rero niko gutsinda gukuru

[65] Kandi ntuterwe n’agahinda kubera amajambo yabo, mu vy’ukuri iteka ryose niry’Imana, niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[66] Nimwumvirize, ntankeka ibiri mw’Ijuru hamwe n’ibiri kw’Isi vyose nivy’Imana, na bamwe basenga ibitari Imana, ntibakurikira abo babagereranya atari ivyikeko gusa, kandi ntibavuga atari ububeshi gusa

[67] Niyo yabagiriye ijoro kugira ngo muruhukire mwo, n’umutaga w’umuco, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bumva

[68] Bavuga yuko Imana yigiriye ikibondo, nayo ikaba iri kure yivyo, kandi irikwijije, ibintu vyose ni rwiwe ibiri mumajuru n’ibiri kw’Isi, namwe ntavyemezo mufise kuri ivyo, mbega mwivugira gusa hejuru y’Imana kuvyo mutazi

[69] Vuga uti:- bamwe badukana ububeshi ku Mana y’ukuri abo ntatsinzi bafise

[70] N’amahirwe makeyi cane kuri iy’Isi, hanyuma iwacu niho hari ingaruka yabo, aho niho tuzoba honjesha ibihano bikaze kubera bwabuhakanyi bwabo

[71] Basomere inkuru y’intumwa y’Imana Nuhu (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- mwebwe bantu banje niba ukuba kwanje namwe n’ukwibutsa kwanje kwaya majambo y’Imana matagatifu kubashavuza ntaco jewe nizeye Imana yanje gusa, namwe nimwegeranye ivyanyu vyose hamwe nabo mucuditse hamwe, nayo impanuro zanyu ntimuzinyegeze kuri mwebwe, hanyuma muze mubicishe kuri jewe kandi ntimumpe n’umwanya namutoyi

[72] Mugabo nimutemera naho, jewe sindabasaba impembo iyariyo yose, kuko impembo yanje ntayiriho atari ku Mana, nkaba nategetswe mbe ndimu bantu b’amahoro kuriyo

[73] Mugabo baramuhakanye natwe turamurokora hamwe nabo bari kumwe nawe mubwato, duca tubagira kuba aribo basigaye duca twibiza mumazi bamwe bahakanye amajambo yacu y’Imana matagatifu, rero nurabe ingene yabaye amaherezo yabo bantu batujijwe

[74] Hanyuma twarabarungikiye intumwa z’Imana nyinshi munyuma yiwe kubantu babo, nabo barabashikira bafise ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo ntibari mubemera muvyo bahakanye aho hambere, uko rero niko dutera ibidodo hejuru y’imitima y’abantu barenga imbibe zagenywe

[75] Hanyuma munyuma yabo twararungitse intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Haruna (iii) ngo bagende kwa Fir’auni hamwe n’abantu biwe b’abategetsi bakuru bakuru, bafise n’ivyemezo vyacu mugabo barishimye nukuba mu bantu biyonkoye

[76] Mugihe bashikirwa n’ukuri kuvuye iwacu, baciye bavuga bati:- ntankeka ubu n’uburozi bugaragara

[77] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- muvuga kubera ukuri mugihe kwabashikiye? Ubu n’uburozi? N’abarozi ntantsinzi bafise

[78] Bavuze bati:- mbega waje ngaha kugira ngo udukure muvyo twasanganye abavyeyi bacu bafise, rero kugira ngo ubutegetsi bube rwanyu kuri iy’Isi? Twebwe ntidushobora kubemera na gatoyi

[79] Fir’auni nawe yavuze ati:- nimunzanire abarozi bose bincabwenge

[80] Rero mugihe bashika babarozi, intumwa y’Imana Mussa (iii) yababwiye ati:- nimute hasi ivyo mushaka guta

[81] Bahejeje guta hasi, intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuze iti:- ivyo bintu mwazanye n’uburozi, ubu rero Imana igomba ibereke ibinyoma mu vy’ukuri Imana ntishigikira ibikorwa vy’abononyi

[82] N’Imana izoshigikira ukuri kw’amajambo yayo naho bazoshavura abantu babi

[83] Ntibayemeye intumwa y’Imana Mussa (iii) atari bamwe mumiyabaga yomu bantu biwe kubera ugutinya uyo Fir’auni hamwe n’abategetsi babo kugira ngo ntibacurwe bufuni na buhoro, mu vy’ukuri Fir’auni yari umuntu w’amanyama muri ico gihugu, mu vy’ukuri niwe yari mubantu barenze akarimbi

[84] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuze iti:- bantu banje nimwaba mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimuyizere yonyene nimwaba muri aba Isilamu b’ukuri

[85] Nabo bimwishura bati:- turizeye Imana yacu y’ukuri, ewe Muremyi wacu, ntudushire mu bantu bashizemwo ingorane nabo bahemukiye imitima yabo

[86] Kandi uturokore kumpuhwe zawe nabo bantu bahakana Imana yabo y’ukuri

[87] Twaramushikirije ubutumwa intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe na mwene wabo, yuko bokwubakira amazu abo bantu bo mugisagara canyu, kandi mugire izo nzu zanyu zibe ariyo masengero yanyu, kandi muhagarike amasengesho yanyu kandi mubashikirize inkuru nziza abemeye Imana yabo y’ukuri

[88] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuze iti :- Muremyi wacu, ni wewe wahaye Fir’auni hamwe n’abategetsi biwe ibisharizo n’amatungo menshi muri buno buzima bwo ng’aha kw’isi, Muremyi wacu uko niko batakaza abantu munzira yawe, Muremyi wacu nuhonye ayo matungo yabo yose, hanyuma urwanye imitima yabo kuko ntibazopfa bemeye namba kugeza aho bazobonera ibihano bibabaza cane

[89] Yaravumereye iti:- ivyo mwasavye biremerewe, rero nimutumbere neza, kandi ntimukurikire inzira zabamwe ataco bazi

[90] Twarabarenganije bene Israeri mukiyaga bari kumwe na Fir’auni hamwe n’ingabo ziwe baca babakurikira n’ubuhemu bw’imitima yabo hamwe n’ubwishime kugeza naho Fir’auni yibizwa mumazi nuguca avuga ati:- ndemeye yuko atayindi Mana y’ukuri itegerezwa gusegwa bimwe vy’ukuri atari irya bemera bene Israeri, nanje ndi mubagamburutsi b’Imana y’ukuri

[91] Ubu rero kowiyonkoye imbere yaha nuguca uba mu bantu b’abononyi

[92] Rero uno musi turakurokora hamwe n’umubiri wawe, kugira ngo ube ari ikimenyetso kubantu bazoza inyuma yawe, n’abantu benshi baribagiye ibi bimenyetso vyacu

[93] Munyuma twaraba teguriye bene Israeri uburaro bwiza n’ukubaha imigisha mvyiza, nabo ntibacanyemwo kugeza aho bashikirwa n’ubumenyi, mu vy’ukuri Umuremyi wawe azobacira urubanza ruzoba hagati yabo k’umusi w’imperuka kuvyo batahora bumvikanako

[94] Niwaba ufise amakenga kuri ivyo twakumanuriye rero nubaze bamwe basoma ibitabu imbere yawe, mu vy’ukuri ukuri kuramaze kugushikira kuvuye ku Muremyi wawe, rero ntube mubagira amakenga

[95] Kandi ntube muri bamwe bahakana ibimenyetso vy’Imana hanyuma ntuze ube mubantu bo muruhombo

[96] Mu vy’ukuri bamwe ijambo ry’Umuremyi wawe ryamaze kugaragara kuribo ntibazo kwemera nagatoyi

[97] Naho ibimenyetso ivyarivyo vyose bizoba shikira, nukugeza aho bazo kwibonera ibihano bibabaza

[98] Nikuki hatabayeho igisagara cemeye kugira ngo uko kwemera kwaho kubafashe, dukuyemwo abantu b’intumwa y’Imana Yunusu (iii) mugihe bemera Imana yabo y’ukuri, twaraba kuriyeho ibihano vy’ibimaramare mubuzima bwabo bwo ng’aha kw’Isi nukuba nezereza kukiringo kigufiya cane

[99] Iyo Umuremyi wawe ashaka, ntankeka bari kwemera uko bangana bose mubari ng’aha kw’isi, mbega wewe uzobategeka abantu kunguvu kugeza naho baba aba Isilamu

[100] Nta muntu n’umwe ashobora kwemera ivyarivyo vyose atari kw’itegeko ry’Imana nayo yegeka umwanda ngo ubashikire bamwe badakoresha ubwenge bwabo

[101] Vuga uti:- nimurabe, ikizoturuka gituruka kivuye mw’ijuru no kw’isi, n’ibi bimenyetso vyose hamwe n’amagabisho yose ataco bizofasha abantu batemera Imana yabo y’ukuri

[102] Rero barindiriye ikindi kintu nk’akarorero k’ijoro kubantu babayeho imbere yabo, wewe vuga uti:- rero nimurindire jewe ndikumwe namwe mu bantu barindiriye

[103] Hanyuma twararokoye intumwa zacu z’Imana hamwe nabamwe bemera Imana yabo y’ukuri, kubera uku kuri twebwe niho twabarokora abantu bemeye Imana yabo y’ukuri

[104] Vuga uti:- mwebwe bantu! Nimwaba mufise amakenga mw’idini ryanje, mumenye yuko jewe ntasenga abo mwebwe musenga aho gusenga Imana yonyene ibica, kandi nategetswe n’Imana ngo mbe ndi mu bantu bemera Imana y’ukuri

[105] Tumbereza amaso yawe munzira y’idini mugusukurira amasengesho y’Imana, kandi ntube mubagereranya Imana n’ibindi bintu

[106] Kandi ntusenge ibitari Imana, muri bamwe ataco bakumarira, canke ata nabi bakugirira, rero niwabigira gutyo uzoba uri mu bantu bahemukiye imitima yabo

[107] Imana ishatse ikagutako ingorane, ntawundi muntu ashobora kuzigukurako atariyo yonyene gusa, nayo kuri iyo migisha igushakiye ineza, nta muntu n’umwe ashobora kuyigusubizako iyo migisha yayo, rero iyishikana kuwo yishakiye mu bantu biwe beranda, nayo niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[108] Vuga uti:- mwa bantu mwe! Ukuri kwama kuramaze kubashikira kuvuye ku Muremyi wanyu, rero uwurongotse arongoka kubwiwe, n’uwuzimiye azimira kubwiwe, nanje sindi mubabacungera hejuru yanyu

[109] Nukurikire kuvyo weretswe, kandi wihangane kugeza aho Imana izotanga itegeko ryayo, nayo niyo nziza gusumba abaca manza bose

Hūdu

Surah 11

[1] Alif, Laam, Ra, (Insiguro yizi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa). Iki n’igitabu amajambo yaco yateguwe neza, kandi atandukanywa neza kuva kwa nyene ubuhizi na nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[2] Kugira ngo ntimuze musenge atari Imana yonyene y’ukuri, mu vy’ukuri jewe kuri mwebwe ndi uwutuza hamwe n’umutanzi w’inkuru nziza mvuye kuriwe

[3] Kugira ngo musabe ikigongwe ku Muremyi wanyu, hanyuma musubire kuriyo, niyo izobanezereza kuminezero myiza kugeza kugihe cagenywe, kandi izoha impembo kwa nyene impembo ziwe, nimwahakana jewe ntinya kuri mwebwe ibihano vy’umusi mukuru

[4] Ingaruka yanyu niku Mana, nayo niyo nyene ububasha buri hejuru y’ibintu vyose

[5] Nimwumvirize, nibo banyegeza ibiri mumishaha yabo kugira ngo bayinyegeze Imana, nimwumvirize mugihe bipfutse impuzu zabo nayo niyo ifise ubumenyi bw’ivyo banyegeza hamwe n’ivyo baserura, mu vy’ukuri niyo nyene ubumenyi bw’ibiri mumishaha yabo

[6] Ntagikoko na kimwe canke ikiremwa icarico cose kiri kuri iy’Isi atari uko imigisha yaco iri hejuru ku Mana, kandi niyo ifise ubumenyi bw’ubwicaro bwayo budahera, n’ahantu honyene huguhitiramwo gusa, vyose rero biri mugitabu cerekana ibintu vyose

[7] Nayo niyo yaremye Amajuru n’Isi kumisi itandatu, n’inyegamo yayo yari hejuru y’amazi kugira ngo ibagirire ibibazo hanyuma irabe uwariwe wese muri mwebwe afise ibikorwa vyiza, rero niwa vuga uti:- mwebwe muzozurwa mwamaze kwitaba Umuremyi wanyu, abahakanye Imana yabo y’ukuri nabo bazovuga bati:- ibi ntivyamyeho, atari uko ari ibinyoma biri k’umugaragaro

[8] Nitwabatebereza ibihano kugeza kukiringo camaze guharurwa bazovuga bati:- n’igiki kibuza ivyo bihano ntibishike? Nimwumvirize umusi bizobashikira ivyo bihano ntibizokurwako kuribo hanyuma bazokikuzwa nivyo bahora bafata minenerwe

[9] Nitwahonjesha umuntu imigisha iturutse kuri twebwe, hanyuma tugaca tuyimukurako uwo mwanya nyene aca adebukirwa nukutaba umuntu ashima

[10] Nitwamuhonjesha imigisha yacu mugihe yari mungorane zamushikiye mumwanya aca avuga ati:- ingorane zose zamaze kumvako, nawe aca agumana akanyamuneza kenshi cane n’ukwishima kurengeje urugero

[11] Mugabo bamwe bigumya nukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bazoronka ikigongwe hamwe n’impembo niniya

[12] Nkumbure woshobora kureka bimwe muvyo weretswe kuri wewe n’igikiriza cawe kigaca cugaranwa kuri ivyo, kubera yuko bavuga bati:- mbega ni kuki tutamanuriwe ububiko canke hakaza abamarayika bari kumwe nawe, wewe uri mu bantu batuza gusa n’Imana niyo ikingira ibintu vyose

[13] Nivy’ukuri bavuga yuko ariwe yaciteguriye wenyene, wewe vuga uti:- rero namwe nimuzane ibisomwa cumi vy’ububeshi vyateguwe nkibi kandi muhamagare abo mushoboye guhamagara atari Imana yonyene nimwaba muvugisha ukuri

[14] Nibatitabira naho mumenye yuko iki gitabu camanuwe n’ubumenyi bw’Imana kandi yuko atawundi Muremyi atariwe wenyene gusa, mbega muzoba abagamburutsi

[15] Abipfuza ubuzima bwo ngaha kw’isi hamwe n’ibisharizo vyayo, twebwe tuzobibahera ngaha kw’isi n’ibikorwa vyabo bikwiye, nabo ng’aha kw’Isi ntibazo zimbwa

[16] Abo nibo ata kintu na kimwe bazoba bafise iyo mw’ijuru atari umuriro wonyene gusa, nivyo bagize vyose ng’aha kw’isi bizogenda akagirire, kandi bizoba impfagusa ivyo bahora bagira vyose

[17] None umuntu afise ibimenyetso bigaragara bivuye ku Muremyi wiwe nugukurikira icabona kivuye ku Mana, ariyo Qur’ani ntagatifu n’imbere yiwe hari igitabu c’intumwa y’Imana Mussa (iii) cari indongozi n’imigisha yabo bamwemera, nayo abazo muhakana muri iyo mirwi, bamenye yuko umukomezwa nibwo bwicaro bw’ihuriro ryabo, rero ntugire amakenga kuri ivyo kuko uku niko kuri kuvuye ku Muremyi wawe, mugabo abantu benshi ntibavyemera

[18] None ni nde yoba ari umuhemu mukuru gusumba uwubeshera Imana yiwe y’ukuri, abo nibo bazokwerekanwa imbere y’Umuremyi wabo hamwe n’ivyabona bizovuga biti:- abo nibo badukanye ububeshi bw’ukubeshera Umuremyi wabo, rero nimwumvirize uwo muvumo w’Imana uri hejuru yabahemukiye imitima yabo

[19] Abantu bazitira inzira y’Imana nugushakako iyo nzira izimangana n’uguhakana uwo musi w’imperuka

[20] Abo bantu ntibashobora guhunga mugihugu kandi ntababa kingira bafise atari Imana gusa , ahubwo bazo kwongerezwa ibihano kuko badashobora kwumva canke kubona

[21] Abo nibo bataye imitima yabo muruhombo, kandi bizo zimangana ivyo bahora badukana navyo

[22] Ntankeka abo nibo bari muruhombo rw’ukuri iyo mw’Ijuru

[23] Mu vy’ukuri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza hamwe nukugamburuka ku Muremyi wabo, abo nibo bantu bo mw’ijuru, iyo niyo bazobayo mubuzima bwabo bwose

[24] Iyo mirwi uko ari ibiri uko imeze nink’umuntu afise ubuhumyi hamwe n’uwutumva, n’umuntu abona hamwe n’uwumva mbega abo bantu uko ari babiri barashobora kungana, mbega mwebwe ntimwiyumvira

[25] Natwe twajanye intumwa y’Imana Nuhu (iii) kubantu biwe nukubabwira duti:- jewe kuri mwebwe ndi mubatuza basigura ibintu vyose

[26] Yuko mutosenga uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, mu vy’ukuri jewe ndabafitiye ubwoba bw’ibihano vy’umusi ubabaza cane

[27] Aho naho niho bavuze b’abategetsi babamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bo mubwoko bwabo bati:- twebwe ntitukubona neza atari uko uri umuntu nkatwe, kandi ntitukubona atari uko abagukurikiye ari bamwe baboneka neza yuko batishoboye kuri twebwe no kuvyo twiyumvira ubwambere gusa, kandi ntitubabona yuko mufise ikintu kirenze hejuru yacu, ahubwo tubabona yuko mwebwe muri ababeshi

[28] Yavuze ati:- bantu banje! mubona gute nkiyo noba mfise ibimenyetso biri k’umugaragaro bivuye k’Umuremyi wanje, nukumpa imigisha ivuye kuriyo hanyuma ikayinyegerezako, mbega twobategeka kuyemera namwe muyanka

[29] Namwe bantu banje! Jewe sindabasaba amaronko kubera ibi vyose, kandi ntampembo yanje mfise atari ku Mana yanje, nanje sinzobirukana abemeye Imana yabo y’ukuri, kuko bazohura n’Umuremyi wabo, mugabo jewe ndababona yuko mwebwe muri mubantu bafise ubujuju

[30] Namwe bantu banje! ni nde azomfasha imbere y’Imana ninabirukana, mbega mwebwe ntimwiyumvira

[31] Kandi sindababwira yuko mfise ububiko bw’Imana canke mfise ubumenyi bw’ibintu bitazwi, kandi simvuga yuko jewe ndi Umumarayika, kandi simvuga kuri bamwe bankengera amaso yanyu yuko Imana itazobaha imigisha yayo, Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mumishaha yabo, aha rero ntankeka nzoba ndimu bantu bahemukiye imitima yabo

[32] Bavuze bati:- ewe ntumwa y’Imana Nuhu (iii) warahaririye natwe kandi urarenza urugero kubihari biri hagati yacu na wewe, rero nutuzanire ivyo watwemereye niwaba uri mubantu bavugisha ukuri

[33] Nawe abishura ati:- Imana izobazanira ibishatse, namwe ntimuzo shobora kuyinanira

[34] Kandi impanuro zanje ntaco zizobamarira naho nobahanura, Imana ibishatse yuko muzimira, niwe Muremyi wanyu kandi niwe niho muzosubizwa yo

[35] Ni vy’ukuri, baravuga bamwe batemera Imana y’ukuri yuko ariwe yiyandikiye iyi Qur’ani ntagatifu, wewe vuga uti:- ninaba ari jewe nayiyandikiye intahe ibe kuri jewe, nanje ndi kure y’intahe yanyu

[36] Yareretswe intumwa y’Imana Nuhu (iii) yuko atazo kwemera uwariwe wese mu bantu bawe atari babandi bamaze kwemera, kuri ivyo rero ntuterwe n’agahinda kuvyo bahora bagira

[37] Nubaze ubwato imbere y’amaso yacu nokumategeko yacu, kandi ntumvugishe kuri bamwe bahemukira imitima yabo, mu vy’ukuri abo bantu bazo kwibizwa mumazi

[38] Aguma abaza bwabwato, uko bamucako b’abategetsi b’abahakanyi b’Imana y’ukuri bomuri ico gihe ciwe baguma bamutwenga nawe avuga ati:- nimwaba mwebwe mudutwenga, natwe tuzobatwenga nkuko mudutwenga

[39] Ubu vuba muzomenya uwuzoshikirwa n’ibihano bizomutetereza nuwo ibihano bizomugumako mubuzima bwiwe bwose

[40] N’igihe hashika itegeko ryacu, n’Isi itangura gusesagura amazi yayo twaciye tumubwira duti:- nushire muri ubwo bwato ibintu bibiri bibiri hamwe n’abantu bomurugo rwawe dukuyemwo bamwe itegeko ry’Imana ryarenganye kuribo, hanyuma utware abantu bose bakwemeye, rero abantu batamwemeye hamwe nawe nibakeyi cane

[41] Intumwa y’Imana ica ivuga iti:- nimwurire muri buno bwato kw’izina ry’Imana kandi kube ukugenda kwabwo n’uguhagarara kwabwo, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe afise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[42] Bwabwato butangura kugenda nabo bari mumikuba ingana nk’imisozi, nayo intumwa y’Imana Nuhu (iii) aca atera akamo ahamagara umwana wiwe yari kure yiwe ati:- ewe mwananje! niwurire hamwe natwe ntube hamwe nabo bahakanyi b’Imana y’ukuri

[43] Wa mwana yishura Se ati:- jewe nzokwirukira kuri uriya musozi uzonkingira nayo mazi, intumwa y’Imana isubira kwishura wamwana iti:- uno musi ntawukingirwa n’itegeko ry’Imana atari urya Imana yagiriye impuhwe zayo, mumwanya yamikuba y’amazi ica yinjira hagati yabo aca aba mubibijwe muri ayo mazi

[44] Haca havugwa hati:- ewe Isi, nunyikishe ayo mazi yawe, nawe Juru nuhagarike ayo mazi, rero y’amazi yose yaciye anyika kw’itegeko ryagenywe, nabwa bwato buca burahagarara hejuru y’umusozi witiriwe Juudi, haca havugwa yuko hahonejwe kure abantu bahemukiye imitima yabo

[45] N’itumwa y’Imana Nuhu (iii) yarasavye Umuremyi wiwe avuga ati:- ewe Muremyi wanje, ikibondo canje nico mubantu bo murugo rwanje, mu vy’ukuri indagano yawe niy’ukuri nawewe niwe nyene ukuri gusumba abacamanza bose

[46] Imana yavuze iti:- ewe Nuhu (iii) uyu mwana ntari mu bantu bawe, nawe n’umuntu atari afise inyifato nziza, rero ntunsabe muvyo utazi, jewe ndakwinginze ntube mu bantu badafise ubwenge

[47] Intumwa y’Imana Nuhu (iii) ivuga iti:- ewe Muremyi wanje, jewe ndikinze kuri wewe sinze ndagusabe ivyo ntazi, nutangirira imbabazi hamwe n’impuhwe zawe jewe nzoba ndimu bantu bazoronka uruhombo

[48] Havugwa hati:- ewe Nuhu (iii), numanuke n’amahoro avuye iwacu hamwe n’imihezagiro myinshi kuri wewe no hejuru y’abantu muri kumwe nabo, kandi hazoba abandi bantu tuzonezereza hanyuma bazofatwa n’ibihano bizoba bivuye iwacu bibabaza cane

[49] Izi nimuri zankuru z’amabanga tukweretse, nawe ntiwari uzifitiye ubumenyi canke abantu bawe imbere y’iyi Qur’ani ntagatifu itaramanurwa, rero wewe niwigumye mu vy’ukuri kuko impera nziza izoshikira abatinya Imana yabo y’ukuri

[50] N’abantu bo kuntumwa y’Imana Aadi (iii) twarabashikirije mwene wabo Hudu (iii) nawe aca avuga ati:- emwe bantu banje! nimusenge Imana yanyu y’ukuri, kuko mwebwe ntayindi Mana mufise atariyo yonyene, kuko ntimwari kuba mwebwe atari uko mwari mubategura ububeshi gusa

[51] Emwe bantu banje! Jewe sindabasaba impembo hejuru yibi vyose, rero ntiyari kuba impembo yanje atari kurya yandemye, none mwebwe ntimubifata ngo mubishire mubwenge

[52] Namwe bantu banje, nimusabe ikigongwe ku Muremyi wanyu hanyuma musabe imbabazi kuriyo nayo izobazanira ibicu bishunguruka mwo imvura ihagije, kandi izo bongereza inguvu hejuru y’inguvu zanyu rero ntimuze mutirigane nukuba mubantu babi

[53] Nabo bavuze bati:- ewe ntumwa y’Imana Hudu (iii) nturatuzanira ibimenyetso biri k’umugaragaro, kandi natwe ntidushobora guheba Imana zacu kubijanye n’imvugo yawe, kandi natwe ntituzo kwemera nagatoyi

[54] Twebwe ntituvuga atari uko zimwe mumana zacu zimaze kukugirira ibintu bibi nawe aca avuga ati:- jewe nshize icabona ku Mana, namwe mube ivyabona yuko jewe ndi kure yizo Mana mugereranya nazo n’ibindi bintu

[55] Mumusiga wenyene, mwese rero nimungirire imigambi hanyuma ntimumpe ikiringo icarico cose

[56] Jewe nizeye Imana, Umuremyi wanje n’Umuremyi wanyu, ntakiremwa icarico cose atari Imana yonyene icihweza uko yishakiye, ntankeka rero Umuremyi wanje niwe ari hejuru y’inzira igororotse

[57] Nimwasubira inyuma jewe ndamaze kubashikiriza ivyo narungikanywe kuri mwebwe, n’Umuremyi wanje azobagira abazosubirira abandi bantu batari mwebwe, kandi namwe ntimuzo shobora kuyigirira inabi namba, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene gukingira ibintu vyose

[58] Mugihe hashika itegeko ryacu ry’uguhonywa twaramurokoye intumwa y’Imana Hudu (iii) hamwe n’abamwemeye bose kumpuhwe zivuye iwacu, nukubarokora mubihano bikomeye cane

[59] Abo nibo ba Aadi bahakanye amajambo y’Umuremyi wabo n’ukwiyonjorora kuntumwa z’Imana zabo nugukurikira amategeko y’uwufise igikenye mukwishima cane

[60] Baca bakurikizwa n’umuvumo wongaha kw’Isi no k’umusi w’imperuka, namwe nimwumvirize muvy’ukuri abo bantu ba Aadi barahakanye Umuremyi wabo baca barahonywa abo bantu bokwa Aadi bo kuntumwa y’Imana Hudu (iii)

[61] Nabo kwa Thamudu twarabarungikiye mwene wabo Swalehe (iii) aca avuga ati:- mwebwe bantu banje! nimusenge Imana yanyu, mwebwe nta Mana mufise atari Imana yonyene gusa, niyo yabaremye ibakuye kw’Isi, nukubicarika kuriyo, rero nimuyisabe imbabazi hanyuma mugaruke kuriyo yonyene, mu vy’ukuri Umuremyi wanje ari hafi cane n’ukubakira

[62] Bamwishuye bati:- ewe Swalehe (iii) ntankeka wari mubantu bizewe mukugirirwa ineza natwe imbere yibi vyose, none nawe uratubujije gusenga abasenze ba data bacu ? Mu vy’ukuri twebwe turafise amakenga adukora kumitima yacu kuri ibi bintu uduhamagarira ko

[63] Yavuze ati:- emwe bantu banje! mubona gute nkiyo noba mfise ivyemezo biri k’umugaragaro bivuye ku Muremyi wanje, nayo ikaba yampaye impuhwe zivuye kuriwe, none ni nde azonkingira ku Mana niniyonkora kuriyo, rero ntaco muzonyongereza atari uruhombo gusa

[64] Namwe bantu banje, iyi Ngamiya y’Imana n’ikimenyetso kuri mwebwe, rero nimuyireke irishe kuri iy’Isi y’Imana kandi ntimuyikoreko mukuyigirira inabi ntize ibahonye n’ibihano biri hafi y’ukubashikira

[65] Yangamiya barayibaga, rero intumwa y’Imana Swalehe (iii) aca avuga ati:- nimuhimbarwe muri iki gisagara canyu mumisi itatu yonyene gusa iyo niyo ndagano itari iy’ububeshi

[66] Mugihe hashika itegeko ryacu twaciye turokora intumwa y’Imana Swalehe (iii) hamwe n’abamwemeye bose kumpuhwe zacu nukudateterezwa kuri uwo musi, mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe afise inguvu n’intsinzi nyakuri

[67] Nabamwe bahemukiye imitima yabo barahonejwe n’akaruru, bubakeraho baturuye mumazu yabo

[68] Nkuko batari muri izo nzu, nimwumvirize mu vy’ukuri uyo Thamudu nabiwe barahakanye Umuremyi wabo, rero uyo Thamudu n’abiwe nabazimanganiye kure

[69] N’intumwa zacu zaragiye kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) zifise inkuru nziza, baca bavuga bati:- amahoro y’Imana abe kuri wewe, nawe abishura ati:- namwe amahoro y’Imana abe kuri mwebwe, nawe ntiyabaye acicara nabo mumwanya aca abazimana intama

[70] Mugihe yabona yuko amaboko yabo bantu adashikira kuri ivyo bifungurwa yabazimanye, yaciye aterwa n’amakenga nukubatinya, nabo baca bavuga bati:- wewe ntugire ubwoba mu vy’ukuri twebwe twarungitswe kubantu b’intumwa y’Imana Lutwi (iii)

[71] N’umutambukanyi wiwe yari ahagaze, akamwemwe karamusya aratwenga, nawe tumushikiriza ubutumwa bwiza yuko bazokwibaruka ikibondo baze bamuhe izina rya Is’haqa (iii), munyuma yuwo Is’haqa (iii) bazoronka uwundi yitwa Yaaqubu

[72] Umukenyezi w’intumwa y’Imana Ibrahimu avuga ati:- mbega jewe nzokwibaruka nanje nd’umukecuru nuyu Munega wanje nawe ari umusaza ashaje cane, mu vy’ukuri ibi n’ibintu vy’igitangaza cane

[73] Baca bavuga bati:- mbega utangajwe n’itegeko ry’Imana n’impuhwe z’Imana hamwe n’imigisha yayo biri hejuru yanyu, emwe bantu biyi nzu, mu vy’ukuri Imana niyo itegerezwa guhayagizwa nugutakambirwa

[74] Rero ubwoba bumuvuyemwo intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) aca ashikirwa nabwa butumwa bwiza aca atangura guharira natwe kubijanye n’abantu b’intumwa y’Imana Lutwi (iii)

[75] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yari umuntu atekereje muguhayagiza Imana yiwe kandi akaba yari afise umwete wukugaruka ku Mana yiwe

[76] Ewe Ibrahimu (iii) nureke ivyo vyose mu vy’ukuri itegeko ry’Umuremyi wawe riramaze gushika kandi mu vy’ukuri abo bantu bazoshikirwa n’ibihano bidasubizwa inyuma

[77] N’intumwa zacu mugihe zashika kuntumwa y’Imana Lutwi (iii), yaratetewe kubera abo bashitsi, aca araronka ingorane kuberabo nukuvuga ati:- uyu musi urahambaye cane

[78] Barashitse abantu biwe baza n’ingoga na n’ingoga, n’imbere yibi vyose bamye bari munkozi z’amabi, hanyuma intumwa y’Imana Lutwi (iii) aca avuga ati:- mwebwe bantu banje! Aba n’abigeme banje nibo bisukuye kuri mwebwe, rero nimutinye Imana yanyu kandi ntimuntetereze imbere y’abashitsi banje, mbega muri mwebwe nta muntu w’intungane

[79] Nabo bamwishura bati :- ntankeka wewe uramaze kumenya ukuri kutugenza hejuru yaba bigeme bawe kandi urazi neza ikitugenza nico dushaka

[80] Avuga ati:- iyomba mfise ububasha kuri mwebwe canke nkizera kunkingi ifise ububasha

[81] Nabo bishura bati:- ewe Lutwi (iii), twebwe turi intumwa z’Umuremyi wawe, abo bantu ntibazo gushikira, nawe nugende hamwe n’abantu bawe kugeza hagati y’ijoro, kandi umwe muri mwebwe ntahindukire inyuma atari umutambukanyi wawe gusa, nawe azoshikirwa n’ingorane zizoshikira abo bandi bantu, mu vy’ukuri isango ryabo ni mugitondo, mbega aho mugitondo si hafi cane

[82] Mugihe hashika itegeko ryacu, twaciye twubika Isi, ivyari hejuru tubishira hasi, duca tubamanurira imvura y’umusenyi n’ivu rikomeye rimatanye

[83] Vyashizwe ko ibimenyetso n’Umuremyi wawe, n’ibi bihano ntibiri kure y’abahemukiye imitima yabo

[84] N’abantu bo kwa Mad’yani mwene wabo na Shueibu (iii) yavuze ati:- mwebwe bantu banje! nimusenge Imana yanyu kuko mwebwe ntayindi Mana mufise atari Imana yonyene gusa, kandi ntimugabanye ibipimo canke iminzani yanyu, kuko jewe ndababona yuko mumerewe neza, nanje nkaba ndabatinyira ibihano vy’uwo musi uzoba wabakikuje

[85] Namwe bantu banje! nimukwize ibipimo hamwe n’iminzani yanyu mubutungane kandi ntimuba gabanirize abantu kubintu vyabo kandi ntimu kwiragize amabi mugihugu nukugira ubwononyi

[86] Ivyo Imana yabasigarije nivyo vyiza kubera mwebwe nimwaba mwemera Imana yanyu y’ukuri, nanje sindi mubaba cungera

[87] Bavuze bati:- ewe Shuaibu (iii), amasengesho yawe agutegeka yuko twovavanura nivyo bahora basenga abavyeyi bacu canke tureke kugira ivyo dushaka mumatungo yacu, ntankeka wewe urafise ubumenyi n’uburongozi

[88] Abishura ati:- mwebwe bantu banje! mubona gute nk’iyo noba mfise ivyemezo bivuye ku Muremyi wanje nukumpa imigisha myiza ivuye kuriyo, kandi jewe sinshaka kubankira nukugira ivyo ndababuza kandi sinshaka atari ugukora ivyo nshoboye, kandi sindonswa ingene nofashwa kuri ibi atari Imana yonyene gusa, kuko iwe niho nizeye kandi niwe niho ntumbereye

[89] Namwe bantu banje! ukudahuza nanje ntikubashikane aho mushikirwa nivyaba shikiye abantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’abantu b’intumwa y’Imana Hudu (iii) hamwe n’abantu bo kuntumwa y’Imana Swalehe (iii) hamwe n’abantu bo kuntumwa y’Imana Lutwi (iii) atari kure yanyu

[90] Kandi musabe ikigongwe ku Muremyi wanyu hanyuma muyisabe imbabazi kuriyo, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene impuhwe nukuba kunda cane

[91] Bavuze bati:- ewe ntumwa y’Imana Shueibu (iii) twebwe ntidutegera cane muvyo wewe uvuga, natwe tukubona yuko wewe ata bushobozi ufise kuri twebwe, iyo aba ari abagenzi bawe twari kugutera iminana, kandi wewe nturi umutegetsi kuri twebwe

[92] Aca avuga ati:- mwebwe bantu banje! abantu banje nibo bafise iteka gusumba mwebwe nugusumba Imana ? Kandi mwagize Imana yuko iba inyuma y’imigongo yanyu, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe akikuje ivyo mugira vyose

[93] Namwe bantu banje! nimugire ivyo mugira vyose n’ingene muvyiyemeza kubwanyu, nanje ndiko ndagira ivyanje nkuko ndavyiyemeza, ubu vuba muzomenya uwo ibihano bizoshikira kandi bitetereza, n’uwuhe mubeshi kandi murindire nanje ndarindiriye hamwe namwe

[94] Mugihe hashika itegeko ryacu twarokoye intumwa y’Imana Shuaibu (iii) hamwe nabamwe bamwemeye bari kumwe nawe kumpuhwe zacu, na bamwe bahemukiye imitima yabo akaruru niko kasokoye imitima yabo baguma mumazu yabo bahumuye gusa nabo bacikanye

[95] Nkuko batabaye mumazu yabo, rero nimwumvirize abo bantu bokwa Mad’yani ingene bahonejwe nkabokwa Thamudu

[96] Mu vy’ukuri twaramushiriye intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe n’amajambo yacu y’Imana matagatifu hamwe n’ivyemezo biri k’umugaragaro

[97] No kwa Fir’auni hamwe n’abategetsi biwe, mugabo abo bategetsi bakurikije amategeko ya Fir’auni, n’amategeko yiwe ntaburokoke bwari muriyo

[98] K’umusi w’umuhero w’Isi uyo Fir’auni niwe azoba ari imbere y’abantu biwe nukubashikana mumuriro udahera, naho ni habi hameze gute aho hantu bazoshikira

[99] Nabo bakurikijwe n’umuvumo w’aha kw’Isi no k’umusi w’imperuka, n’akaganuke nyabaki bazohabwa atari incuro zibiri

[100] Izi nimuri zankuru z’igisagara tukubwira, zimwe murizo ziriho n’izindi zarahanaguwe

[101] Natwe ntitwabahemukiye mugabo nibo bahemukiye imitima yabo kubwabo, n’Imana zabo bahora basenga aho gusenga Imana yabo y’ukuri, kuko ntaco vyabamariye mugihe hashika itegeko ry’Umuremyi wawe, nabo ntaco babongereje atari uguhonywa gusa

[102] Uko rero niko biba muguhana kw’Umuremyi wawe nayo iriko irahana abantu bomugisagara mugihe bataye umurongo babwiwe, mu vy’ukuri ihana ryayo rirakaze cane

[103] Mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo icipfuzo k’umuntu atinya ibihano vy’umusi w’imperuka, uwo niwo musi hazokwegeranywa abantu, kandi niwo musi hazokwerekanwa abantu bose

[104] Kandi ntidusibisha atari kumwanya waharuwe

[105] Umusi hazoshika ikiremwa muntu ntikizovuga atari kuruhusha rw’Imana, rero bamwe muribo bazoba bamerewe nabi, n’abandi nabo bazoba bamerewe neza

[106] Nayo bamwe bamerewe nabi abo bazoba bari mu muriro udahera muriwo bazoba bakomayo akaruru hamwe n’isefure

[107] Bazobayo mubuzima bwabo bwose kugihe c’ukubaho kw’Amajuru n’Isi dukuyemwo ivyo Umuremyi wawe yashatse, mu vy’ukuri Umuremyi wawe agira ivyo ashatse kugira

[108] Nayo bamwe bazoba bamerewe neza, abo nibo bazoba bari mw’Ijuru bakazobayo mubuzima bwabo bwose kugihe c’ukubaho kw’Amajuru n’Isi, dukuyemwo ivyo Umuremyi wawe yishakiye, ako n’akaganuke kadahera

[109] Rero ntugire amakenga kuvyo basenga abo bantu, kuko ntibasenga atari kuvyo basenze abavyeyi babo baho hambere, ntankeka twebwe tuzobaha igice cabo c’ibihano gikwiye kandi kitagabanijwe

[110] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Mussa (iii) twaramuhaye igitabu mugabo gishirwamwo amahinyu murico, rero iyo hataba ijambo ryabanje kubaho rivuye ku Muremyi wawe, ntankeka hari gucirwa urubanza ruri hagati yabo, mu vy’ukuri nibo bafise amakenga hejuru yabo ataba humuriza nagatoyi

[111] Mu vy’ukuri umuremyi wawe azobaha abo bantu bose impembo z’ibikorwa vyabo kubungane bwabo, ntankeka Imana niyo ifise inkuru zivyo bagira vyose

[112] Wewe n’ubandanye n’ubwo burokoke nkuko wategetswe n’Imana hamwe nabatumbereye hamwe na wewe kandi ntimurenge imbibe, mu vy’ukuri Imana niyo ibona ivyo mugira vyose

[113] Kandi ntimubizere bamwe bahemukira imitima yabo, ntimuze mufatwe n’umuriro kuko ntimuzoba mufise uwubakingira imbere y’Imana hanyuma namwe ntawuzobafasha

[114] Nuhagarike amasengesho yawe kumasonga abiri y’umutaga hamwe n’igihe c’ijoro kiri hafi y’umutaga, mu vy’ukuri ibikorwa vyiza bikurwaho n’ibikorwa bibi, rero iki n’icibutso kubantu bibuka

[115] Kandi wigumye kuko Imana ntitakaza impembo y’abagira ineza

[116] Mbega ko batarimwo mu bantu baho hambere yanyu bincabwenge, batuza ubwononyi ngaha kw’Isi, dukuyemwo bakeyi muribo aribo twarokoye, nayo abahemukiye imitima yabo bakurikiye kuvyo banejerejwe nukuba mubantu b’abononyi

[117] N’Umuremyi wawe suwo guhonya igisagara kubera ubuhemu bw’imitima yabo gusa mugihe abantu bayo bari mubagira ineza

[118] Iyo Umuremyi wawe abishaka yari kugira abantu bose kuba ari abantu bamwe, kuri ivyo bazobandanya batumvikana

[119] Dukuyemwo abo Umuremyi wawe yagiriye Impuhwe kuri ivyo, rero Imana yarabaremye n’ijambo ry’Umuremyi wawe rizotsimbatara, kandi mu vy’ukuri nanje nzokwuzuza mumuriro udahera ibisigo hamwe n’abantu bose babi

[120] Natwe turakubwira inkuru z’intumwa z’Imana kurizo kuri ivyo twaratsimbataje umutima wawe no kuri ibi washikirijwe n’ukuri hamwe n’icibutso kuri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri

[121] Kandi ubabwire bamwe batemera Imana yabo y’ukuri yuko bogira ivyo bashoboye kugira, natwe turiko turagira ivyo dushoboye kugira

[122] Kandi murorere natwebwe turarorereye

[123] Nivy’Imana gusa muvyinyegeje vyose biri ng’aha kw’Isi no mw’Ijuru, n’ibintu vyose bizosubizwa iwe, rero nimuyisenge yonyene kandi muyizere, n’Umuremyi wawe ntiyibagira nivyo muyigirira vyose

Yūsufu

Surah 12

[1] Alif,Laam,Miiym, (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa.) Aya majambo nayari mugitabu c’Imana gitagatifu kigaragaza ibintu vyose

[2] Mu vy’ukuri nitwebwe twamanuye iyi Qur’ani ntagatifu mururimi rw’icarabu kugira ngo mushobore gutahura

[3] Twebwe tukuganiriza ibiganiro vyiza mukukwereka yuko iyi Qur’ani ntagatifu mu vy’ukuri wewe imbere yibi vyose ntiwari mubantu bafise izi nkuru

[4] Mugihe intumwa y’Imana Yussufu (iii) yabwira Se wiwe ati:- Data wanje, mu vy’ukuri jewe nabonye inyenyeri cumi n’imwe hamwe n’Izuba n’Ukwezi nabibonye bimpfukamira

[5] Se wiwe avuga ati:- ewe mwana wanje, izi ndoto zawe ntuzibwire bene wanyu ntibaze bakugirire inabi, mu vy’ukuri Shetani ku muntu n’umwansi ari k’umugaragaro

[6] Uku niko Umuremyi wawe azogutora n’ukukwigisha ukuri kw’ibintu, kandi izokwiza imigisha yayo kuri wewe hamwe no kuruvyaro rw’intumwa y’Imana Yaaqubu (iii), nkuko yahaye kuva kera kuri ba So wanyu intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Is’haqa (iii) ntankeka Umuremyi wawe niwe afise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[7] Mu vy’ukuri kuntumwa y’Imana Yussufu (iii) hamwe na bene wabo harimwo icirwa cugufata nkankama ku bantu babaza kugira ngo batahure

[8] Bene wabo mugihe bavuga bati:- mu vy ‘ukuri Yussufu hamwe na mwene wabo nibo bakundwa cane n’Umuvyeyi wacu gusumba twebwe mugihe twebwe ari umurwi w’abantu b’inguvu mu vy’ukuri umuvyeyi wacu ari mubuzimire buri k’umugaragaro

[9] Nimu mugandagure uyo Yussufu (iii) canke mumute mugisagara cakure kugira ngo amaso ya So wanyu abahindukirire mwebwe hanyuma munyuma y’ibi vyose mwebwe muzoca muba mu bantu beranda

[10] Umwe muribo avuga ati:- ntimu mugandagure Yussufu (iii) mugabo nimu mujugunye mw’iriba rirerire hanyuma baze bamutore bamwe bazoba bari mungendo zabo, kuko muri mwebwe murafise uruhara rwukugira ikintu icarico cose

[11] Nabo baciye bavuga bati:- ewe Data wacu, ni kuki utatwizera kubera Yussufu (iii), mu vy’ukuri twebwe turi mubantu bamwipfuriza amahoro

[12] Nimu mutware ejo hamwe natwe hanyuma azofungura n’akanyamuneza ntangere nugukina natwe, kandi ntankeka twebwe tuzomukingira bimwe bihagije

[13] Umuvyeyi wabo avuga ati:- mu vy’ukuri jewe biranteye agahinda kuri mwebwe kujana nawe iyo mugiye, kandi nkaba ntinya yuko yoribwa n’imbwebwe namwe aho muri mwasamaye

[14] Nabo bishura Umuvyeyi wabo bati:- niyaribwa n’imbwebwe natwe turi umurwi ukomeye cane, ntankeka twebwe tuzoba turi muruhombo runiniya atakamaro dufise

[15] Rero mugihe bamutwara bumvikanye yuko bamushira mukinogo c’iriba rirerire, natwe duca tumumenyesha yuko azobabwira iri jambo ryabo nabo batabizi

[16] Bagaruka kwa Se wabo mw’ijoro bariko bararira

[17] Baca bavuga bati :- ewe Data wacu, mu vy’ukuri twebwe twagiye guhiganwa mubijanye n’ukwinonora imitsi hanyuma dusiga Yussufu (iii) aho ibintu vyacu biri, rero imbwebwe ica iramurya, mugabo wewe muvyeyi wacu ntushobora kutwemera nagatoyi nayo twebwe aho turi tuvugisha ukuri kwama

[18] Baca bazana hejuru y’impuzu yiwe amaraso y’ububeshi, Se wabo avuga ati:- nkumbure imitima yanyu isharijwe niri jambo, rero ukwihangana kuri jewe niko kwiza, n’Imana niyo isabwa imfashanyo kuri ibi vyose muvuga

[19] Haca hashika abari murugendo kuri rya riba, barungika umuvomyi w’amazi wabo, nawe aca yibiza indobo yiwe muri ryariba ry’amazi adugije yandobo aza abona umwana aca avuga ati:- ehe! n’akanyamuneza keza k’uyu musore w’umuhungu nabo baca baramunyegeza bavuga yuko baronse mubidandazwa baguze, n’Imana ikaba yari ifise ubumenyi bw’ivyo bahora bagira vyose

[20] Baca baramugurisha kukiguzi kibayabaye c’amafaranga y’imparurwa kuko batari bamukeneye nukumwitaho cane

[21] Nuwamuguze ari mugisagara ca Misiri (Egypte) yaciye abwira umutambukanyi wiwe ati:- nimumutegurire aho azoba uyu mushumvyi nkumbure azotugirira akamaro canke tukazomugena kuba ikibondo cacu, kuri ivyo rero Yussufu twaramutsimbataje muri ico gisagara ca Misiri n’umunezero ntangere kugira ngo tumwigishe ukuri kw’amajambo, n’Imana niyo nyene intsinzi hejuru y’ijambo ryayo mugabo abantu benshi ntanakimwe bazi

[22] Nawe Yussufu (iii) mugihe yashika mubigero twaciye tumuha ubutegetsi n’ubumenyi nkuko turiha abagira neza

[23] N’umukenyezi yari munzu mwa Yussufu (iii) yabamwo yaramugomwe nawe atavyipfuza kuriwe, aca arugara imiryango n’ukumubwira ati:- nuze ngaha, nawe amwishura ati:- jewe ndikinze ku Mana yanje mu vy’ukuri niyo data wanje yanteguriye ubu bwicaro bwanje ngaha bwiza, mu vy’ukuri abahemukiye imitima yabo ntantsinzi bafise

[24] Aca amwishiramwo n’ivyipfuzo vyiwe vyose iyo atabona ibimenyetso vy’Umuremyi wiwe, twabigize gutyo kugira ngo tumukingire n’amabi yose, mu vy’ukuri yari mu bantu bacu basukuwe neza

[25] Bose uko ari babiri baciye birukira kumuryango, wamukenyezi aca amutaburirako impuzu yiwe imugongo baca batubirana n’umutambukanyi wiwe imbere y’urwo rugi, uyo mupfasoni aca avuga ati:- nta mpembo y’uwugomba kugira amabi nkayo n’umutambukanyi wawe atari uko yobohwa mw’ibohero canke agahabwa ibihano bibabaza cane

[26] Yussufu nawe aca avuga ati:- uyu mupfasoni niwe yangomwe nanje ntamugomwe n’icabona cari muri uwo murwi wuyu mupfasoni nawe aca atanga ivyemezo vyiwe n’ukuvuga ati:- niyaba impuzu yiwe yatabuwe imbere, uyo mupfasoni azoba avugishije ukuri, nawe Yussufu (iii) azoba ariwe mubeshi

[27] Nayo impuzu yiwe ikaba yatabuwe inyuma rero uyo mukenyezi niwe azoba ariwe mubeshi nawe Yussufu (iii) azoba avugishije ukuri

[28] Umugabo wiwe abonye yuko impuzu yiwe yatabuwe inyuma aca avuga ati:- mu vy’ukuri ibi vyose kuri mwebwe bagore nimungeso zanyu, ntankeka ingeso zanyu mwebwe bagore nininiya cane

[29] Yussufu (iii) ibi vyose nubireke, na wewe mupfasoni nusabe ikigongwe kubicumuro vyawe, mu vy’ukuri wewe uri mubantu bagize amakosa

[30] Babapfasoni bico gisagara baca baronka inkuru baguma baguma bavuga bati :- Umupfasoni w’umusikiranganji yagomye umukozi wiwe nawe atamugomwe, mu vy’ukuri yari yaramukoze k’umutima wiwe kubera urukundo, ntankeka natwe tumubona yuko ari mubantu bazimiye bari k’umugaragaro

[31] Wa mukenyezi w’Umushikiranganji mugihe yumva imvugo yabo bakenyezi yarabahamagaje nukubazimana nuguha umw’umwe muribo imbugita nuguca abwira Yussufu (iii) ngo yibonekeze imbere yabo bakenyezi, rero mugihe bamubona babonye yuko ari ikintu kininiya cane nuguca bitemagura amaboko yabo nukuvuga bati:- eka! uyu s’umuntu, ntiyari kuba uyu atari Umumarayika mutagatifu

[32] Wa mupfasoni w’umushikiranganji aca avuga ati:- uyu niwa muntu mwantayeko umwikomo, mu vy’ukuri nanje naramugomwe kubisumba umutima wanje, mugabo yarikinze rero natagira ivyo ndamutegetse mu vy’ukuri azoca atabwa mw’ibohero kandi azoba ari mubantu bakengerwa

[33] Yussufu (iii) aca avuga ati:- ewe Muremyi wanje nikundiye cane ibohero gusumba ibi bampamagarirako, rero nutankurira izi ngeso zabo, jewe nzobatumbera kandi nzoba ndi mubantu b’ibijuju

[34] Rero Umuremyi wiwe yaritabiriye igisabisho ciwe nukumukurira izo ngeso zabo bakenyezi, ntankeka Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[35] Munyuma baciye babonekerwa bamaze kubona ibimenyetso yuko yoja mw’ibuye kukiringo kigufiya

[36] Baca binjirana nawe mw’ibohero bari kumwe n’imisore ibiri, umwe muribo aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nisanze ndiko ndakanyura urukanywa, n’uwundi nawe avuga ati:- jewe mu vy’ukuri nisanze nikoreye imikate kumutwe wanje, n’inyoni nazo ziyindirako, none n’udusigurire ivyarivyo, mu vy’ukuri twebwe tukubona yuko uri mubantu b’intungane

[37] Nawe Yussuf (iii) yavuze ati:- ntabifungurwa bizobashikira muzohabwa atari uko nzobamenyesha insiguro yavyo imbere yuko bibashikira, kuko ibi vyose nimuvyo Umuremyi wanje yanyigishije, mu vy’ukuri jewe sinkurikira imico y’abantu batemera Imana y’ukuri kandi batemera umusi w’umuhero w’Isi

[38] Jewe nkurikiye imico yaba Data banje ariyo ntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Is’haqa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Ya’aqubu (iii) kandi ntaburenganzira dufise bw’ukugereranya Imana n’ibindi bintu, iyi nimumihezagiro y’Imana iri hejuru yacu no hejuru y’abandi bantu, mugabo abantu benshi muri twebwe ntibashima

[39] Mwambohe bagenzi banje, mbega Imana nyinshi zitandukanye n’izindi nizo nziza canke n’Imana imwe yonyene rudende ifise ububasha buri hejuru y’ibintu vyose

[40] Ntimusenga atariyo yonyene n’amazina mwatondesheje mwebwe nyene hamwe n’abavyeyi banyu, Imana ntiyamanuye ivyemezo kuri ivyo, kandi ntategeko atari itegeko ry’Imana gusa yategetse yuko mutosenga uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, iyo rero niyo dini igororotse mugabo abantu benshi ntabumenyi bafise

[41] Emwe mbohe bagenzi banje uko muri babiri, umwe muri mwebwe azosubizwa mubuzi bwiwe agende kunywesha Se buja wiwe urukanywa, n’uwundi nawe azokwicwa abambwe, hanyuma inyoni nazo zirye umutwe wiwe, urubanza rwamaze gucibwa kuri iryo jambo mwariko murabaza

[42] Yusufu yabwiye umwe yamenye yuko azorokoka muri babantu babiri ati:- unyibuke imbere y’umutegetsi wawe, mugabo Shetani yaramwibagije kwibuka Se buja wiwe kuri ivyo yaciye aguma mw’ibohero kumyaka itari mikeyi

[43] N’umwami yavuze ati:- mu vy’ukuri jewe nabonye mundoto zanje inka indwi zivyibushe cane ziribwa n’izindi indwi nazo zinamvye, kandi nabonye ibigega indwi bitotahaye neza, n’ibindi bigega indwi vyumye, emwe bakuru nimunsigurire kuri iyi ndoto yanje nimwaba mwebwe mushobora gusigura iyi ndoto

[44] Bavuze bati :- izi ndoto zidasobanutse neza natwe ntanakimwe tuzi munsiguro y’izo ndoto

[45] Aca avuga umwe yarokotse muri bamwe babiri aca yibuka inyuma y’igihe n’ukuvuga ati:- jewe ndababwira insiguro yavyo ahubwo nimundungike

[46] Ewe ntumwa y’Imana Yussufu (iii) wimvugakuri, nutubwire ukuri kwama kw’izi nka indwi zivyibushe cane zizoribwa n’inka indwi zinamvye, hamwe n’ibigega indwi vy’ibiterwa bitotahaye n’ibindi bigega vyumye, kugira ngo nsubire kubantu banje bashobore kumenya inkuru y’imvaho

[47] Intumwa y’Imana Yussufu (iii) abishura ati:- mwebwe muzorima imyaka indwi ikurikirana bivanye n’ubwira bwanyu mufise, n’ivyo muzo kwimbura muze mubigumize mubigega vyavyo, mukuyemwo bikeya muzohora mufungura

[48] Hanyuma y’ivyo vyose hazoza iyindi myaka indwi y’ingorane izorya ivyo mwayihaye atari bikeyi muzoba mwaziganije

[49] Hanyuma munyuma y’ibi vyose hazoboneka umwaka waho abantu bazofashwa, no muri uwo mwaka abantu bazokama intungwa zabo

[50] N’umwami yaciye avuga ati:- nimumuzane ngaha iwanje, yantumwa mugihe yashikira intumwa y’Imana Yussufu, yamubwiye ati:- nusubire kwa So buja wawe umubaze inkuru yaba bakenyezi bikomeretsa kumaboko yabo, ntankeka Umuremyi wanje niwe afise ubumenyi bw’ingeso zabo bakenyezi

[51] Yavuze ati:- n’ikihe kintu canyu cabaye kuri mwebwe bapfasoni mugihe mwagomwa intumwa y’Imana Yussufu (iii) kandi biteye kubiri n’igomwa ryiwe kuri mwebwe, nabo bishura bati:- eka! twebwe ntaco twari tuzi kumabi ayariyo yose kuriwe, umukenyezi w’Umushikiranganji aca avuga ati:- ukuri kugiye ahabona, ni jewe namugomwe biteye kubiri n’umutima wanje, ntankeka ari mubantu bavugisha ukuri

[52] Ivyo vyose nukubera yuko yomenya yuko jewe ntamuhemukiye inyuma yiwe, kandi Imana ntiha abantu bene ingeso z’abadashima ngo batekanirwe

[53] Nanje sinsukura umutima wanje, mu vy’ukuri umutima uwariwo wose n’uwutegeka cane kugira amabi dukuyemwo uwo Umuremyi wanje yahaye impuhwe zawo, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene ikigongwe n’impuhwe zihagije

[54] Hanyuma Umwami yavuze ati:- nimumuzane iwanje ndamutore abe umuntu wanje bwite, rero amaze kuganira nawe yaciye avuga ati:- mu vy’ukuri kuva uno musi wewe kuri twebwe ubaye umuntu w’iteka kandi wizigiwe

[55] Yussufu (iii) aca avuga ati:- nungire mbe uwuraba ububiko bw’igihugu cose, mu vy’ukuri jewe ndi mubareretsi beza kandi ndafise ubumenyi n’ubukerebutsi buhagije

[56] Uko niko twahaye intumwa y’Imana Yussufu (iii) ubutegetsi muri ico gihugu ca Misiri (Egypte) nukubamwo aho ashaka kuba hose, natwe dushikiriza imigisha yacu kuwo twishakiye, kandi natwe ntitwirengagiza kumpembo yabagira ineza

[57] Kandi ntankeka impembo y’umusi w’imperuka niyo nziza gusumba, cane cane kuri barya bemeye Imana yabo y’ukuri kandi bakaba bayitinya

[58] Baraje bene wabo na Yussufu (iii) nukwinjira iwe, atako arabamenya mugabo ntiba mutahura uwariwe

[59] Mugihe yabaha ibifungurwa vyabo yavuze ati:- nimunzanire mwene wanyu muvukana kwa So wanyu, mbega ntimubona yuko jewe ndabapimira ibifungurwa kurugero rukwiye nanje nkaba ndi mubantu beza bazi kwakira abashitsi

[60] Rero nimuta nzanira uyo mwene wanyu mumenye yuko mutaronka igipimo icarico cose iwanje, kandi ntimunyegere

[61] Bamwishuye bati:- twebwe tuzo muyenga yenga Se wiwe, ntankeka natwe tuzogira ibi vyose

[62] Nawe Yusufu (iii) aca abwira abakozi biwe ati:- amatungo yabo bantu bazanye kugira ngo bakabishe n’ibifungurwa nimubishire mumatu yabo, kugira ngo bibonere yuko mugihe bazogaruka mungo zabo rero tugize gutyo nkumbure bozogaruka

[63] Mugihe basubira kwa Se wabo, bamubwiye bati:- ewe Data wacu, batwimye ibifungurwa tutajanye na mwene wacu, rero reka tumujane uyu mwene wacu kugira ngo dupimirwe ivyo bifungurwa, kandi mu vy’ukuri twebwe tuzo mukingira bimwe bihagije uyo mwene wacu

[64] Se wabo abishura ati:- nivyo jewe ndabemerere hejuru y’uyu nk’uko nabemereye kuri mwene wanyu aho hambere, Imana niyo nziza mugukingira, kandi niyo nyene impuhwe z’ukuri kwama gusumba abafise impuhwe bose

[65] Mugihe bugurura amatu yabo basanze amatungo yabo yasubijwe iwabo, baca bavuga bati:- mbega Data wacu ikindi dushaka n’igiki ?Aya matungo yacu yasubijwe iwacu, tukaba twazanye ibifungurwa kubera abantu bacu, natwe tuzomukingira mwene wacu kandi tuzoronka igipimo c’Ingamiya imwe irenzeko ico naco nico gipimo kibayabaye

[66] Se wabo abishura ati:- jewe sinzomutwara umwana wanje hamwe namwe kugeza aho muzompa amasezerano kw’izina ry’Imana yuko ari ngombwako mwene wanyu muzo musubiza iwanje, kiretse mukikujwe mwese n’isanganya canke urupfu, rero mugihe bagirirana ayo masezerano yabo Se wabo yaciye avuga ati:- Imana yonyene niyo ikingira kuri ibi vyose tuvuga

[67] Se wabo avuga ati:- bana banje ntimwinjire mu muryango umwe gusa, ahubwo ni mwinjire mu miryango itandukanye, nanje ntaco nobamarira imbere y’Imana kuko nta ntahe ihari atari intahe y’Imana yonyene gusa, kuko iwe niho nizeye, n’abizera nibizere kuriyo yonyene gusa

[68] Mugihe binjira muri ico gihugu ca Misiri (Egypte) nkuko Se wabo yababwiye, ntaco vyabamariye imbere y’Imana atari ivyari kumutima wa Se wabo Yaa’qubu (iii) yashikanye, ntankeka uyo Se wabo Yaa’qubu (iii) yari afise ubumenyi kubera yuko twamwigishije, mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[69] Mugihe binjira kwa Yussufu (iii) yaramuhobereye uyo mwene wabo avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nimwene wanyu ntuteterwe kubera ivyo bahora bagira

[70] Mugihe yaheza kubaha ibifungurwa vyabo yaciye ashiramwo idahiro ry’ukunyweramwo amazi mw’itu rya mwene wabo, hanyuma uwuhamagara arahamagara ati:- mwebwe muri murugendo, mu vy’ukuri mwebwe muri ibisuma

[71] Mugihe bari babatumbereye baciye bavuga bati:- mbega mwoba mwatakaje iki

[72] Bavuze bati:- twebwe twatakaje idahiro ry’Umwami rero uwuzorizana azohabwa ibintu vy’uburemere bw’Ingamiya, n’intumwa y’Imana Yussufu (iii) avuga ati:- nanje kuri ivyo ndashigikiye kuri ibi vyose

[73] Bavuze bati:- kw’izina ry’Imana mwebwe muramaze kumenya yuko twebwe tutaje kugira ubwononyi muri iki gihugu, kandi twebwe ntituri ibisuma

[74] Bavuga bati:- impembo yiwe izoba ari iyihe nimwaba mwebwe mubesha

[75] Bavuga bati:- impembo nurya muntu hazoboneka mw’itu ryiwe ico gipimo niyo mpembo kuko uko niko duhemba abahemukiye imitima yabo

[76] Aca atangura kuraba mumatu yabo imbere yuko araba mw’itu rya mwene wabo, hanyuma nyagipimo agikura mw’itu rya mwene wabo, uku niko twagiriye amahinyu intumwa y’Imana Yussufu (iii) kuko atashoboye gukingira mwene wabo kumategeko y’Umwami, atari uko Imana yonyene yabishatse, natwe duha iteka rininiya kubo twishakiye, no hejuru y’uwufise ubumenyi hariho uwufise ubumenyi kumurusha

[77] Baca bavuga bati:- niyaba yarivye, na mwene wabo yarivye kuva kera, mugabo intumwa y’Imana Yussufu (iii) abinyegeza k’umutima wiwe kandi ntiyabiserura aca avuga ati:- mwebwe mumerewe nabi n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo muvuga vyose

[78] Nabo baca bavuga bati:- ewe mutware, uyu arafise umuvyeyi wiwe ashaje cane, rero nutware umwe muri twebwe aho gutwara uyu, ntankeka twebwe tukubona yuko uri mubantu bagira ineza

[79] Intumwa y’Imana Yussufu (iii) abishura ati:- Imana ikingire kure mugufata uwutari urya twasanze mumatungo yacu ariwe, kugirango ntitube abahemukiye imitima yacu

[80] Rero mugihe bihebura kuriwe baciye bagenda kwiherera n’ukwongorerana, umukuru wabo aca avuga ati:- mbega ntimuzi yuko So wanyu yafashe indagano kuri mwebwe kandi kw’izina ry’Imana nakera mwaragize amakosa yanyu kundagano yanyu hejuru y’intumwa y’Imana Yussufu (iii) nanje sinzova muri iki gihugu kugeza aho Data wanje azompa uruhusha, canke Imana incire urubanza rw’ukuva ngaha kuko ariyo nziza z’abacamanza

[81] Nimusubire kwa So wanyu hanyuma muze muvuge muti:- ewe Data wacu, umwana wawe yivye, natwe ntitwemeje yuko umusuma yofatwa atari kuvyo dufitiyeko ubumenyi yuko atamusuma hagati yacu twamenye, kandi ntabumenyi twari dufise bijanye n’amabanga

[82] Kandi mubaze abantu bo mugisagara twarimwo hamwe nabo twari kumwe murugendo, mu vy’ukuri twebwe tuvugisha ukuri kwama

[83] Se wabo Ya aqubu avuga ati:- ahubwo imitima yanyu isharijwe nukumugirira ikintu, rero nihabe ukwihangana kwiza, nkumbure Imana yobagarurira bose uko bangana ntankeka Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[84] Aca avavanura nabo n’ukuvuga ati:- yoh! agahinda kanje kuri Yussufu (iii), kubera ukurira kwinshi n’amaso yiwe araserura kubera agahinda nawe yuzuranywe nako gahinda

[85] Bavuze bati:- kw’izina ry’Imana ntushobora kutibuka Yussufu (iii) kugeza naho uzorwara canke ube mubazo honywa

[86] Aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe ntakambira uku kwidoga kwanje hamwe n’aka gahinda kanje ku Mana, kandi ndafise ubumenyi ku Mana, kuvyo mwebwe mutazi

[87] Bana banje nimugende murondere mwene wanyu Yussufu (iii) hamwe na mwene wabo, kandi ntimwihebure hamwe n’imigisha y’Imana, kuko ntibihebura hamwe n’imigisha y’Imana atari abantu b’abahakanyi b’Imana gusa

[88] Mugihe binjira kuntumwa y’Imana Yussufu (iii) bavuze bati:- ewe mushingantahe, ingorane dufise twebwe hamwe n’abantu bacu, nuko twazanye ibidandazwa bitemewe ngaha, rero nudupimire kugipimo gikwiye kandi utugirire naza mpuhwe zawe, mu vy’ukuri Imana iriha abagira impuhwe kuri bagenzi babo

[89] Se wabo yavuze ati:- mbega murazi ivyo mwagiriye Yussufu (iii) hamwe na mwene wabo mugihe mwari mubujuju

[90] Nabo bishura bati:- mbega wewe ni wewe Yussufu (iii) ? Nawe abishura ati:- ni jewe Yussufu (iii) nuyu niwe mwene wanje, Imana yaratugiriye impuhwe, mu vy’ukuri uwutinya Imana yiwe hamwe n’ukwihangana, mu vy’ukuri Imana ntiyirengagiza n’impembo y’abagira ineza

[91] Bishura bati:- kw’izina ry’Imana Imana yaragutoye hejuru yacu, mu vy’ukuri twebwe twari mumakosa

[92] Yussufu (iii) avuga ati:- kuri uno musi ntamwikomo uri kuri mwebwe, Imana izobagirira ikigongwe kuko niyo nyene impuhwe nyinshi gusumba abagira izo mpuhwe bose

[93] Nimugende n’iyi mpuzu yanje hanyuma muyishire imbere y’amaso ya Data wanje nawe aho ari azoca asubira kubona hanyuma muce mugaruka mwese hamwe n’abantu banyu bose

[94] Mugihe bagenda bose bava mugihugu ca Misiri (Egypte), Se wabo yaciye avuga ati:- jewe ndiko ndamoterwa n’akamoto ka Yussufu (iii) naho ntariho ndizeye yuko nataye ubwenge

[95] Bavuga bati:- kw’izina ry’Imana, wewe uracari mubantu bakiri mubuzimire bwawe bwakera

[96] Mugihe yashika umuvugizi w’ubutumwa bwiza aca ashira impuzu ya Yussufu imbere y’amaso yiwe, mumwanya aca arabona nuguca avuga ati:- mbega sinababwiye yuko jewe mfise ubumenyi buvuye ku Mana w’ivyo mwebwe mutazi

[97] Nabo bavuga bati:- ewe Data wacu dusabire imbabazi kubera ibicumuro vyacu, ntankeka twebwe twari mubantu bari mumakosa

[98] Aca avuga ati:- birashoboka yuko nzobasabira ikigongwe kumuremyi wanje mu vy’ukuri niyo nyene ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[99] Mugihe binjira kwa Yussufu (iii) yarabahobeye abavyeyi biwe aca avuga ati:- ni mwinjire muri iki gisagara ca Misiri (Egypte) Imana ibishatse muri mumahoro

[100] Yaciye abarerura abavyeyi biwe nukubashira kunyegamo ya cami, bose hamwe baca baramanuka hasi baramupfukamira, nawe Yussufu (iii) aca avuga ati:- ewe Data wanje, iyi niyo nsiguro y’ukuri y’indoto yanje yakera, ntankeka Umuremyi wanje yayemeje kandi yangiriye impuhwe n’ukunkura mw’ibohero nukubazana mwebwe ibakuye mubugararwa munyuma yaho Shetani yakokeza hagati yanje na bene mama, mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene gushikira ico yishakiye, kandi ntankeka Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[101] Ewe Muremyi wanje, mu vy’ukuri urampaye ubwami, kandi uranyigishije insiguro y’amajambo, ewe Muremyi w’Amajuru n’Isi, n’undengutse imbere yawe nanje ndi umu Isilamu kandi unteranye nabagira ineza

[102] Izi nimuri zankuru ziri mumbari twakweretse, kandi ntiwari kumwe nabo mugihe bapfundika imigambi yabo n’abandi nukugira ivyago bibi cane

[103] Kandi benshi mubantu ntibazo kwemera naho wokwihangana gute

[104] Kandi ntubasaba impembo yibi vyose, ibi vyose ntivyari kuba atari uko ari ubutumwa buri ku bantu bose

[105] N’ibimenyetso bingahe biri mumajuru no kw’isi bacamwo mugihe nabone batavyitaho

[106] Benshi muribo ntibemera Imana yabo y’ukuri, atari uko babishiramwo ubugereranyi bw’Imana n’ibindi bintu

[107] Mbega biyemeje yuko batazo shikirwa n’ivyago vy’ibihano vy’Imana, canke batazo shikirwa n’umusi w’imperuka giturumbuka nabo batabizi

[108] Vuga uti:- iyi niyo nzira yanje nshikirizamwo ubutumwa bw’Imana n’ubumenyi bw’ukuri, kuri jewe hamwe nabari inyuma yanje bankurikira, n’Imana irisukuye n’igabanuko iryariryo ryose kuriyo, kandi jewe sindi mubantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[109] Natwe ntitwarungitse imbere yawe atari abagabo twahaye mubantu bo mubisagara, mbega ntibagenzuye kuri iy’Isi nukuraba ingene habaye impera n’imperuka kuba bayeho imbere yabo? N’inzu y’umusi w’imperuka niyo nziza kuri barya bantu batinya Imana yabo y’ukuri, mbega murategera

[110] N’intumwa z’Imana mugihe zihebura n’ukwiyumvira yuko babwiwe amajambo y’ububeshi, imfashanyo yacu mugihe yabashikira baciye barokorwa mubo dushaka, rero n’ibihano vyacu ntibihungwa kubantu b’inkozi z’ibibi

[111] Ntankeka mubiganiro vyabo nk’ibi harimwo icirwa kubantu bafise ubwenge, kuko s’amajambo yiyadukije ahubwo n’icemezo c’ivyabaye imbere yiwe, kandi n’ibiganiro vy’ibintu vyose, kandi n’uburongozi n’impuhwe ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

Inkuba

Surah 13

[1] Alif, Laam, Miiym, Ra. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa). Izi ndome ziri muri iki gitabu hamwe n’ivyamanuriwe kuri wewe ntumwa y’Imana bivuye k’Umuremyi wawe arivyo vy’ukuri, mugabo abantu benshi ntibavyemera nagatoyi

[2] Imana niyo yareruye amajuru adafise inkingi nkuko namwe muvyibonera hanyuma ica iganza hejuru y’inyegamo yayo, nukugamburutsa Izuba hamwe n’Ukwezi kimwe muri ivyo kiguma kibandanya kugeza kumwanya cagenewe, Imana rero niyo igendesha ibintu, nayo niyo itandukanya aya majambo yayo matagatifu kugira ngo muronke icizero cuko muzohura n’Umuuremyi wanyu

[3] Nayo niyo yashashe Isi nugushira muriyo Imisozi n’Inzuzi, no muvyamwa vyose ibigiramwo ubwoko bubiri, ifuka ijoro hejuru y’umutaga mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso kubantu biyumvira

[4] No kw’Isi harimwo ibimanyu bimatanye hakaba n’ahandi harimwo imirima y’imizabibu, n’izindi mbuto hamwe n’imitende y’imivyaro yavyo mw’itsina rimwe hamwe n’ibindi bitamerera kugitsina kimwe, vyose binywesherezwa nayo mazi nyene, kandi tukabigira neza bimwe murivyo mukubifungura, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bashira ibintu mubwenge

[5] Niwaba ufise igitangaro, rero ico gutangaza gusumba n’imvugo yabo ivuga iti:- mbega nitwaba twamaze kuba ivu, nivy’ukuri tuzoba murindi remwa rishasha, abo nibo bantu bahakanye Umuremyi wabo, kandi abo nibo bazoba bafise ibiziriko mumazosi yabo kandi abo nyene nibo bantu bo mumuriro udahera, muriwo bazowubamwo mu buzima bwabo bwose

[6] Baguhimiriza ngo uzane amabi imbere y’ineza mugihe hamaze guhita ibihano vy’ubwoko bwose imbere yabo, mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ikigongwe kubantu biwe kubera ubuhemu bw’imitima yabo n’ibicumuro vyabo kandi mu vy’ukuri Umuremyi wawe arakaze cane muguhana

[7] Bavuga babahakanyi b’Imana y’ukuri bati:- nikuki atamanuriwe ibitangaro bivuye kumuremyi wiwe, mu vy’ukuri wewe uri mubantu batuza, n’imirwi y’abantu bose irafise umuyobozi

[8] Imana niyo ifise ubumenyi bw’ico umukenyezi wese yibungenze hamwe nicoba kigabanutse munda yiwe hamwe nicoba congerekanye kuriwe,vyose Imana irabizi, n’ikintu icarico cose kuriyo kiri kurugero rwaco

[9] Uwufise ubumenyi bw’amabanga hamwe n’ibiri k’umugaragaro, n’Imana, nayo niyo nkuru kandi niyo iri hejuru y’ibintu vyose

[10] Nivyiza k’umuntu anyegeza imvugo yiwe muri mwebwe hamwe n’uwuyiserura, n’uwuyinyegeza mw’ijoro hamwe n’uwuyiserura k’umurango

[11] Irafise umurwi uri imbere yiwe hamwe n’uwundi uri inyuma yiwe yabamucungera kw’itegeko ry’Imana, mu vy’ukuri Imana ntihindura ibiri mu bantu kugeza aho bazohindura ibiri mumitima yabo, n’Imana mugihe ibashakiye abantu ibihano ntakintu gishobora gukingira, canke ntawufise inkinzo uwariwe wese atari Imana yonyene gusa

[12] Niyo ibereka umuravyo w’ubwoba hamwe n’itamariro ry’ukuronka imvura nukuzana ibicu biremereye cane

[13] N’inkuba iratakambira Imana nugushima hamwe n’abamarayika mukuyitinya, n’Imana itwara imituragaro y’inkuba nukuyikubita uwo yishakiye, nabo baharira kubera Imana mugihe bazi yuko ikaze cane muguhana

[14] Iwe niho hari ibisabisho vy’ukuri nabamwe basaba ibitari Imana ntanakimwe babishura ahubwo nink’uwugorora amaboko yiwe abiri mumazi kugirango ayo mazi ashike mukanwa kiwe, mugabo ntashike kandi ntabisabisho vy’abatemera Imana yabo y’ukuri bibaho atari uko ari ubuzimire gusa

[15] Bapfukamira Imana abari mumajuru no kw’Isi kugushaka kwabo canke kunguvu, n’ibitutu vyabo bishira imitwe yavyo hasi kuva mugitondo kugeza kumugoroba

[16] Vuga uti:- ni nde Muremyi w’Amajuru n’Isi? Usubire uvuge uti:- n’Imana, vuga uti:- mbega mugira izindi mana atari yo ? Mugihe izo mana ataco zifashije kubera imitima yabo canke ukwikwegerako agahengwe canke ukwikurako inabi, vuga uti:- mbega boshobora kungana impumyi hamwe n’umuntu abona? Canke birashoboka kungana k’umwijima hamwe n’umuco, canke bagiriye Imana kuba ari basomambike bayo baremye nkuko Imana yabaremye kuri ivyo biremwa vyabahenze, vuga uti:- Imana niyo rurema w’ibintu vyose, kandi niyo yonyene rudende icisha aho yishakiye

[17] Niyo yamanuye amazi avuye mubicu hamwe n’imyaba icishamwo amazi ahagije kurugero rwayo, n’imyuzurire y’amazi itwara ifuro riri hejuru y’amazi, no muri bimwe bashusha mumuriro bashakamwo ibisharizo canke ibindi bikoresho hagaca haboneka ifuro nkuko nyene, uku rero niko Imana itanga akarorero k’ukuri n’ikinyoma hanyuma ryafuro rikagenda nk’umwanda gusa, rero bimwe bibafitiye akamaro kuribo biba ng’aha kw’Isi, uku niko Imana itanga akarorero

[18] Bazoronka ineza nziza bamwe bitaba akamo k’Umuremyi wabo yabateye, nabamwe batitabiye ako kamo naho boba bafise ibiri ngaha kw’Isi hamwe n’ibindi nk’ivyo, ntankeka bari gubitanga mukwikombora kwabo, abo bazoba bafise ibiharuro bibi cane n’ubwicaro bwabo buzoba ari ubwo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, kandi n’ahantu habi cane naho hameze gute

[19] Mbega uwufise ubumenyi yuko ivyamanuwe kuri wewe bivuye ku Muremyi wawe ari ivy’ukuri ninkakumwe kw’impumyi ? Abafise ubwenge nibo bategera

[20] Abakwiza amasezerano y’Imana kandi batarenze kuyandi masezerano y’abandi bantu

[21] N’abateranya ivyo Imana yategetse ngo vyungwe, n’ugutinya Umuremyi wabo n’ugutinya ibiharuro bibi

[22] N’abantu batenyenya barondera impuhwe z’Umuremyi wabo n’uguhagarika amasengesho hamwe nugutanga muvyo twabahaye mumbari no k’umugaragaro, n’ugukuraho amabi basubizaho ineza, abo nibo bazoronka impembo nziza y’ingoro yo mw’ijuru

[23] Imirima y’ubuzima budahera bazokwinjiramwo hamwe n’abagize ineza kubavyeyi babo hamwe n’abatambukanyi babo hamwe n’uruvyaro rwabo, hamwe n’Abamarayika binjira mumiryango yose

[24] Amahoro y’Imana abe kuri mwese kandi abe kuri mwebwe kubera yuko mwihanganye, rero n’ibikorwa vyiza bimeze gute vy’ingaruka y’inyubakwa yo mw’ijuru kubagamburukira Imana

[25] Nabamwe basenyura amasezerano y’Imana munyuma yaho yamaze gupfundikwa nukwanka ivyategetswe n’Imana yategetse ngo ntapfundikwe nukugira ubwononyi ngaha kw’Isi, abo bantu nibo bazoronka umuvumo w’Imana nukuronka inzu mbi cane

[26] Imana yugururira imigisha yayo kuwo yishakiye nukuyima uwo yishakiye, abandi bakanezerezwa n’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi n’ubuzima bwo ngaha kw’Isi ubugereranije n’ubuzima bwo mw’ijuru ntakintu kirimwo ahubwo nukwinezereza gutoyi gusa

[27] Abahakanye Imana yabo y’ukuri bavuga bati:- ni kuki atamanuriwe ibitangaro bivuye ku Muremyi wiwe? Wewe vuga uti:- mu vy’ukuri Imana yama ireka umuntu agatakara kugushaka kwayo kandi ikarongora abatumbereye iwe

[28] Nibarya bemeye Imana yabo y’ukuri n’imitima yabo ikaba ihumuye neza mukwibuka Imana, namwe nimwumvirize neza mukwibuka Imana imitima yabo ihumuye

[29] Bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, umunezero uzoba ari uwabo n’ingaruka nziza

[30] Uko rero niko twakuzanye mubantu bamaze kuhita imbere yabo n’abandi bantu kugira ngo ubasomere kuvyo twaguhaye, nabo bakaba bahakana nyene Imigisha mininiya wewe vuga uti:- niwe Muremyi wanje kuko ntayindi Mana isengwa atariyo yonyene ikaba ariyo nizeye n’ingaruka yanje nikuriyo

[31] Iyo haba iyi Qur’ani nyeranda hakaba muriyo imisozi yari gukurwaho canke kuriyoSi yari gusatagurika, canke abitavye Imana yabo bari kuvugishwa, mugabo si uko rero ibintu vyose nivy’Imana, mbega ntibaramenya abemeye Imana yabo y’ukuri yuko Imana iyo ibishaka ntankeka yari kurongora abantu bose, canke ivyago ntibizoreka kubashikira bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri kubera ivyo bagize, canke hazomanuka ubu vuba no mubisagara vyabo kugeza aho hazoshika indagano y’Imana, mu vy’ukuri Imana ntita indagano yayo

[32] Mu vy’ukuri intumwa z’Imana zarakengerewe, cane cane muntumwa zabayeho imbere yawe nanje sinabahanye ningoga na ningoga muri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri munyuma yaho niho nabifatira mumaboko yanje, mbega ibihano vyanje vyari bimeze gute

[33] Mbega uhagarikiye umutima w’umwumwe kuvyo wagize, bakaba bagiriye Imana mukuyi gereranya n’ibindi bintu, wewe vuga uti:- nimubavuge abo mugereranya nabo n’Imana canke muyibwira ivyo itazi biri ngaha kw’Isi canke n’amajambo agaragara gusa, rero abo bahakanyi b’Imana y’ukuri basharijwe n’ivyo badukana navyo nukuzitira inzira y’ukuri, rero uwo Imana yatakaje ntawundi amurongora

[34] Barafise ibihano vyo mubuzima bwo ngaha kw’Isi kandi ntankeka ibihano vy’umusi w’umuhero w’Isi nibigoye cane, kandi ntawuzoba kingira imbere y’Imana

[35] Akarorero k’Ijuru bemerewe kubatinya Imana yabo y’ukuri, imbere yabo niho haca imyonga n’ivyamwa vyaho nivy’ubuzima budahera hamwe n’igitutu caho nyene, aya niyo maherezo ya bamwe bemera Imana yabo yukuri, n’imperuka y’abahakanyi b’Imana nimuriro udahera gusa

[36] Nabo twahaye igitabu banezerezwa nivyo wamanuriwe nomumirwi yabo bahakanyi b’Imana harimwo ivyo banka, bimwe muri ibi, rero nuvuge uti:- jewe nategetswe gusenga Imana yanje gusa, kandi sindayigereranya n’ibindi bintu, niyo ntakambira kandi niwe niho hari ingaruka yanje

[37] Uku rero niko twamanuye iyi Qur’ani ntagatifu mugihe ari itegeko ry’Imana ryamanuwe muririmi rw’icarabu, niwakurikira itamariro ryabo mugihe umaze gushikirwa nubu bumenyi umenye yuko utazoba ukironse umugenzi canke uwugukingira imbere y’Imana

[38] Twararungitse intumwa z’Imana imbere yawe, nukubaha abakenyezi hamwe n’ibibondo, kandi ntibishoboka kuntumwa y’Imana kuzana igitangaro icarico cose atari kw’itegeko ry’Imana, rero umwanya uwariwo wose urafise amategeko yanditwse n’Imana

[39] Imana ihanagura ivyo yishakiye n’ukuvyemeza, kandi n’amamuko y’amategeko yose ari ku Mana yonyene

[40] Tukweretse bimwe mubihano twabemereye canke tukwishe, rero kuri wewe gushikana ubutumwa bwivyo wategetswe kugira gusa, no hejuru yacu nukuba harura gusa k’umusi w’imperuka

[41] Mbega ntibabonye yuko dushikira Isi yabo nukuyi gabangura kumbibe zayo, n’Imana itegeka k’ukuri, kandi ntawuharira kw’itegeko ryayo, nayo iroroshe muguharura

[42] Baragize ingeso bamwe batemera Imana yabo y’ukuri bamwe bamyeho imbere yabo, mugabo ingeso zose niku Mana kuko niyo ifise ubumenyi bw’ivyo ikiremwa muntu wese agira nayo abahakanyi b’Imana yabo y’ukuri bazotahura inyishu nziza y’ingoro yo mw’Ijuru yuko izoba ari ayande

[43] Bavuga bamwe batemera Imana yabo y’ukuri bati:- wewe nturi intumwa y’Imana y’ukuri, nawe nubishure uti:- Imana yonyene irahagije kuba ariyo cabona hagati yanje namwebwe hamwe nurya afise ubumenyi bw’igitabu gitagatifu

Iburahimu

Surah 14

[1] Alif, Laam, Ra. (Insiguro yizi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa). Iki gitabu twakimanuriye kuri wewe kugira ngo ubakure abantu mumwijima ubashire mumuco kw’itegeko ry’Umuremyi wabo, hanyuma ubashikane munzira yurya nyene intsinzi kandi ahayagizwa hose nayo ikaba ari Imana

[2] Imana niyo nyene ivyayo rudende mubiri mw’Ijuru no kw’Isi, n’ingorane zizoshikira abahakanyi b’Imana y’ukuri kubihano bikaze cane

[3] Bamwe bakunda cane ubuzima bwo ng’aha kw’Isi gusumba ubuzima budahera bwo mw’Ijuru, bagaca bakingira abantu munzira y’Imana, bakaba bashaka kuyihuvya, abo nibo bari mubuzimire buri kure y’ukuri

[4] Ntitwarungitse intumwa y’Imana iyariyo yose atari mururimi rw’abantu biwe kugira ngo ishobore kubasobanurira, hanyuma Imana itakaza uwo yishakiye nukurongora uwo yishakiye, nayo niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[5] Twaramutwaye intumwa y’Imana Mussa (iii) afise n’ibitangaro vyacu, hanyuma tumubwira duti:- nukure abantu bawe mumwijima ubajane ahari umuco, kandi ubibutse imisi y’Imana, ntankeka muri ivyo vyose harimwo ubutumwa k’umuntu uwariwe wese yihangana n’ugushima

[6] Wibutse abantu bawe mugihe intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuga kubantu biwe ati:- nimwibuke imigisha y’Imana iri kuri mwebwe mugihe yabarokora kubantu bokwa Fir’auni babahaye ibihano bibi cane batako bakerera ibibondo vyanyu vy’abahungu nukureka kugandagura ibibondo vyanyu vy’abigeme, no kuri ivyo vyose harimwo ibibazo bininiya bivuye kumuremyi wanyu

[7] Mugihe yamenyesha Umuremyi wanyu avuga yuko nimwashima jewe nzobongereza, nayo nimwahakana Imana yanyu mumenye yuko ibihano vyanje bibabaza cane

[8] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) yavuze ibwira abantu biwe iti:- mwebwe nimwa hakana Imana yanyu y’ukuri hamwe n’abari kw’Isi bose mu vy’ukuri Imana irihagije kandi niyo ibikwiye vyose

[9] Mbega ntimwashikiwe n’inkuru zabamwe bamyeho imbere yanyu, aribo bantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) no kuntumwa y’Imana Aadi (iii) hamwe na Thamuda (iii) hamwe nabamyeho munyuma zabo atanuwubazi atari Imana yonyene gusa, kuko bashikiwe n’intumwa zabo bafise n’ivyemezo biri k’umugaragaro, baca basubiza amaboko yabo hejuru y’iminwa yabo baca babwira izo ntumwa bati:- mu vy’ukuri twebwe turahakanye ivyo mwarungikanywe, kandi mu vy’ukuri twebwe turafise amakenga aducamwo hirya no hino kubera ivyo muduhamagarira

[10] Intumwa zabo zavuze ziti:- mbega muyigirira Imana amakenga, ariyo muremyi w’Amajuru n’Isi, niyo ibahamagarira kugira ngo ibagirire ikigongwe kubera ibicumuro vyanyu, kandi ibahe ikiringo kugeza kugihe cagenewe, nabo bishura bati:- ntimwari kuba mwebwe atari uko muri abantu nkatwe, mushaka yuko mutuzitirira nivyo abavyeyi bacu bamye basenga, rero nimutuzanire ivyemezo biri k’umugaragaro

[11] Intumwa zabo zishura ziti:- twebwe ntitwari kuba atari uko turi abantu nkamwe, mugabo Imana ibagirira impuhwe kubo yishakiye mubantu bayo, nayo twebwe ntidushobora kubazanira ivyo vyemezo atari kuruhusha rw’Imana, no kumana aba Isilamu bose nibizere abayizera

[12] Mbega dufise iki kugira ngo ntitwizere Imana yacu mugihe yatweretse inzira zacu, kandi tukazo kwihangana kuvyo mutugirira, rero ni kumana honyene gusa ariho bizera abayizera

[13] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri nukubwira intumwa zabo z’Imana yuko tuzobakura mugisagara cacu canke ari ngombwa musubire mumigenzo yacu, rero Imana yabo ica ibazanira ubutumwa bwuko tuzobahonya abahemukiye Imitima yabo bose

[14] Mwebwe tuzobicarika ngaha kw’Isi munyuma yabo, hanyuma baze boronke ibi bamwe batinya guhagarikwa imbere yanje nugutinya amatuzo yanje

[15] Bararondeye hirya no hino, arananirwa uwari wese yari afise ubushobozi n’amanyama

[16] Uwuzoba imbere yiwe hari umuriro witiriwe Jahannamu azonyweshwa amazi y’amashira n’amaraso yabo bonyene muri uwo muriro wa Jahannamu

[17] Azoba ariko aragigimizwa kandi nawe adashoboye kuyamira, n’abitavye Imana yabo bazomushikira kumpande zose nawe ntazo cikana, no hejuru y’ivyo vyose hariho ibihano bikaze cane

[18] Akarorero ninka bahakanye Umuremyi wabo w’ukuri, ibikorwa vyabo nink’umunyota uguruwe n’inguvu z’umuyaga k’umusi w’igihuhusi gikaze cane, rero ntibashobora kuronka icarico cose muvyo bagize vyose, ubwo rero nibwo buzimire buri kure cane

[19] Mbega ntubona yuko Imana yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri? Ishatse yoba kuraho nukuzana ibindi biremwa bishasaha

[20] N’ivyo vyose kumana s’ibigoye

[21] Bose uko bangana bazoshika imbere y’Imana, rero abadafise aho bavugira bazovuga babwira bamwe bishima bati:- twebwe twahora tubakurikira mwebwe, none mwebwe murashobora kudukurira ikintu gitoyi mubihano vy’Imana? Nabo bazokwishura bati:- iyo Imana iturongora ntankeka twari kubarongora, vyose nikimwe kuri twebwe nitwadebukirwa canke tukigumya ntamahungiro dufise

[22] Na Shetani izovuga mugihe hazocibwa urubanza hanyuma ivuge iti:- Imana yarabemereye indagano y’ukuri, nanje narayibemereye mugabo sinazishize mungiro izo ndagano, kandi sinari mfise ubushobozi kuri mwebwe atari uko nabahamagaye gusa namwe muranyitaba, rero ntimunteko umwikomo ahubwo nimwiteko uwo mwikomo mwebwe nyene, kuko jewe ntaco mfise cukubafasha namwe ntaco mufise muzomfasha mwo, mu vy’ukuri jewe naranse yuko mwebwe mwongereranya n’ikindi kintu kuva kera, mu vy’ukuri abahemukiye imitima yabo bazoba bafise ibihano bibabaza cane

[23] Na bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, abo bantu bazokwinjizwa mumirima icamwo inzuzi imbere yabo, hanyuma babeyo mubuzima bwabo bwose kw’itegeko ry’Umuremyi wabo, n’indamutso zabo ziyo mw’Ijuru zizoba ari z’amahoro kumpande zose

[24] Mbega ntiwabonye ingene Imana yatanze akarorero k’ijambo ryiza, nink’igiti ciza imizi yaco itsimbataye neza hamwe n’amashami yaco agororotse neza hejuru

[25] Gitanga ivyamwa vyaco umwanya uwariwo wose kw’itegeko ry’Umuremyi waco, n’Imana yama itanga uburorero bwayo kubantu kugira ngo bame bibuka

[26] N’akarorero k’ijambo ribi ni nk’igiti kibi casituwe kw’isi kidahagaze neza

[27] Imana niyo itsimbataza bamwe bayemeye kumajambo yabo y’ukuri no kubuzima bwo ng’aha kw’Isi hamwe no k’umusi w’imperuka, n’Imana yama ireka abo bantu bagatakara nabo bahemukiye imitima yabo, n’Imana igira ivyo yishakiye

[28] Mbega ntiwabonye bamwe bahinduye imigisha y’Imana muguhakana nugushikana abantu babo mumazu y’uguhonerezwa mwo

[29] Nimumuriro witiriwe Jahannamu bazokwinjira mwo kandi n’ahantu habi cane hokubayo

[30] Barayigiriye Imana mukuyigereranya n’ibindi bintu kugira ngo batakaze abantu munzira yayo, wewe nuvuge uti:- mwebwe nimwinezereze gatoyi gusa hanyuma ingaruka yanyu ni mumuriro udahera

[31] Nimubwire abantu banje banyemeye yuko bohagarika amasengesho nugutangata muvyo twabahaye haba mumwiherero no k’umugaragaro imbere yuko mushikirwa n’umusi utari uwu kwikombora canke atari umusi w’ubugenzi

[32] Imana niyo yaremye Amajuru n’Isi n’ukumanura amazi avuye mubicu nokuriyo inagisha ivyamwa kuba ariyo migisha kubera mwebwe, itako ibagambutsa amato kugira ngo arengane mubiyaga kw’itegeko ryayo nukuba gamburukiza inzuzi

[33] Yaraba gamburukije Izuba n’Ukwezi, vyose ari bishasha kuri mwebwe nukuba gamburukiza ijoro n’umutaga

[34] Nukubaha muvyo mwayisavye vyose, rero nimwa harura imigisha y’Imana ntimushobora kuyiharura, ntankeka umuntu n’umuhemu mukuru adashima

[35] Mugihe intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yavuga ati:- muremyi wanje, n’uhezagire iki gisagara c’IMakkat kibe igisagara c’amahoro kandi unkingire jewe hamwe n’ibibondo vyanje mukudasenga amasanamu

[36] Muremyi wanje, mu vy’ukuri aya masanamu yarazimije abantu benshi, rero uwankurikiye jewe niwe muntu wanje, nayo uwiyonkoye kuri jewe suko wewe uri nyene ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[37] Muremyi wacu, mu vy’ukuri jewe narabicaritse bamwe muruvyaro rwanje mumwaba udafise n’igiterwa na kimwe, mungoro yawe ntagatifu, muremyi wacu n’ubahezagire bahagarike amasengesho, kandi uhezagire imitima y’abantu itumbere kuribo kandi ubahe n’ivyamwa kugira ngo bashime

[38] Muremyi wacu, mu vy’ukuri wewe urafise ubumenyi bw’ivyo tunyegeza hamwe nivyo duserura kandi ntakintu nakimwe cinyegeza ku Mana mubiri ngaha kw’Isi canke mubiri mw’Ijuru

[39] Ndashimiye Imana yo yampaye hejuru y’ubu busaza bwanje mukumpa ibibondo bibiri arivyo Ismaili (iii) hamwe na Is’haqa (iii) mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe yumva ibisabisho vy’abantu bose

[40] Muremyi wanje, numpezagire mbe mubantu bahagarika amasengesho hamwe n’uruvyaro rwanje, muremyi wacu niwakire ibisabisho vyanje

[41] Muremyi wacu, nungirire ikigongwe jewe hamwe n’abavyeyi banje bose uko ari babiri hamwe n’abemera umusi wuguhagarara kw’iharurwa ry’abantu bose

[42] Kandi ntiwiyumvire yuko Imana yibagira kuri ibi bagira abahemukiye Imana yabo y’ukuri, mu vy’ukuri irabarorereza gusa kugeza k’umusi waho amaso yabo azonogoka

[43] Bagenda birukanga imitwe nayo iri hejuru n’amaso yabo adakebaguzwa, n’imitima yabo igaragara

[44] Kandi utuze abantu k’umusi bazoshikirwa n’ibihano vy’Imana, hanyuma baze bavuge bamwe bahemukiye imitima yabo bati:- Muremyi wacu, turindirize umwanya mutoyi gusa hanyuma twitabire ubutumwa bwawe, hanyuma dukurikire intumwa z’Imana, mbega ntimwari mwarahiye kuva kera yuko mwebwe mutazo kwimuka muja ahariho hose

[45] Muricara ahantu harya nyene bamye bicara bamwe bahemukiye imitima yabo, hanyuma mubonekerwa n’ingene twabagize kandi twaraba menyesheje uburorero bwose

[46] Mu vy’ukuri baragize ingeso zabo, ngo nizo ngeso zabo ziri ku Mana, kandi ntiziba ingeso zabo ngo zishobore gukuraho imisozi

[47] Rero ntiwikeke kumana yuko uwudohoka kundagano y’intumwa yayo, ntankeka Imana niyo nyene intsinzi kandi niyo yihora

[48] Umusi Isi izohindurwa ikaba iyindi Si, n’Amajuru nayo abe mubundi buryo nabo bazoseruka imbere y’Imana yonyene rudende nyene ubushobozi buhagije

[49] Uzobabona abagize amakosa kuri uwo musi baboshwe n’iminyororo

[50] N’impuzu zabo zizoba zisa nkikaburimbi n’umucanwa uzoshikira amaso yabo

[51] Kugira ngo Imana ize irihe umutima w’umwumwe kuvyo wakoze, mu vy’ukuri Imana iroroshe muguharura

[52] Ibi vyose birahagije kubantu kugira ngo batuzwe kuri ivyo, kandi bamenye yuko Imana ari imwe yonyene gusa, hanyuma abafise ubwenge nabo bibuke

Imiyonga

Surah 15

[1] Alif, Laam, Ra. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa). Aya majambo ari muri iki gitabu akoranije ibintu bikenewe vyose, nukuvyerekana neza k’umugaragaro

[2] Kenshi na kenshi bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri bazokwipfuza iyo bobaye aba Isilamu

[3] Nimubareke bafungure kandi binezereze hanyuma bahendwe n’icizero c’ububeshi, mugabo ubu vuba bazotahura

[4] Natwe ntitwahoneje igisagara icarico cose atari uko ico gisagara ikiringo caco categekanijwe

[5] Abantu abaribo bose ntibashobora kuba imbere y’isanganya ryabo, canke ntibashobora guteba mugihe umwanya wabo wageze

[6] Baravuze bati:- ewe wamanuriwe ubutumwa, mu vy’ukuri wewe uri umusazi

[7] Mbega ni kuki utatuzanira abo bamarayika bokuduhonya niyaba ari mubantu bavugisha ukuri

[8] Twebwe ntitumanura Abamarayika atari k’ukuri, aho rero ntibazohabwa ikiringo

[9] Mu vy’ukuri nitwebwe twamanuye ubu butumwa ariyo Qur’ani nyeranda kandi mu vy’ukuri nitwebwe tuzoyakingira

[10] Ntankeka twarazanye intumwa z’Imana imbere yabo iri mumirwi y’abantu bari imbere

[11] Kandi ntibashikiwe n’intumwa y’Imana iyariyo yose atari uko bayikengereye

[12] Ni nk’uku twinjiza mumitima yaba bahakanyi b’Imana

[13] Ntibemera ibi vyose mugihe yaho bahitiwe n’uburorero bw’abantu baho hambere yabo

[14] Iyo tubugurira abo bahakanyi b’Imana umuryango w’ijuru bakaguma baduga

[15] Rero bari kuvuga bati:- amaso yacu yarozwe, ahubwo twebwe turi mu bantu barozwe

[16] Mu vy’ukuri twashize mw’Ijuru ibituro nugushariza kubera abantu baziraba

[17] Tukaba tuzikingiye n’amashetani aguma yirukanwa

[18] Mugabo uwumviriza inkuru munzira z’ubusuma, rero aca akurikirwa n’igishirira c’umukomezwa kiboneka neza

[19] N’Isi twarayishashe no muriyo tuyishira mwo imisozi nuku nagishamwo ibintu vyose kurugero rwaco

[20] Twaraba giriye muriyo ibintu vy’ubuzima bwanyu nivy’ubuzima bwabarya mutunze mwebwe ataco mubaha kubijanye n’imigisha

[21] Ntakintu nakimwe atari uko amamuko yaco ava muri twebwe, kandi ntitukimanura atari kurugero rukwiye

[22] Kandi tuzana imiyaga yuzuye mwo urume nukumanura amazi y’imvura avuye muri ivyo bicu, hanyuma tukaba nywesha kuriyo kandi si mwebwe muyashiraho

[23] Ni twebwe turema kandi tukica, natwe ni twebwe basirwa

[24] Kandi turabazi abatangura muri mwebwe kandi turabazi abacererwa

[25] Ntankeka Umuremyi wawe niwe azobegeranya, mu vy’ukuri niyo nyene ubuhizi n’ubumenyi buhagije

[26] Twararemye ikiremwa muntu tumukuye mw’ivu ryumutse rifise n’ijwi, rivuye muvyondo vyirabura vyavunditswe

[27] N’ibisigo twabiremye imbere yaho, mu muriro w’umuyaga w’ubushuhe bwinshi cane

[28] N’Umuremyi wawe igihe yabwira Abamarayika biwe ati:- mu vy’ukuri jewe nzorema umuntu ndamukuye mw’ivu ryumutse rifise ijwi rivuye muvyondo vyirabura bivunditswe

[29] Ninaheza kumurema nukumuhuheramwo umutima uvuye iwanje, rero nimu murweko nukumu gamburukira

[30] Rero abamarayika bose hamwe bara gamburuka

[31] Dukuyemwo uwitwa Ibilisi niwe yanse kuba hamwe naba gamburutse

[32] Imana yavuze iti:- ewe Ibilisi vyabaye gute kutabaye hamwe naba gamburutse

[33] Shetani imwishura iti:- jewe sinshobora kugamburukira umuntu waremye mw’ivu ryumutse rifise ijwi rivuye muvyondo bivunze

[34] Imana ivuga iti:- nuve ngaho mugihe wirukanywe nukuba kure y’imigisha yose

[35] Kandi mu vy’ukuri bizoba kuri wewe harimwo umuvumo kugeza k’umusi w’imperuka

[36] Shetani yishura iti:- Muremyi wanje numpe umwanya kugeza k’umusi bazozurwa abantu bose

[37] Imana yishura iti:- mu vy’ukuri wewe uri mubaronse ikibanza

[38] Kugeza k’umusi w’umwanya wagenewe ushitse niho uzosandaba

[39] Nayo yishura iti:- Muremyi wanje kubera yuko wanciriye urubanza rw’ukuzimira, nanje nzobaryosha ryosha aba bantu kuri iy’Isi nze ndabazimize bose

[40] Dukuyemwo abantu bawe beranda bisukuye neza naneza

[41] Imana ivuga iti:- iyi nzira yabo niyukuza iwanje kandi igororotse

[42] Mu vy’ukuri abantu banje, wewe ntabushobozi uzoba ufise kuribo, atari bamwe bagukurikira muri abo bazimiye

[43] Kandi ntankeka umuriro udahera witiriwe Jahannamu nibwo bwicaro bwabo bemerewe bose

[44] Uwo muriro ufise imiryango indwi, no kumuryango umw’umwe hariho ahantu hagabuwe

[45] Mu vy’ukuri abatinya Imana yabo y’ukuri bazoba bari mumirima n’amasoko y’amazi y’umusarara

[46] Nimuyinjiremwo n’amahoro ntangere

[47] Kandi tuzokuramwo amafundo yari mubikiriza vyabo, kandi bazoba abavandimwe bakundana bicaye hejuru y’inyegano zacami barabana

[48] Ntibazo korwako n’ingorane, canke ngo bakurwemwo

[49] Babwire abantu banje yuko jewe mfise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[50] Mu vy’ukuri ibihano vyanje n’ibihano bibabaza cane bimwe vy’akarorero

[51] Kandi ubabwire inkuru z’abashitsi b’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii)

[52] Mugihe binjira munzu yiwe nukumuramutsa bavuze bati:- amahoro y’Imana abe kuri twese, nawe abishura nkuko nyene hanyuma aca avuga ati:- mu vy’ukuri twebwe turabinuvye

[53] Nabo bamwishura bati:- ntugire ubwoba twebwe tugufitiye inkuru nziza yuko uzokwibaruka ikibondo gifise ubumenyi buhanitse

[54] Nawe abishura ati:- munzaniye iyi nkuru mugihe namaze kuba umusaza, none n’iyihe nzira mumpaye y’izi nkuru nziza

[55] Nabo bamwishura bati:- tuguhaye iyi nkuru nziza y’ukuri, rero ntube mu bantu badebukirwa

[56] Nawe abishura ati:- ni nde adebukirwa kumigisha y’Umuremyi wiwe atari mu bantu bazimiye

[57] Yishura ati:- none ico mwipfuza n’igiki mwebwe mwatugendeye

[58] Nabo bamwishura bati:- mu vy’ukuri twebwe twarungitswe kuri ba bantu bacumuye

[59] Dukuye mwo abakurikiye intumwa y’Imana Lutwi (iii), ntankeka twebwe tuzoba rokora uko bangana bose

[60] Dukuye mwo umukenyezi wiwe, niwe twibaza yuko yoba ari mu bantu bazo kwicara inyuma ya bose

[61] Izo ntumwa mugihe zashika ku bantu b’intumwa y’Imana Lutwi (iii) bafise ishusho ry’abantu

[62] Lutwi (iii) yavuze ati:- mu vy’ukuri mwebwe muri mu bantu mutazwi kandi nanje sindabazi

[63] Baca bishura bati:- twebwe tukuzaniye bimwe muvyo bahora bagirira ko amakenga

[64] Dushitse iwawe n’ukuri, mu vy’ukuri twebwe turi muba vugisha ukuri

[65] Rero nugende n’abantu bawe mugice c’ijoro nawe ubakurikire inyuma yanyu ntihagire umwe muri mwebwe ahindukira inyuma, hanyuma mugende mutumbera iyo mwategetswe kuja

[66] Hanyuma tumucira intumwa y’Imana Lutwi (iii) kuri rya jambo yuko imizi yabo izocibwa mugitondo

[67] Haca haza abantu bo mugisagara banezerewe

[68] Intumwa y’Imana Lutwi (iii) yavuze iti:- mu vy’ukuri aba n’abashitsi banje ntimuntetereze

[69] Kandi mutinye Imana yanyu ntimunkengere

[70] Bavuga bati:- mbega twebwe ntitwakubujije kwakira abantu

[71] Yavuze ati:- aba bose n’abigeme banje nimwaba mwebwe muri mubagira ibikorwa

[72] Ndarahiye k’ubuzima bwawe mu vy’ukuri abo bantu bari mububorerwe bwabo bataya taya hirya no hino

[73] Mumwanya ibihano biraba fata mugihe izuba ryaseruka

[74] Hanyuma duca tugira ivyo bisagara kuba hasi hejuru, hanyuma tubashungurira imvura y’isegenya irimwo ivyondo vyo mumuriro udahera

[75] Mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo icirwa ku bantu bapima ibintu n’ibindi

[76] N’ibi bisagara twahoneje biri munzira bacamwo mumwanya wose

[77] Ntankeka muri ibi vyose harimwo icirwa kubantu bemera Imana yabo y’ukuri

[78] Mu vy’ukuri abantu bo mumashamba bari mubahemukiye imitima yabo

[79] Kuri ivyo twarabahanye, n’ibi bisagara uko ari bibiri vyari munzira ziboneka neza

[80] Ntankeka abantu bo mugisagara c’Amabuye barahakanye intumwa z’Imana

[81] Twarabahaye impanuro zacu mugabo ntibazitaho

[82] Nabo bahora babaza amazu yabo ari mumisozi mumahoro ntangere

[83] Rero akaruru k’ibihano karabashikiye mugitondo cakare

[84] Ntaco vyabamariye muvyo bahora bagira

[85] Natwe ntitwaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose atari uko ari ivy’ukuri, kandi ntankeka umusi w’imperuka uzoshika, rero nugire c’ikigongwe ciza kuwukugiriye inabi, impembo yanyu muzoyisanga k’umusi w’imperuka

[86] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe muremyi wa vyose kandi niwe afise ubumenyi buhagije

[87] Twaguhaye aya majambo y’Imana meranda uko ari indwi asomwa umwanya uwariwo wose, nukuguha iyi Qur’ani ntagatifu ikwiye

[88] Ntukwege amaso yawe mukuraba muvyo twanejereje imirwi itandukanye yabo bansi b’Imana, kandi ntubagirire agahinda kandi wunamike ibaba ryawe ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[89] Kandi uvuge uti:- mu vy’ukuri jewe ndi mubantu batuza mbonekana neza k’umugaragaro

[90] Nkuko twabamanuriye ibihano bose tubitandukanije mumirwi n’iyindi

[91] Abagize iyi Qur’ani ntagatifu kuba ariryo koraniro ry’ububeshi

[92] Nivyo, ndarahiye kw’izina ry’Imana yuko uko tuzoba baza abantu bose k’umusi w’imperuka

[93] Kuvyo bahora bagira vyose

[94] Rero bimenyeshe ivyo wategetswe kugira, kandi ube kure n’ibikorwa vyabagereranya Imana n’ibindi bintu

[95] Mu vy’ukuri twebwe turaguhagije mukugu kingira n’ivyo bafata minenerwe

[96] Abagira Imana hamwe n’izindi Mana z’ibintazi, rero ubu vuba bazotahura neza

[97] Mu vy’ukuri twebwe turazi neza yuko igikiriza cawe cugarijwe n’ivyo bivugira

[98] Nutakambire Umuremyi wawe hamwe n’ukuyihayaza, kandi ube muba yipfukamira bashize imitwe yabo hasi

[99] Kandi usenge Umuremyi wawe kugeza aho uzoshikirwa n’urupfu. Igisomwa c’Inzuki. Ikigabane ca (14). Camanukiye IMakkat. Gifise imirongo

Inzuki

Surah 16

[1] Itegeko ry’Imana rizoshika, rero ntimuyihimirize kuko niyo yisukuye n’ivyoba bigabanutse vyose hamwe nukuyininahaza kwose nukubayi gereranya Imana n’ibindi bintu vyabo bahakanyi b’Imana y’ukuri

[2] Ibamanurira Abamarayika hamwe n’ubutumwa kw’itegeko ryayo kubo yishakiye mubashumvyi biwe yuko batuza abantu, atawundi akwiye gusengwa atari jewe jenyene gusa, rero nimuntinye

[3] Niwe yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri, ari n’iteka ntangere ry’ukuta gereranya Imana n’ibindi bintu vyabo bahakanyi b’Imana

[4] Niyo yaremye ikiremwa muntu kw’Ima ry’intanga, mukanya ng’uyo wa muntu yabaye umuntu w’amananiza aboneka neza k’umugaragaro

[5] Niyo yaremye ibikoko, murivyo muharonkeramwo ubushuhe n’ubundi bumaro n’ibindi navyo mukavyikenurako

[6] Mukanezerwa mugihe muzicuye k’umugoroba nomugihe mubiturukije kuja kurisha mugitondo

[7] Nugutwara amatu yanyu iyajana mubisagara mudashobora kuyashikana atari kumakenga n’igorane zihanitse, mu vy’ukuri Umuremyi wanyu n’intore cane kandi niyo nyene imigisha ihagije

[8] N’ibitwazi vyanyu arizo farasi hamwe n’ibimeze nk’ifarasi hamwe n’indogobwe kugira ngo muvyurireko bisharije, none mwebwe muzorema ivyo mutazi

[9] Ni hejuru y’Imana kwerekana inzira y’ukuri, kuko hariho izindi nzira zitameze neza, rero iyo Imana ibishaka ntankeka yari kubarongora mwese uko mungana

[10] Niyo ibamanurira amazi meza avuye mubicu kuriyo muharonkera mwo ibinyobwa no kuriyo niho hanaga ibiterwa murivyo niho murishiriza mwo ibitungwa vyanyu

[11] Ibanagishiriza ibiterwa vy’ubwoko bwose harimwo imizayituni hamwe n’imitende n’imizabibu hamwe n’ibindi vyamwa vy’ubwoko bwose, ntankeka muri ivyo vyose harimwo ikimenyetso ku bantu biyumvira yuko Imana iriho

[12] Yarabagamburukije Ijoro n’Umutaga hamwe n’Izuba n’Ukwezi n’Inyenyeri nazone zaragamburukijwe kw’itegeko ryayo, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ikimenyetso ku bantu bafise ubwenge

[13] N’ibi yakwiragije kw’Isi bifise amabara atandukanye mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ikimenyetso ku bantu bumva ubutumwa bw’Imana

[14] Nayo niyo yagamburukije ikiyaga, kugira ngo murico muronke ibifungura bishasha kandi mukure murico ibisharizo mwambara, uca ubona rero ubwato buca muri ivyo biyaga kugira ngo murondere imihezagiro yayo kandi muyikengurukire

[15] Kw’Isi ishiraho imisozi kugira ngo ntinyigange namwe muri kuriyo, ibashiriraho inzuzi n’amayira kugira ngo mushobore gutumbera

[16] N’ibindi bimenyetso ni kunyenyeri bakurikira inzira zabo

[17] Bati:- umwe arema yoba angana na bamwe batarema, mbega mwebwe bantu ntimwibuka

[18] Nimwa harura imigisha y’Imana ntimuzo shobora kuyiharura, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[19] N’Imana irafise ubumenyi bw’ivyo munyegeza hamwe n’ivyo muserura

[20] Na barya musenga batari Imana y’ukuri ntanakimwe barema ahubwo nibo baremwe

[21] N’abapfuye batari bazima, ntabumenyi bafise bwukumenya igihe bazozurwa

[22] Imana yanyu n’Imana imwe yonyene rudende, mugabo bamwe batemera umusi w’imperuka imitima yabo niyo ihakana nabo bagaca bishima

[23] Ntankeka Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo banyegeza hamwe n’ivyo baserura, mu vy’ukuri ntikunda abishima

[24] Mugihe babwiwe bati:- Umuremyi wanyu yamanuye iki? nabo bishura bati:- n’amajambo y’ububeshi gusa y’abantu bakera

[25] Kugira ngo bikorere amatu yabo akwiye yo k’umusi w’imperuka, n’ahantu h’amatu yabamwe babatakaza ata bumenyi bafise nimwumvirize, ayo matu bazoba bikoreye nimabi cane

[26] Baragize ingeso bamwe bamyeho imbere yabo rero Imana ica isenyura amazu yabo iyata mumishingi nayo ibisenge vy’amazu bibarwako, baca bashikirwa n’ibihano batazi iyo vyavuye

[27] Hanyuma k’umusi w’imperuka Imana izobatetereza n’ukuvuga iti:- bari hehe bamwe mwahora mugereranya nabo n’ibindi bintu hamwe nanje, rero kuberabo mwahora mutongana nabo, nabo bazovuga bamwe bahawe ubumenyi bati:- mu vy’ukuri ibimaramare hamwe n’agahinda k’uno musi uzoba shikira abahakanyi b’Imana

[28] Mubo Abamarayika bishe n’abahemukiye imitima yabo rero bazo kwitaba itegeko ry’Imana baze bavuge bati:- ntitwamye tugira amabi ayariyo yose, egome ntankeka Imana niyo ifise ubumenyi buhagije cane kuvyo mwahora mugira

[29] Kuri ivyo rero nimwinjire mumiryango yo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu nukwicara muriwo mubuzima bwanyu bwose, n’ubwo bwicaro nabwo n’ahantu habi cane ku bantu bishima

[30] Mugihe babwiwe bamwe bemera Imana yabo y’ukuri bati:- ni ikihe kintu Umuremyi wanyu yamanuye? nabo bazokwishura bati:- Imana yatumanuriye amahoro hamwe nabagize ibikorwa vyiza ng’aha kw’Isi bazoronka ineza, mu vy’ukuri inzu yo mw’Ijuru niyo nziza cane, kandi niyo nzu nziza yabagamburukira Imana yabo y’ukuri

[31] Imirima y’ubuzima bwabo bwose bazoyinjiramwo hanyuma haze haracamwo imbere yabo inzuzi z’amazi, muriyo bazoronkeramwo ivyo bipfuza mwo vyose, uko niko Imana iriha abayi gamburukira

[32] Bamwe Abamarayika bica bari munzira nziza bakavuga bati:- amahoro y’Imana azoba kuri mwebwe, rero nimwinjire mw’Ijuru kubera ivyo mwahora mugira

[33] Hari ikindi barindiriye abo bahakanyi b’Imana yabo y’ukuri atari uko Abamarayika babashikira canke bashikirwe n’itegeko ry’Umuremyi wawe, nivyaba ari uko bagize bamwe bamyeho imbere yabo, n’Imana ntiyaba hemukiye, mugabo nibo bahemukiye imitima yabo

[34] Rero bashikiwe n’amabi y’ivyo bagize, baca bakikuzwa n’ibihano bamye bahora bafata minenerwe

[35] Nayo bamwe bagereranya Imana n’ibindi bintu bavuga bati:- iyo Imana ibishaka ntitwari gusenga icarico cose atariyo yonyene gusa, haba twebwe canke abavyeyi bacu, canke ntitwari kubuza icarico cose atariyo yonyene, rero nivyaba ari uko bagize bamwe bari imbere yabo, mbega hoba hari hejuru y’intumwa z’Imana atari ugushikiriza ubutumwa buri k’umugaragaro gusa

[36] Ntankeka twararungitse intumwa y’Imana ku bantu yuko bosenga Imana yabo y’ukuri, nugutandukana na Shetani mubi, rero harimwo muribo abo Imana yarongoye, hakaba n’abandi bari mubuzimire bwatsimbataye kuribo, rero ni mugendere kuri iy’Isi hanyuma murabe ivyabaye kuribo mumpera yabo bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[37] Niwaba ufise ishaka rininiya ryukuba rongora, mugabo Imana ntirongora uwutakaza uwundi, kandi ntibazo baronka abazoba tabara

[38] Nabo bararahira kw’izina ry’Imana kundahiro ikomeye cane yuko Imana itazozura abapfuye, none ni kuki itobazura nayo ari indagano yategetswe kuriyo mugabo benshi muribo ntavyo bazi na gatoyi

[39] Kugira ngo ibamenyeshe muvyo batumvikanyeko kandi bamenye abahakanye Imana yabo y’ukuri yuko bari ababeshi

[40] Imvugo yacu kukintu dushaka ngo kibe nukukibwira ngo kibe kigaca kiba ubwo nyene

[41] N’abimutse kubera Imana yabo y’ukuri munyuma yaho bamaze guhemukirwa ntankeka twebwe tuzobicarika ngaha kw’Isi n’ineza ntangere n’impembo y’umusi w’imperuka nininiya cane iyo boyimenya

[42] Bamwe bihanganye n’ukwizera k’Umuremyi wabo

[43] Natwe ntitwarungitse intumwa y’Imana imbere yawe tweretse ubwo butumwa, rero nimubabaze abacibuka mutabizi. atari niba abagabo mwebwe

[44] Kubimenyetso biri k’umugaragaro hamwe n’ibitabu, tukaba twakumanuriye ubutumwa kugira ngo usigurire abantu ivyamanuriwe kuribo kugirango biyumvire

[45] Mbega barabemeje muri bamwe bagira ingeso mbi yuko Imana itazoba cinyiza kuri iy’Isi canke batazo shikirwa n’ibihano bivuye aho batazi

[46] Canke Imana ntizobafata mukugenda kwabo hirya no hino hanyuma ntibaze bashobore kuyica muminwe yayo

[47] Canke ntizobahana mukubagabanya buhoro buhoro, mu vy’ukuri Umuremyi wanyu n’intungane, kandi niyo nyene impuhwe zihagije

[48] Mbega ntibabibona ibintu vyose Imana yaremye mugihe ibitutu vyavyo bikikuje kuva iburyo n’ibubamfu, kandi bipfukamira Imana imitwe yabo iri hasi mugihe bifise ubugamburutsi nyakuri

[49] Vyose bipfukamira Imana imitwe nayo iri hasi, kubigira mw’ijuru no kw’Isi haba mubikoko hamwe n’Abamarayika nabone batishima

[50] Batinya Umuremyi wabo ari hejuru yabo, nukugira ivyo bategetswe

[51] N’Imana yaravumereye iti:- ntimugire Imana ngo zibe zibiri, mu vy’ukuri niwe Muremyi umwe wenyene gusa, rero nimuntinye jewe gusa

[52] Nirwiwe ibiri mw’Ijuru no kw’Isi, n’amasengesho yose akwiriye wenyene gusa k’umisi yose, mbega muzotinya uwutari Imana

[53] N’imigisha yose mufise niyavuye ku Mana hanyuma mugihe muhuye n’ivyago ivyarivyo vyose muca mutakambira kuriyo

[54] Hanyuma ibakuriyeko ivyo vyago vyose, umurwi umwe muri mwebwe uca ugereranya Umuremyi wabo n’ibindi bintu

[55] Barahakana kuri yamigisha twabahaye, rero nibanezerwe gatoyi, ubu vuba niho muzotahura amabi yanyu

[56] Nabimwe muvyo twabahaye babashiriraho Imana zabo batazi ivyo bagirirwa, kw’izina ry’Imana ntankeka mwebwe muzobazwa kuvyo mwahora mwadukana navyo

[57] Begeka ku Mana yuko ifise abigeme, nininahazwe kubwayo mugihe kuribo bishakira abo bikundiye nabo ari abahungu

[58] Umwe muribo aronse inkuru yukuvuka k’umwana w’umwigeme, uca ubona mumaso yiwe hirabuye nukwuzuramwo agahinda

[59] Agaca yinyegeza n’abantu kubera iyo nkuru mbi yabwiwe, mbega abane n’ico kibondo kubera agahinda canke amuhambe mw’ivu, nimwumve ubwo bubisha bwabo nayo mategeko yabo

[60] Imana zabo batemera, Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka barafise uburorero bubi, n’Imana niyo nyene ihayagizwa ry’iteka, kandi niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[61] Mbega iyo Imana ihana abantu kubera ibicumuro vyabo, ntiyosigaje n’igikoko nakimwe kuri iy’Isi, mugabo irabarindiriza kugeza kugihe categekanijwe, hagera ico kiringo ntibashobora kurorezwa n’isaha n’imwe canke ntibashobora kuyitanguzako

[62] Bayiha Imana muvyo badashaka n’imvugo zabo zivugisha ububeshi yuko bazoronka amahirwe, ntankeka abo bantu babikiwe umuriro udahera nabo bazo wusuzwamwo

[63] Kw’izina ry’Imana twebwe twararungitse intumwa z’Imana ku bantu babayeho imbere yawe, mugabo Shetani yarabasharijije ibikorwa vyabo, kuri ivyo rero ubu niyo mugenzi wabo, nabo bazoronswa ibihano bibabaza cane

[64] Ntitwa kumanuriye iki gitabu atari uko wobasigurira muvyo batumvikana ko, hanyuma habe uburongozi n’impuhwe ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[65] N’Imana niyo yamanuye amazi avuye mw’ijuru, no kuri iyo Si irayi remurura mugihe yari yarapfuye, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ikimenyetso ku bantu bumva

[66] Ntankeka no mubikoko harimwo ibitekerezo bininiya kubera mwebwe, kuko tubanywesha mubiri munda zavyo no mubiri hagati y’umwanda wavyo no mumaraso yavyo, hakabamwo amata meza ku bantu bayanywa

[67] Nomuvyamwa vy’imitende hamwe n’imizabibu nivyo muhingurira mwo ibinyobwa biboreza nukuronkeramwo imigisha myiza, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibitekerezo ku bantu bakoresha ubwenge bwabo

[68] N’Umuremyi wawe yarabwiye inzuki yuko zokwiyubakira amazu yazo kumisozi no kubiti hamwe no kubitiba vyubatswe n’abantu

[69] Hanyuma mufungure kuvyamwa vy’ubwoko bwose, kandi uce munzira y’Umuremyi wawe yoroheje gucamwo, hava munda zavyo ibinyobwa bifise amabara atandukanye, murivyo harimwo urukizwa kubantu mu vy’ukuri harimwo ibitekerezo ku bantu bafise ivyiyumviro

[70] N’Imana niyo yabaremye kandi niyo ibica, no muri mwebwe harimwo abasubizwa mubuzima bubi cane, kugeza naho atamenya n’ikintu nakimwe n’ubwenge yahorana nabwo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi hamwe n’ubushobozi bukwiye

[71] N’Imana yarabahaye iteka bamwe muri mwebwe gusumba abandi kubijanye n’imigisha yayo, na bamwe bahawe iyo migisha ntibasubiza iyo migisha yabo kubo batunze n’amaboko yabo y’iburyo, kugira ngo bangane kuri iyo migisha, mbega bahakana imigisha y’Imana

[72] N’Imana yarabaremeye abakenyezi nkuko namwe mumeze, hanyuma ibahezagira kuva kubakenyezi banyu ibibondo hamwe n’abuzukuru, nukuba hezagira ibintu vyiza vyiza, mbega baremera ibitari ivy’ukuri n’uguhakana imigisha y’Imana

[73] Nabareka Imana yabo y’ukuri, nugusenga abatabafitiye imigisha nagatoyi, haba iyivuye mw’Ijuru canke ng’aha kw’Isi, kandi ntabubasha bw’ikintu nakimwe bafise

[74] Ntimugirire uburorero ku Mana, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi, namwe ntanakimwe muzi

[75] Imana itanga akarorero k’umushumvyi atunzwe na Sebuja nawe ataco yishoboje, n’uwundi nawe tukaba twamuhaye imigisha myiza ivuye kuri twebwe, nawe akaba atanga muri iyo migisha mumwiherero canke k’umugaragaro, none abo bantu barangana ikenguruko ryose ni ry’Imana, mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[76] N’Imana itanga akarorero k’abantu babiri, umwe muribo n’ikiragi adashoboye n’ikintu nakimwe nawe afise ingorane na Sebuja wiwe, kuko aho amweretse kuja nta nakimwe amumarira, mbega uyo muntu angana nurya ategeka ibintu vy’ukuri nawe ari hejuru y’inzira igororotse

[77] Ntahandi hari amabanga y’Amajuru hamwe n’ibiri kw’Isi atari ku Mana, kandi ntihari kuba ijambo ry’umuhero w’Isi atari uko vyari kuba nkugukoma urugohe canke kuba hafi yaho cane, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi bw’ibintu vyose

[78] N’Imana niyo yabakuye munda z’abavyeyi banyu mugihe mutari muzi n’ikintu nakimwe, itako ibaha n’amatwi hamwe n’amaso hamwe n’imitima kugira ngo mushobore gukenguruka

[79] Mbega ntibabona ingene inyoni zikoreshwa ziri mukirere c’ijuru, rero ntawuzi zitira mukirere kugira ngo ntizikoroke atari Imana yonyene gusa, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibitekerezo ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[80] N’Imana yarabahezagiye amazu yanyu ngo abe aribwo buraro bwanyu kandi ibahezagira amazu y’inshato z’ibikoko mubona yuko yoroshe mugihe c’ingendo zanyu n’igihe c’ukuruhuka kwanyu, no kw’isufi zavyo hamwe no kumoya yazo n’imishatsi yazo, hamwe no kubikoresho bakoresha mugihe kirekire

[81] N’Imana mubintu yaremye yarabagiriye ibintu bizana igitutu, nukubagirira amazu ari mumisozi, kandi ibagirira impuzu zibakingira ubushuhe, n’impuzu z’ivyuma zibakingira mugihe c’ingwano zanyu, uku rero niko Imana ibakwiriza imigisha yayo kugira ngo muyigamburukire

[82] Nibahakana sikuri wewe atari ugushikana ubutumwa bwawe buri k’umugaragaro

[83] Barafise ubumenyi bw’imigisha y’Imana mugabo barayihakana, kandi benshi muribo n’abahakanyi b’Imana

[84] N’Umusi tuzorengutsa ivyabona ku bantu bose hanyuma ntibazo kwemererwa kubahakanye Imana yabo y’ukuri, canke ntibazobwirwa ngo nimusabe ikigongwe

[85] Na bamwe bahemukiye imitima yabo mugihe bazobona ibihano vy’Imana, ntibazo gabanirizwa ivyo bihano, kandi ntibazohabwa ikindi kiringo

[86] Nayo abagereranije Imana n’ibindi bintu mugihe bazobona abo bagereranije Imana n’ibindi bintu bazovuga bati:- Muremyi wacu, aba nibo bagereranywa bacu b’Imana y’ukuri twahora dusenga aho kugusenga wewe Mana yacu, niho bazobabwira iri jambo abo bagereranya Imana n’ibindi bintu yuko mu vy’ukuri mwebwe muri ababeshi

[87] No kuri uwo musi w’imperuka bazokwemera amategeko yose imbere y’Imana, kandi bazokwibagira ivyo bahora badukana navyo

[88] Abahakanye Imana yabo y’ukuri nukuzitira inzira y’Imana, tuzo bongereza ibihano hejuru y’ibindi bihano kubera ubwononyi bwabo

[89] N’umusi tuzohagarika ivyabona kubantu babo bose bababona kubijanye nabo, hanyuma tukuzane nawewe ube muvyabona hejuru yabo, natwe twakumanuriye iki gitabu gisigura ibintu vyose, kandi kirimwo uburokoke n’imigisha hamwe n’inkuru z’umunezero ku bantu bemeye yuko ari aba Isilamu

[90] Mu vy’ukuri Imana itegeka ibintu vy’ubutungane, hamwe nukugira impuhwe hamwe nuguha abagenzi, hamwe n’ugutuza abafise umwanda w’amabi n’ubuhemu, kandi ikaba kebura kugira ngo mushobore kumenya nugukurikira

[91] Nimukwize indagano mutanga kw’izina ry’Imana mugihe muzitanze, kandi ntimuze mudohoke kurizo mugihe mwamaze kuzemeza, mugihe mwamaze kuyigira Imana kuba ariyo cabona canyu, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo mugira vyose

[92] Kandi ntimube nkawa mukenyezi yaca urunyuzi rwiwe ibice bice mugihe rwari rukomeye, hanyuma mugira indahiro zanyu kuba ariyo nzira zuguhendana hagati yanyu, kubera umurwi umwe w’abantu kuba ariwo ufise ubushobozi gusumba uwundi, mu vy’ukuri Imana iriko irabagerageza muri iyo nzira, kandi ntankeka izobibereka k’umusi w’imperuka kuvyo mwahora mutumvikanako

[93] N’Imana iyo ibishaka mu vy’ukuri yari kubagira umurwi umwe wonyene gusa, mugabo ireka hakazimira uwo yishakiye, nukurongora uwo yishakiye, mu vy’ukuri muzobazwa kuvyo mwahora mugira

[94] Kandi ntimugire indahiro zanyu kuba ariyo nzira yuguhendana hagati yany(u, hanyuma ukuguru ntikuze kunyerere munyuma yaho kwari guhagaze neza, n’uguhonja amabi yanyu kubera ukuzitira inzira y’Imana nukuronka ibihano bininiya cane)

[95] Kandi ntimugurishe indagano z’Imana kukiguzi ataco kimaze, n’ibiri ku Mana nivyo vyiza kuri mwebwe nimwaba mutahura neza

[96] Ivyo mufise vyose bizohera, n’ibiri ku Mana nivyo bizoramba, mu vy’ukuri twebwe tuzoha impembo zabigumije kuvyo bahora bagira

[97] Abagira ineza mubagabo no mubagore nabo ari aba Isilamu, twebwe tuzobahindurira ubuzima bwiza nukubaha impembo zabo niniya cane kubera ineza bahora bagira

[98] Niwaba ushaka gusoma iyi Qur’ani ntagatifu, ni wikingire ku Mana yawe ikurinde na Sheteni yavumwe n’Imana

[99] Mu vy’ukuri Shetani ntabubasha ifise kuri barya bemeye Imana yabo y’ukuri n’abizera Umuremyi wabo

[100] Ubushobozi bwayo nikuri barya bantu bayigira basoma mbike bayo no hejuru yabagereranya Imana n’ibindi bintu

[101] Mugihe duhinduye ijambo ry’Imana kurindi jambo, n’Imana nayo ikaba ifise ubumenyi bw’ivyo imanura, baca bavuga bati:- wewe wiyadukije gusa, mugabo benshi muribo ntabumenyi bafise

[102] Vuga uti:- Mutima mweranda niwo wamanuye kuva k’Umuremyi wawe w’ukuri, kugira ngo bemeze kuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri yuko uburongozi hamwe n’inkuru nziza kuba Isilamu

[103] Ntankeka turazi neza yuko bavuga bati:- hariho umuntu amwigisha ururimi rw’uwo batumberezako, n’imvugo y’abanyamahanga, n’iyi n’imvugo y’ururimi rw’icarabu rutomoye neza

[104] Mu vy’ukuri bamwe batemera amajambo y’Imana y’ukuri, Imana ntizobarongora, mugabo bazoronka ibihano bibabaza cane

[105] Abadukana ububeshi nibarya batemera amajambo y’Imana y’ukuri abo rero nibo babeshi

[106] Uwuhakana Imana yiwe y’ukuri munyuma yubu Isilamu bwiwe, nuko dukuyemwo uwategetswe nawe umutima wiwe uturuye kw’idini rya Isilamu, mugabo uwugururiye igikiriza ciwe k’ubuhakanyi bw’Imana, abo nibo ishavu ry’Imana rizoba hejuru yabo, kandi bazoronka ibihano bininiya cane

[107] Ivyo vyose nukubera yuko bakunze cane ubuzima bwo ng’aha kw’Isi gusumba ubuzima bwo mw’Ijuru, kandi nuko Imana itarongora abahakanyi b’Imana

[108] Abo nibo bantu Imana yazivye imitima yabo n’amatwi yabo, hamwe n’amaso yabo, abo rero nibo bibagiwe bimwe vy’ukuri

[109] Ntankeka yuko abo bantu aribo bantu bari muruhombo rwo k’umusi w’imperuka

[110] Hanyuma mu vy’ukuri Umuremyi wawe kuri barya bimutse munyuma yukugira ingorane z’ibihano, hanyuma bakarwanira idini hamwe n’ukwihangana, ntankeka Umuremyi wawe inyuma y’ibi vyose niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[111] Umusi waho umutima wumw’umwe wese uzoshika kwiregura, n’umutima wumw’umwe wese uzorihwa kubikorwa wagize, kandi nabo ntibazo hemukirwa

[112] N’Imana ibatangirako akarorero kugisagara cari gifise amahoro n’umutekano ntangere, imigisha yaco yagishikira kubwinshi buvuye kumpande zose, mugabo barahakanye imigisha y’Imana, kuri ivyo rero Imana ica irambika ico gisagara impuzu y’ikigoyi n’ubwoba kubera ivyo bahora bagira

[113] Yarabashikiye intumwa y’Imana ivuye muribo mugabo barayihakanye, rero ibihano vyarabashikiye mugihe bonyene bari bihemukiye kumitima yabo

[114] Nimufungure kuvyo Imana yabahaye, arivyo vyarekuriwe n’amategeko kandi vyiza, kandi mukengurukire imigisha y’Imana mu vy’ukuri nimwaba muyisenga bimwe biboneka

[115] Yarababujije gufungura kubikoko vyapfuye vyonyene hamwe n’amaraso, n’inyama z’ingurube hamwe n’ivyabazwe kw’izina ritari iry’Imana, mugabo uwugeramiwe n’ikigoyi canke atiyonkoye kandi atarenze imbibe mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[116] Kandi ntimuvuge kubera ububeshi buvugishwa n’indimi zanyu zivuga yuko:- ibi n’ibirekuriwe n’amategeko y’Imana, nibi navyo ntibirekuriwe n’amategeko y’Imana, rero ntimuze mwadukane n’ububeshi ku Mana, mu vy’ukuri bamwe badukana ububeshi ku Mana ntantsinzi bafise

[117] N’umunezero mukeyi nabo bazoronka ibihano bibabaza cane

[118] N’abayahudi twarababujije kuvyo twababwiye kuva kera, natwe ntitwaba hemukiye ahubwo nibo bonyene bahemukiye imitima yabo

[119] Hanyuma mu vy’ukuri Umuremyi wawe kuri barya bagize amabi yabo kubujuju bwabo hanyuma bagaca basaba ikigongwe kuri ivyo bagaca bagira ibikorwa vyiza, ntankeka Umuremyi wawe munyuma y’ivyo vyose niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[120] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yari indongozi nubugamburutsi ku Mana bimwe bikwiye, kandi ntiyari mubantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[121] Yarashimira imigisha y’Imana, nukumutora hamwe nuku muyobora munzira igororotse

[122] Duca tumuha ubugira neza, kuri iy’Isi mu vy’ukuri niwe k’umusi w’imperuka azoba ari mu bantu beranda

[123] Hanyuma tukwereka yuko ukurikira imigenzo y’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) agamburuka bimwe bikwiye, kandi ntiyari mu bantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[124] Mu vy’ukuri umusi wa gatandatu wagenywe kubera abatumvikana kuwo musi, mu vy’ukuri Umuremyi wawe azocira urubanza ruzoba hagati yabo k’umusi w’imperuka kuvyo bahora batumvikana ko

[125] Bahamagare munzira y’Umuremyi wawe, ukoresheje ubuhizi n’ubutumwa bwiza, hanyuma uharire nabo munzira nziza, mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe afise ubumenyi bw’ukumenya uwatakaye munzira yiwe, nawe niwe abazi abarongotse

[126] Nimwihorana nimwihore neza naneza nkuko mwabonewe, rero nimwihangana mu vy’ukuri ivyo nivyo vyiza ku bantu bihangana

[127] Niwihangane, n’uwihangana kwawe ntikube atari kubera Imana gusa, kandi ntugire agahinda kubera abo bantu, kandi ntube mu bantu batuntuye kubeera ingeso zabo bagira

[128] Mu vy’ukuri Imana iri kumwe nabamwe bayigamburukira hamwe n’abagira ineza

Urugendo rwo mw’ijoro

Surah 17

[1] Iteka niryiwe uwatwaye umushumvyi wiwe mw’ijoro imukuye mw’isengero ritagatifu ry’IMakkat kugeza aho imushikana kw’isengero rya kure ryitiriwe (Baytul’muqaddas) ariwo twahezagiye ivyari muriwo kuruhande rwayo kugira ngo twereke bimwe mubimenyetso vyacu, mu vy’ukuri Imana niyo yumva n’ukubona

[2] Twaramuhaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu, hanyuma tukigira kuba ariyo ndongozi kuri bene Israeri, mugabo Imana yababwiye iti:- ntimuyigire iyizobakingira gusumba jewe

[3] Mwebwe ruvyaro rwa bamwe twadugije mubwato hamwe n’intumwa y’Imana Nuhu (iii) mu vy’ukuri yari umushumvyi ashima

[4] Twarabiberetse bene Israeri mugitabu ca Taurati yuko atankeka kuri mwebwe yuko muzogira ubwononyi kuri iy’Isi incuro zibiri, kandi mu vy’ukuri muzo kwishima bimwe birengeje urugero

[5] Nihashika isango ryambere ryubwo bwononyi uko ari bubiri bubiri niho tuzobazanira abanu bacu bafise ibitero bikaze cane, nabo bazo kwinjira mubisagara vyanyu kumpande zose, nayo ikazoba ari indagano yagenywe

[6] Hanyuma tuzobagarurira ubushobozi bwanyu hejuru yabo, hanyuma tubongereze amatungo n’ibibondo, hanyuma tubagire abantu b’umurwi muniniya kubasumba

[7] Rero nimwagira ineza mwigirira kumitima yanyu, hanyuma nimwagira inabi naho muyigirira kumitima yanyu nyene, nihashika igihe c’isango ryanyuma kugira ngo batetereze amaso yanyu, hanyuma bace binjira mw’isengero nkuko binjiyemwo ubwambere, hanyuma bonone ivyo bonona bininiya cane kugeza kukiringo bazoba kubutegetsi bwabo

[8] Nkumbure Umuremyi wanyu azobagirira impuhwe, nimwa garuka naho tuzogaruka, natwe twagize umuriro udahera witiriwe Jahannamu kuba ariryo bohero kubera abahakanyi b’Imana

[9] Mu vy’ukuri iyi Qurani ntagatifu irongora munzira igororotse y’ukuri, kandi ikabaha inkuru nziza kuba Isilamu bagira ibikorwa vyiza, yuko bazoronka impembo niniya cane

[10] Nayo bamwe batemera umusi w’imperuka twarabateguriye ibihano bibabaza cane

[11] N’umuntu yama asaba ishari nkuo yama asaba amahoro, kuko umuntu n’umwe afise igihababu c’ibintu

[12] Twagize Ijoro n’Umutaga kuba ari ibimenyetso bibiri, hanyuma duca duhanagura ikimenyetso c’Ijoro duca tukigira ikimenyetso c’Umutaga ariwo muco kugira ngo murondere imigisha ivuye k’Umuremyi wanyu, kandi mumenye yuko igitigiri c’imyaka hamwe n’ibindi bintu, n’ibintu vyose twara bimenyesheje neza na neza

[13] N’umuntu uwariwe wese twara mutekereye ibikorwa mw’izosi ryiwe, hanyuma k’Umusi w’imperuka niho tuzo musohorera igitabu ciwe azosanga cuguruwe

[14] Nusome igitabu cawe, n’umutima wawe uno musi urahagije kuguharurira

[15] Uwarongotse aba arongotse kumahirwe y’umutima wiwe wenyene, nuwazimiye nawe azimira kuruhombo rw’umutima wiwe wenyene, kandi ntazo kwikorera uwuzo kwikorera itu ry’uwundi muntu, natwebwe ntituri mubazo hanisha abantu kugeza aho tuzoba rungikira intumwa y’Imana

[16] N’igihe dushakiye guhonya igisagara dutegeka abo bononyi, bareke kugira amabi yabo, mugabo baguma babandanya n’ubwo bwononyi bwabo, aho niho imvugo iba ijanye n’ingiro kuribo, nuguca duhonya ico gisagara akagirire

[17] N’ibinjana bingahe twahoneje munyuma y’intumwa y’Imana Nuhu (iii), n’Umuremyi wawe arahagije kubera ibicumuro vy’abashumvyi biwe yuko ariwe ibafitiye ubumenyi n’ukubibona

[18] Uwushaka umunezero wo ngaha kw’Isi vyihutirwa tuzobimuha ningoga na ningoga muvyo dushaka kuwo twishakiye, hanyuma twamugiriye umuriro udahera witiriwe Jahannamu azo kwinjiramwo nawe akengerwa n’ukwirukanwa hirya no hino

[19] N’uwushaka Ijuru n’ukwihanganira ibikorwa vyiwe mugihe ari umu Isilamu, rero uko kwihangana kwabo kuzoba ari uko gushimirwa

[20] Abo bose duha aba hamwe nabariya kw’itanga ry’Umuremyi wawe, n’itanga ry’Umuremyi wawe ntizikingirwa

[21] Nurabe ingene twahezagiye bamwe muribo gusumba abandi, kandi ntankeka Ijuru niryo riryo rifise iteka rininiya gusumba hamwe n’imigisha myinshi gusumba iyindi

[22] Ntugire iyindi Mana hamwe n’Imana y’ukuri hanyuma ntuze uterweko n’umwikomo hamwe n’ukubura uwuzo gutabara

[23] N’umuvyeyi wawe yaciye urubanza rwuko mutazosenga uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, hamwe nukugirira ineza ntangere abavyeyi bose uko ari babiri, hanyuma umwe muribo ageze muzabukuru muri kumwe nabo, canke bose uko ari babiri, rero ntubabwire ijambo rivuga riti:- Ah! kandi ntuba kankamire, kandi ubavugishe imvugo y’urupfasoni rwiza

[24] Kandi ubamanurire ibaba ry’ubu gamburutsi hamwe n’ikigongwe hanyuma uvuga uti:- Muremyi wanje, nubahezagire nkuko bandeze nkiri uruhinja

[25] Umuremyi wanyu niwe afise ubumenyi bw’ibiri mumishaha yanyu, nimwaba muri mubantu beranda kuriyo n’uwuzoba girira ikigongwe kubantu bagaruka muruhongore rwiwe

[26] Kandi umuhe incuti yawe ibikenewe kuriwe, n’umworo hamwe n’uwononekewe ari murugendo, kandi ntusesagure amatungo yawe nabi nabi

[27] Mu vy’ukuri abakoresha amatungo yabo nabi nabi abo nibo bagenzi b’ama Shetani, na Shetani niyo nyene guhakana Umuremyi wayo

[28] Niwaba hakana mugabo urondera imigisha y’Umuremyi wawe wizera, rero nuvugane nabo amajambo yoroshe

[29] Kandi ntugire ukuboko kwawe nkukwabohewe mw’izosi ryawe, canke ntukuzingurure nabi nabi bazoca baguterako umwikomo nukurwa mubukene

[30] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe azingururira imigisha yayo kuwo yishakiye, nukuyima uwo yishakiye mu vy’ukuri nayo kubashumvyi bayo niyo ibazi nukuba bona

[31] Kandi ntimuhekure ibibondo vyanyu mugutinya ubukene, ni twebwe tubaha imigisha yacu hamwe namwe, mu vy’ukuri ukubica n’igicumuro kininiya cane

[32] Kandi ntimwegere ubushurashuzi mu vy’ukuri ubwo bushurashuzi n’umwanda muniniya cane, kandi n’inzira mbi cane

[33] Kandi ntimwice umutima waho Imana yabujije kuwica atari munzira y’ukuri, n’uwiciwe munzira z’ubuhemu tuzomuha inguvu uwuzo sigarira, kandi mu vy’ukuri azofashwa

[34] Kandi ntimwegere amatungo y’Impfuvyi atari munzira nziza kugeza aho izo mpfuvyi zizoba zageze mubigero vy’ugukura, kandi mwitegereze amasezerano yanyu mu vy’ukuri amasezerano azobazwa k’umusi w’imperuka

[35] Kandi nimukwize ibipimo mupimirako, kandi mupime kuminzani ikwiye, ivyo navyo nivyo vyiza kuri mwebwe kandi bikaba ari vyiza mumpera ya vyose

[36] Kandi ntukurikire uwudafise ubumenyi mu vy’ukuri amatwi hamwe n’amaso n’umutima, ivyo vyose bizobazwa

[37] Kandi ntugire kuri iy’Isi wishima, mu vy’ukuri wewe ntushobora gusatura iy’Isi, canke ngo ushikire k’uburebure bw’Imisozi yayo

[38] Ibi vyose ububi bwavyo nubwo gushavuza imbere y’Umuremyi wawe

[39] Ibi vyose nimuri vyabindi Umuremyi wawe yakweretse mubuhizi bwayo, kandi ntushire hamwe n’Imana izindi Mana ntuze utabwe mumuriro udahera witiriwe Jahannamu bagutako umwikomo nuwirukanwa hirya nohino

[40] Mbega Umuremyi wanyu niwe yabatoreye ibibondo vy’abahungu, nawe kubwiwe yigirira ibibondo vy’ukuri mwebwe muvuga amajambo akoma komeye

[41] Kandi turamaze kuku menyesha muri iyi Qur’ani ntagatifu kugira ngo bashobore kwibuka, mugabo ntaco bibafasha mwo atari ukuyanka gusa

[42] Vuga uti:- iyo bobaye hamwe n’Imana hamwe n’izindi Mana nkuko bivugira bari kurondera iyindi nzira yoba shikana Kumana

[43] Irisukuye Imana kandi iri kure n’ivyo bavuga vy’ukuba kure yivyo cane

[44] Amajuru yose uko ari indwi hamwe n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose kandi ntakintu nakimwe kiriyo atari uko kininahaza Imana nkuko bayininahaza kuvyiza vyayo vyiza, mugabo mwebwe ntimutegera ukugene ihayagizwa kwayo, mu vy’ukuri Imana n’intungane, kandi niyo ifise ikigongwe gihagije

[45] Mugihe uriko urasoma iyi Qur’ani ntagatifu ni nuko twashize hagati yawewe no hagati yabamwe batemera umusi w’imperuka uruzitiro rupfutswe neza

[46] Twashizeho imipfundikizo mumitima yabo kugira ngo ntibaze batahure ibiriwo no mumatwi yabo tuhashiramwo uburemere bw’ukutumva, rero mugihe uvuze Umuremyi wawe muri iyi Qur’ani ntagatifu yonyene baca bahindukiza imigongo yabo n’ishavu ryinshi cane

[47] Turazi neza impamvu z’ivyo bumviriza n’igihe bakwumviriza nigihe bongorerana n’igihe abo bahemu bahemukiye imitima yabo bavuze bati:- mwebwe ntawundi muntu mukurikira atari umuntu yarozwe

[48] Namwe nimurabe igene bakugirirako uburorero n’ukuzimira, kuri ivyo ntibashobora kuronka inzira ibashikana k’ukuri kwama

[49] Nabo bavuze bati:- mbega mugihe tuzoba turi amagufa masa nukuba ibihimba vyamaze kuba ubuvungu vungu, tuzozurwa tube ibindi biremwa bishasha

[50] Vuga uti:- nimube amabuye canke ivyuma

[51] Canke mube ikiremwa icarico cose mubiremwa biboneka yuko bikomeye mumitima yanyu, aho niho bazovuga bati:- ni nde azodusubiza nkuko twamye? Nawe bishure uti:- n’urya yabaremye ubwa mbere, aho niho bazozunzagiza imitwe yabo hanyuma bavuge bati:- ibi vyose bizoba ryari? Wewe vuga uti:- nkumbure vyoba biri hafi

[52] Bizoba umusi Imana izoba hamagara namwe muzoyitaba muyikengurukira, kandi muzotegera yuko mutabaye ngaha kw’Isi atari umwanya mugufiya cane

[53] Kandi ubwire abashumvi banje imisi yose bavuge amajambo meza, kuko Shetani yama ikokeza urwanko hagati yabo, mu vy’ukuri Shetani ku bantu n’umwansi aboneka neza k’umugaragaro

[54] Umuremyi wanyu arabazi cane, ishatse izoba girira impuhwe, kandi ibishatse izoba hana, natwe ntitwakurungitse kuba umuhagaritsti kuribo

[55] N’Umuremyi wawe arabazi neza cane abari mu Majuru yose no kw’Isi mu vy’ukuri intumwa z’Imana twaraziteye iteka gusumba izindi nintumwa y’Imana Daudi (iii) niwe twahaye igitabu c’Imana gitagatifu ca Zaburi

[56] Vuga uti:- nimu hamagare bamwe muvuga yuko arizo Mana nukureka Imana yonyene kugira ngo ibakurire ivyago bibashikira, ntibazo shobora kuba kurikira ivyago shari canke kuba hindurira kugira ngo abe amahoro

[57] Abo babasaba barondera ukuba hafi n’Umuremyi wabo n’abari hafi cane muribo bizeye imigisha yayo hamwe n’abatinya ibihano vyayo, mu vy’ukuri ibihano vy’Umuremyi wawe nivyugutinywa

[58] Ntihazoba igisagara icarico cose atari uko twebwe tuzogihonya imbere y’umusi w’imperuka, canke tuzowuhane ibihano bikaze cane, ibi nivyanditswe mugitabu canditswe mwo ibintu vyose

[59] Ntakituzitira kuzana ibitangaro mugabo nuko abantu bakera babihakanye, duca tubaha abantu bo kwa Thamudu Ingamiya y’inyana kuba arico kimenyetso kiri k’umugaragaro mugabo baramuhakanye, natwe ntidutwara ivyo bimenyetso atari ukubagabisha

[60] Mugihe twakubwira duti:- mu vy’ukuri Umuremyi wawe aramaze kubakikuza abo bantu babi, kandi natwe ntitwagize yandoto twakwereka atari ukuba gerageza abantu n’igiti cavumwe canditswe mugitabu c’Imana gitagatifu ca Qur’ani nukuba gabisha, mugabo ntaco vyabongereje atari ukwiyonkora kuniniya

[61] Mugihe twabwira Abamarayika duti:- nimu pfukamire intumwa y’Imana Adamu (iii), bose baramu pfukamiye dukuyemwo uwitwa Ibilisi yavuze ati:- mbega jewe nopfukamira umwe waremwe mw’ivu

[62] Avuga ati :- urabona uyu wahaye iteka gusumba jewe, rero umpaye umwanya kugeza k’umusi w’imperuka, ntankeka jewe nzohonya uruvyaro rwiwe rwose dukuyemwo bakeyi gusa

[63] Imana ivuga iti:- mvira ngaho uwuzo gukurikira muribo mu vy’ukuri umuriro udahera witiriwe Jahannamu niwo uzoba ari impembo yanyu ikwiye

[64] Niwegeranye abo ushoboye bose muribo kw’ijwi ryawe kandi wegeranye aburira ifarasi n’abagenda n’amaguru, kandi ushigikirane nabo mumatungo yabo hamwe n’ibibondo vyabo, kandi ubemerere mugabo Shetani ntiha abagira indagano atari z’ububeshi gusa

[65] Mu vy’ukuri abashumvyi banje ntabutegetsi ubafitiyeko, n’Umuremyi wawe arahagije kuba ariwe abakingira

[66] Umuremyi wanyu nurya aba gendeshereza amato yanyu mubiyaga kugira ngo murondere imigisha yayo, ntankeka niyo nyene impuhwe kuri mwebwe bantu

[67] Mugihe mushikiwe n’ingorane muri mukiyaga, haca hazimira bamwe bitwa yuko arizo Mana dukuye mwo Imana y’ukuri, mugabo ibashikanye amahoro kw’Isi, muca muyihakana, yamara umuntu yama ahakana imigisha y’Imana

[68] Mbega muremeje yuko Imana itazoba honya kuruhande urwarirwo rwose rwo kw’Isi, canke itazo bazanira Isegenya ry’umusenyi hanyuma ntimuronke uwuzoba kingira

[69] Canke mwiyemeje yuko itazoba subiza mukiyaga ubugira kabiri n’ukuba zanira igihuhusi gikaze cane kigaca kibibiza muri ayo mazi kubera ubuhakanyi bwanyu, hanyuma ntimuze muronke uwuzoba shigikira hejuru yacu kuri ivyo

[70] Mu vy’ukuri abantu twarabateye iteka ntangere, tubaha nivyo burirako bari ngaha kw’Isi no mubiyaga, n’ukubaha ibintu vyiza vyiza, kandi tubaha n’iteka ntangere gusumba benshi mubo twaremye kw’iteka rininiya cane

[71] Umusi tuzoba hamagara abantu bose hamwe n’abayobozi babo, rero abazoronswa ibitabu vyabo mu maboko y’iburyo, abo nibo bazosoma ibitabu vyabo n’akanyamuneza ntangere, kandi ntibazo hemukirwa naho hoba ikiri hagati yicamwa kimeze nk’urunyuzi rw’icamwa c’itende ntibazo hemukirwa n’ikintu nakimwe

[72] N’uwuzoba ari impumyi kuri iy’Isi amenye yuko azoba ar’impumyi k’umusi w’imperuka, nawe azoba ari uwazimiye inzira

[73] Mu vy’ukuri bari hafi cane yuko wohakana kuvyo twagushikirije kugira ngo ushobore kwadukana ibitari ibi, aha rero ntankeka bari kukugira umugenzi wabo mukuru

[74] Iyo tutagu tsimbataza wari kuba hafi yabo yukuba tumbera gatoyi

[75] Aho ntankeka twari kugu honjesha ibihano bikoma komeye bijanye n’ubuzima bwo ngaha kw’Isi hamwe n’ibihano bininiya vyo mubuzima bwo mw’ijuru, hanyuma ntiwari kuronka umufasha w’ukugukingira kuri twebwe

[76] Mu vy’ukuri baregereje kukwirukana mugisagara kugira ngo bagukureyo, kandi nabo ntibari kubayo munyuma yawe atari mukiringo kigufiya cane

[77] Izo nizo ngeso zabamwe twarungitse imbere yawe muntumwa zacu, kandi ntuzoronka ihindagurika ry’ingeso zacu

[78] N’uhagarike amasengesho mugihe Izuba ryahengamye kugeza kumwijima w’ijoro, kandi ntureke gusoma iQur’ani yo mugicugu, mu vy’ukuri gusoma iQur’ani ntagatifu mugusenga igisabisho co mumutwenzi nikiba gikora niwemwo n’Abamarayika

[79] No mw’ijoro niwikuremwo itiro mugusoma iyi Qur’ani ntagatifu mumasengesho yawe, kuko ayo niyo masengesho wongerejeko nkumbure Umuremyi wawe yokudugiriza iteka rihayagizwa hose

[80] Nuvuge uti:- Muremyi wanje, nunyinjize mubwinjiriro bwiza, kandi unsohore ahantu hisohokero ryiza kandi umpe inguvu zivuye iwawe zifasha

[81] Uvuge uti:- ukuri kwashitse n’ikinyoma kirazima nganye

[82] Natwe turamanura muri iyi Qur’ani ntagatifu mugihe ari urukizwa hamwe n’impuhwe kubantu bemera Imana yabo y’ukuri, kandi ntaco bibongereza abo bahemukiye imitima yabo atari uruhombo gusa

[83] Mugihe duhaye umuntu imigisha yacu aca ayanka nukuja kurundi ruhande, mugihe ahuye n’ivyago aca adebukirwa

[84] Vuga uti:- umwe wese akora ibikorwa vyiwe munzira ziwe, n’Umuremyi wacu niwe afise ubumenyi bw’uwarongotse munzira bakurikira

[85] Urabazwa inkuru ijanye n’umutima, wewe nuvuge uti:- Umutima n’ikintu kijejwe n’Umuremyi wanje, namwe ntimwahawe kubijanye n’ubumenyi atari ikintu gitoyi gusa

[86] Ntankeka iyo dushaka twari gukura muvyo twaguhaye, hanyuma ntiwari kuronka kuri iri jambo uwu kurwanira hejuru yacu

[87] Atari kumpuhwe zivuye ku Muremyi wawe, mu vy’ukuri imigisha yayo iri hejuru yawe ni mininiya cane

[88] Vuga uti:- naho bokoranya abantu bose hamwe n’ibisigo vyose kugira ngo bazane ivyoba bimeze nkiyi Qur’ani ntagatifu, ntibari gushobora kuyizana iyimeze nkiyi Qur’ani ntagatifu, naho bofashanya bamwe n’abandi

[89] Ntankeka twaramenyesheje abantu muburyo bwinshi buri muri iki gitabu ceranda ca Qur’ani kuburorero butagira uko bungana, mugabo abantu benshi barahakana atari ubuhakanyi bwabo gusa

[90] Baravuze bati:- twebwe ntidu shobora kukwemera kugeza aho uzo tuzanira isoko ry’amazi mri iki gisagara cacu

[91] Canke ube ufise umurima w’ivyamwa vy’imitende hamwe n’imizabibu, hanyuma ucishe mwo inzuzi hagati yayo ashunguruka ari menshi cane

[92] Canke udusenyurire ijuru ribe ibimanyu manyu nkuko wavyivugiye, canke utuzanire Imana hamwe n’Abamarayika tubibonere amaso kuyandi

[93] Canke ube ufise inzu y’inzahabu, canke uduge mw’ijuru, kandi ntituzo kwemera kw’uko kuduga kwawe utatumanuriye igitabu tugisome, nawe vuga uti:- nihaninahazwe Imana yanje ntagatifu kuko jewe sinari kuba atari uko nd’intumwa y’Imana gusa, sindi umumarayika canke Imana

[94] Ntacabujije abantu kwemera Imana y’ukuri mugihe wabashikira n’uburongozi atari uko bavuze bati:- mbega Imana ihora irungika umuntu kuba intumwa yayo

[95] Vuga uti:- iyo haba ng’aha kw’Isi Abamarayika bagenda bitonze, ntankeka twari kuba manurira kuva mw’Ijuru Abamarayika kuba arizo ntumwa zabo

[96] Vuga uti:- Imana irahagije kuba ariyo cabona hagati yanje na mwebwe, mu vy’ukuri niyo ibazi neza abashumvyi biwe, kandi iraba bona

[97] Uwo Imana yarongoye uwo niwe yarongotse, kandi ireka umuntu akazimira, rero wewe ntuzoba ronsa ababakingira batari Imana yonyene gusa, kandi tuzo begeranya k’umusi w’imperuka mugihe bazoba bakwegwa hejuru y’amaso yabo, nabo ari impumyi n’ibiragi hamwe n’abatumva, hanyuma ubwicaro bwabo n’ubwo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu naho usinziriye gatoyi duzoca tubongereza ibindi bihano

[98] Iyo niyo mpembo yabo kubera yuko bahakanye ivyemezo vyacu, baca bavuga bati:- mbega mugihe tuzoba amagufa masa, hamwe n’ibimanyu vyavungaguritse, tuzozurwa ngo dusubire kuba ibiremwa bishasha

[99] Mbega ntibabonye yuko Imana yaremye Amajuru n’Isi ikaba ariyo ifise ubushobozi bw’ukurema abameze nkabo? Kandi yaraba shiriyeho umwanya udafise amakenga mugabo abahemukiye imitima yabo y’ukuri barahakanye ibintu vyose atari ukubandanya n’ubuhakanyi bwabo gusa

[100] Vuga uti:- mbega iyo muganza ububiko hamwe n’imigisha y’Umuremyi wanyu, ntankeka mwari kuzitira mugutinya kuyakoresha, n’umuntu n’ingumyi cane

[101] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) ivyemezo bishika icenda biri kumugaragaro, ariko ni mubabaze bene Israeri mugihe yabashikira hamwe na Fir’auni ababwi ati:- mu vy’ukuri jewe ndakubona yuko wewe Mussa (iii) warozwe

[102] Intumwa y’Imana Mussa (iii) yishura Fir’auni iti :- ntankeka wewe uramaze kumenya yuko atawamanuye ibi ivyemezo nk’ibi atari Umuremyi w’Amajuru n’Isi, kuba arivyo vyemezo mu vy’ukuri jewe ndakubona yuko wewe Fir’auni umaze kuba uri mubantu batakaye

[103] Rero Fir’auni yashatse kubirukana mugihugu cabo, kuri ivyo twaciye tumwibiza hamwe nabo bari kumwe nabo bose

[104] Hanyuma munyuma yaho twabwiye bene Israeri duti:- nimwicare muri iki gisagara nihashika isango ry’umusi w’umuhero w’Isi tuzoba zana mwese muri hamwe

[105] Kubera ukuzana ukuri kwama ngaha kw’Isi niho twamanuye iyi yamanutse, kandi ntitwakuzanye ngo ube umutanzi w’amakuru meza n’uwutuza

[106] N’iyi Qur’ani ntagatifu twayigabuye mwo ibice bitandukanye kugira ngo ubasomere abantu kugituro n’ikindi, kandi twayimanuye buhoro buhoro kugira ngo yorohe gufata mumutwe

[107] Vuga uti:- ni mwemere iyi Qur’ani canke ntimuyemere, mu vy’ukuri bamwe bahawe ubumenyi imbere yukumanuka kw’iyi Qur’ani ntagatifu, mugihe bayisomewe baca barwa hasi bubamye n’ugushira imitwe yabo hasi

[108] Bavuga bati:- Umuremyi wacu n’umutagatifu, mu vy’ukuri indagano itangwa n’Umuremyi wacu irakwiye

[109] Bama barwa hasi bubamye, bararira n’ukubongereza ubugamburutsi ntangere

[110] Vuga uti:- nimusabe kw’izina ry’Imana canke musabe kw’izina rya nyene imigisha canke kw’izina iryariryo ryose muyi hamagarira ko, kuko ifise amazina meza meza, kandi ntusome iyi Qur’ani kw’ijwi rininiya, canke ntuyisome kw’ijwi rigufiya, nawe uri muma sengesho yawe mu vy’ukuri ahubwo nufate inzira iri hagati y’izo

[111] Kandi uvuge uti:- ihayagizwa ryiza ryose niryo rikwiye Imana, kuko itigiriye ikibondo, kandi idafise umufasha mubwami bwayo, kandi ntamugenzi ifise kubera ukuti shobora kwayo bw’ugukenera icarico cose, kandi uhayagize kwihayagizwa rimwe rininiya

Ubuvumo

Surah 18

[1] Ndakengurukiye Imana yamanuriye umushumvyi wayo iki gitabu gitagatifu, kandi ntiyakigize ngo kibemwo amahinyu

[2] Giteguwe neza kugira ngo gituze abantu kubijanye n’ibihano bivuye ku Mana, kandi kibahe inkuru nziza bamwe bemera ari nabo bagira ibikorwa vyiza yuko bazoronka impembo nziza

[3] Bazobamwo mubuzima bwabo bwose

[4] Hanyuma ico gitabu kibatuze bamwe bavuga bati:- Imana yarigiriye ikibondo

[5] Ntabumenyi bafise buri hejuru yiri jambo canke abavyeyi babo, kandi n’ijambo rihambaye rivuye muminwa yabo, kandi ntibashobora kuvuga atari ububeshi gusa

[6] Kumbure wota umutima wawe mw’ihumbi kubera agahinda, n’ingene nabo batemera ibiganiro vyacu ubashikiriza

[7] Mu vy’ukuri twebwe twagize ibiri hejuru y’Isi ngo bibe arivyo bisharizo vyaryo, kugira ngo turabe uwariwe muribo mubagira ibikorwa vyiza cane

[8] Mu vy’ukuri ni twebwe tugira gutyo kubiri hejuru yiy’Isi, kuba ari Isi y’ubugararwe

[9] Mbega wiyumvira yuko abantu bo mw’Isenga hamwe n’abafise amakuru yanditswe mubitabu bari mubantu b’ibitangaza vyacu

[10] Iyo misore mugihe yirukira mw’isenga baciye bavuga bati:- Muremyi wacu, n’uduhe imigisha ivuye kuri wewe, kandi utugirire uburokoke kubintu vyacu vyose

[11] Duca tuziba amatwi yabo bari mw’isenga kukiringo c’imyaka mwinshi cane

[12] Hanyuma turabazura kugira ngo tumenyeshe igiki kiri muri iyo mirwi uko ari ibiri yaharuye neza na neza ikiringo babayeyo muri iryo senga

[13] Twebwe tukumenyesha inkuru zabo z’ukuri, kuko mu vy’ukuri iyo miyabaga bari mubemeye Umuremyi wabo bimwe bivuye k’umutima, natwe turabongereza uburokoke

[14] Hanyuma tubaha inguvu mumitima yabo mugihe bahagarara bavuga bati:- Umuremyi wacu n’Umuremyi w’Amajuru n’Isi, na twebwe ntituzo kwigera dusenga narimwe iyindi Mana itari Imana yonyene y’ukuri, ntankeka twebwe tuzoba twavuze ikinyoma kigaritse

[15] Aba bantu bacu bagize izindi Mana atari Imana y’ukuri, none ni kuki batazana hejuru yabo ivyemezo biri k’umugaragaro, none ni nde muhemu mukuru gusumba uwubeshera Imana y’ukuri

[16] Mugihe mwari mwavavanuye nabo hamwe n’ivyo basenga aho gusenga Imana y’ukuri, rero nimwirukire mw’isenga niho Umuremyi wanyu azobugururira imigisha yayo, nuku borohereza mubintu vyanyu vyose

[17] Urabona Izuba mugihe riserutse rica kure y’isenga ryabo k’uruhande rw’iburyo, mugihe bugorovye naho ribacako k’uruhande rw’ibubamfu nabo bari ahantu harangaye muri iryo senga nyene, ivyo rero nimu bimenyetso vy’Imana kuko uwo Imana yarongoye uyo niwe muntu yarongotse, nayo uwo Imana yaretse kuzimira ntuzo muronkera uwuzo mukingira wukumu rongora

[18] Umengo barakanuye nabo basinziriye, natwe tuba hindura kuruhande rw’ibiryo no kuruhande rw’ibubamfu n’imbwa yabo igoroye amaboko yayo iri kw’irembo, wobabonye mu vy’ukuri wociye uhindukira ningoga na ningoga wiruka, mu vy’ukuri wari kugira ubwoba kuribo

[19] Rero uku niko twabazuye kugira ngo babazanye hagati yabo, umwe mubavugizi babo avuga ati:- mwabayeho igihe kingana gute?Nabo bishura bati:- tubaye ngaha umusi umwe canke igice c’umusi, nabo bishura bati:- Umuremyi wanyu niwe afise ubumenyi cane bw’ukumenya ikiringo mwabayeho, rero nimu rungike umwe muri mwebwe abe afise aya mahera yanyu aje mugisagara kuraba ivyo bifungurwa, hanyuma arabe ivyiza murivyo gusumba, hanyuma abazanire muri ivyo bifungurwa, kandi agire ivyo bintu k’ubukerebutsi ntangere kandi agire ivyo bintu n’ubwenge kandi ntabavuge k’umuntu n’umwe

[20] Kuko nibabamenya aho muri bazoba tera iminana canke bazoba subiza mw’idini ryabo barimwo, aho naho ntantsinzi muzoba mufise na gatoyi

[21] Uku niko twaba menyesheje kubantu kugira ngo bamenye yuko indagano y’Imana ari iy’ukuri kandi umusi w’imperuka atankeka urimwo, mugihe bashamirana hagati yabo kubera ijambo ryabo, abandi baca bavuga bati:- nimwubake inyubakwa hejuru yabo, kuko Umuremyi wabo arabazi neza, nabo baca bavuga bamwe batsinda k’urubanza rwabo bati:- ntankeka twebwe tuzokwubaka isengero hejuru yabo

[22] Bazovuga bati:- hari abantu batatu n’uwakane muribo yari imbwa yabo, n’abandi bavuga bati:- bari abantu batanu, n’uwagatandatu muribo yari imbwa yabo, bavuga ivyo batazi, n'abandi bavuze bati:- bari abantu indwi, nuw’umunani muribo yari imbwa yabo, n’uvuge uti:- Umuremyi wanje niwe afise ubumenyi bw’igitigiri cabo bantu neza na neza, ntawufise ubumenyi atari bakeya gusa, rero ntuharire nabo bantu atari kubihari bibayabaye, kandi ntubaze inkuru zabo kuwariwe wese

[23] Kandi ntuvuge ikintu icarico cose yuko nzokigira ejo

[24] Atari uko Imana yabishatse, kandi wibuke Umuremyi mugihe wibagiye icarico cose hanyuma uvuge uti:- nkumbure Umuremyi wanje azondongora munzira iri hafi cane w’uburokoke gusumba ubu naronse

[25] Barabaye muri iryo senga imyaka amajana atatu, bararenzako iyindi myaka icenda

[26] Vuga uti:- Imana niyo ifise ubumenyi bukwiye bw’ukumenya ikiringo c’imisi babayeyo, n’amabanga yose y’amajuru n’Isi nirwiwe, nayo Imana ibona gute nukwumva kwayo? Nabo ntibafise uwubakingira atariyo yonyene gusa kandi nayo ntifashanya n’umuntu uwariwe wese kumategeko yayo

[27] Kandi usome muvyo washikirijwe mubutumwa warungikiwe buri mugitabu c’Umuremyi wawe, kandi ntawushora guhindura amajambo yayo, na wewe ntuzoronka ubuhungiro bw’ukuyihunga ngo ntikuronke aho uri

[28] Kandi wifatanye nabamwe basenga Umuremyi wabo kuva mugitondo no kumugoroba, nabo bipfuza kuronka impuhwe zayo, n’amaso yawe ntabasimbe mukurondera ibisharizo vy’ubuzima bwo ngaha kw’Isi, kandi ntugamburukire bamwe twibagije imitima yabo nugu kurikira ivyipfuzo vyabo yishakiye, n’ivyabo bikaba vyararenze imbibe

[29] N’uvuge uti:- uko niko kuri kuvuye k’Umuremyi wanyu, rero uwushaka niyemere, n’uwudashaka nawe nahakane, mu vy’ukuri twabateguriye abahemukuye imitima yabo umuriro udahera, impome zawo zizoba zibakikuje hose, basaba imfashanyo yukuronswa amadahurwa kubera inyota yabafashe, rero bazofashwa muguhabwa amazi ameze nk’umujumpu wabijijwe uzoturira amaso yabo, ico n’ikinyobwa kibi cane, kandi n’ahantu habi cane hameze gute

[30] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, mu vy’ukuri twebwe ntituzo takaza impembo z’abagize ibikorwa vyiza

[31] Abo bantu bazoronka imirima y’ubuzima budahera, icamwo inzuzi z’amazi imbere yabo, muri iryo juru bazosharizwa n’imyambaro yo mumaboko y’inzahabu, hanyuma bambare impuzu z’urwatsi rubisi zihwahutse n’izindi ziremereye begamiye bari hejuru y’ubusaswa busharije neza, n’impembo nziza imeze gute ? Kandi n’ahantu heza hameze gute hukuruhukira

[32] N’ubagirire akarorero k’abantu babiri umwe muribo twamugiriye imirima ibiri y’imizabibu, hanyuma tuyikikuzako ibiti vy’imitende hanyuma hagati yiyo mirima tuyishiramwo ibiterwa mbumbarugo

[33] Iyo mirima yose uko ari ibiri yaruzuyemwo ivyamwa kandi ntana kimwe cagabanutse muriyo, no muriyo twaha cishijemwo inzuzi

[34] Akaba yari afise n’ayandi matungo hanyuma abwira mugenzi wiwe nabo bariko baraharira nawe avuga ati:- jewe ndafise amatungo menshi kugusumba, hamwe n’inguvu nyinshi kugusumba, kubera yuko mfise n’abankurikira benshi

[35] Aca yinjira mumurima wiwe nawe yidoga muguhemukira umutima wiwe avuga ati:- sinibaza nagatoyi yuko uwu murima wanje wokwononekara

[36] Kandi sinibaza yuko hazoba umusi w’umuhero w’Isi, ninasubizwa ku Muremyi wanje ntankeka nzohasanga icicaro ciza gusumba iki

[37] Mugenzi wiwe amubwira nawe amwishura ati:- mbega uramuhakanye uwakuremye agukuye mw’ivu, no kw’ima ry’intanga, hanyuma nukugira umuntu akwiye

[38] Mugabo Imana niyo Muremyi wanje, kandi Umuremyi wanje sindamu gereranya n’ikindi kintu

[39] N’igihe winjiye mumurima wawe wavuze uti:- ibi vyose mfise nivyo Imana yanshakiye kumpa, n’ubushobozi ntiburonswa atari ubuhawe n’Imana, niwambona mfise aya matungo makeyi hamwe n’ibibondo bikeyi gusumba wewe

[40] Kumbure Umuremyi wanje azompa ibindi vyiza gusumba uwo murima wawe n’ukuyiteramwo imituragaro y’inkuba ivuye mw’ijuru ugasanga iyo Si ibaye ubugararwa gusa bunyerera

[41] Canke amazi yayo akaba ari ayibira kugeza naho udashobora kuyaronka

[42] Ivyamwa vyayo biba birakikujwe, aca atangura kugaragura ibiganza vyiwe kubijanye n’akigoro yagize, ibiti navyo biba vyahenutse biri hejuru y’ibitsina vyavyo, n’uguca avuga ati:- iyo ntagereranya Umuremyi wanje n’ikindi kintu

[43] Kandi ntiyari afise abantu bamufasha inyuma y’Imana yonyene, canke kuri wenyene ngo yifashishe

[44] Iyo mw’Ijuru ubwami nubw’Imana gusa yonyene w’ubuzima bwose, kandi niyo nziza kumpembo, kandi niyo nziza yukuzana ingaruka nziza

[45] N’ubagirire akarorero k’ubuzima bwo ngaha kw’Isi, bumeze nk’amazi tumanura avuye mubicu, hanyuma akivanga n’ibiterwa vy’aha kw’Isi hanyuma ivyo biterwa bigahinduka ivyatsi vyumye vyavungaguritse mugihe umuyaga uca ubigurura hirya no hino, n’Imana irafise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[46] Amatungo hamwe n’ibibondo vyanyu n’ibisharizo vy’ubuzima bwo ngaha kw’Isi, n’ibikorwa vyiza bisigara ngaha kw’Isi nivyo vyiza imbere y’Umuremyi wawe kubijanye n’impembo hamwe n’icizero ciza

[47] N’umusi tuzogendesha iyi misozi uzobona iy’Isi igaragara, tuzozura ibiremwa vyose kandi ntituzosiga n’umuntu n’umwe muribo

[48] Kandi abo bantu bazoshengezwa imbere y’Umuremyi wawe bari kumirongo n’iyindi babwirwe bati:- ntankeka muragarutse nkuko twabaremye ubwambere ahubwo mwiyumviriye yuko tutaba shiriyeho iri sango

[49] N’ibitabu bizoshirwa imbere yabo, hanyuma uzobabona abantu babi ingene batekewe n’ubwoba kubera ibiri mubitabu vyabo hanyuma baze bavuge bati:- Yoh! Uguhonywa kwacu nukwuno musi, none nigute ibi bitabu vyacu bitasigaje ikintu nagitoyi canke ikintu kininiya atari uko vyose birimwo, kandi bazosanga ivyo bagize vyose vyaranditswe murico, n’Umuremyi wawe ntashobora guhemukira umuntu uwariwe wese

[50] Mugihe twabwira Abamarayika ngo bapfukamire intumwa y’Imana Adamu (iii) bashize imitwe yabo hasi, barapfukamye bashira imitwe yabo hasi dukuyemwo uwitwa Ibilisi ariyo Shetani yari mubisigo aca arenga amategeko y’Umuremyi wiwe, mbega mwamugize hamwe n’uruvyaro rwiwe kuba ari abagenzi banyu gusumba jewe, mugihe ari abansi banyu? Nibibi cane kubahemukiye imitima yabo nk’abo

[51] Sinaba bereye icabona mukuremwa kw’Amajuru n’Isi canke mukuremwa kw’imitima yabo, kandi sinagize abatakaza kuba abafasha banje

[52] Umusi Imana izovuga iti:- nimu hamagare abafasha banje mubo mwavuze yuko aribo bafasha banje, nabo bazoba hamagara mugabo ntibazo bitaba natwe tuzoba shiriraho uruzitiro hagati yabo kugira ngo ntibabonane

[53] N’abantu babi bazowubona umuriro udahera, kandi bazomenya yuko ari ngombwa kuribo kwinjira muri uwo muriro udahera, kandi ntibazoronka aho bawuhungira

[54] Ntankeka twaraba menyesheje abantu muri ubu buryo n’ubundi buri muri iyi Qur’ani ntagatifu k’uburorero bwose, mugabo ikiremwa muntu cararengeje mubintu vyose kubijanye n’ibihari

[55] Mugabo ntivyakingiye aba bantu kwemera mugihe bashikirwa Muremyi wabo kiretse bashikiwe nk’abaho hambere canke bashikirwe n’ibihano biri k’umugaragaro

[56] Kandi ntituzana intumwa z’Imana atari uko baba bari mubatanzi b’inkuru nziza n’abatuza, nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri baraharira kubintu bidafise ukuri nakumwe atari kuri ivyo bintu kugira ngo bahindure ukuri, hanyuma bagira aya majambo yanje hamwe nivyo batujijwe kuba ari ibintu vy’ibijajuro

[57] None ni nde muhemu mukuru gusumba uwibukiijwe amajambo y’Umuremyi wiwe nawe akaba atavyinezweho nukwibagira ivyabayeho kandi vyagizwe n’amaboko yiwe, twebwe twashize mumitima yabo imipfundikizo kugira ngo ntibatahure icarico cose no mumatwi yabo twashizeyo uburemere bw’ukutumva, rero ubahamagaye kubijanye n’uburokoke ntibemera kurokoka

[58] N’Umuremyi wawe niwe nyene ikigongwe cinshi cane hamwe n’Impuhwe zihagije, kuko iyo ibahana kubera ibikorwa vyabo bagize, ntankeka yari kubaha ibihano vy’igihuti huti, mugabo abo bantu barafise indagano ry’ivyo batazo ronka ubuhungiro ubwaribwo bwose bw’uguheshanya nayo

[59] N’ivyo bisagara twarabahoneje mugihe bahemukira imitima yabo, hanyuma tubashiriraho isango ry’uguhonywa kwabo

[60] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) mugihe yabwira umusore wiwe ati:- jewe nzobandanya gusa ngenda kugeza aho nzoshika kumahuriro y’ibiyaga bibiri, canke mbandanye ngenda ibinjana n’ibindi kugeza aho nzohura nuwo nshaka guhura nawe

[61] Mugihe bashika bose uko ari babiri, ariho kumahwaniro y’ivyo biyaga uko ari bibiri, baribagiye impamba yabo ariyo fi, nawe aca yifatira inzira yiwe yukuja kukiyaga

[62] Bamaze gushika imbere intumwa y’Imana Mussa (iii) ibwira wamusore wiwe iti:- nuduhe ibifungurwa vyacu vyo mugitondo kuko urabona yuko turushe muri runo rugendo rwacu

[63] Wamusore amwishura ati:- urabona harya hantu twaruhukiye kuri urya musozi, aho niho nibagiriye yafi yacu, kandi ntawundi yayinyibagije atari Shetani yatumye ndavyibagira, intumwa y’Imana Mussa (iii) aca abandanya urugendo rwiwe aja kukiyaga k’urugendo rw’igitangaza

[64] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- aha niho twashaka gushika, baca basubira inyuma bakurikira inzira yabo

[65] Baca basanga umwe mubashumvyi bacu twahaye imigisha ivuye kuri twebwe nuwo twigishije nuguha ubumenyi bwinshi buvuye kuri twebwe

[66] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ibwira wa musore iti:- mbega ndagukurikire kugira ngo unyigishe ibiri muri bwaburongozi wigishijwe

[67] Nawe amwishura ati:- mu vy’ukuri wewe ntushobora kwihangana kuba hamwe nanje

[68] Mbega ushobora kwihangana gute kubintu utazi ukuri kwavyo

[69] Nawe yishura ati:- Imana ibishatse uzombona ndimu bantu bihangana, kandi sinzohakana itegeko ryawe

[70] Intumwa y’Imana Mussa (iii) imubwira iti:- niwa nkurikira ntusubire kumbaza icarico cose kugeza aho jewe nzotangura kubi kumenyesha

[71] Uko ari babiri baciye bagenda kugeza aho burira ubwato, aca arabu tobora, wamusore aca avuga ati:- mbega utoboye ubu bwato kugira ngo wibize abari muribwo? Mu vy’ukuri ugize icaha kibi cane

[72] Nawe aca avuga ati:- sinakubwiye yuko wewe udashobora kwihangana kuba hamwe nanje

[73] Intumwa y’Imana Mussa (iii) avuga ati:- ntunteko umwikomo kubijanye n’ukwibagira kwanje, kandi ntungirire umukazo wacane kubijanye n’ibi bintu vyanje vy’ugukurikirana na wewe

[74] Bose uko ari babiri baraba ndanya urugendo rwabo kugeza aho bahura n’umusore akiri mutoyi aca aramu gandagura, intumwa y’Imana Mussa (iii) aca avuga ati:- wishe umuntu atagicumuro nawe atishe umuntu, ntankeka ugize ikintu kibi cane

[75] Avuga ati:- mbega sinakubwiye yuko mu vy’ukuri wewe udashobora kwihangana ngo tugumane twese hamwe

[76] Intumwa y’Imana Mussa (iii) imubwira iti:- ninasubira kukubaza ikindi kintu munyuma y’ibi ntuze usubire kungira umugenzi wawe, kuko wewe uramaze kuronka ingenda muvano izoba iturutse kuri jewe

[77] Barasubira kubandanya urugndo rwabo kugeza aho bashikira abantu b’ico gisagara, baca babasaba ibifungurwa baranka kubazimana, baca basanga uruhome rw’inzu yabo rugomba guhenuka, nawe aca ararusanura, intumwa y’Imana Mussa (iii) aca avuga ati:- iyo ubishaka wari kubasaba agashiruka bute

[78] Wa muntu aca avuga ati:- uku niko kuvavanura kwanje jewe nawewe, ubu rero ndakubwijije ukuri kuvyo utashoboye kwihanganirako

[79] Aca avuga ati:- bwabwato bwari ubw’ubwakene bakorera muri ico kiyaga, nkaba nashatse kubwonona kubigirampaka kuko imbere yabo hari Umwami yafata amato meza meza n’ukwishima

[80] Nayo wa musore, abavyeyi biwe bari aba Isilamu babukwiye, duca tugira amakenga yuko atota abavyeyi biwe mubuzimire n’ubuhakanyi bw’Imana y’ukuri

[81] Twashatse yuko Umuremyi wabo yoba hindurira ikibondo ciza gusumba uwo wambere yisukuye neza, kandi ari hafi cane afise n’ikigongwe

[82] Nayo uruhome rwari urw’abana babiri b’impfuvyi bo muri ico gisagara, no munsi y’urwo ruhome hakaba hari ububiko bwabo, n’Umuvyeyi wabo yari mubagira ineza, kuri ivyo rero Umuremyi wawe yashatse yuko boshika mubigero vy’abo hanyuma bashobore kwikurira ubwo bubiko bwabo, uwo n’umuhezagiro uvuye ku Muremyi wawe, nanje sinagize ibi vyose kw’itegeko ryanje, uku niko kuri kw’ivyo utashoboye kwihanganirako

[83] Kandi barakubaza inkuru z’uwitwa Dhul’qar’naini, wewe n’ubabwire uti:- nzoba somera bimwe munkuru ziwe

[84] Nitwebwe twamuhaye inguvu ng’aha kw’Isi duca tumuha n’inzira y’ukuronkeraho ibintu vyose

[85] Aca arakurikira inzira

[86] Kugeza aho yashika kumugoroba yaciye abona Izuba rigorobeye mw’iriba ry’ivyondo vyinshi, aho hantu naho ahasangayo abantu, duca tuvuga duti:- Ewe Dhul’qarnaini, abo bantu n’ubahane canke ubagirire ineza

[87] Nawe abishura ati:- uwahemukiye umutima wiwe tuzomuhana hanyuma azosubizwa ku Muremyi wiwe nawe azomuhana ibihano bibi cane

[88] Nayo uwuzokwemera n’ukugira ibikorwa vyiza azoronka impembo nziza natwe tuzomubwira ibimworoheye mumategeko yacu

[89] Hanyuma aca arakurikira inzira

[90] Kugeza aho yashika mubuseruko bw’Izuba yabonye ribaserukira abantu tudashiriraho uruzitiro ryukuba kingira iryo zuba

[91] Nuko rero twari dufise ubumenyi bw’inkuru zose uko zari zimeze turi kumwe nawe

[92] Hanyuma aca arakurikira inzira

[93] Kugeza aho yashika hagati y’imisozi ibiri yasanze inyuma yiwe hari abantu bashoboye kumenya ijambo babwiwe

[94] Baca bavuga bati:- ewe Dhul’qarnaini, mu vy’ukuri uwitwa Ya’ajuja na Ma’juja nibo bagisibije kuri iy’Isi, mbega tuguhe akarusho kugira ngo udu tandukanirize ibiri hagati yacu hamwe nabo habe uruzitiro

[95] Nawe abishura ati:- ivyo Umuremyi wanje yampaye nivyo vyiza gusumba impembo yanyu mugabo nimumfashe n’inguvu zanyu nanje nzoshira hagati yanyu hamwe nabo uruzitiro rukomeye cane

[96] Nimunzanire ibimanyu vy’ivyuma kugeza aho avyuzuza y’imisozi uko ari ibiri, hanyuma aca avuga ati:- nimuhuhere uwo mukomezwa kugeza aho vyavyuma kuba ari umuriro, aca avuga ati:- nimunzanire ubutare bw’umujumpu bumaze kubira neza ndabusuke kuri ivyo vyuma

[97] Ntiba shoboye kwiyerekana canke ngo batobore ico cuma

[98] Avuga ati:- uwu n’umuhezagiro uvuye ku Muremyi wanje, nihashika isango ry’Umuremyi wanje azowu menagura, nayo indagano y’Umuremyi wanje niy’ukuri kwama

[99] Tuzosiga bamwe muribo kuri uwo musi bagundaranye kubandi, hace havuzwa inzamba y’ukubegeranya hamwe bose

[100] Tuzo wereka icese uwo muriro udahera witiriwe Jahannamu, kuri uwo musi imbere y’abahakanyi b’Imana y’ukuri imbona nkubone

[101] Abo amaso yabo yari muruzitiro mukutitaho ubutumwa bwanje, kandi ntibashobora kubumva

[102] Mbega bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri biyumvira yuko kurya kugira abashumvyi banje kuba aribo babakingira atari jewe, mu vy’ukuri twebwe twarateguye uwo muriro udahera witiriwe Jahannamu ubabere ubushungurukiro bwabo bahakanyi b’Imana y’ukuri

[103] Vuga uti:- mbega tubamenyeshe abafise uruhombo rw’ibikorwa vyabo bagize

[104] Abagize ingoga n’ishaka ngaha kw’Isi zizobabera impfagusa mubuzima bwabo bwo ngaha kw’Isi, nabo bakiyumvira yuko bagize ibikorwa vyiza

[105] Abo nibamwe bahakanye ibimenyetso vy’Umuremyi wabo nukudahura nayo, kuri ivyo ibikorwa vyabo vyasimbiye ahagaragara, kandi ntituzoba hagarikira iminzani k’umusi w’imperuka

[106] Kuri ivyo rero wamuriro witiriwe Jahannamu niyo mpembo yabo kubera yuko bahakanye umuremyi wabo n’ukugirira ibijajuro kumajambo yanje hamwe n’intumwa zanje

[107] Mu vy’ukuri abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, ubwicaro bwabo buzoba ari ayo Majuru yitiriwe Fir’dausi

[108] Bazobayo mubuzima bwabo bwose, kandi ntibazo kwipfuza kuyavayo

[109] Vuga uti:- naho coba ikiyaga ariryo bara ry’ukwandikira amajambo y’Umuremyi wanje, rero ico kiyaga cari gukama imbere y’uguhera kw’amajambo y’Umuremyi wanje, naho twari kuzana ikindi kiyaga nk’ico c’ukwongereza ko ayandi mazi

[110] Babwire uti:- ntankeka jewe nd’umuntu nkamwe, nshikirizwa ubutumwa yuko Imana yanyu ari Imana imwe gusa, rero uwushaka yuko azohura n’Umuremyi wiwe n’agire ibikorwa vyiza, kandi ntaze ayigereranye Imana n’ibindi bintu haba mu masengesho y’Umuremyi wiwe

Mariyāmu

Surah 19

[1] Kaaf, Hha, Ya, Aayn, Swaad. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa)

[2] N’icibutso hamwe n’impuhwe z’Umuremyi wawe muguha impuhwe zayo umushumvyi wayo intumwa y’Imana Zakariya (iii)

[3] Mugihe Umuremyi wiwe yamu shikiriza ubutumwa abumu shikiriza mw’ibanga

[4] Avuga ati:- Muremyi wanje, ntankeka amagufa yanje ntagikomeye, n’umutwe wanje usigaye uyagayaga kubera uruyenzi, kandi sinari mfise imigisha mibi Muremyi wanje, muku gusaba wewe

[5] Mu vy’ukuri jewe ntewe n’amakenga kuncuti zanje zo munyuma yanje, n’umutambukanyi wanje n’ingumba, rero ndagusavye umpe uwuzo nsigarira avuye iwawe

[6] Uwuzo nsigarira hamwe n’ugusigarira uruvyaro rwa bene Yaaqubu (iii) kandi umugire wewe Muremyi wanje abe mubantu bakwemera

[7] Ewe Zakariya! Tuguhaye inkuru nziza yuko uzo kwibaruka ikibondo n’izina ryiwe ni Yahya (iii) ntituragira imbere yiwe kuwufise izina rimeze nk’iryo

[8] Nawe avuga ati:- Muremyi wanje, mbega nzoronka gute ikibondo mugihe umutambukanyi wanje ari ingumba nanje nkaba nshitse muza bukuru burengeje urugero

[9] Avuga ati:- nuko nyene bimeze ivyo Umuremyi wawe yavuze yuko ibi vyose ari ibintu vyoroshe kuri jewe, mu vy’ukuri nakuremye kuva kera na wewe ataco wari bwabe

[10] Avuga ati:- Muremyi wanje, nungirire ikimenyetso, nayo imwishura iti:- ikimenyetso cawe nuko utazo shobora kuvugana n’abantu kukiringo c’imisi itatu, mugihe wewe uri muzima

[11] Hanyuma aca aseruka ku bantu biwe ari imbere yaho umuyobozi w’amasengero ahagarara abereka akoresheje ukuboko kwiwe gusa y’uko boninahaza Imana yabo kuva mugitondo no kumugoroba

[12] Ewe Yahya! nufate iki gitabu wahawe n’Imana nkankama, natwe duca tumuha ubuhizi akiri mutoyi

[13] Tumuha n’ikigongwe kivuye iwacu hamwe n’isukuriro nukuba umugamburutsi

[14] N’umugira neza kubavyeyi biwe kandi ntiyari mubishima canke mubiyonkora

[15] N’amahoro y’Imana yari hejuru yiwe kuva k’umusi yavuka, no k’umusi yitaba Umuremyi wiwe, no k’umusi azozurwa ari muzima

[16] N’umuvuge Mariyamu (iii) muri iki gitabu gitagatifu mugihe yatandukana n’umuryango wiwe n’ukugenda ahantu k’uruhande rw’ubuseruko bw’iryo sengero

[17] Aca ahashira uruzitiro rw’ukwikingira n’abantu, duca tumurungikira uwazanye amategeko yacu ariwe Jibrilu (iii) aca yigira nk’umuntu akwiye nkawe

[18] Mariyamu (iii) aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe ndikinze ku Mana nyene impuhwe nyinshi ankingire na wewe niwaba utinya Imana yawe

[19] Wa mumarayika aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe ndi intumwa y’Umuremyi wawe, kugira ngo ndaguhe ikibondo gitagatifu

[20] Mariyamu aca avuga ati:- nshobora gute kuronka ikibondo mugihe jewe ntarakorwako n’umugabo nanje nkaba ntari umugore ashurashura

[21] Wamumarayika avuga ati:- nuko nyene Umuremyi wawe yavuze yuko ari ibintu vyoroshe kuri jewe, kugira ngo tumugireko igitangaro ku bantu bose n’impuhwe zivuye iwacu, n’iri n’ijambo ryaciriwe ko intahe

[22] Mariyamu (iii) aca arasama imbanyi yiwe aca agenda ahantu hakure

[23] Hanyuma ibise bimutwara kugishitsi c’igiti c’umutende avuga ati:- iyo nsandaba imbere y’ibi vyose nkaba nk’uwibagiwe burundu

[24] Mumwanya aca ashikirwa n’ijwi rivuye munsi yiwe rivuga riti:- ntugire agahinda, mu vy’ukuri Umuremyi wawe yamaze kushiraho ikiriba c’amazi aho munsi yawe

[25] Nunyiganze kuri ico gishitsi c’igiti c’umutende hazoca hakoroka ivyamwa vyiza vy’imitende zihiye neza

[26] Hanyuma ufungure n’ukunywa, n’ijisho ryawe riture, niwa bona umuntu uwariwe wese ukubajije inkuru zico kibondo wewe nuvuge uti:- mu vy’ukuri jewe nagize icipfuzo canje ku Mana nyene imigisha y’abantu mu kwisonzesha, kuri ivyo rero jewe uno musi uri hejuru sinzo vugisha n’umuntu n’umwe

[27] Aca agenda nawe kubagenzi biwe ahetse cakibondo ciwe baca bavuga bati:- ewe Mariyamu (iii) mu vy’ukuri wewe uzanye ikintu c’igitangaza

[28] Ewe mushiki w’intumwa y’Imana Haruna (iii) So wawe ntiyari umuntu mubi canke nyoko wawe ntiyari umushurashuzi

[29] Mariyamu yaberetse ca kibondo ngo kibe arico babaza, bavuga bati:- tuganira gute n’uruhinja rukiri mubusaswa bwiwe

[30] Wamwana avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nd’umushumvyi w’Imana yampaye igitabu nukungira kuba nd’intumwa y’Imana

[31] Kandi yangize ngo mbe uwahezagiwe ahondi hose, kandi yansigiye iragi ry’ugusenga n’ugutanga imperezwa mugihe nkiri muzima

[32] Yansigiye iragi ryukugirira ineza umuvyeyi wanje, kandi ntiyangize ngo mbe umuntu yishima canke kuba kuba mu bantu babi

[33] N’amahoro y’Imana ari kuri jewe kuva k’umusi mvuka, n’umusi nzosandabira, no k’umusi nzozurwa nukuba muzima

[34] Uwu niwe ntumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) niyo mvugo y’ukuri bagirirako amakenga

[35] Ntibibaho ku Mana kugira ikibondo, ahubwo irisukuye mugihe ishakiye ijambo iribwira gusa kuba rigaca riba

[36] Mu vy’ukuri Imana n’Umuremyi wanje kandi n’umuremyi wanyu, rero nimuyisenge kuko iyi niyo nzira igororotse

[37] Mugabo iyo mirwi yabo bantu babi baracanye mwo bamwe kubandi, rero ibihano bikaze cane bizoba shikira bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri, mugushera kuri uwo musi mukuru

[38] Bazokwumva kandi babone neza na neza kuri uwo musi bazo dushikira, mugabo abahemukiye imitima yabo ubu bari mubuzimire buri k’umugaragaro

[39] Kandi ubatuze k’umusi w’agahinda mugihe itegeko rizoba ryamaze kwemezwa nabo basamaye kandi batemera

[40] Ntankeka twebwe tuzo sigirwa iy’Isi hamwe nabari hejuru yayo, n’iwacu niho bazosubizwa yo

[41] Numuvuge intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) muri iki gitabu gitagatifu, ntankeka yari umuntu w’imvuga kuri cane kandi yari intumwa y’Imana

[42] Bibutse mugihe yabwira Se wiwe ati:- ewe data wanje, ni kuki usenga ibitumva hamwe n’ibitabona hamwe n’ibitagufitiye akamaro na kamwe

[43] Ewe data wanje, mu vy’ukuri jewe nashikiwe n’ubumenyi butagushikira, rero n’unkurikire ndakurongore munzira y’ukuri kwama

[44] Ewe data wanje, ntusenge Shetani mu vy’ukuri Shetani niyo idohokera Imana nyene impuhwe zihagije

[45] Ewe data wanje, mu vy’ukuri jewe ntinya yuko woshikirwa n’ibihano bivuye kwa nyene impuhwe zihagije hanyuma ukazoba uri umugenzi wa Shetani

[46] Se wiwe amwishura ati:- mbega wewe urashavujijwe nizi Mana zanje ewe Ibrahimu (iii)? Rero nuta reka ibi uriko uravuga, ni ngombwa yuko nzogutera amabuye, kandi umvireho uje kure yanje, kandi mumwanya mugufiya cane

[47] Intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) ivuga iti:- amahoro y’Imana abekuri wewe, jewe nzogusabira ikigongwe ku Muremyi wanje kuko niyo ingirira ikigongwe cane

[48] Nanje ndigiriye nikingiye nivyo musenga biteye kure n’Imana, kandi nzogusabira ku Muremyi wanje kandi sinzobura ico nshaka ndagisavye Umuremyi wanje

[49] Mugihe yavavanura nabo hamwe n’ivyo bahora basenga biteye kubiri n’Imana y’ukuri, twaciye tumuha intumwa y’Imana Is’haqa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Ya’aqubu (iii) n’umwe wese muribo twaciye tumugira intumwa y’Imana

[50] Duca tntumwa y’Imana iubaha impuhwe zacu n’ukuba girira ihayagizwa ry’ukuri ryiza

[51] Kandi uvuge intumwa y’Imana Mussa (iii) muri iki gitabu gitagatifu mu vy’ukuri yari mubatowe n’Imana kandi yari intumwa y’Imana

[52] Twara muvugishije kuruhande rw’iburyo bw’uwo musozi mutagatifu tura mwegereza ngo tuganire natwe mumwiherero

[53] Natwe kumpuhwe zacu tumuha mwene wabo Haruna (iii) ngo abe intumwa y’Imana

[54] Kandi umuvuge muri iki gitabu gitagatifu intumwa y’Imana Ismaili (iii), ntankeka yari imvuga kuri y’indagano nyakuri, kandi yari intumwa y’Imana

[55] Nawe yarategeka abantu biwe kugira amasengesho n’ugutanga imperezwa, kandi yari mubizigirwa imbere y’umuremyi wiwe

[56] Kandi umuvuge muri iki gitabu gitagatifu intumwa y’Imana Idirisa (iii) ntankeka yari mubantu bimvuga kuri cane nukuba intumwa y’Imana

[57] Twaramuhaye iteka ryo hejuru cane

[58] Abo nibo bahawe imigisha n’Imana, muntumwa z’Imana bo muruvyaro rw’intumwa y’Imana Adamu (iii), hamwe no muruvyaro rwabo twakiye hamwe n’intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe no muruvyaro rw’ntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) na bene Israeri, hamwe nabo twayoboye nukuba tora mugihe basomewe amajambo ya nyene Imigisha myinshi baca barwa hasi bunamika imitwe yabo hasi nugu korora amosozi

[59] Mugabo munyuma yabo haciye hategurwa imisore mibi ititaho amasengesho y’Imana n’ugukurikira ivyo imitima yabo mibi yishakiye, kuri ivyo bazohura n’ibihano bikaze cane

[60] Atari uko, nibasaba imbabazi nukuguma bemera Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bantu bazokwinjira mw’ijuru, kandi ntibazo hemukirwa n’ikintu nakimwe

[61] Amajuru adahera y’Imana nyene imigisha mininiya yemereye abashumvyi biwe mumbari, ntankeka indagano yiwe niyizoshika

[62] Muri ayo majuru ntibazo kwumva mwo amajambo y’insaku atari amajambo y’amahoro gusa, kandi bazoronkerayo imigisha yabo yo mugitondo niyo kumugoroba

[63] Iryo niryo juru tuzoba sigira mubashumvyi bacu bamwe mubabaye abatinya Imana yabo y’ukuri

[64] Natwe ntitumanuka atari kw’itegeko ry’umuremyi wawe, kuko ariyo ifise ubumenyi bw’ibiri imbere yacu hamwe n’ibiri inyuma yacu hamwe n’ibiri hagati y’ivyo vyose, n’Umuremyi wawe si uwibagira

[65] Umuremyi w’Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri hagati yavyo vyose, rero nimuyisenge yonyene gusa, kandi ubandanye n’amasengesho yayo, mbega uramuzi nyene izina ryiwe

[66] N’abantu bavuga bati:- mbega ninaba narapfuye ni vy’ukuri nzozurwa nsubire kuba muzima

[67] Mbega umuntu ntiyibuka yuko twamuremye imbere yuko ataraba ikintu icarico cose

[68] Rero ndarahiye ku Muremyi wawe yuko mu vy’ukuri abantu bose tuzobegeranya hamwe n’amashetani, hanyuma tuberekana kuruhande rw’umuriro witiriwe Jahannamu, bace bahapfukamira

[69] Hanyuma mu vy’ukuri tuzoba kurayo mumoko yabo yose, bamwe muri barya bahakanye Imana yabo y’ukuri gusumba nyene imigisha ihagije

[70] Kandi mu vy’ukuri twebwe turabazi neza cane abakwiwe guturirwa muri uwo muriro udahera

[71] Kandi nta n’umwe muri mwebwe atari uwuzoshikira uwo muriro udahera witiriwe Jahannamu, kandi ningombwa ku Muremyi wawe yamaze gucira urwo rubanza

[72] Hanyuma tuzorokora bamwe batinya Imana yabo bimwe biboneka, hanyuma dusigaze abahemukiye Imana yabo y’ukuri bapfukamye muri uwo muriro udahera

[73] No mugihe basomewe amajambo yacu ari k’umugaragaro, baca bavuga bamwe bahakana Imana y’ukuri babwira abemeye Imana y’ukuri bati:- ni igiki kiri hagati y’imirwi ibiri ifise ubwicaro bwiza hamwe n’uwufise abantu b’iteka

[74] N’ibinjana bingahe twahoneje imbere y’abo vyari bifise ibisharizo vyiza gusumba n’amaratiro meza cane

[75] Vuga uti:- abari mubuzimire nyene imigisha myinshi izo bongereza ikiringo kugeza aho bazo kwibonera muvyo batujijwe, kumbure vyoba ari ibihano canke n’umusi w’umuhero w’Isi, aho niho bazomenya uwuzoba afise ubwicaro bubi canke n’uwuzoba afise ingabo zidafise ubushobozi

[76] N’Imana yama ibongereza uburokoke bamwe barokotse, n’ibikorwa vyiza bisigara nibirya n’ivyo vyiza mugihe c’impembo yawe imbere y’Umuremyi wawe kandi bikaba ari vyiza mu vyabaye

[77] Mbega wabonye umwe mubahakanye amajambo yacu nukuvuga ati:- mu vy’ukuri jewe narahawe amatungo n’ibibondo

[78] Mbega yaronse inkuru zitazwi, canke yaronse indagano ku Mana nyene imigisha myinshi ihagije

[79] Sivyo none, mu vy’ukuri turandika ivyo avuga vyose, kandi tuzo mwongereza ikiringo kirekire c’ibihano

[80] Tuzotorana muvyo avuga vyose, kandi azo kwishikana wenyene

[81] Baragize izindi mana atari Imana y’ukuri kugira ngo babatere intege mukuba fasha

[82] Oya! Bazohakana amasengesho yabo, kandi bazoba abatumvikana nabo

[83] Mbega ntubona yuko twarungitse amashetani hejuru ya bamwe batemera Imana y’ukuri baguma bakokeza kugira amabi

[84] Rero ntubatware ningoga na ningoga abo bahakanyi b’Imana y’ukuri kugira ngo bahanwe, mugabo duharura igitigiri c’imisi yabo

[85] Umusi tuzo begeranya abatinya Imana yabo y’ukuri tubajana kwa nyene imigisha yuko ari abashitsi bayo

[86] Hanyuma tuzoba sunika abantu babi mumuriro udahera witiriwe Jahannamu mugihe bazoba bafise inyota y’amazi y’umurengera

[87] Ntabushobozi bazoba bafise bwugu sabirwa atari bamwe bafashe amasezerano ku Mana nyene imigisha n’impuhwe zihagije

[88] N’abahakanyi b’Imana bavuga bati:- nyene imigisha ihagije yarigiriye ikibondo

[89] Ntankeka mwazanye ijambo rishavuza cane mukuvuga ibi vyose

[90] Mukuvuga yuko nyene imigisha ifise ikibondo

[91] Nkuko bivugira yuko nyene imigisha ihagije yoba ifise ikibondo

[92] Kandi ntibibaho kwa nyene imigisha ihagije yuko yoba ifise ikibondo

[93] Nta n’umwe ari mw’Ijuru no kw’Isi atari uko azoshika kwa nyene imigisha ihagije mugihe nawe ari umushumvyi wayo

[94] Yabafashe nukuba harura bimwe bikwiye

[95] N’umwe muribo azoshikira Imana yiwe k’umusi w’imperuka ari wenyene

[96] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, nyene imigisha ihagije izoba girira urukundo

[97] Mu vy’ukuri iyi Qur’ani ntagatifu twarayoroheje mururimi rwawe rw’icarabu, kugira ngo ubashikirize ubutumwa bwayo kubatinya Imana yabo y’ukuri nukuba tuza kuriyo abantu bafise amatati

[98] N’ibinjana bingahe vy’abantu twahoneje imbere yabo, mbega urabona mwo n’umwe muribo canke urumva n’imigambi yabo

Tā-hā

Surah 20

[1] Twa,Hha. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa)

[2] Nti twakumanuriye iyi Qur’ani ntagatifu kugira ngo ugire amakenga

[3] Ahubwo ikubere ubutumwa ku bantu bayigamburukira

[4] N’imanurwa rivuye kuwaremye Isi n’Amajuru yadugijwe hejuru

[5] Niyo Mana nyene imigisha n’inganji iri hejuru y’inyegamo yiwe nyeranda

[6] Ibiri mu Majuru n’ibiri kw’Isi hamwe n’ibiri hagati yavyo hamwe n’ibiri hasi y’Isi vyose nirwiwe

[7] Niwavuga kw’ijwi rininiya mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’amabanga hamwe nivyinyegeje cane biri mumbari

[8] Imana, ntayindi isengwa mu vy’ukuri atari yo yonyene rudende gusa, nayo niyo ifise amazina meza

[9] Mbega warashikiwe n’ikiyago c’intumwa y’Imana Musa (iii)

[10] Mugihe yabona umuriro aca abwira umuryango wiwe ati:- nimu rindire gatoyi mu vy’ukuri jewe nabonye umuriro kumbure ndaba zanira igishirira muri uwo muriro canke ndaza kuronka mwo uwundongora muri uwo muriro

[11] Mugihe yashikayo yarahamagawe abwirwa ati:- ewe Musa (iii)

[12] Ntankeka ni jewe Muremyi wawe, rero niwambure inkweto zawe mu vy’ukuri wewe uri mumwaba mutagatifu witiriwe Twuwaa

[13] Nijewe nagutoye rero niwumvirize ubutumwa ushikirizwa

[14] Mu vy’ukuri nijewe Mana, kuko ntayindi isengwa bimwe vy’ukuri atari jewe jenyene, rero nimunsenge kandi muhagarike amasengesho yose kandi mumpayagiza

[15] Ntankeka umusi w’umuhero w’Isi uzoshika, nanje nkaba nshaka kuwunyegeza uwo musi kubigira mpaka kugira ngo umutima w’umwumwe wese urihwe kuvyo wakoze

[16] Ntibakuzitire kuri ivyo, bamwe batavyemera nugukurikira ivyo imitima yabo yishakira, nawe ntuze urwe muruhombo

[17] None ico kiri mukuboko kwawe kw’iburyo n’igiki ewe ntumwa y’Imana Musa (iii)

[18] Intumwa y’Imana Musa (iii) ibishura iti:- iyi n’inkoni yanje negamira ko kandi niyo mpungurisha ivyatsi kubera ibitungwa vyanje, kandi nkayikoresha mubindi bikorwa

[19] Imana ivuga iti:- nuyite hasi iyo nkoni yawe ewe ntumwa y’Imana Musa (iii)

[20] Arayita hasi, mumwanya ica ihinduka inzoka yiruka cane

[21] Imana ivuga iti:- nuyifate iyo nzoka kandi ntugire ubwoba, ubu rero duca tuyisubiza nkuko yamye aho hambere

[22] Hanyuma ukurikize ukuboko kwawe mukwaha kwawe kuzoca kuvayo kwera derere atanabi gufise kukaba ari ikindi gitangaro kuri wewe

[23] Kugira ngo tukwereke ibitangaro vyacu binini biniya

[24] Nugende kwa Fir’auni, ntankeka niwe yarenze imbibe zagenywe

[25] Intumwa y’Imana Musa (iii) ivuga iti:- ewe Muremyi wanje nunyagurire igikiriza canje

[26] Kandi unyorohereze ibikorwa vyanje wampaye

[27] Kandi unziturire ipfundo riri hagati y’ururimi rwanje

[28] Bashobore gutahura amajambo yanje nzobabwira

[29] Kandi ungirire umushikira nganji wo mumuryango wanje

[30] Mwene wanje Haruna (iii) abe ariwe mufasha wanje

[31] Umuhe ubushobozi bukwiye kuri we

[32] Kandi umushire hamwe nanje muri ubu buzi bwanje

[33] Kugira ngo tuguhayagize cane

[34] Kandi tukuvuge wewe cane na cane

[35] Mu vy’ukuri ni wewe utubona

[36] Imana ivuga iti:- mu vy’ukuri wewe urahawe muvyo ntumwa y’Imana Musa (iii). wasavye ewe

[37] Mu vy’ukuri twarakugiriye impuhwe ubugira kabiri

[38] Mugihe twereka umuvyeyi wawe ivyerekanywe

[39] Yuko woshira ikibondo cawe mw’isandugu hanyuma urishire mumwonga, n’uwo mwonga uzomuta kunkengera yarwo kugira ngo umwansi wanje aze amutore n’umwansi wiwe, kandi nashizemwo urukundo ruvuye iwanje kandi umunye ibiri mumaso yanje

[40] Wibuke igihe mushiki wawe yagenda ku bantu ba Fir’auni avuga ati:- mbega ndaba menyeshe umuntu yomurera? Duca tumusubiza kwa nyoko wawe kugira ngo amaso yiwe anezerwe kandi ntagire agahinda, kandi waragandaguye umuntu duca turakurokora nako gahinda, dutako turaku gerageza kubigeragezo vyinshi hanyuma ubaho imyaka myishi n’abantu bokwa Madiani, hanyuma wagarutse ngaha nkuko vyateguwe ewe ntumwa y’Imana Musa (iii)

[41] Kandi nagutoye kubera jewe ngo ube intumwa yanje

[42] N’ugende hamwe na mwene wanyu mufise ivyemezo vyanje, kandi ntimuruhe mukunyibuka

[43] Nimugende kwa Fir’auni, ntankeka yarengeje akarimbi

[44] Mumubwire amajambo yoroshe nkumbure yoshobora gufata ubwo butumwa canke agatinya

[45] Nabo bavuga bati:- ewe Muremyi wacu mu vy’ukuri twebwe turatinya yuko atorenga akarimbi kubera twebwe canke akatwishima ko

[46] Imana ivuga iti:- ntimutinye, ntankeka ni jewe ndikumwe namwe kuko ni jewe numva kandi mbona

[47] Rero ni mugende iwe kandi mumubwire muti:- mu vy’ukuri twebwe turi intumwa z’Umuremyi wawe, rero n’ubareke abo bene Israeri tujane nabo kandi ntubahane, mu vy’ukuri tukuzaniye ibimenyetso bivuye k’Umuremyi wawe, n’amahoro azoba ari ku bantu bakurikira uburokoke

[48] Mu vy’ukuri twazaniwe ubutumwa yuko ibihano bizoshikira bamwe bahakana aya majambo y’Imana y’ukuri n’ukuyaha umugongo

[49] Fir’auni avuga ati:- Umuremyi wanyu ni nde ewe Mussa

[50] Intumwa y’Imana Musa (iii) amwishura ati:- Umuremyi wacu nurya yahaye ikintu cose ishusho ryaco bwite hanyuma arakirongora

[51] Avuga ati:- mbega ni gute bamyeho mubinjana vyaho hambere mukahise utarashika

[52] Avuga ati:- ubumenyi bwivyo vyose buri k’Umuremyi buri mugitabu cayo, Umuremyi wanje atazimira canke atibagira

[53] Ariyo yabagiriye iy’Isi kuba ubusaswa nukuba girira muriyo amayira hamwe nukuba manurira amazi avuye mubicu, no kuriyo twanagishijeko ubwoko bw’imbuto zitandukanye

[54] Nimufungure kandi murishe ibitungwa vyanyu, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bafise ubwenge

[55] Kuri iy’Isi niho twabaremeye, no muriyo niho tuzoba subizamwo, no kuva muriyo niho tuzoba kuramwo ubugira kabiri

[56] Mu vy’ukuri twaramweretse Fir’auni ibimenyetso vyacu vyose, mugabo yarabi hakanye aravyanka

[57] Avuga ati:- uje kudukura mugihugu cacu ukoresheje uburozi bwawe wewe Musa

[58] Rero twebwe tuzo kuzanira uburozi bumeze nkubwo bw’iwawe, rero nugire isango riri hagati yacu na wewe, atari ayo twebwe tuzosenyura canke wewe, hanyuma tuze duhurire ahantu hateguwe neza

[59] Intumwa y’Imana Musa (iii) ivuga iti:- isango ryanyu n’umusi mukuru w’ibisharizo n’abantu baze bakoranywe mugitondo

[60] Fir’auni aragaruka nugutegura imigambi yiwe hanyuma arashika n’abarozi biwe

[61] Intumwa y’Imana Musa (iii) ibabwira iti: mwa bantu mwe! ntimwadukane ububeshi hejuru y’Imana ntize ibahanagure kubera ibihano vyayo, nayo uwadukana ibintu ntantsinzi afise

[62] Rero barahaririye kuri urwo rubanza ruri hagati yabo, baca barupfundika mumwiherero

[63] Bavuga bati:- mu vy’ukuri aba bantu babiri n’abarozi bagomba babakura mugihugu canyu bakoresheje uburozi bwabo, kandi bagomba kubakurira imico n’imigenzo yanyu myiza mufise

[64] Kuri ivyo rero nimwegeranye ivyanyu vyose hanyuma muje iwabo mutonze kumirongo, mu vy’ukuri kuri uno musi uri hejuru hazotsinda uwuzotsinda

[65] Bavuga bati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) mbega ni wewe utangura kujugunya canke ni twebwe bambere dutangura kujugunya

[66] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ibishura iti:- nimutangure mwebwe kujugunya, bagize gutya baza babona yamigozi yabo hamwe n’inkoni zabo zibonekana imbere y’Intumwa y’Imana Mussa (iii) kubera uburozi bwabo zigenda ningoga na ningoga

[67] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ica itangura kugira ubwoba mumutima wiwe

[68] Duca tumubwira duti:- ntugire ubwoba mu vy’ukuri wewe niwe uzoba uri nyene intsinzi

[69] Nujugunye ikiri mukuboko kwawe kw’iburyo, kizoca kimira ivyo vyose bagize, mu vy’ukuri bagize ingeso z’umurozi gusa, nayo umurozi wese ntantsinzi afise ahariho hose

[70] Babarozi bose baratsindwa baca barapfukama bashira imitwe yabo hasi bavuga bati:- turamwemeye Umuremyi w’intumwa y’Imana Haruna (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Mussa (iii)

[71] Fir’auni aca avuga ati:- mbega mwamwemeye imbere yuko ndabaha uruhusha, ntankeka niwe mukuru wanyu yabigishije ubu burozi, rero, nzobaca amaboko yanyu hamwe n’amaguru yanyu ndabikabishije ukuboko kw’iburyo n’ukuguru kw’ibubanfu n’ukuboko kw’ibubanfu hamwe n’ukuguru kw’iburyo hanyuma nce ndaba bamba kubishitsi vy’ibiti vy’imitende, ntankeka muzoca mutahura neza uwariwe muri twebwe akaze cane muguhana nukubi bandanya

[72] Nabo bavuga bati:- twebwe ntituzo gutora wewe gusumba vyabimenyetso biri k’umugaragaro vyadushikiye, tukaba turahiye kuwa turemye yuko tutazo gutora, rero nugire ivyo ushaka kugira, wewe urashobora gutanga itegeko rijanye n’ubu buzima bwo ngaha kw’Isi gusa

[73] Mu vy’ukuri twebwe twemeye Umuremyi wacu kugira ngo atugirire ikigongwe kubijanye n’amakosa yacu twagize hamwe n’uburozi bwawe wadutegetse kugira, n’Imana niyo nziza n’iyiramba

[74] Mu vy’ukuri uwuzoshika imbere y’Umuremyi wiwe afise ivyaha, mu vy’ukuri amenye yuko azoronka umuriro udahera witiriwe Jahannamu, muriwo ntazopfira muriwo canke ntazowuba mwo mubuzima bwiza

[75] Nuwuzo shikirwa nawe ari umu Isilamu w’ukuri yagize ibikorwa vyiza, rero abo nibo bazoronswa ubutegetsi bwo hejuru

[76] N’imirima idahera icamwo imyonga imbere y’abo, bakazoba mwo mubuzima bwabo bwose, n’ivyo rero niyo mpembo y’abantu bisukuye

[77] Mu vy’ukuri twebwe twara murungikiye ubutumwa intumwa y’Imana Mussa (iii) ngo atware abantu banje mw’ijoro, hanyuma abagirire inzira yo kunkengera y’ikiyaga rero ntuze utinye gufatwa kandi ntutinye ikintu icarico cose

[78] Fir’auni yaciye aba kurikira ari kumwe n’ingabo ziwe, baca bubikirwa mukiyaga nicabubitse

[79] Na Fir’auni aca atakaza ingabo ziwe zose kandi ntiyashoboye kuzirongora

[80] Mwebwe bene Israeri, mu vy’ukuri twarabarokoye n’umwansi wanyu nuku bemerera yuko mwoja kuruhande bw’iburyo bw’uwo musozi nukuba manurira ubuki bwitiriwe Manna hamwe n’inyoni ziryoshe zitiriwe Salwaa

[81] Nimu fungure muri ivyo bintu vyiza twabahaye mugabo ntimurenge imbibe kuri ivyo, ntimuhave mumanukirwa n’ishavu ryanje, kuko uwozo manukirwa n’ishavu ryanje uyo azoba ari mubatakaye

[82] Mu vy’ukuri jewe ndi mubagirira ikigongwe cinshi cane ku bantu basavye ico kigongwe n’ukwemera bimwe biboneka hamwe nukugira ibikorwa vyiza, kandi akagumana n’uburokoke

[83] None n’igiki catumye wihuta nugusiga abantu bawe ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii)

[84] Avuga ati:- bari inyuma yanje bankurikira, nanje naje ndakwihutira wewe Muremyi wanje kugira ngo ungwirize imihezagiro yawe

[85] Imana ivuga iti:- tubashiriyeho ibibazo abo bantu bawe munyuma yawe, nuyo Samiriyyu niwe yabatakaje

[86] Intumwa y’imana Mussa (iii) ica isubira inyuma kubantu bayo n’ishavu ryinshi n’agahinda kenshi, aca avuga ati:- bantu banje mbega Umuremyi wanyu ntiyabemereye indagano nziza? None iyo ndagano yayo yabaye ndende kuri mwebwe canke mwashatse yuko mumanukirwa n’ishavu rivuye ku Muremyi wanyu, kuri ivyo mwarenze kumasezerano yanje

[87] Baca bavuga bati:- twebwe ntitwarenze kumasezerano yawe kugushaka kwacu mugabo twarikorejwe amatu y’inzahabu twatijije ku bantu turayata, uku niko Samiriyyu yabitaye

[88] Aca abazimana intama y’umubiri ukwiye, ifise n’ijwi baca bavuga bati:- iyi niyo Mana yanyu hamwe n’Imana ya Mussa (iii), mugabo uyu Mussa (iii) yibagiye

[89] Mbega ntibabonye yuko iyo ntama ataco ibasubiza mw’ijambo canke ataco baganza mukuba girira inabi canke mukuba girira ineza

[90] Intumwa y’Imana Haruna (iii) yarababwiye kuva kera ati:- emwe bantu banje! Mu vy’ukuri mwebwe mwara teranijwe n’inzigo gusa kuri iki n’IMana ifise impuhwe, rero ni munkurikire kandi mu ngamburukire kumategeko yanje

[91] Nabo bishura bati:- twebwe ntituzoreka namba kumusenga kugeza aho intumwa y’Imana Mussa (iii) azogaruka iwacu

[92] Mugihe intumwa y’Imana Mussa (iii) yagaruka yavuze ati:- ewe Haruna (iii) n’igiki cakubujije kuta nkurikira mugihe wababona bazimiye

[93] Mbega icakubujije kuta nkurikira, mbega wiyonkoye kumategeko yanje

[94] Avuga ati:- ewe mwene Mama wanje, ntunfate kubwanwa bwanje canke kumutwe wanje, mu vy’ukuri jewe naratinye kugira ngo ntuze uvuge yuko ari wewe watandukanije bene Israeri hanyuma ntiwarindira ijambo rivuye kuri jewe

[95] Intumwa y’Imana ivuga iti:- ewe Samiriyyu, vyabaye gute kugira ngo ugire gutyo

[96] Nawe yishura ati:- jewe nabonye ivyo abandi batabonye nca mfata urugendo rugufiya rw’intumwa y’Imana, hanyuma ndaruvamwo, uku rero niko umutima wanje wantumye

[97] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- nugende mu vy’ukuri hazoba kuri wewe mubuzima bwawe uvuga uti:- ntunkoreko wewe ntankeka urafise amasezerano atamenwa kandi urabe Imana yawe wabandanije gusenga, ntankeka tuzo muturira hanyuma tumwibize mukiyaga azimangane burundu

[98] Mu vy’ukuri uwusengwa wanyu n’Imana yonyene gusa, kuko atayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene rudende, kuko niyo ikwijije mubintu vyose k’ubumenyi bwayo

[99] Uku niko tukubwira muri zankuru zivyabaye, kandi ntankeka twebwe tuguhaye ubutumwa buvuye kuri twebwe

[100] Abazo kwiyonkora kuriwe mu vy’ukuri k’umusi w’imperuka bazokwikorera amatu y’ibicumuro vyabo

[101] Bazoba muri ivyo bicumuro mubuzima bwabo bwose, naho n’ahantu habi hameze gute k’umuntu kuri uwo musi w’imperuka kwikorera ayo matu y’ibicumuro

[102] Umusi hazovuzwa inzamba nukwegeranya abafise ivyaha kuri uwo musi w’imperuka, mugihe amaso yabo azoba asa n’ubururu kubera ubwoba

[103] Bazo kwongorerana bamwe n’abandi nukuvuga bati:- mbega ntimwabaye kw’Isi atari nk’imisi icumi gutya

[104] Twebwe turafise ubumenyi buhanitse bw’ivyo bazovuga, mugihe bazovuga abantu babo bababona ko aria bantu b’iteka muribo no munyifato zabo, bababwira yuko mwebwe mutabayeho kw’Isi atari umusi umwe gusa

[105] Barakubaza inkuru zijanye n’imisozi, wewe n’ubabwire uti:- Umuremyi wanje azoyisenya gura yose

[106] Azosiga ari imbuga iringaniye neza cane

[107] Ntuzobona kuri iy’Isi ahari ahantu hashunguruka canke ahaduga

[108] Kuri uwo musi bazokurikira uwukeneye icarico cose ataco adafise ubuzimire, hanyuma amajwi yose azo gamburukira ijwi ry’Imana nyene Impuhwe kandi ntuzokwumva atari imidiho y’amaguru y’abantu gusa

[109] Kuri uwo musi ntagisabisho c’uwundi muntu kizofasha atari uwuzoba yahawe uruhusha na nyene Impuhwe hamwe nukumemererwa amajambo yiwe

[110] Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri imbere yabo hamwe n’ibiri inyuma yabo, kandi nabo ntiba shobora kuyimenya Imana ukuri kwama

[111] N’ayandi maso y’abantu azoteterwa imbere y’Imana ifise ubuzima budahera, igira ibintu vyose, kandi nabononekewe abantu bagira ubuhemu

[112] Nayo uwuzogira ibikorwa vyiza nawe ari umu Isilamu, ntazotinya guhemukirwa canke kwimwa ivyiwe

[113] Uku niko twamanuye iyi Qur’ani ntagatifu mururimi rw’icarabu, kandi tukaba twarasiguye muri ico gitabu umwanya uwariwo wose harimwo ituzwa ry’ubwoko bwose kugira ngo abantu bashobore gutinya n’ukubaha ivyibutso bishasha

[114] Nihaninahazwe Imana rugira vyose Umwami w’ukuri, kandi ntiyihutire iyi Qur’ani imbere mukuyisoma imbere yuko yuguhera kw’ubutumwa bwayo, kandi uvuge uti:- Muremyi wanje nunyongereze ubumenyi bukwiye

[115] Aho hambere twaramuhaye isango intumwa y’Imana Adamu (iii) mugabo yararyibagiye kandi ntitwabonye kuriwe ishaka rininiya

[116] N’igihe twababwira Abamarayika duti:- nimu pfukamire intumwa y’Imana Adamu (iii) baragamburutse bose dukuyemwo uwitwa (Shetani) niwe yanse gupfukamira intumwa y’Imana Adamu (iii)

[117] Duca tuvuga duti:- ewe Adamu (iii) mu vy’ukuri uyu n’umwansi wawe hamwe n’umutambukanyi wawe, rero ntabakure mw’Ijuru muzoba mwitaye mungorane

[118] Mu vy’ukuri iyo mw’ijuru ntuzo sonzerayo kandi ntuzobura ico wambara

[119] Mu vy’ukuri muri ayo Majuru ntuzo nyoterwayo canke ntuzo ronkerayo ubushuhe

[120] Mugabo Shetani yaramwoheje imubwira iti:- ewe Adamu (iii) mbega ndakumenyeshe igiti c’ubuzima budahera hamwe n’Ubwami budahera

[121] Baca batarukira gufungura kuri cagiti uko ari babiri, hanyuma ibitsina vyabo bica birabonekana, baca batangura kwimadika ivyatsi vyo mw’Ijuru, nayo intumwa y’Imana Adamu (iii) ica ihemukira Umuremyi wayo nuguca ihuvya inzira gatoyi

[122] Hanyuma Umuremyi wiwe yaciye imutora nuku mwemerera ikigongwe ciwe nuku murongora

[123] Imana ica ivuga iti:- nimumvire ngaha mwese, mugihe mwabaye abansi kubandi, nimwashikirwa n’uburokoke buvuye iwanje, nayo uwuzo kurikira ubwo burokoke bwanje uwo muntu ntazozimira canke ntazogira ingorane

[124] Nayo uwuzoba kure n’ubutumwa bwanje, mu vy’ukuri uwo muntu azoronka ubuzima bw’ingorane, hanyuma k’umusi w’umuhero w’Isi tuzomuzura nawe ari impumyi

[125] Nawe azokwishura ati:- ewe Muremyi wanje, mbegako unzuye ndi impumyi, nanje nari nkomeye mbona

[126] Imana izovuga iti:- egome nuko nyene washikiwe n’amajambo yacu urayibagira, nawe uno musi uzokwibagirwa

[127] Uku niko tuzohemba umwe wese yimonogoje mukurenga akarimbi n’ukutemera amajambo y’Umuremyi wiwe, kandi ntankeka ibihano vy’umusi w’imperuka birakaze cane kandi n’ibiguma bibandanya igihe cose

[128] Mbega ntivya menyekanye yuko ari ibinjana bingahe twahoneje imbere yabo, n’aba baguma bijanda jandira mumazu yabo, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bafise ubwenge

[129] Iyo hataba ijambo ryabanje kuba rivuye ku Muremyi wawe, hamwe n’umwanya wagenewe, ntankeka hari gushika ibihano vy’uguhonywa abo bantu babi

[130] Niwihangane kuvyo bakuvuga ko vyose kandi uhayagize Umuremyi wawe hamwe n’ukuyitakambira imbere yaho izuba ritaraseruka n’imbere yaho ritaragoroba hamwe no mumyanya hamwe no mumyanya y’ijoro nahone uyitakambire, no hagati y’umurango kugira ngo uronke ivyo guhumuriza

[131] Kandi ntusamarire n’amaso yawe kuvyo twanezereje bamwe mu bantu muribo, ivyo navyo n’ihiganwa ry’ubuzima bwo ngaha kw’Isi gusa kugira ngo tubahe ibibazo kurivyo, n’imigisha y’Umuremyi wawe niyo myiza cane kandi iguma ibandanya

[132] Kandi utegeke abantu bawe bose gusenga, kandi nawe kubwawe ugume ubandanya nivyo, twebwe ntidugusaba imigisha iyariyo yose ahubwo ni twebwe tuyiguha, n’impera nziza izomenyekana kubatinya Imana yabo y’ukuri

[133] N’abahakanyi b’Imana y’ukuri bavuze bati:- ni kuki atatuzaniye ibitangaro bivuye ku Muremyi wiwe, mbega ntimwashikiwe n’ivyemezo biri k’umugaragaro biri mubitabu vyaho hambere

[134] Iyo tubahonya n’ibihano imbere yukuza kw’iyo ntumwa y’Imana, bari kuvuga bati:- ewe Muremyi wacu ni kuki utatuzaniye intumwa y’Imana tugaca dukurikira ayo majambo yawe imbere yuko twebwe tumaramara gutya n’uguteterwa

[135] Vuga uti:- umwe wese muri twebwe ararindiriye impembo yiwe, rero namwe nimurindire ubu vuba muzotahura uwariwe uwuzoba ari munzira y’ukuri n’uwuzoba ari muburokoke

Abahanuzi

Surah 21

[1] Hageze aho abantu iharurwa ryabo ry’umusi w’imperuka ryashitse nabo ataco bibuka n’uguhakana gusa

[2] Ntabutumwa bushasha buzobashikira buvuye ku Muremyi wabo atari uko babwumva nabo babifata minenegwe

[3] Imitima yabo yaribagijwe nabo bongorerana mumbari bamwe bahemukiye imitima yabo babwirana bati:- uyu Muhammadi (aui) atari uko ari umuntu nkamwe, noneho mwashikiye kuburozi namwe aho muri mwibonera

[4] Intumwa y’Imana Muhammadi (iii) yavuze iti:- Umuremyi wanje niyo ifise ubumenyi bwibivugirwa mw’Ijuru no kw’Isi, nayo niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[5] Mugabo abahakanyi b’Imana bavuze bati:- ibi vyose n’indoto zivanganye n’izindi, ahubwo nivyo yigiriye kubwiwe, kandi uyu muntu n’umwanditsi yiyandikira amajambo y’ubuhizi gusa, rero natuzanire ibitangaro nkuko barungitswe izindi ntumwa z’Imana zaho hambere

[6] Ntibemeye abari imbere yabo aribo banyagihugu baba Qurayshi bo mugisagara icarico twahoneje, mbega aba bantu bazokwemera

[7] Ntitwaba rungitse imbere yawe atari abagabo twahaye ubutumwa, rero nimubabaze abacibuka nimwaba mwebwe mutabizi

[8] Natwe ntitwabahaye imibiri idafungura ibifungurwa, kandi ntibari kuba ari abantu bokubaho mubuzima bwabo bwose

[9] Hanyuma twarabemereye amasezerano nukubarokora hamwe nabo twishakiye, nuguhonya abamaze kurenga imbibe z’Imana

[10] Ntankeka twaraba manuriye igitabu, murico harimwo ubutumwa kuri mwebwe, mbega ntimutegera

[11] N’ibisagara bingahe twahoneje ku bantu bamye bahemukira imitima yabo, natwe munyuma duca turema abandi bantu

[12] Mugihe bikeka ibihano vyacu, mumwanya baciye batangura kwiruka

[13] Ntimwiruke ahubwo nimugaruke kuvyo mwahora mwinezereza ko mumazu yanyu kugira ngo mubazwe

[14] Nabo bavuga bati:- Oh! mu vy’ukuri twari mubahemukiye imitima yacu

[15] Haca habandanya ivyitwazo vyabo kugeza naho tubagira nk’abatemwe nukuzimwa impwemu zabo nugucikana

[16] Ntitwaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri hagati nkugufyinata

[17] Iyo dushaka gufyinata twari kwigirira twebwe nyene nkiyo tuba dushaka gufyinata

[18] Ahubwo ivyo dushaka kugira nibi:- nuguta ukuri hejuru y’ikinyoma kugaca kumena ifufu ry’umutwe hanyuma ikinyoma kikazimangana, n’ibihano vy’Imana birabarindiriye kubera ibi vyose muvuga

[19] N’ibiri mumajuru yose no kw’Isi ni vy’Imana, n’abari iwe ntibishima mukuyi senga kandi ntibaruha

[20] Bayininahaza ijoro n’umutaga kandi ntibadebukirwa

[21] Canke baronse izindi Mana kw’Isi bakurikira

[22] Nkiyo hobayeho iyo mw’Ijuru no kw’Isi izindi Mana atari Imana y’ukuri, ntankeka ayo majuru n’Isi yari kwononekara, mugabo Imana irisukuye, Umuremyi w’inyegamo yayo hamwe n’ivyo bayihayagiza ko

[23] Imana ntibazwa ivyo ikora mugabo ibiremwa bantu bose nibo bazobazwa

[24] Canke bafashe aho bofashe izindi Mana nk’Imana y’ukuri, wewe vuga uti:- nimuzane ivyemezo vyanyu kuko ivyo ndababwira n’icibutso c’abari kumwe nanje, hamwe nabamweho imbere yanje, mugabo benshi muribo ntabumenyi bw’ukuri bafise, kuri ivyo ntibavyitayeho

[25] Ntawe ntitwa rungitse imbere yawe intumwa iyariyo yose mugabo twaramweretse yuko atayindi Mana isengwa atari jewe gusa, rero nimunsenge

[26] N’abahakanyi b’Imana bavuga bati:- nyene imigisha myinshi yigiriye ikibondo, Imana irisukuye ahubwo abo bamarayika n’abashumvyi b’Imana bafise iteka ntangere

[27] Ntibayitanguza ko ijambo, nabo bakorera kw’itegeko ryayo

[28] Niyo ifise ubumenyi bw’ibiri imbere yabo hamwe n’ibiri inyuma yabo, nabo Bamarayika ntibasabira uwariwe wese ku Mana atari uwo Imana yemereye ivyo bisabisho vyiwe, nabo kubera ukuyitinya baragamburuka

[29] N’uwuzovuga muribo ati:- jewe nd’Imana aho kubayo nyezina, uyo muntu tuzo muriha impembo y’umumuriro udahera witiriwe Jahannamu, uko rero niko duhemba abahemukiye imitima yabo

[30] Mbega ntibabonye bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri yuko Amajuru n’Isi vyose vyakurikirana hanyuma turabi tandukanya hanyuma tugira mubijanye n’amazi ubuzima bw’ibintu vyose, mbega ntimwemera

[31] Dushira kw’Isi imisozi, kugira ngo ntinyigange, hanyuma dushiramwo amayira aboneka ari k’umugaragaro kugira ngo abantu batumbere inzira bacamwo

[32] Hanyuma tugira Ijuru kuba ari urusenge ruzitiwe neza mugabo abahakanyi b’Imana y’ukuri bararengwa mukutemera n’ivyo bimenyetso vy’Imana

[33] Nayo niyo yaremye Ijoro n’Umutaga hamwe n’Izuba n’Ukwezi, rero ivyo vyose bireremba mumizingi y’avyo vyagenewemwo

[34] Natwe ntitwaremye ikiremwa muntu uwariwe wese w’imbere yawe ngo abe uwuzoramba burundu, none wewe niwasandaba nibo bazoramba mubuzima bw’abo bwose

[35] Umutima w’umuntu uwariwe wese uzohonja urupfu, kandi turaba gerageza mubijanye n’ishari hamwe n’amahoro, n’iwacu mwese niyo muzosubizwa yo

[36] Bakubonye bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri nta nakimwe bakugira, ahubwo bara kwimwenyura bavuga bati:- mbega uyu niwe avuga Imana zanyu nabi kandi abo nibo bahakana Imana nyene imigisha ihagije

[37] Umuntu awariwe wese yaremwe yihutirwa, ubu vuba jewe nzobereka ibimenyetso vyanje, kuri ivyo rero ntimumputagize

[38] Bavuga bati:- iri sango twemerewe ryuguhanwa rizoba ryari nimwaba muvugisha ukuri

[39] Iyo babimenya bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri mugihe batazokingira umuriro uzoba uri mumaso yabo canke mumigongo yabo kandi batazofashwa

[40] Ahubwo uzoba shikira giturumbuka kandi uze ubahendeshe hanyuma ntibazo shobora kuwusubiza inyuma canke ntibazohabwa ikiringo kanaka

[41] Ntankeka barakengereye intumwa z’Imana zabayeho aho hambere yabo, rero bamwe bakengereye izo ntumwa z’Imana muribo barashikiwe nivyo bahora bakengera ko

[42] Vuga uti:- ni nde ashobora kubakingira mw’Ijoro no k’Umutaga n’ibihano vy’Imana, mugabo kuribo ntibitaho mukwibuka Umuremyi wabo

[43] Mbega barafise izindi Mana zibakingira gusumba twebwe, none ntibashobora kwifasha bonyene, kandi ntibazo kingirwa natwe

[44] Ahubwo twaraba nezereje cane abo bahakanyi b’Imana y’ukuri hamwe n’abavyeyi babo kugeza naho ubuzima bwabo buba burebure kubera ivyo, mbega ntibabona yuko tugira kuri iy’Isi yabo nukugabanya imbibe zayo? Mbega nibo bene intsinzi

[45] Vuga uti:- jewe ndiko ndabatuza kumajambo y’ubutumwa bw’Imana, rero intumva ntizumva ubutumwa naho zotuzwa

[46] Naho bokorwako n’igice gitoyi gusa c’ibihano vy’Umuremyi wawe, ntankeka bovuze bati:- ibi bihano vyacu mu vy’ukuri twebwe twarahemukiye imitima yacu

[47] Natwe tuzo shiraho iminzani y’ukuri k’umusi w’imperuka n’umutima w’umuntu uwariwe wese ntuzo hemukirwa na gatoyi naho coba ico kintu gifise uburemere bw’igishishwa c’umutende tuzo bishikiriza natwe turahagije kuba abamenyi buguharura

[48] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Haruna (iii) igitabu gitandukanya n’umuco hamwe n’ubutumwa kubantu bagamburukira Imana y’abo y’ukuri

[49] N’abatinya Umuremyi wabo mugihe biherereye, kandi bagatinya n’umusi w’imperuka

[50] N’iyi Qur’ani n’ubutumwa bwahezagiwe twamanuriye kuri wewe, mbega mwebwe murabuhakana

[51] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) uburongozi bwiwe kuva kera kandi twari tumuzi neza

[52] Mugihe yabwira Se wiwe hamwe n’abantu biwe ati:- mbega aya masanamu mwicarirako imisi yose muyasenga

[53] Nabo bamwishura bati:- twebwe twasanze basogokuru bacu bayasenga

[54] Nawe abishura ati:- ntankeka mwebwe hamwe nabaso banyu mwari mubuzimire buri k’umugaragaro

[55] Nabo bamwishura bati:- mbega waje ngaha ufise amajambo y’ukuri canke uri mubantu bafyinata

[56] Nawe abishura ati:- ahubwo Umuremyi wanyu n’urya muremyi w’Amajuru n’Isi yayaremye, nanje ndi muvyabona vyemeza ibi vyose

[57] Ndarahiye kw’izina ry’Imana yuko jewe nzoyagirira nabi aya masanamu yanyu nimwampa umugongo mugenda iyo mugenda

[58] Rero aca arasenyura yamasanamu yose ayagira ibimanyu manyu, asigaza ryasanamu rininiya muriyo kugira ngo barisubire mwo

[59] Bagarutse bavuze bati:- ni nde yagize gutya izi Mana zacu? Mu vy’ukuri uyu muntu ari mubahemu bakuru

[60] Baca bavuga bati:- twumvise umusore umwe yitwa Ibrahiimu (iii)

[61] Bati:- nimu murengutse imbere y’amaso y’ishengero ry’abantu bamubone neza kumabi yiwe

[62] Bavuga bati:- mbega ni wewe wagize gutya izi Mana zacu wewe Ibrahimu

[63] Nawe abishura ati:- Oya! uwabigize gutyo n’iri sanamu rikuru ryabo, rero nimuribaze yuko ashobora kuvuga kubijanye n’ibi bintu

[64] Baca bisubirako babaza imitima yabo nukuvuga bati:- mu vy’ukuri mwebwe mwamye muhemukira imitima yanyu

[65] Hanyuma baca bunamika imitwe y’abo hasi bavuga bati:- mu vy’ukuri uramaze kumenya yuko aya masanamu atavuga n’ikintu nakimwe

[66] Abishura ati:- mbega mwebwe musenga iyitari Imana ataco ibamarira n’ikintu na kimwe kandi ata nabi ibagirira

[67] Nimuceceke nivyo musenga biteye kubiri n’amasengesho y’Imana, mbega mwebwe ntimutegera

[68] Bavuga bati:- nimu muturire n’umucanwa kugira ngo murokore Imana zanyu nimwaba mwebwe muri mubagira ikintu nyaco

[69] Natwe duca tuvuga duti:- wa mukomezwa we! nube imbeho n’amahoro kubera intumwa y’Imana Ibrahiimu (iii)

[70] Bamusabiye inabi mugabo twaciye tubagira kuba aribo bene uruhombo

[71] Duca turamurokora hamwe n’intumwa y’Imana Lutwi (iii) tubajana mukindi gisagara twahezagiye kubera abantu bose

[72] Nayo intumwa y’Imana Ibrahiimu (iii) twamuhaye ikibondo citiriwe izina rya Is’haqa (iii) hamwe n’uwundi yitwa Ya’aqubu (iii) kuba ariwe mwuzukuru wiwe, na bose twaciye tubagira kuba ari abantu beranda

[73] Hanyuma turaba hezagira kuba indongozi ziyobora abandi bantu kw’itegeko ryacu, nukuba rungikira ubutumwa nukuba bwereka nukugira ineza hamwe n’uguhagarika amasengesho hamwe n’ugutanga imperezwa, kandi iwacu bamye ari abantu batu gamburukira

[74] Intumwa y’Imana Lutwi (iii) twaramuhaye amategeko n’ubumenyi nukumurokora n’abantu b’ico gisagara camye kigira amarorerwa mabi cane, ntankeka abo bantu bari abantu babi cane basenyura amategeko y’Imana

[75] Duca twinjiza iyo ntumwa y’Imana Lutwi (iii) mumihezagiro yacu, mu vy’ukuri yari mubagira ineza

[76] Kandi bibuke intumwa y’Imana Nuhu (iii) mugihe yashikiriza ubutumwa bwiwe aho hambere, natwe twaramwemerera, duca turamurokora hamwe n’abantu biwe mungorane niniya nkizo

[77] Twaramurokoye kubera abantu bahakanye amajambo yacu, mu vy’ukuri abo bantu bari abantu babi cane, duca tubibiza mumazi bose uko bangana

[78] Kandi ubibutse kubijanye n’intumwa y’Imana Daudi (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Sulaimanu (iii) mugihe baca urubanza kubijanye n’itongo mugihe zarisha muri iryo tongo intungwa z’abandi mw’ijoro, natwe kubera urwo rubanza twari ivyabona

[79] Duca tubwira intumwa y’Imana Sulaimanu (iii) n’umwe muribo twamuhaye intahe n’ubumenyi, hanyuma duca tugamburutsa imisozi yose hamwe n’intumwa y’Imana Daudi (iii) ihayagiza Imana, tugamburutsa n’inyoni nazone zigamburukira Imana hamwe nawe natwebwe nimubagira ivyo dushaka

[80] Duca twigisha intumwa y’Imana Daudi (iii) ingene yohingura impuzu z’ingwano kubera mwebwe, kugira ngo zibakingire mungwano zanyu, mbega muzoba muri mubantu bashima

[81] No kuntumwa y’Imana Suleimanu (iii) twara gamburukije umuyaga ukaze cane ugira kumategeko yiwe ngaha kw’Isi twahezagiye natwe nitwebwe dufise ubumenyi bw’ibintu vyose

[82] Twara gamburukije amashetani yibirira mumazi nukugirira ibindi bikorwa bitari ivyo, natwe twari muba bacungera

[83] N’intumwa y’Imana Ayyubu (iii) mugihe Umuremyi wiwe yamu hamagara avuga ati:- jewe nahuye n’ingorane, nawewe niwe ufise Impuhwe gusumba abandi batanga impuhwe

[84] Twaramwemereye nukumukurira ingorane yari afise, duca tumuha abantu biwe n’abandi b’akarorero nkabo bari kumwe nabo, n’impuhwe zivuye iwacu hamwe n’icibutso ciza kubantu bagira amasengesho yabo

[85] N’intumwa y’Imana Ismaili (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Idrissa (iii) hamwe na Dhul’kifli (iii) abo bose bari muntumwa z’Imana zitenyenya

[86] Duca twinjiza mumpuhwe zacu, kuko bari mubantu beranda

[87] N’uwitwa Dha-nnuni ariwe ntumwa y’Imana Yunusu (iii) mugihe yagenda nawe bamwihakanye abiwe nawe aca yiyumvira yuko twebwe tutazo mushobora, rero yaciye ahamagara ari mumwijima avuga ati:- ntawundi asengwa bimwe vy’ukuri atari wewe gusa uninahazwa, mu vy’ukuri jewe nari muba hemukiye imitima yabo

[88] Turamwakirira igisabisho ciwe nukumurokora mugahinda yarimwo, uku rero niko turokora abantu bemeye Imana yabo y’ukuri

[89] N’intumwa y’Imana Zakariya (iii) mugihe yahamagara Umuremyi wiwe avuga at:- Muremyi wanje ntunsige ndi jenyene, na wewe niwe mwiza wabasigirwa ibisigi

[90] Duca turamwemerera ibisabisho vyiwe nukumuha intumwa y’Imana Yahya (iii), nuguca dukiza umutambukanyi wiwe, ntankeka bari bafise umwete wukugira ineza nukudusaba n’ishaka ryinshi hamwe nugutinya, nabo bari bafise ubugamburutsi ntangere

[91] Nuwikingiye k’umutima wiwe nuguhuhera umutima wacu nukumugira ngo abe hamwe n’umwana wiwe kuba ari ibitangaro ku bantu bose

[92] Mu vy’ukuri aba bantu banyu n’abantu bamwe nanje ndi Umuremyi wanyu, kuri ivyo nimunsenge

[93] Nabo baca baradohoka kuri rino jambo ryabo riri hagati yabo, kandi nabo bazo garuka iwacu

[94] N’uwuzogira ibikorwa vyiza mugihe nawe ari umu Isilamu uyo muntu ntazo kwankirwa kumwete wiwe yagize, mu vy’ukuri ivyo yagize twebwe tuzovyandika

[95] Kirazira yuko igisagara twahoneje yuko abo bantu bazogaruka iwacu

[96] Kugeza aho hazobohorwa uwitwa Ya’ajuja na Ma’ajuja nabo bamanuka bava kumisozi yose

[97] Hazoshika kuri rya sango ry’ukuri, ari naho hazosokoka amaso y’abahakanyi b’Imana y’ukuri bavuga bati:- Yoh! Ntankeka twebwe twari mubiyibagiye nibi bintu, ahubwo twarahemukiye imitima yacu

[98] Mu vy’ukuri mwebwe hamwe nivyo musenga mukureka gusenga Imana yanyu y’ukuri, muzoba muri inkwi z’uwo muriro udahera witiriwe Jahannamu, namwe muzowu shikira

[99] Iyo aba ari izindi Mana, ntibari gushikirwa nuwo muriro witiriwe Jahannamu, n’ingene bangana bose bazoba bari muri uwo muriro udahera

[100] Muri uwo muriro udahera bazo komerayo induru, nabo muriwo ntibazo kwumva

[101] Mu vy’ukuri abo ineza yacu yashikiye, bazoba bari kure nuwo muriro udahera witiriwe Jahannamu

[102] Ntibazo kwumva isumo ryuwo muriro udahera witiriwe Jahannamu, nabo bazowubamwo mubuzima bwabo bwose kuvyo bipfuriza imitima yabo

[103] Ntuzoba tetereza ubwo bwoba buhanitse, n’Abamarayika bazoba sanganira bababwire bati:- uwu niwo wamusi wanyu mwamye muraganirwa

[104] Umusi tuzozinga amajuru nkakumwe tuzinga urupapuro twandikako, nkuko twatanguye irema ryambere niko tuzorisubira mwo kurigira, iyi n’indagano iri hejuru yacu kandi ntankeka nitwebwe tubigira

[105] Mu vy’ukuri twaranditse mugitabu c’Imana ca Zaburi munyuma yaho twandika k’urubaho rubitswe neza yuko iy’Isi izosigirwa abantu banje beranda

[106] Mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ubutumwa ku bantu bagira amasengesho y’ukuri

[107] Natwe ntitwa kurungitse atari uko wobabera impuhwe ku bantu bose

[108] Vuga uti:- jewe sinahawe ubu butumwa atari uko Imana yanyu ari Imana imwe yonyene rudende gusa, mbega muremeye kuba aba Isilamu

[109] Nibatemera kuri ivyo wewe n’uvuge uti:- ndabamenyesheje bimwe vy’ukuri yuko jewe atabumenyi mfise bw’ibiri hafi canke ibiri kure y’ivyo mwahawe ko indagano

[110] Mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’imvugo iri k’umugaragaro hamwe n’ubumenyi bw’ivyo munyegeza

[111] Kandi ntanakimwe nomenya yuko ari urwanko kuri mwebwe n’umunezero kugeza kumwanya mugufiya gusa

[112] Yavuze ati:- ewe Muremyi wanje nubacire urubanza rw’ukuri, n’Umuremyi wacu niwe nyene impuhwe asabwa imfashanyo kuri ivyo muvuga vyose. mito

Umutambiro

Surah 22

[1] Mwebwe bantu, nimutinye Umuremyi wanyu, mu vy’ukuri igigimanga ry’umusi w’umuhero w’Isi n’ijambo rihambaye cane

[2] Umusi muzobona uwo muhero w’Isi umukenyezi uwariwe wese yonsa azokwibagira ikibondo yonsa, n’uwufise imbanyi akazo kwibaruka imbanyi yiwe hataragera, hanyuma ukazobona abantu baborewe mugabo nabo bataborewe mugabo bikazoba ari ibihano vy’Imana bikaze cane

[3] No mu bantu bawe baharira kubera Imana atabumenyi bafise, bagakurikira inyosha mbi za shetani yiyonkoye

[4] Yandikiwe kuriwe yuko uwuzo cudika nayo mu vy’ukuri izomu takaza nukumu rongora mubihano vyo mumuriro udahera ukaze cane

[5] Mwebwe bantu! Ni mwaba mufise amakenga kubijanye n’ukuzurwa kwanyu ni mwitegereze ingene twabaremye, mu vy’ukuri twabaremye tubakuye mw’ivu, hanyuma tuguma tubarema muntanga, hanyuma kuba ikimanyu c’amaraso, hanyuma kuba ikimanyu c’Inyama caremwe nikitaremwe kugira ngo tubamenyeshe ubushobozi bwacu, natwe twicarika munda y’umuvyeyi ico twishakiye kukiringo cagenywe, hanyuma tukaba kuramwo muri uruyoya, hanyuma tukabarera kugirango mushike mubigero vyanyu, rero hariho abitaba umuremyi wabo batara shikana ivyo bigero no muri mwebwe harimwo abasubizwa mubuzima buteye agahinda kugeza naho adashobora kumenya ikintu icarico cose mugihe yari afise ubumenyi bukwiye, kandi ukayibona Isi ihumuye n’agacerere ntangere mugabo tuyimanuriye ko amazi ikanyiganga nugukura hamwe nukunagisha ubwoko bw’ibiterwa vyiza bitandukanye

[6] Ivyo vyose nukubera yuko Imana iriho, kandi niyo izura abapfuye, kandi niyo ifise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[7] Nuko umuhero w’Isi uzoshika, kandi ntankeka kuri ivyo, kandi mu vy’ukuri Imana izozura abari muntatemwa zabo

[8] Nomu bantu harimwo abaharira kubijanye n’Imana atabumenyi bafise, canke uburongozi, canke igitabu kidafise umuco ukwiye

[9] Abahindura amazosi yabo kugira ngo bazimize abantu munzira y’Imana, abo bantu bazoteterezwa ngaha kw’Isi, hanyuma tuze tubahonjeshe umwe muribo k’umusi w’umuhero w’isi ibihano biturira cane

[10] Ibi vyose n’ukubera ivyo amaboko yawe yatanguje, kandi ntankeka Imana ntihemukira abantu bayo

[11] Nomu bantu harimwo abasenga Imana yabo y’ukuri biherereye bashikiwe n’ineza bagaca bahumura kuriyo, mugabo bashikiwe n’ivyago ubabona mumaso yiwe hahindutse kuko yaronse uruhombo rwo ngaha kw’Isi no mw’Ijuru, urwo nirwo ruhombo ruri k’umugaragaro

[12] Barabasaba abatari Imana atanabi zibagirira canke ataco zibamarira, ubwo rero nibwo buzimire buri kure y’ukuri

[13] Barabasaba muri bamwe atankeka inabi yabo iri hafi cane gusumba ineza yabo, mu vy’ukuri abo n’ivyitso bibi kandi n’abagenzi babi ata kamaro bafitiye uwariwe wese

[14] Ntankeka Imana izokwinjiza bamwe bayemeye bimwe vy’ukuri nukugira ibikorwa vyiza mumirima icamwo inzuzi imbere yabo, mu vy’ukuri Imana igira uko yishakiye

[15] Uwikeka yuko Imana itazo mutabara ngaha kw’Isi no mw’Ijuru, nazinge umugozi awushire hejuru hanyuma yiyahure, hanyuma arabe n’ingeso ziwe yuko zishobora gukura ivyamu shavujije

[16] Uku niko twamanuye iyi Qur’ani ntagatifu kugira ngo abe ari amajambo ari k’umugaragaro, ntankeka Imana irongora uwo yishakiye

[17] Mu vy’ukuri abemeye Imana yabo y’ukuri nabo ari Abayahudi hamwe n’Abasaa’ibu n’Abakirisu hamwe n’aba Majusi hamwe n’abagereranya Imana n’ibindi bintu, mu vy’ukuri Imana izobacira urubanza ruri hagati yabo k’umusi w’imperuka, mu vy’ukuri Imana niyo cabona iri hejuru y’ibintu vyose

[18] Mbega ntubona yuko Imana ipfukamirwa n’ibiri mumajuru yose hamwe n’ibiri kw’Isi, hamwe n’Izuba n’Ukwezi n’Inyenyeri hamwe n’Imisozi n’Ibiti n’Ibikoko hamwe n’abantu benshi muribo, na benshi muribo bategekanijwe kuronka ibihano vy’Imana, n’uwo Imana yatetereje ntawundi muntu ashobora kumuha urupfasoni, mu vy’ukuri Imana igira ivyo yishakiye

[19] Aba bantu batumvikana uko ari babiri kubera Umuremyi wabo, rero bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bazokwambikwa impuzu z’umuriro hanyuma basukirwe hejuru y’imitwe yabo amazi y’amarike

[20] Kubera ayo mazi hazoshushwa ibiri munda zabo no kunkoba z’imibiri yabo

[21] Kubera abo bantu hazoba hateguwe amahiri y’ivyuma

[22] Uko bazo gerageza gusohoka kuva muri uwo muriro udahera kubera ububabare bwawo, bazoca basubizwa muriwo babwirwe bati:- nimuhonje ibihano biturira

[23] Mu vy’ukuri Imana izobinjiza bamwe bayemeye bimwe vy’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, hanyuma bace baronswa imirima icamwo inzuzi imbere yabo muri iyo mirima bazokwambikwa imyambaro yo mw’Ijuru izoba ihwahutse cane

[24] Bazoyoborwa n’amajambo meza bateko hanyuma bayoborwe munzira ya mw’ijuru nyene kuninahazwa hose

[25] Mu y’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri n’ugukingira abandi bantu munzira y’Imana, nugukingira abandi kwinjira mungoro y’Imana yaninahajwe ariwo twagize baba ngaho muri ico gisagara hamwe n’ingenzi, n’uwuzo kwipfuza kugira ububisha bwiwe muri iryo sengero muguhemukira umutima wiwe rero tuzomuhonjesha ibihano bibabaza cane

[26] Mugihe twicarika intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) kuri yanyubakwa ntagatifu duca tumubwira duti:- ntugereranye Imana n’ibindi bintu kandi usukure iyi nyubakwa yanje kubera abayikikuza hamwe nababa ngaho hamwe n’abunama n’abapfukama

[27] Nubwire abantu kubijanye n’inkuru z’urugendo rutagatifu rwitiriwe Ihidja, uzoca ushikirwa n’abantu baje kumaguru yabo no hejuru y’ibikoko binamvye kubera uburuhe bwo munzira bavuye mumihingo yose yakure

[28] Kugirango birabire akamaro kivyo bagira muguhayagiza izina ry’Imana y’ukuri kumisi izwi kubera ivyo Imana yabahaye, navyo n’ibikoko bifise amaguru ane, rero nimufungure kuri ivyo bikoko kandi muhe kuri ivyo bifungurwa kubabikeneye aribo bantaho nikora

[29] Hanyuma bisukure kumwanda wabo, hanyuma bakwize muvyipfuzo vyabo vyose bace bakikuza ingoro y’Imana ntagatifu yakera narindi

[30] Uku rero bibe k’umuntu ahayagiza ibintu bitagatifu vy’Imana, kugira gutyo nivyo vyiza imbere y’Umuremyi wawe, rero mukaba murekuriwe kubikoko vyose dukuyemwo ivyo musomerwa muri iki gitabu ceranda ca Qur’aani, rero nimwirinde n’umwanda w’amasanamu kandi mwirinde n’imvugo z’ububeshi

[31] Mube abera imbere y’Imana mutayigereranije n’ibindi bintu, rero uwuzoyigereranya n’ibindi bintu ni nkaho azoba avuye mw’ijuru hanyuma inyoni nazo zigaca zimwirukako canke umuyaga nawo ugaca umuta ahantu hakure cane

[32] Uku rero kuwusonera ibimenyetso vy’Imana ivyo n’ibintu vy’uwutinya Imana biri k’umutima w’umuntu

[33] Murabifitiyemwo akoyokwe kugeza k’umusi wageneweko, hanyuma ibagiro ryaho riri hafi y’inyubakwa ya kera cane

[34] N’imirwi y’abantu twarayiteguriye ahantu h’ibagiro ry’ivyo bitungwa vyabo bijanye n’amasengesho, kugira ngo bahayagize izina ry’Imana kubijanye nivyo bikoko bifise amaguru ane, rero Imana yanyu n’Imana imwe yonyene rudende, rero nimuce bugufi cane kuriyo, kandi mubabwire inkuru nziza kubantu bagamburukira Imana yabo

[35] N’abantu nkiyo havuzwe Imana, imitima yabo ica ijugumira, n’abigumya kubijanye nibibashikiye nuguhagarika amasengesho no muvyo twabahaye barabitanga

[36] N’Ingamiya twazigize kuba nk’ibimenyetso vy’Imana kuri ivyo murabifitiyeko ineza nyinshi cane, rero nimuhayagize izina ry’Imana kurivyo mugihe muhagaze mubitondesheje kumirongo mugomba kubibaga no mugihe bigwiriye kumbavu zavyo, rero ni mubifungure ko nuguhako abo bantu batemera Imana yabo y’ukuri babasavye hamwe n’abasegerezi mugabo badasaba uwariwe wese, uko rero niko twabagamburukije kubera mwebwe kugira ngo namwe mushobore gushima

[37] Izo nyama zabo ntizishikira Imana y’ukuri canke amaraso yazo mugabo zishikira umugamburutsi muri mwebwe, uku rero niko twabagamburukije kugira ngo bahayagize Imana kubera uku kubarongora, kandi ubashikirize ubu butumwa bwiza kubagira ineza

[38] Mu vy’ukuri Imana yama ikingira bamwe bayemeye bimwe vy’ukuri, ntankeka rero Imana ntikunda umuntu adashima kandi w’umuhakanyi wayo

[39] Harekuriwe gusa bamwe batewe kubera yuko bahemukiwe imitima yabo mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi bwukubafasha

[40] Abakuwe mungo zabo atakuri kurimwo mugabo kumpamvu yuko bavuze bati:- Umuremyi wacu niyo Mana, niyaba Imana itabakingiye abantu bamwe muribo, ntankeka abantu bari gusenyura amasengero n’ayandi masengero avugirwamwo izina ry’Imana mugihe cose, kandi ntankeka Imana niyo nyene ubushobozi n’intsinzi ihagije

[41] Abo twatsimbataje ngaha kw’Isi n’abahagarika amasengesho nugutanga imperezwa hamwe nugutegeka mukugira ibikorwa vyiza hamwe nugutuza amabi ayariyo yose aho aherereye, n’ingaruka ry’ibintu vyose niku Mana yonyene

[42] Nibaguhakana umenye yuko bahakanye abamyeho imbere yabo bantu b’intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Aadi (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Thamudu (iii)

[43] N’abantu b’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’abantu b’intumwa y’Imana Lutwi (iii)

[44] N’abantu bo kwa Mad’yana hamwe n’intumwa y’Imana Mussa (iii) nabone baramuhakanye nca ndabaha ikiringo cabo bahakanyi b’Imana y’ukuri nca ndabashira muminwe yanje, mbega ibihano vyanje vyababereye gute

[45] N’ibisagara bingahe twahoneje vyamye bihemuka, hanyuma haca harwa hejuru y’ibisakazo vy’inzu zabo, n’amariba angahe y’amazi vyatawe hamwe n’amazu yari akoma komeye cane

[46] Mbega ntibagenda genda kuri iy’Isi kugira ngo baronke imitima n’ubwenge bwugutegera canke amatwi yukwumvirako, mu vy’ukuri amaso y’umuntu ntaronka ubuhumyi, mugabo imitima iri mubikiriza vy’abantu niyo ironka ubuhumyi

[47] Baraguhimiriza ngo ubazanire ibihano, mugabo Imana ntizota indagano yayo, mu vy’ukuri umusi umwe Kumuremyi wawe nink’imyaka igihumbi nkuko mwebwe muyiharura

[48] N’ibisagara bingahe nahaye isango mugihe bahemuka, munyuma ndabafata mukuboko kwanje n’iwanje niho abantu bose bazogarukira

[49] Vuga uti:- emwe bantu! ntakeka jewe kuri mwebwe ndimuba gabisha kandi mboneka neza k’umugaragaro

[50] Rero abemeye Imana yabo y’ukuri hamwe nukugira ibikorwa vyiza bazo girirwa imbabazi hamwe n’imigisha yabo y’iteka ntangere

[51] Nabarya bihangana muguhakana amajambo yacu abo nibo bantu bo mumuriro udahera

[52] Natwe ntitwigeze turungika imbere yawe intumwa y’Imana yahawe igitabu canke intumwa y’Imana itahawe igitabu cayo bwite, mugabo mugihe yasomye Shetani ica ishiramwo inzigo muri ivyo bisomwa vyiwe, mugabo Imana ica ikuramwo ivyo Shetani yashizemwo inzigo yavyo, hanyuma Imana igaca ikomeza amajambo yayo matagatifu, nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[53] Kugira ngo ikore ivyotera Shetani ingorane ziri hagati y’abantu bafise ingwara ziri mumitima yabo kandi nayo imitima yabo ikomeye cane, ntankeka mubahemukiye imitima yabo naba canamwo bimwe biri kure y’ukuri

[54] Kugira ngo bamenye abahawe ubumenyi yuko ari ivy’ukuri kuvuye Kumuremyi wawe kandi bayemere, kandi kugira ngo imitima yabo igamburuke, mu vy’ukuri Imana niyo ibarongora bamwe bemeye bimwe vy’ukuri munzira igororotse

[55] Bazoguma babandanya bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri kuba bari mumpungenge kugeza aho umuhero w’Isi uzobashikira giturumbuka canke bashikirwe n’ibihano vy’umusi atamahoro bizoba bibafitiye

[56] Ubwami bw’uwo musi buzoba ari ubw’Imana yonyene gusa ari nayo izocira urubanza ruri hagati yabo, rero bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikogwa vyiza, bazoba bari mumirima myiza ifise imigisha ntangere

[57] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri nuguhakana amajambo yacu matagatifu abo bantu bazoronka ibihano bibatetereza

[58] Nabamwe bimutse kubera idini ry’Imana hanyuma bakicwa canke bagasandaba, ntankeka Imana izobahemba, mu vy’ukuri Imana niyo nziza isasagaza imigisha yayo kuri bose

[59] Izobinjiza ahantu bazo kwishima bonyene kandi ntankeka niyo ifise ubumenyi kandi niyo ntore

[60] Uku niko bimeze kuwihora nkuko yabigiriwe, hanyuma agahemukirwa ntankeka Imana izomufasha mu vy’ukuri niyo ifise ikigongwe n’impuhwe nyinshi zihagije

[61] Ibi vyose nukubera yuko Imana yinjiza Ijoro Mumutaga, nukwinjiza Umutaga mw’Ijoro, kandi Imana niyo yumva nukubona

[62] Ivyo vyose nukubera yuko Imana iriho, nabarya basenga ibintazi ivyo bintu ntashingiro bifise n’Imana niyo iri hejuru y’ibintu vyose kandi niyo nkuru

[63] Mbega ntubona yuko Imana imanura amazi avuye mubicu hanyuma Isi nayo igaca ihinduka ikaba urwatsi rutoto, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyinyegeje nibiri k’umugaragaro

[64] Nivyiwe wenyene mubiri Mumajuru yose n’ibiri kw’Isi vyose mu vy’ukuri Imana niyo nyene amatungo yose, hamwe n’ihayagizwa ryose niryo rimukwiriye

[65] Mbega ntiwabonye yuko Imana yagamburukije ibintu vyose kubera mwebwe bantu mubiri ngaha kw’Isi hamwe n’amato aca mubiyaga bininiya kw’itegeko ryayo kandi ikaba ariyo ifashe amajuru yose uko angana kugira ngo ntakoroke hejuru y’Isi atari kw’itegeko ryayo, mu vy’ukuri Imana kubantu bayo n’intungane kandi niyo ifise impuhwe zihagije

[66] Niyo yabaremye kandi niyo izobica, hanyuma izobazura, mu vy’ukuri ikiremwa muntu wese ntashima kungabirano yahawe n’Imana

[67] Abantu bose twarabahaye amasengesho ngenderwako bagirako mukuyagira, rero ntibahiganwe na wewe kuri ibi, rero kuri wewe nubashikirize ubu butumwa bw’idini bw’Umuremyi wawe, ntankeka ni wewe uri hejuru y’uburongozi bw’ukuri cane

[68] Nibabandanya baharira na wewe, nuce uvuga uti:- Imana yonyene niyo ifise ubumenyi bw’ivyo muriko muragira vyose

[69] Imana izocira urubanza ruri hagati yanyu k’umusi w’imperuka kubijanye n’ivyo mwahora mutumvikanako

[70] Mbega ntuzi yuko Imana ifise ubumenyi bw’ibiri mu Majuru no kw’Isi, ntankeka rero ibi vyose biri mugitabu cayo, mu vy’ukuri ibi vyose kumana n’ibintu vyoroshe cane

[71] Basenga ibitari Imana itamanukiyeko amategeko yayo kandi atabumenyi babifitiyeko n’abahemu bahemukiye imitima yabo ntibazoba bafise abafasha babo

[72] Mugihe basomerwa amajambo yacu matagatifu ari k’umugaragaro, uca ubona urwanko gwuzuye mumaso yabahakanye Imana yabo y’ukuri, nabo bakama begereje kubatera bamwe babasomera ayo majambo yacu matagatifu, rero nawe nuce uvuga uti:- mbega mwebwe ndababwire ibintu bibi gusumba ibi? N’umuriro udahera Imana yateguriye abantu bayihakanye, kandi n’ingaruka mbi cane kuribo

[73] Mwa bantu mwe! Haratangwa akarorero kuri mwebwe namwe nimutegere neza mu vy’ukuri barya musaba aho gusaba Imana y’ukuri, ntibashobora kurema n’Insazi naho mwokorana kuri uwo mugambi wukurema, naho iyo nsazi yobanyaga ikintu ntimushobora kwankira urwo rusazi ico kintu, uyu muntu yadebukiwe bimwe vy’ukuri k’uwushaka kunyaga hamwe n’uwushaka kunyagwa kuwushaka nuwushakwa

[74] Ntibaninahaza Imana nkuko bitegetswe mukuyininahaza, mu vy’ukuri Imana ntankeka niyo nyene ububasha n’intsinzi nyakuri

[75] Imana niyo itora intumwa zayo muba Marayika no mubantu bayo, mu vy’ukuri Imana niyo yumva nukubona

[76] Niyo ifise ubumenyi buhagije buri imbere y’ibiremwa vyiwe n’ibiri inyuma yavyo, no ku Mana niho hazogarukira ibintu vyose

[77] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimusenge mwunamye kandi mupfukamye mushize imitwe yanyu hasi, kandi musenge Umuremyi wanyu muteko mugire ineza kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[78] Nimurwanire idini ry’Imana nkuko yabitegetse kuko ariyo yabatoye, kandi ntiyabashiriye hejuru yanyu ibintu biremereye mw’idini ikaba ariyo migenzo ya so wanyu Ibrahimu (iii) ariwe yabahaye izina rya Isilamu kuva kera na rindi, no muri ibi kandi mwiswe kuri iryo zina kugira ngo intumwa y’Imana ibabere icabona kuri mwebwe, namwe mube ivyabona kubantu bose, rero nimu hagarike amasengesho yanyu hamwe nugutanga imperezwa muteko mufatane munda kubera Imana yanyu, kuko niwe Muremyi wanyu, Umuremyi w’intungane ameze gute kandi umufasha mwiza ameze gute

Abemera

Surah 23

[1] Mu vy’ukuri aba Isilamu batsinze

[2] Kubera yuko mumasengesho yabo baba bari abagamburutsi

[3] Nibo bita kure y’ibintu atakamaro bibafitiye

[4] Nibo n’imperezwa zabo bazitanga ukuri kwama

[5] Nibo n’ibitsina vyabo babikingira

[6] Dukuyemwo abakenyezi babo, canke kuri barya bantu batunzwe n’amaboko yabo y’iburyo, abo nibo badatabwako umwikomo

[7] Uwushaka ibitari ibi abo nibo bazoba barenze imbibe zagenywe

[8] Nabafise ivyabo hamwe n’amasezerano yabo bayacungera neza

[9] N’amasengesho yabo barayakingira

[10] Abo nibo basamuragwa

[11] Abazorarwa ijuru nibo bazoribamwo mubuzima bwabo bwose

[12] Mu vyukuri twaremye ikiremwa muntu mw’ivu ryiza

[13] Hanyuma tumurema mw’ima ry’intanga ryashinguwe mugitereko kibitswe ahantu heza

[14] Hanyuma tugira iryoma ry’intanga kuba ikimanyu c’amaraso hanyuma tugira ico kimanyu c’amaraso kuba ikimanyu c’inyama, hanyuma tugira ico kimanyu c’inyama kuba amagufa, nayo magufa duca tuyambika inyama hanyuma duca tumugira ikindi kiremwa, rero haninahazwa Imana ariwe muremyi mwiza w’abaremyi

[15] Hanyuma mu vy’ukuri mwebwe munyuma y’ibi vyose mwese muzoba abapfu

[16] Hanyuma mu vy’ukuri mwebwe k’umusi w’imperuka muzozurwa

[17] Mu vy’ukuri twararemye hejuru yanyu amayira indwi natwe ntitwari kuba kubiremwa vyacu ngo nabibagiwe

[18] Twaramanuye kuva mubicu amazi ahagije nukuyashikana kw’isi, ntankeka ni twebwe dufise ubushobozi bwukuyakuraho

[19] Kubera ayo mazi twarabagiriye imirima y’ivyamwa vy’imitende hamwe n’imizabibu, nukuronkeramwo ivyamwa vyinshi no murivyo nivyo mufungura

[20] N’igiti kivuye k’umusozi witiriwe Siynaai, gikuramwo amavuta hamwe n’inyama kubazifungura

[21] Mu vy’ukuri mwebwe murafise icigwa kininiya kubijanye n’ibikoko tuba nyweshereza mubiri munda zavyo, nukuronka murivyo amavuta menshi n’ibindi navyo nivyo mwikenura

[22] No hejuru yavyo no hejuru y’amato muhekwako

[23] Ntankeka twebwe twararungitse intumwa y’Imana Nuhu (iii) ku bantu biwe nukuvuga ati:- emwe bantu banje, nimusenge Imana yanyu y’ukuri kuko ntayindi Mana ihari atariyo yonyene rudende gusa, mbega mwebwe ntabwoba mufise

[24] Abakuru b’abahakanyi b’Imana y’ukuri muribo baravuze bati:- ntiyari kuba uyu Nuhu (iii) atari uko ari umuntu nkamwe agomba kwironderera iteka hejuru yanyu niyaba Imana ibishaka mu vy’ukuri yari kumanura Abamarayika kuko twebwe ntitwumvise ibi vyose kubavyeyi bacu baho hambere

[25] Ntiyari kuba uyu mugabo n’umuntu afise ibisazi, rero nimu murindire kugeza kumwanya wiwe

[26] Intumwa y’Imana Nuhu (iii) yavuze iti:- Muremyi wanje, nuntabare kuko abanje baramaze kumpakana

[27] Rero twaramushikirije ubutumwa yuko yotegura ubwato imbere y’amaso yacu no kubutumwa bwacu, rero nihashika itegeko ryacu harimwo n’itanuri ry’umwuzurire w’amazi, aho niho uzoca winjira muri ubwo bwato n’ibintu bibiri bibiri vy’ubwoko bwose hamwe n’abantu bawe bose dukuyemwo abo ijambo rizoba ryaciyeko hejuru yabo muribo kandi ntumvugishe kubijanye n’abahemukiye imitima yabo, ntankeka abo bantu bazokwibizwa mumazi

[28] Niwaruhuka hamwe nabo muzoba muri kumwe muri ubwo bwato nuce uvuga uti:- turakengurukiye Imana yaturokoye nabo bantu bahemukiye imitima yabo

[29] Nuvuge uti:- Muremyi wanje numanure kw’imanuro ry’imigisha yawe kuko ari wewe mwiza w’imanuro

[30] Ntankeka muri ibi vyose harimwo icirwa kininiya, mu vy’ukuri ni twebwe tugirira abantu ibibazo

[31] Hanyuma twarazanye inyuma yabo abandi bantu

[32] Tubarungikira intumwa z’Imana zo muribo zibabwira ziti:- nimusenge Imana yanyu y’ukuri kuko atayindi Mana mufise atariyo yonyene rudende gusa, mbega mwebwe ntimuyitinya

[33] N’abakuru bo mu bantu biwe barahakanye Imana y’ukuri nukutemera ihuriro ry’umusi w’umuhero w’Isi, tubaha n’amatungo y’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi baca bavuga bati:- ntiyari kuba uyu muntu nuko ameze nkamwe kuko n’umuntu afungura muvyo namwe mufungura, nukunywa akanywa muvyo munywako

[34] Nimwamu gamburukira umuntu ameze nkuyo muzoba muri mu bantu b’uruhombo

[35] Mbega abemerera yuko mugihe muzosandaba nukuba ivu n’amagufa, yuko muzozurwa

[36] Ntibizobaho ivyo mwemererwa

[37] Ntakindi atari ubu buzima bwacu bwo ng’aha kw’Isi butuma dupfa n’ukubaho, ntakindi kandi natwe ntituri mubantu bazozurwa

[38] Ntiyari kuba uyu atari uko ari umuntu abeshera Imana natwe ntitumwemera

[39] Avuga ati:- Muremyi wanje nuntabare kubera yuko bampakanye

[40] Ivuga iti:- mumwanya mutoyi isase bazoba bari mumaganya

[41] Baca bahonywa n’ijwi ry’ukuri, nukubagira nk’umwavu, rero iryo honywa ryabo ryarabashikiye abo bantu bahemukiye imitima yabo

[42] Hanyuma munyuma yabo twaciye tuzana abandi bantu

[43] Nta bantu bashobora gutanguza isanganya ryayo canke kuritebesha

[44] Hanyuma twararungitse intumwa zacu umwe inyuma y’uwundi, umwe muri iyo mirwi mugihe washikirwa n’intumwa yawo barayihakana duca tubakurikizako bamwe muribo n’abandi duca tubagira kuba arivyo biganiro kuribo, rero ihonywa ryabo bantu ryarabashikiye abo bantu batemera Imana yabo y’ukuri

[45] Munyuma twararungitse intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe na mwene wabo Haruna (iii) bafise n’ibitangaro hamwe n’ivyemezo biri k’umugaragaro

[46] Nokwa Fir’auni n’abategetsi biwe bakuru bakuru mugabo bari mubantu bishima kandi b’amanyama

[47] Bavuze bati:- twaremye abantu bameze nkatwe bakaba kandi bari muncuti zabo kandi bari mubaja bacu

[48] Rero barabahakanye icese nukuba mubantu bahonejwe

[49] Ntankeka rero twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu kugira ngo bashobore kurongoka

[50] Twaciye tugira umwana wa Mariyamu (iii) hamwe nanyina wiwe kuba ari ikimenyetso nukubaha ubuhungiro bwokuja ahantu hataramutse h’umutekano ntangere hamwe n’isoko ry’amazi

[51] Mwebwe ntumwa z’Imana, nimufungure ibifungurwa vyiza kandi mugire ibikorwa vyiza, mu vy’ukuri jewe ndafise ubumenyi bw’ivyo mugira vyose

[52] Mu vy’ukuri aba bantu banyu n’abantu bamwe, nanje nd’Umuremyi wanyu, rero nimuntinye

[53] Mugabo bararicagaguye ijambo ryabo ryari hagati yabo barishira kure na kure, hanyuma umurwi umwe umwe waranezerejwe nivyo bafise

[54] Ni mubareke nuko kutibuka kwabo kugeza kugihe cagenywe

[55] Mbega bariyumvira muvyo twabahaye mumatungo hamwe n’ibibondo

[56] Egome, tubatanguriza kubaha mubintu vyiza mugabo ntavyo bazi

[57] Mu vy’ukuri abo batinya Umuremyi wabo n’abagamburutsi

[58] Nabo amajambo y’Umuremyi wabo bayemera

[59] Nabo Umuremyi wabo batamu gereranya n’ibindi bintu

[60] Nabo batanga muvyo bahawe n’Imana, mugihe imitima yabo itinya kubera yuko bazosubizwa ku Muremyi wabo

[61] Abo bose nibo bagira umwete w’ibikorwa mubintu vy’ineza kandi nibo baja imbere muri ivyo bikorwa

[62] Natwe ntiduhatagiza umutima w’umuntu atari nkuko wifashe wonyene kandi turafise igitabu kivugisha ukuri, rero ntibazo hemukirwa

[63] Mugabo imitima yabo isamajijwe nivyo nyene kandi barafise ibikorwa bagira bitari ivyo

[64] Kugeza aho tuzoba hamagarira mubihano bamwe muba nezereza babo, aho niho bazokoma induru

[65] Ntimukome induru kuri uno musi, ntankeka mwebwe ntimuzofashwa na twebwe

[66] Mu vy’ukuri amajambo yanje yarasomwa kuri mwebwe mugabo mwaca musubira inyuma n’ibitsintsiri vyanyu

[67] Mwishima muganira mw’ijoro kuri iyi Qur’aani muyikengera

[68] Mbega ntibiyumviriye ijambo canke bashikiriwe n’ibitashikiye abavyeyi babo baho hambere

[69] Canke ntibamenye intumwa yabo kukaba arico gituma bamuhakana

[70] Canke bavuga yuko ari umusazi ahubwo yabashikiye munzira y’ukuri kandi benshi muribo nabanka ukuri aho kuri

[71] Iyo hakurikizwa ukuri ivyo bipfuza vy’Amajuru n’Isi vyari kwononekara hamwe n’ibiri murivyo vyose, mugabo twarabazaniye icibutso cabo nabo bagishira kure nico cibutso cabo

[72] Canke urabasaba impembo, mugabo impembo y’Umuremyi wawe niyo nziza gusumba, nayo niyo nziza mubatanzi b’imigisha yayo

[73] Mu vy’ukuri wewe ubahamagarira munzira igororotse

[74] Na bamwe batemera umusi w’umuhero w’Isi bari kure niyi nzira igororotse

[75] Naho twari kubasabira impuhwe nukubakurira ingorane zabo bafise ntankeka bari kubandanya muri iyo nzira y’ubuzimire bwabo naho borengana bari muri ayo mabi yabo barimwo

[76] Mu vy’ukuri twarabahanye mugabo ntibigeze batumbera ku Muremyi wabo canke ngo bayigamburukire

[77] Kugeza aho twabugurira umuryango w’ibihano bikaze cane, aho niho baciye bihebura

[78] Nayo niyo yabaremeye amatwi n’amaso hamwe n’imitima, mugabo nibakeyi cane bashima

[79] Nayo niyo yabakwirije kuri iy’Isi kandi n’iwe niho muzokoranywa

[80] Nayo niyo irema igatako ikica, n’ihindagurika ry’ibintu vyose haba ihindagurika ry’Ijoro canke ihindagurika ry’Umutaga vyose nirwiwe, mbega mwebwe ntimutegera

[81] Ahubwo bavuga yuko ivyavuzwe n’abantu baho hambere

[82] Bavuze bati:- mbega nitwasandaba n’ukuba ivu n’amagufa masa, niho tuzozurwa

[83] Twaremerewe aho hambere ibi vyose twebwe hamwe n’abavyeyi bacu, mugabo ibi vyose ntivyabayeho mugabo n’inkuru z’ububeshi zabaho hambere

[84] Nuvuge uti:- iy’Isi turiko n’ibirimwo vyose nivyande? Nimwaba muzi n’ikintu nakimwe

[85] Nabo bazokwishura bati:- ni vy’Imana, na wewe nuvuge uti:- mbega mwebwe ntimwibuka

[86] Vuga uti:- ni nde muremyi w’Amajuru yose uko ari indwi n’Umuremyi w’inyegamo yiwe y’iteka

[87] Bazokwishura bati:- ni vy’Imana nawe nubishure uti :- mbega ntimuyitinya

[88] Vuga uti:- ni nde mukuboko kwiwe harimwo ubwami bw’ibintu vyose, nawe akaba ariwe acungereye ibintu vyose, kandi ntagicungerewe gusumbawe nimwaba mufise ubumenyi buhagije

[89] Nabo bazokwishura bati :- ubwo bubasha nubw’Imana nawe nuvuge uti :- none ni kuki muhendwa gutyo

[90] Ahubwo twabazaniye ukuri kwama, mu vy’ukuri abo bantu n’ababeshi

[91] Imana ntiyihaye ikibondo, kandi ntiyari kumwe n’iyindi Mana, iyo biba gutyo ku Mana iyariyo yose yari kwitwarira muvyo yiremeye nabamwe muribo bari kunanirana n’abandi, Imana rero iri kure n’iryo hayagizwa bayihayagizako

[92] Niyo nyene ubumenyi bw’ibiri mumbari hamwe n’ibiboneka, kandi niyo nyene iteka gusumba kuri abo bayi gereranyako n’ibindi bintu

[93] Vuga uti:- Muremyi wanje, iyo unyereka ibihano vyabo wemereye mubantu babi

[94] Muremyi wanje, ntunshire mu bantu bahemukiye imitima yabo

[95] Mu vy’ukuri twebwe mukukwereka ivyo twabemereye, turafise ubushobozi bwavyo

[96] Nukure ibintu bibi mukuriha ibikorwa vyiza, kuko twebwe turafise ubumenyi bw’ivyo bavuga vyose

[97] Kandi uvuge uti:- Muremyi wanje, ndikinze kuri wewe kubera amosha mabi y’amashetani

[98] Kandi ndikinze kuri wewe Muremyi wanje kugira ngo ntibanyice

[99] Kugeza aho umwe muribo ashikirwa n’urupfu akavuga ati :- Muremyi wanje, nunsubize kw’Isi

[100] Kugira ngo nkore ibikorwa vyiza vy’ubu, aho gukora ivyo nasigaje inyuma, oya ! mu vy’ukuri iri n’ijambo gusa uvuga kubwawe n’imbere yabo hariho ubundi buzima inyuma y’urupfu kugeza k’umusi wukuzurwa kw’abantu

[101] Mugihe hazovuzwa inzamba, aho niho hatazoba ubucuti hagati yabo kuri uwo musi kandi ntawuzobaza uwundi

[102] Nayo bamwe hazoba kuminzani y’ibikorwa vyabo biremereye, abo nibo bene intsinzi nyakuri

[103] Nayo abazoba bafise kuminzani yabo ihoyahoya abo bantu nibo bataye imitima yabo muruhombo n’ubwicaro bwabo nubwo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu

[104] Uwo muriro uzobabura amaso yabo nabo bazoba bari muriwo bahekenya amenyo yabo kubera ibihano bikaze cane

[105] Mbega ntamajambo yanje mwamye musomerwa namwe mugaca muyahakana

[106] Bavuze bati :- Muremyi wacu, twebwe twararengewe n’amabi yacu nukuba mubantu batakaye

[107] Muremyi wacu, nudukure muri uwu muriro udahera, nitwasubira kugira ibindi bicumuro tuzoba twarahemukiye imitima yacu

[108] Imana ivuga iti:- nimugume muriwo kandi ntimumvugishe

[109] Ntankeka hari umurwi w’abantu banje wavuga uti :- Muremyi wacu twebwe turemeye mugabo nutugirire ikigongwe n’Impuhwe zawe, kuko ari wewe mwiza w’impuhwe zose

[110] Mugabo mwebwe mwaraba jajuriyeko kugeza naho babibagiza kunyibuka kandi mwahora mubatwenga

[111] Mu vy’ukuri uno musi ndabahemvye Ijuru kubera ukwihangana kwanyu, kandi ntankeka abo bantu nibo bene intsinzi

[112] Imana izovumera iti:- mbega mwabaye kw’Isi imisi ingana gute muharuye kurugero rw’imyaka

[113] Bazokwishura bati:- twebwe twicaye ngaha kw’Isi umusi umwe gusa canke igice cawo, rero nimubabaze abagira ibiharuro

[114] Izobishura iti:- mwebwe ntimwabaye kw’Isi atari ikiringo kigufiya gusa iyo muba mubizi

[115] Mbega mwiyumviriye yuko twabaremeye ubusa yuko mutazosubizwa iwacu

[116] Haninahazwa Imana Umwami w’ukuri kuko atawundi asengwa bimwe vy’ukuri atariwe wenyene rudende gusa, Umuremyi w’inyegamo ry’iteka rihagije

[117] Nayo uwuyisenga hamwe n’Imana n’iyindi Mana nawe akaba atavyemezo afise kuri ibi, ntankeka iharurwa ryiwe riri ku Muremyi wiwe, mu vy’ukuri abahakanyi b’Imana y’ukuri ntaco bazoshikako

[118] Nawe nuvuge uti:- Muremyi wanje, nugirire ikigongwe uteko ubahe n’impuhwe zawe kuko ari wewe mwiza wizo mpuhwe

Umuco

Surah 24

[1] Iki n’igisomwa twamanuye nukugitegeka hamwe nukumanura murico aya majambo y’Imana matagatifu ari k’umugaragaro kugira ngo mwibuke

[2] Umushurashuzi kazi hamwe n’umu shurashuzi nimubakubite umwe wese inkoni ijana (100), kandi ntimubagirire ikigongwe kw’itegeko ry’Imana, nimwaba mwemera Imana yanyu y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, kandi habe n’ivyabona vy’ibihano vyabo hamwe n’umurwi waba Isilamu

[3] Umushurashuzi ntahuza igitsina ciwe atari k’umushurashuzi kazi nkawe canke kumugore agereranya Imana n’ibindi bintu, n’umushurashuzi kazi ntahuza igitsina ciwe atari kumu shurashuzi canke kumugabo agereranya Imana n’ibindi bintu, ivyo vyose bikaba bibujijwe kuba Isilamu bose

[4] Nabamwe babeshera abagore bisukuye neza hanyuma ntibazane ivyabona vy’abantu bane, abo bantu nibakubitwe inkoni mirongo umunani (80) kandi ntimubemerere ivyabona vyabo kuko abo bantu nibo bononyi

[5] Dukuyemwo bamwe basaba ikigongwe munyuma yivyo vyose nugutegura ibikorwa vyiza, ntankeka Imana niyo nyene ikigongwe cinshi hamwe n’Impuhwe zihagije

[6] Nabamwe babeshera abakenyezi babo atavyabona bafise ataribo bonyene kubwabo, rero ukuba icabona c’umwe umwe muribo kuzoba ari ukurahira kw’incuro zine kundahiro y’Imana atankeka yuko ari umwe wabavugisha ukuri kwama

[7] Nubugira gatanu nukurahira yuko umuvumo w’Imana ube kuriwe niyaba ari mubantu b’ababeshi

[8] Ivyo bihano bizomuvako yiyemeje mu kwemanga arahiye incuro zine zijanye n’indahiro y’Imana yuko ari umwe mubabeshi

[9] Nubugira gatanu nuko ishavu ry’Imana riba kuriwe niyaba ari muba vugisha ukuri

[10] Iyo hataba imigisha y’Imana kuri mwebwe n’Impuhwe zayo, nukuba Imana ariyo yakira imbabazi z’abantu n’ubuhizi buhagije

[11] Mu vy’ukuri bamwe mubazanye ubwo bubeshi n’umurwi womuri mwebwe nyene, rero ntimwiyumvire yuko ari ishari kuri mwebwe ahubwo n’amahoro, umuntu uwariwe wese muribo azoronswa ico yasoromye kiri muri ivyo bicumuro, nuwikoreye bimwe muri ivyo azoronka ibihano bininiya cane

[12] Mbega mugihe mwumva izi nkuru, aba Isilamu hamwe naba Isilamu kazi ntibiketse bagenzi babo ineza nukuvuga bati:- ibi nivyiyadukije biri k’umugaragaro

[13] Mbega ko batazanye ivyabona vy’abantu bane, mugihe babura ivyo vyabona niho imbere y’Imana bazoba ari ababeshi nyakuri

[14] Iyo hataba hejuru yanyu ingabirano y’Imana hamwe n’impuhwe zayo kuri mwebwe ngaha kw’Isi, no mw’Ijuru, ntankeka mwari gushikirwa n’ibihano bininiya

[15] Mugihe mwabwakira ubwo bubeshi kundimi zanyu muca muvuga mukoresheje iminwa yanyu namwe atavyo muzi, muca mwiyumvira yuko ari ijambo ritoyi mugabo imbere y’Imana ari rininiya cane

[16] Mbega mugihe mwumva ayo majambo ko mutavuze muti:-ntaruhusha dufise rwukuvuga ibi bintu, ininahazwa niryawe wewe Muremyi wacu ubu n’ububeshi buhanitse

[17] Imana irabahanura mukuda subira kugira akarorero nkaka ni mwaba muri aba Isilamu bukuri

[18] N’Imana irabi garagaza mumajambo yayo matagatifu, nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[19] Mu vy‘ukuri bamwe bashaka yuko hasasagara amabi kubemeye Imana yabo y’ukuri, bamenye yuko bazoronka ibihano bibabaza cane ngaha kw’Isi no mw’Ijuru, n’Imana niyo ifise ubumenyi namwe ntavyo muzi

[20] Iyo hataba ingabirano y’Imana kuri mwebwe hamwe n’Impuhwe zayo nukuba ariyo ihumuye nukuba ariyo nyene ikigongwe

[21] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimukurikire inyosha mbi za Shetani, nuwuzo kurikira izo nyosha mbiza Shetani kubera yuko itegeka ibintu vy’ibitera soni hamwe n’ayandi mabi, rero iyo hataba ingabirano z’Imana hamwe n’Impuhwe zayo kuri mwebwe, ntihari kuba umuntu n’umwe muri mwebwe yisukuye, mugabo Imana isukura uwo yishakiye kuko ariyo yumva kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[22] Kandi ntibarahire bamwe mubafise inyifato nziza y’idini hamwe nabafise ubuzima bwiza muri mwebwe, muguha muncuti no mubakene hamwe n’abimutse bari munzira y’Imana, kandi ubagirire imbabazi ubareke, mbega mwebwe ntimukunda yuko Imana yobagirira ikigongwe? Nayo niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’Impuhwe zihagije

[23] Ntankeka bamwe babeshera abakenyezi bisukuye batazi kugira ibicumuro ivyarivyo vyose nabo ari aba Isilamu kazi, abo bantu baravumwe kuri iy’Isi no mw’Ijuru kandi bazoronka ibihano bininiya cane

[24] Kuri uwo musi indimi zabo hamwe n’amaboko yabo n’amaguru yabo azobabera icabona kuvyo bahora bagira

[25] Kuri uwo musi Imana izobaha impembo yabo ikwiranye y’ukuri, kandi bazomenya yuko Imana ariyo nyene ukuri kwama kuri k’umugaragaro

[26] Abakenyezi babi nibo bene abanega babi, n’abagabo babi nibo bene abatambukanyi babi, n’abakenyezi b’intungane nibo bene abanega beza, n’abagabo beza nibo bene abatambukanyi b’intungane, abo nibo bari kure y’ivyo babavugako, kandi nibo bazoronka ikigongwe n’imigisha y’iteka

[27] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimwinjire mumazu y’abantu atari rwanyu kugeza aho musabira uruhusha, muteko muramutse bene inzu, ivyo nivyo vyiza kuri mwebwe nkumbure muzokwibuka

[28] Nimuta hasangayo umuntu n’umwe ntimwinjire muri izo nzu kugeza aho muzoronkera uruhusha, nimwabwirwa nabene inzu gusubira inyuma nugusubira inyuma, uko kuzoba ari ukwisukura kuri mwebwe, n’Imana niyo ifise ubumenyi buhagije kuvyo mugira vyose

[29] Si bibi kuri mwebwe kwinjira mumazu atarimwo abantu, murizo hoba harimwo akarusho kanyu, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo muserura hamwe n’ivyo munyegeza

[30] Nubwire aba Isilamu b’abagabo bunamike amaso yabo, kandi bakingire ibitsina vyabo uko kuzoba ari ukwisukura kwabo, ntankeka Imana niyo ifise inkuru z’ivyo bagira vyose

[31] Kandi ubabwire aba Isilamu kazi nabone bunamike amaso yabo hasi, kandi bakingire neza ibitsina vyabo, kandi ntiberekane ibihimba vy’imibiri yabo atari ibibonekana kuribo, kandi bamanure imwishishiro yabo kugeza kubikiriza vyabo, kandi ntiberekane ibisharizo vyabo atari kubanega babo gusa, canke kwabase babo, canke kubakwe babo, canke kubana babo, canke kubana b’abagabo babo, canke basaza babo, canke abana babasaza babo, canke abana babashiki babo, canke abagore nkabo, canke bamwe mubo mwitungiye n’amaboko yanyu y’iburyo, canke ingendanyi z’abagabo badafise ibihababu vy’abagore, canke abana batarashika mubigero vyukwubaka izabo, kandi ntibatere imigere y’amaguru yabo ngo imenyekane muvyo bahishije mubisharizo vyabo, rero mwese nimusabe imbabazi ku Mana yanyu mwebwe aba Isilamu kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[32] Nimubahe uburenganzira bw’ukubaka izabo abo bapfasoni bapfakaye hamwe n’abashumvyi banyu b’intungane muri mwebwe hamwe n’abashumvyikazi banyu niba bazoba ari abakene Imana izobaha amatungo kungabirano zayo, n’Imana niyo ikwiye hose kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[33] Nibikinge nuwo mwanda kuri barya batashoboye kwubaka izabo kugeza aho Imana izobaha amatungo kungabirano zayo, na bamwe bashaka kwandikwa muri bamwe mwitungiye kumaboko yanyu y’iburyo, nimubandikire nimwabona yuko hari ineza kuribo, kandi mubahe mumatungo y’Imana yabahaye, kandi ntimubategeke abo bashumvyi banyu kugira ubushurashuzi niba bashaka kuguma bari mubantu beranda kugira ngo barondere icobafasha mubuzima bwo ng’aha kw’isi n’uwuzoba cinyiza bamenye yuko Imana mugihe bazoba bacinyijwe gutyo izoba girira ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[34] Mu vy’ukuri twarakumanuriye amajambo y’Imana matagatifu asigurwa k’umugaragaro hamwe n’uburorero bw’ibintu vy’abantu baho hambere yanyu hamwe n’ubutumwa ku bantu beranda

[35] Imana niyo muco w’Amajuru n’Isi, n’akarorero k’umuco wayo ni nk’umuco urimwo itara, iryo tara naryo rikaba riri mumubindi no muri uwo mubindi ukaba waka nk’inyenyeri zisayangana zakijwe zakirizwa mugiti cahezagiwe c’Umuzayituni kitari muruhande rw’ubuseruko canke muruhande rw’uburengera zuba, amavuta y’ico giti yegereje gusayangana mugihe umukomezwa utarayashikira, n’umuco uri hejuru y’uwundi n’Imana irongora mumuco wayo kuwo yishakiye, kandi yama itanga uburorero kubantu bayo kandi niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[36] Mungoro z’Imana yategetse yuko zihayagizwa no murizo hasamirane izina ryiwe, ni muri ayo masengero bayiha yagirizamwo kuva mugitondo no k’umugoroba

[37] Kubijanye n’abantu hamwe n’ibidandazwa vyabo hamwe nukugurisha kwabo bitabasamaza mukwibuka Imana yabo y’ukuri nuguhagarika amasengesho yabo nugutanga imperezwa zabo, mugabo bagatinya umusi imitima yabo izohindagurika hamwe n’amaso yabo

[38] Kugirango Imana ibarihe impembo nziza y’ivyo bakoreye hamwe nukubongereza kungabirano zayo, n’Imana iha uwo yishakiye itarinze guharurirana

[39] Nabahakanye Imana yabo y’ukuri ibikorwa vyabo bimeze nk’amazi yakure ubonera mubugararwa k’umuntu afise inyota ayabona yuko ari amazi, yayashikira naho ntayabone bakazosanga Imana ngaho kugira ngo ibarihe kubiharuro vyabo bikwiranye neza nivyo bakoze, n’Imana iroroshe muguharura

[40] Canke ni nk’umwijima uri hagati y’ikiyaga c’amazi menshi gifuswe n’imikuba iri hejuru y’iyindi, no hejuru yayo hakaba hariho ibicu n’uwu mwijima ukaba uri hejuru y’uwundi, mugihe asokoroye ukuboko kwiwe nuwegereje kuwutawubona, rero uwo Imana itahaye uwo muco, uwo muntu ntamuco azoba afise

[41] Mbega ntubona yuko Imana ihayagizwa mubiri mu Majuru yose no kw’Isi hamwe n’ibirimwo vyose hamwe n’inyoni mugihe zizinguruye amababa yazo, imwe yose muri izo nyoni ziba zamaze kumenya ugusenga kwazo n’ingene zihayagiza Imana yazo, nayo niyo ifise ubumenyi bw’ivyo bagira vyose

[42] Ubwami bw’Ijuru n’Isi nubw’Imana, noku Mana niho abantu bose bazosubizwayo

[43] Mbega ntubona yuko Imana ariyo isunika ibicu hanyuma ikavyegeranya bimwe kubindi, mukanya ugaca ubona imvura ivuye murivyo, nayo imanura kuva hejuru y’imisozi yivyo bicu imvura y’urubura igashikira kuwo yishakiye canke nukudashikira kuwo yishakiye, hakaba hegereje umuco w’umuravyo wayo wohumisha amaso

[44] Imana niyo ihindura Ijoro n’Umutaga, ntankeka muri ivyo vyose harimwo ivyemezo ku bantu bafise amaso

[45] N’Imana niyo yaremye ibikoko vyose ikoresheje amazi, n’ibindi murivyo bigendesha inda zavyo, n’ibindi navyo bigira kumaguru abiri, n’ibindi navyo bigira kumaguru ane, Imana rero irema uko yishakiye mu vy’ukuri niyo ifise ubushobozi bw’ibintu vyose

[46] Mu vy’ukuri nitwebwe twamanuye aya majambo y’Imana matagatifu y’ukuri agaragaza ibikenewe vyose biri mw’idini ry’ukuri, n’Imana niyo irongora uwo yishakiye munzira igororotse

[47] Nabo bavuga bati:- turemeye Imana hamwe n’intumwa yayo kandi turi abagamburutsi munyuma y’ivyo vyose, rero abo simu bantu bemera na gatoyi

[48] No mugihe bahamagawe kubera Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo kugira ngo ibacire urubanza ruri hagati yabo, bamwe muribo baca bayahakana

[49] Niba ukuri ari rwabo, baca baza iwe n’ubugamburutsi ntangere

[50] Mbega barafise ingwara mumitima yabo, canke barafise amakenga canke batinya yuko Imana izoba hemukira hamwe n’intumwa yayo, ahubwo nibo bahemukiye imitima yabo

[51] Ntihaba hari ijambo ry’aba Isilamu mugihe bahamagawe n’Imana hamwe n’intumwa yayo kugira ngo ibacire urubanza ruri hagati yabo, nuko baca bavuga bati:- twebwe turumvise kandi turemeye, abantu nk’abo nibo bene intsinzi

[52] Naba gamburukira Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo hamwe nuku gamburukira Imana nukuyitinya, abo nibo bene intsinzi

[53] Bararahira kw’Izina ry’Imana kundahiro yabo niniya yuko ubategetse ntankeka bazogenda rero nuvuge uti:- ntimurahire kuko ubugamburutsi bwanyu burazwi, mu vy’ukuri Imana irafise inkuru z’ivyo mugira vyose

[54] Vuga uti:- nimu gamburukire Imana kandi mu gamburukire intumwa yayo, ni mwiyonkora rero ni kuriyo kuvyo mwikorejwe no kuri mwebwe mwikorejwe ubwo buremere, rero nimwa mugamburukira muzoba murongotse, ntakiri kuntumwa y’Imana atari ugushikiriza ubutumwa buri k’umugaragaro

[55] Imana yarabemereye bamwe bemeye muri mwebwe nukugira ibikorwa vyiza yuko azobagira abaserukizi bayo ngaha kw’Isi nkuko yabagize abaserukizi babayeho imbere yabo, mu vy’ukuri izoba hagarikira kw’idini ryabo yabakundishije kandi izobahindurira amahoro mugihe bari batekewe n’ubwoba bwabo, babe bansenga batangereranya n’ibindi bintu, nayo abazohakana munyuma y’ibi vyose abo nibo basenyuzi b’amategeko yacu

[56] Nimuhagarike amasengesho, kandi mutange n’imperezwa kandi mugamburukire intumwa y’Imana kugira ngo muronke impuhwe zayo

[57] Ntimubikeke bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri yuko bazoyinanira Imana kuri iy’Isi, bamenye yuko ubwicaro bwabo ari ubwo mumuriro udahera, n’igaruka ryabo ntankeka rizoba ari ribi cane

[58] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, niba badodorere ba bapfasoni mwitungiye n’amaboko yanyu y’iburyo hawe nabatara shikira mubigero vyugukura muri mwebwe incuro zitatu imbere y’amasengesho yo mugitondo no mugihe mwiyambuye impuzu zanyu zo kumutaga no mumpera z’amasengesho yo mw’ijoro, iyi rero niyo myanya itatu yagenewe yukuruhukiramwo kuri mwebwe, kandi sibibi kuri mwebwe canke kuribo muri iyo myanya muriko muragendanirana bamwe n’abandi, uku rero niko Imana ibamenyesha mumajambo yayo matagatifu nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[59] Nabana muri mwebwe mugihe bazoshika mubigero vyabo nibadodore nkuko badodoye abaho hαmbere yabo uko niko Imana ibigaragaza mu majambo yayo matagatifu nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[60] N’abakenyezi bifashe runtu batizeye kwubaka izabo, si bibi kuribo kugabanya imyambaro yabo bambaye, kandi baterekanye ibisharizo vyabo, mugabo nibihangana ni vyiza kuribo n’Imana niyo yumva kandi niyo ifise ubuhizi buhagije

[61] Si bibi kumpumyi, canke kuwamugaye, canke kumurwayi, canke kubwanyu nyene nimwafungura muri mumazu yanyu, canke mumazu y’abavyeyi banyu, canke mumazu yaba nyoko banyu, canke mumazu yabene wanyu, cake mumazu yabashiki banyu, canke mumazu yaba so wanyu, canke mumazu yaba Inasenge banyu, canke mumazu yaba Inarume banyu, canke mumazu yabashiki banyokwanyu, canke zabamwe mwafatiye imfunguruzo zabo, canke abagenzi banyu, rero si bibi kuri mwebwe mufunguriye muri izonzu murikumwe nabo, canke mutandukanye nabo kure nakure, nimwinjira mumazu, mubanze muramutse kuko ariko kaganuke kavuye ku Mana irimwo imihezagiro n’imigisha uko rero niko Imana ibimenyesha mumajambo yayo matagatifu kugira ngo mushobore gutahura neza

[62] Aba Isilamu b’ukuri nibarya bemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo no mugihe bari kumwe nayo kw’ijambo rijanye n’imigenderanire ya bose, nabo ntibigera bava aho bari batarinze gusaba uruhusha kuriwe, mu vy’ukuri abo bagusaba urwo ruhusha abo nibo bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, rero mugihe bagusaba urwo ruhusha kubera ingorane zabo bafise, nuhe mubo wishakiye muribo kandi ubasabire ikigongwe ku Mana, mu vy’ukuri niyo ifise ikigongwe cinshi n’Impuhwe zihagije

[63] Ntimugire ubu butumwa bw’intumwa y’Imana Muhammadi (aui) buri hagati yanyu, mu vy’ukuri Imana irabazi bamwe muri mwebwe biyonkora nabinyegeje, abo bantu rero nibagabe muri bamwe barenga kumategeko y’Imana, ntibahave bahura n’ingorane canke bagashikirwa n’ibihano bibabaza cane

[64] Nimutegere neza, mu vy’ukuri ibiri mu Majuru yose hamwe no kw’Isi ni vy’Imana, ntankenka rero niyo ifise ubumenyi bw’ivyo mufise vyose no k’umusi bazogarurwa iwe niho izobabwira ivyo bagize vyose, nayo niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

Itandukanyo

Surah 25

[1] Nihaninahazwe Imana ariyo yazanye imigisha ikaba ariyo yamanuye iyi Qur’aani ntagatifu kuntumwa yiwe Muhammadi (aui) kugira ngo abe uwutuza kubantu bose

[2] Ubwami bw’amajuru yose n’Isi nubw’Imana kandi bamenye yuko Imana itavyaye umwana canke idafise uwo bishigikiranye mubwami bwayo kandi niyo yaremye ibintu vyose nukubigirira uburinganire bungana

[3] Aho bogize Imana y’ukuri baciye bafata izindi Mana z’ibintazi zitigera zirema icarico cose mugabo bakaba aribo baremwe gusa, nabo kubwabo bakaba batigaba mukwikurako ingorane bafise, canke agahengwe akariko kose, canke batagaba urupfu, canke ubuzima, canke ukuzurwa

[4] Baravuze babahakanyi b’Imana y’ukuri bati:- ibi vyose n’ivyaduka yadukanye mugufashwa n’abandi bantu, noneho nibo bazanye ubuhemu n’ububeshi

[5] Bavuga bati:- n’ingeso z’abantu bakera muvyo yandikishije asomerwa mugitondo no k’umugoroba

[6] Vuga uti:- uwayamanuye aya majambo yose nurya afise ubumenyi bw’amabanga y’amajuru yose n’Isi, ntankeka niwe afise imbabazi nyinshi n’Impuhwe zihagije

[7] Baciye bavuga bati:- n’intumwa y’Imana nyabaki ifungura nukugenda mw’isoko, none ni kuki itamanuriye Abamarayika ngo babe mu bantu batuza hamwe nawe

[8] Canke ni kuki itamanuriwe ububiko canke ntibe idafise n’umurima wugufungurira mwo, nayo abahemukiye imitima yabo y’ukuri bakaba bavuze bati:- mwebwe ntimu mukurikira atari uko iri mubantu barozwe

[9] Nurabe ingene bagutangirako uburorero, rero barazimiye kandi ntibazo shobora kuronka iyindi nzira igororotse

[10] N’uwuzoba yazanye imihezagiro nurya azoba ashaka kukugirira ineza gusumba ivyo harimwo n’imirima yo mw’Ijuru icamwo inzuzi imbere yabo, hanyuma iguhe ingoro yacami iri mw’ijuru

[11] Ahubwo barahakanye yuko ata musi w’umuhero w’Isi uriho, natwe twarawuba teguriye abo batawemera uwo musi umuriro ukaze cane

[12] Uwo muriro ubabonye bakiri kure, baca bumva ishavu ryawo n’uguhinda kwawo

[13] Batawe muri uwo muriro udahera hakaba hari ahantu hatoyi cane nabo baboshwe, aho niho bazohamagara urupfu rubashikire

[14] Ntimuhamagare uno musi urupfu rumwe, ahubwo nimu hamagare amapfu menshi

[15] Vuga uti:- mbega ibi nivyo vyiza canke Ijuru ry’ubuzima budahera ryateguriwe abantu batinya Imana yabo y’ukuri kugira ngo bibe kuribo impembo nziza n’ingaruka nziza

[16] Bazoronswa muri ayo Majuru ivyo bipfuzamwo vyose hanyuma babeyo mubuzima bwabo bwose, kuko iyi niyo ndagano y’Umuremyi wawe ikenewe kurihwa

[17] Umusi Imana izobegeranya abo bahakanyi bayo, hamwe n’ababasenga aho bosenze Imana y’ukuri ninaho izovuga ibabwira iti:- mbega ni mwebwe mwatakaje aba bantu banje canke nibo bonyene bazimiye inzira kubwabo

[18] Nabo bazovuga bati:- Imana irisukuye nigabanukirwa ryivyarivyo vyose kandi ntibirekuriwe kuri twebwe kubagira ngo babe abaducungera atariyo yonyene, mugabo warabanejereje hamwe n’abavyeyi babo kugeza naho bibagira ubu butumwa bwawe nukuba mu bantu bahonejwe

[19] Ntankeka barabahakanye kubijanye nivyo mwavuze kandi ntimuzo shobora kwikurako ibihano canke kuronka imfashanyo, n’uwuzogira inabi iyariyo yose muri mwebwe tuzo muhonjesha ibihano bininiya cane

[20] Kandi ntitwarungitse imbere yawe intumwa z’Imana atari uko atamakenga arimwo kuko bahora bafungura ibifungurwa nukugenda mumasoko gusuma, kandi twarabahezagiye bamwe muri mwebwe ngo babe ibigeragezo kubandi, mbega muzo kwihangana? N’umuremyi wawe niwe abibona

[21] Baravuze bamwe badatinya guhura natwe bati:- nikuki twebwe tutamanurirwa Abamarayika canke ngo tubone Umuremyi wacu? Ntankeka barihayagije mumitima yabo nukwidohora kumwe kuniniya cane

[22] Umusi bazobona Abamarayika kuri uwo musi, ntamunezero uzoba uhari ku bantu bagize ivyaha kuko bazovuga bati:- Imana yobirenza kure ibi bihano bitwegereye

[23] Natwe tuzogendera kuvyo bakoze mubikorwa vyabo hanyuma tubigire nk’inkungugu zasanzajwe

[24] Abantu bo mw’ijuru kuri uwo musi bazoba bari mubwicaro bwiza n’ahantu hukwinezereza heza

[25] N’umusi Amajuru azosatagurika hanyuma hazemwo ibicu bizo manukiramwo Abamarayika benshi cane

[26] Ubwami bw’ukuri kuri uwo musi buzoba ari bwanyene imigisha, kandi uwo musi uzoba ari umusi ugoye cane ku bantu batemera Imana yabo y’ukuri

[27] No k’umusi w’uwahemukiye umutima wiwe azokwirya amaboko yiwe avuga ati:- iyo nkurikira inzira y’ukuri hamwe n’intumwa y’Imana Muhammadi (aui)

[28] Eh! iyo ntagira naka ngo abe ariwe umugenzi wanje

[29] Niwe yantakaje nca ndareka gukurikira ubutumwa bw’Imana bumaze kunshikira, mu vy’ukuri Shetani ita umuntu mukaga

[30] N’intumwa y’Imana yama ivuga iti:- Muremyi wanje, mu vy’ukuri abantu banje bagize iyi Qur’aani ntagatifu nk’ikintu cahunzwe

[31] Uku rero niko twagiriye intumwa z’Imana zose ubwansi bw’abantu babi, n’Umuremyi wawe arahagije kuba indongozi n’umufasha

[32] Baravuze bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bati:- ni kuki atamanuriwe iyi Qur’ani ntagatifu icarimwe nk’uku imeze kugira ngo dutsimbataze umutima wawe kandi tukaba twayitondesheje kurutonde rwiza

[33] Kandi ntibazo kuzanira akarorero akariko kose mugabo tuzo kuzanira ukuri kwama hamwe n’insiguro itomoye neza

[34] Abazo kwegeranywa bubitse inda zabo hasi, bagashikanwa mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, abo bantu bazoba ahantu habi cane nukuba barataye inzira y’ukuri

[35] Ntankeka twaramuhaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu duca tumushira hamwe na musaza wiwe Haruna (iii) kuba muba shikiranganji biwe

[36] Duca tubabwira ngo bagende ku bantu bahakanye amajambo yacu matagatifu, natwe duca turabahonya ukuri kwama

[37] N’abantu b’intumwa y’Imana Nuhu (iii) mugihe bahakana intumwa z’Imana twaciye tubibiza mumazi nukubagira ibitekerezo ku bantu bose, kandi twarabateguriye abahemukiye imitima yabo ibihano bibabaza cane

[38] Nabene Aadi hamwe na Thamuda, hamwe n’abantu bo mubinogo hamwe n’imvukira nyinshi zaho zari muribo

[39] Bose twarabagiriyeko uburorero nabose uko bangana twarabahoneje bimwe vy’akarorero

[40] Mu vy’ukuri barashitse kw’Isi yamanuriweko imvura mbi cane, mbega ntibayibona, ahubwo ntibemera yuko hariho ukuzurwa kw’abantu

[41] Bakubonye ntakindi bagira atari ukujajura gusa nukuvuga bati:- mbega iyi niyo Mana yarungitse ngo ibe intumwa y’Imana

[42] Mu vy’ukuri yari hafi yukutuzimiza kubera Imana zacu iyo tutigumya kuribo, kuko ubu vuba bari hafi yukumenya igihe bazobona ibihano vyuwahe yazimiye agata inzira

[43] Mbega wamubonye umwe yikunze gusumba ibindi vyose kuba ariyo Mana yiwe, mbega woshobora kumukingira

[44] Canke wiyumvira yuko benshi muribo bumva canke bategera? Ntibari abo nuko bari bameze nk’ibikoko, ahubwo bari bazimiye inzira gusumba ibindi vyose

[45] Mbega ntiwabonye Umuremyi wawe ingene yasanzaje igitutu, iyo ibishaka ntankeka yarikukigira ngo kigume hamwe gusa, hanyuma tugira izuba ngo ribe icemezo kuriryo

[46] Hanyuma tugikwegera iwacu buhoro buhoro

[47] Nayo niyo yabagiriye ijoro kuba ari impuzu, n’itiro kuba nk’urupfu, nukugira umutaga kuba nk’ukuzuka

[48] Nayo niyo irungika imiyaga kuba ari inkuru nziza imbere y’imigisha yayo, nukumanura amazi meza avuye mubicu

[49] Kugira ngo tuzure Isi yari yarapfuye, nuku nyweshereza kuri bamwe twaremye haba mubikoko n’abantu benshi

[50] Mu vy’ukuri twarayigabuye kuribo kugira ngo abantu bibuke, mugabo benshi muribo barahakanye atari ukugereranya Imana n’ibindi bintu gusa

[51] Iyo dushaka twari kubarungikira mugisagara kimwe kukindi umuntu abatuza

[52] Rero ntugamburukire abahakanyi b’Imana yabo y’ukuri, ahubwo nuhiganwe nabo kuri iyi Qur’aani ntagatifu kwihiganwa rininiya cane

[53] Nayo niyo ihuza ibiyaga bibiri kimwe nigifise amazi meza y’umusarara, n’ikindi naco nic’umunyu ukaze cane, hanyuma ishiraho uruzitiro hagati yayo mazi uruzitiro ruzitiye neza

[54] Niyo yaremye umuntu mumazi, hanyuma imushiriraho n’ubwoko bw’ubuhungu hamwe n’umuryango w’abakobwa, n’Umuremyi wawe niwe nyene ubushobozi bw’ibintu vyose

[55] Barayasenga bitajanye n’amategeko y’Imana ataco abamariye canke ataninabi abagirira, n’uwuhakana Imana yiwe y’ukuri nurya atagendera kumategeko y’Umuremyi wiwe

[56] Natwe ntitwakuzanye atari uko uba umutanzi w’inkuru nziza n’uwutuza

[57] Vuga uti:- sindabasaba impembo kuri ibi, mugabo uwushaka nafate inzira imushikana kumuremyi wiwe

[58] Kandi wizere uwufise ubuzima budahera kandi adasandaba, kandi uyininahaze nkuko ihayagizwa kwihayagizwa ryiza, nayo irahagije kubicumuro vy’abantu bayo kuba aribo bene inkuru zabo nziza

[59] Uwaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose kumisi itandatu hanyuma iganza hejuru y’inyegamo yayo, n’Imana nyene ikigongwe, n’ubaze inkuru ziwe kuwuzifitiye ubumenyi

[60] Mugihe babwiwe bati:- ni mupfukamire nyene imigisha myinshi, baca bavuga bati:- uyo nyene Imigisha myinshi ni nde? Mbega dupfukamire uwudutegeka gusa twebwe, kandi nukutwongereza inzigo gusa

[61] Niyo izana imigisha y’ukuri ikaba ariyo yahezagiye inyenyeri ziri mw’Ijuru nuguhezagira muriyo Izuba n’Ukwezi bisayangana

[62] Nayo niyo yagize Ijoro n’Umutaga bigende bikurikirana kuwushaka kwibuka canke k’uwushaka gushima

[63] N’abantu b’Imana nibarya bagendera ngaha kw’Isi n’ubwitonzi ntangere, nayo ibijuju bivuganye nabo babishura bati:- n’amahoro

[64] Nabarya barenza bimwe mubihe vy’umwanya w’Ijoro kubera Umuremyi wabo bamupfukamira n’uguhagarara

[65] Nabamwe bavuga bati:- Muremyi wacu, dukurire ibihano vyo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu, ntankeka ibihano vyiwe nibiguma bibandanya

[66] Mu vy’ukuri uwo muriro udahera n’igituro kibi cane kandi n’ahantu habi hukubayo

[67] Nabamwe mugihe bakoresheje amatungo yabo bataya sesagura kandi batigira ingumyi, ahubwo bari hagati na hagati muribo

[68] Nabamwe badasaba iyindi Mana hamwe n’Imana y’ukuri, kandi bakaba batica umutima Imana yabujije kwica atari munzira y’ukuri, kandi bakaba batagira ubushurashuzi, nuwuzogira ivyo vyose azoronka ivyago vy’ibicumuro

[69] Kandi azo kwongerezwa ibihano k’umusi w’imperuka, kandi azoba muriwo n’ibitetero vyinshi mubuzima bwiwe bwose

[70] Dukuyemwo uwuzosaba ikigongwe nukwemera nukugira ibikorwa vyiza abo nibo Imana izohindurira amabi yabo kuba ibikorwa vyiza, n’Imana niyo nyene ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[71] Nayo uwasavye imbabazi nukugira ibikorwa vyiza, mu vy’ukuri azoba yasavye izo mbabazi bimwe vy’ukuri ku Mana yiwe

[72] Nabamwe batigeze baba ivyabona vy’ububeshi mugihe bashitse ahantu atakamaro kahari baharengana n’urupfasoni ntangere

[73] Nabamwe bibukijwe amajambo y’Umuremyi wabo ntibayagwako nkakumwe batayumvise canke ari impumyi

[74] Nabamwe bavuga bati:- Muremyi wacu, n’uduhe muba tambukanyi bacu hamwe n’ibibondo vyacu ivyo nezereza amaso yacu kandi uduhezagire tube mundongozi ziku gamburukira

[75] Abo nibo bazoronswa impembo y’amazu agerekeranye kuyandi kubera yuko bihanganye kandi bazoha sangayo urufasoni n’amahoro

[76] Bazobayo mubuzima bwabo bwose n’iyo mw’ijuru nico gituro ciza cukubaho

[77] Vuga uti:- Umuremyi wanje ntiyari kubitaho iyo hataba ugusenga kwanyu, namwe mwaramaze kubesha, rero mumenye yuko ibihano vyayo bizobafata atagisivya

Abavuzi b’ibisigo

Surah 26

[1] Twa, Siiyn, Miiym, (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo n’Imana yonyene gusa)

[2] Aya n’amajambo ari mugitabu kimenyesha ibikenewe bijanye n’idini

[3] Nkumbure wota umutima wawe murudubi kubera abantu bawe batabaye aba Isilamu

[4] Iyo dushaka twari kubamanurira ibitangaro bivuye mw’ijuru hanyuma amazosi yabo akagamburuka nugukurikira bashaka canke badashaka mugabo ntidushaka kutegeka umuntu ngo abe umu Isilamu

[5] Mugabo ntibashikirwa n’icibutso gishasha kivuye kuri nyene imigisha myinshi, mugabo yama ija kure yivyo

[6] Rero mu vy’ukuri barahakanye kuri ivyo rero ubu vuba, bazoshikirwa n’inkuru z’ivyo bahora bajajurirako

[7] Mbega ntibabonye ngaha kw’Isi ingene twanagishije ibiterwa biri kuriyo n’ubwoko butandukanye bwiza

[8] Ntankeka muri ivyo harimwo ibimenyetso mugabo benshi muribo ntavyo bemera

[9] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[10] N’Umuremyi wawe mugihe yahamagara intumwa yiwe Mussa (iiii) amubwira ati:- nugende kuri barya bantu bahemukiye imitima yabo

[11] Abantu bo kwa Fir’auni ubabwire uti:- mbega ntibatinya Imana

[12] Nawe avuga ati:- Muremyi wanje mu vy’ukuri jewe ndatinya yuko abo bantu bompakana

[13] N’igikiriza canje ntiki nyorohereza hamwe n’ururimi wanje ntirutomora amajambo neza, rero nushikirize ubu butumwa kwa mwene wanje Haruna (iii)

[14] Nabo n’abantu bafise amakosa imbere yanje mugabo ntinya yuko bongandagura

[15] Avuga ati:- Oya sivyo, ahubwo ni mugende n’ibi bitangaro vyanje, mu vy’ukuri twebwe turi kumwe namwe kandi turabumva

[16] Rero nimugende kwa Fir’auni mumubwire muti:- ntankeka twebwe turi intumwa z’Umuremyi w’abantu bose

[17] Turungitswe yuko wobatwarira turi kumwe twese hamwe na bene Israeri

[18] Fir’auni aca avuga ati:- mbega wewe ntitwakurereye iwacu muugihe wari ukiri mutoyi hanyuma turabana twese kumyaka myinshi y’ubuzima bwawe bwose

[19] Kandi waragize ico gikorwa cawe muvyo wagize vyose uca uba mu bantu badashima

[20] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- naragize ivyo vyose ngaho mugihe nari mu bantu bazimiye

[21] Rero nanje naciye ndabahunga mugihe natinya Umuremyi wanje ubu yarampaye amategeko kandi yarampezagiye ngombe ndi muntumwa z’Imana

[22] Kandi uwo niwo mugisha wangiriyeko impuhwe wukubashira mubuja wa bene Israeri

[23] Fir’auni yavuze ati:- ni nde uyo Muremyi w’abantu bose

[24] Intumwa y’Imana Mussa ivuga iti :- n’Umuremyi w’Amajuru n’Isi hamwe nibirimwo nimwaba mwebwe muri mu bantu mwemera

[25] Fir’aauni yabwiye abantu bamukikuje ati :- mbega mwebwe ntimwumva

[26] Intumwa y’Imana Mussa (iii) aca avuga ati:- Umuremyi niwe muremyi w’abavyeyi banyu baho hambere

[27] Fir’auni aca avuga ati:- ntankeka iyo ntumwa yanyu yarungitswe kuri mwebwe n’umusazi

[28] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- Umuremyi w’ubuseruko n’uburengera zuba hamwe n’ibiri hagati yavyo nimwaba mutegera neza

[29] Fir’auni aca avuga ati:- niwakurikira iyindi Mana atari jewe mu vy’ukuri nzokugira nk’abantu bari mwibohero

[30] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ivuga iti:- mbega naho nokuzanira ikintu kiri k’umugaragaro

[31] Fir’auni nawe amwishura ati:- nukizane niwaba uri mu bantu bavugisha ukuri kwama

[32] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ica ijugunya inkoni yiwe, mukanya isase ica ihinduka inzoka nyakuri iri k’umugaragaro

[33] Ica isokorora ukuboko kwayo mumpuzu mumwanya isase guca kurera derere kubantu bakubonye

[34] Fir’auni avuga abwira abakuru bamukikuje ati :- mu vy’ukuri uyu n’umurozi afise ubumenyi buhanitse

[35] Agomba abakure mugihugu canyu akoresheje uburozi bwiwe, none mwebwe mubivuga ko iki

[36] Nabo bavuga bati:- nimumuhe umwanya hamwe na mwene wabo hanyuma mubarungike mugisagara caho bakoraniriza abantu bose

[37] Bazokuzanira ibihangange vy’abarozi bose bafise ubumenyi buhanitse

[38] Barakoranijwe abarozi bose, mumwanya n’umusi wagenewe urwo rubanza

[39] Baca babwirwa abantu bati :- none mwese mwamaze gukorana

[40] Nkumbure tuzobakurikira abo barozi niba aribo bazoronka intsinzi

[41] Rero mugihe bashika abo barozi baciye babwira Fir’auni bati:- mbega turaronka impembo nitwa tahukana intsinzi

[42] Fir’auni abishura ati:- egome kandi mwebwe muzoba muri bamwe mu bantu banje bizigirwa

[43] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ibabwira babarozi iti:- nimujugunye ivyo mushobora kujugunya

[44] Bajugunya imigozi yabo hamwe n’inkoni zabo nukuvuga bati:- kububasha bwa Fir’auni ni twebwe bene intsinzi

[45] Hanyuma intumwa y’Imana Mussa (iii) ica ijugunya inkoni yayo hasi yankoni ica iramiragura ivyo abo barozi badukanye

[46] Aho niho babarozi bose barwa hasi barapfukama

[47] Baca bavuga bati:- turemeye Umuremyi w’abantu bose

[48] Umuremyi wa Mussa (iii) hamwe na Haruna (iii)

[49] Fir’auni avuga ati:- mbega mwamwemeye uyo Mussa (iii) imbere yuko ndabaha uruhusha? Ntankeka niwe yabaye umukuru wanyu yabigishije uburozi, ubu rero muzotahura neza, ubu ngiye gucagagura amaboko n’amaguru yanyu ndabitandukanije hanyuma nce ndababamba kubiti mwese

[50] Nabo baca bavuga bati:- ntaco bitwaye mu vy’ukuri twese tuzo subira ku Muremyi wacu

[51] Ntankeka twebwe twizeye yuko Umuremyi wacu azotugirira ikigongwe kubera ibicumuro vyacu, kuko twebwe tubaye abambere mukwemera kuba aba Isilamu b’ukuri

[52] Twara murungikiye intumwa y’Imana Mussa (iii) ubutumire yuko yogenda ku bantu banje mugihe c’ijoro ntankeka muzo kurikiranwa

[53] Rero Fir’auni yaciye arungika ubutumwa bw’ugukoranya abantu bo mugisagara bose

[54] Mu vy’ukuri abo Bayahudi n’akarwi k’abantu bakeyi cane

[55] Nabo n’abantu badu shavuza cane

[56] Natwe turi benshi mugabo turabatinya

[57] Duca tubakura mu mirima yabo hamwe no mumusoko y’amazi

[58] Nukuba kura mububiko bwabo n’ahantu habo heza cane

[59] Nuko rero twahaye ibisigi kuri bene Israeri

[60] Baca bakurikira k’ubuseruko bw’izuba

[61] Mugihe zabonana ingabo zose uko ari zibiri, abantu b’intumwa y’Imana Mussa (iii) baciye bavuga bati:- twebwe duhava dufatwa

[62] Intumwa y’Imana Mussa (iii) ica ivuga iti:- oya! mu vy’ukuri Umuremyi wanje ari kumwe nanje ntankeka azondongora

[63] Mumwanya twara murungikiye intumwa y’Imana Mussa (iii) ubutumwa tumubwira duti:- kubita iyo nkoni yawe kuri ico kiyaga, naco gica cigaburwamwo ibiyaga bibiri no kumpande zose haca haba nk’imisozi mininiya

[64] Duca tuzana ngaho abandi bantu

[65] Duca turokora intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe nabo bari kumwe bose

[66] Hanyuma twibiza mumazi abo bandi bantu

[67] Mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo icirwa mugabo benshi muribo simubemera

[68] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[69] Kandi ubasomere inkuru y’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii)

[70] Mugihe yabwira Se wiwe hamwe n’abantu biwe ati:- mbega mwebwe musenga ibiki

[71] Nabo bamwishura bati:- twebwe dusenga amasanamu yamisi yose

[72] Nawe avuga ati:- mbega ayo masanamu musenga arabumva mugihe muyahamagaye

[73] Canke harico abamarira canke abagirira inabi

[74] Nabo bamwishura bati:- ahubwo twasanze badata bacu bagira uku nyene tugira

[75] Nawe abishura ati:- mbega mwarababonye abo musenga

[76] Mwebwe hamwe n’abavyeyi banyu babayeho imbere yanyu

[77] Ntankeka abo n’abansi banje dukuyemwo Umuremyi w’ibiremwa vyose

[78] Kuko ariyo yandemye kandi niyo yandongoye

[79] Kandi niyo intamika nukunywesha

[80] No mugihe nsinzikajwe n’ingwara niyo indonsa akoyokwe

[81] Kandi niyo izonyica hanyuma ize insubize ubuzima

[82] Kandi niyo nizeye yuko izongirira ikigongwe kubicumuro vyanje k’umusi w’impembo

[83] Muremyi wanje numpe itegeko, kandi umpuze n’abagira ibikorwa vyiza

[84] Kandi umpezagire mukuvugwa kuneza n’abantu bazoza munyuma yanje

[85] Kandi umpezagire mubazosigirwa ibisigi vy’imirima irimwo imihezagiro myiza yo mw’ijuru

[86] Kandi ugirire ikigongwe Data wanje ntankeka yari mubantu bazimiye

[87] Kandi ntuntetereze k’umusi wukuzurwa kw’abantu bose

[88] Umusi waho amatungo yabo ataco azobamarira canke ibibondo vyabo

[89] Dukuyemwo uwuzoba yatumbereye Imana yiwe afise umutima mwiza

[90] N’ijuru rizokwegerezwa ribe hafi ku bantu beranda

[91] N’umuriro udahera witiriwe Jahannamu uzokwerekanwa icese kubagizi b’inabi

[92] Bazobwirwa bati:- bari hehe abo mwahora musenga

[93] Atari Imana mbega boshobora kubafasha canke kwifashisha bonyene

[94] Rero bazotabwa mumuriro udahera hamwe n’abacumuzi bagenzi babo

[95] Hamwe n’ingabo za Shetani zose

[96] Bazovuga bamwe bahora babasenga mugihe bazoba bariko baratongana bari mumuriro udahera

[97] Ndarahiye kw’izina ry’Imana, mu vy’ukuri twebwe twari mubuzimire buri k’umugaragaro

[98] Mugihe twabagirira ineza n’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[99] Kandi ntibatuzimije atari babantu babi

[100] Natwe ntidufise abadusabira

[101] Canke abagenzi bwite dufise

[102] Iyo tuba dufise aho tugarukira twari kuba aba Isilamu

[103] Ntankeka muri ibi vyose harimwo itegero rininiya mugabo benshi muribo s’abemera

[104] Mu vy’ukuri umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[105] Abantu b’intumwa y’Imana Nuhu (iii) barahakanye intumwa z’Imana

[106] Ubibutse mugihe yababwira uwo mugenzi wabo ariwe Nuhu (iii) ati:- mbega mwebwe ntimuzotinya

[107] Mu vyukuri jewe kuri mwebwe nd’intumwa y’Imana yizigiwe

[108] Rero nimutinye Imana yanyu y’ukuri kandi mungamburukire

[109] Kandi sindabashakira ko impembo, mugabo impembo yanje iri k’umuremyi w’ibiremwa vyose

[110] Rero nimutinye Imana yanyu y’ukuri kandi mungamburukire

[111] Nabo bamwishura bati:- mbega tukwemere wewe mugihe abagowe aribo bagukurikira

[112] Nawe avuga ati:- nomenya gute ibikorwa vyanyu mwahora mugira

[113] Iharurwa ryabo ntarihari atari ku muremyi wanje gusa iyo mwobimenya

[114] Nanje sinzo kwirukana abemeye Imana yabo y’ukuri

[115] Jewe ntaco ndimwo, atari uko ndimubatuza bari k’umugaragaro

[116] Nabo bavuga bati:- nutareka ewe Nuhu (iii) iryo tuza ryawe ntankeka uzoba uri mubazoterwa amabuye

[117] Nawe avuga ati:- Muremyi wanje, ntankeka abantu banje banyihakanye

[118] Rero nuducire urubanza ruri hagati yanje hamwe nabo, urwo rubanza rube rwiza, kandi undokore hamwe nabo ndikumwe nabo hamwe n’abemeye Imana yabo y’ukuri

[119] Kubera ivyo twaciye tumurokora hamwe nabo bari kumwe bose bari mubwato bwari butwaye ibintu vyinshi

[120] Hanyuma twibiza mumazi mubasigaye

[121] Ntankeka muri ibi vyose harimwo ibitekerezo mugabo benshi muribo ntibari mubemera Imana yabo y’ukuri

[122] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[123] Na bene Aadi nabo barahakanye intumwa z’Imana

[124] Mugihe mwene wabo Hudu (iii) yababwira ati:- mbega mwebwe ntimuzotinya Imana yanyu

[125] Ntankeka jewe kuri mwebwe nd’intumwa y’Imana yizigiwe

[126] Nimutinye Imana yanyu y’ukuri, kandi mungamburukire

[127] Kandi ntaco nshaka kuri ibi vyose, mugabo impembo yanje iri ku muremyi w’abantu bose

[128] Mbega mwiyubakira amazu ahari agatumba, uku n’ugufyinata muriko muragira

[129] Mukiyubakira n’inzitiro nk’uko mubona yuko muzoramba mubuzima bwanyu bwose

[130] No mugihe muteye abandi mubatera n’ubwishime

[131] Nimutinye Imana yanyu y’ukuri kandi mungamburukire

[132] Nimutinye uwabahaye ibi vyose muzi

[133] Ko ariwe yabahaye ibikoko hamwe n’ibibondo vy’abahungu

[134] Hamwe n’imirima n’amasoko y’amazi n’inzuzi

[135] Mu vy’ukuri ndabafitiye ubwoba bw’ibihano vy’umusi w’imperuka

[136] Nabo bamwishuye bati:- n’ibisanzwe kuri twebwe kuko udushikirije ubwo butumwa canke ntube mubabu dushikiriza

[137] Ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari ingeso z’abantu baho hambere

[138] Natwe ntituzohanwa

[139] Rero baramuhakana natwe duca tubibiza mumazi, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibitekerezo mugabo benshi muribo ntibari mu bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[140] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha hamwe n’impuhwe zihagije

[141] Bene Thamuda nabo nyene barahakanye intumwa z’Imana

[142] Mugihe mwene wabo yabwira intumwa y’Imana Swaleh (iii) ati:- mbega mwebwe ntimutinya Imana yanyu

[143] Mu vy’ukuri jewe kuri mwebwe nd’intumwa y’Imana yizigiwe

[144] Nimutinye Imana yanyu y’ukuri, nanje mungamburukire

[145] Kandi nanje sindabasaba impembo kuri ivyo, mugabo impembo yanje iri ku muremyi w’ibiremwa vyose

[146] Mbega muzosigwa mumahoro muri ibi bintu biri ngaha iwanyu

[147] Mumirima hamwe no mumasoko y’amazi

[148] N’ibiterwa vy’imitende bifise ivyamwa vyiza

[149] Mukabaza n’imisozi nukuyigira mwo amazu yanyu y’ukwinezereza mwo gusa

[150] Nimutinye Imana yanyu y’ukuri, nanje mungamburukire

[151] Kandi ntimu gamburukire amategeko yabo bahakanyi b’Imana

[152] Nabagira ubwononyi gusa kuri iy’Isi mugabo ntibayigire neza

[153] Nabo bavuga bati:- mu vy’ukuri wewe uri mubantu barozwe

[154] Wewe ntanakimwe urimwo ahubwo uri umuntu nkatwe, rero nutuzanire ibitangaro niwaba uvugisha ukuri kwama

[155] Nawe abishura ati:- iyi nyana y’Ingamiya nibe ifise izamu ryukunywa amazi, namwe mube mufise izamu ryanyu ryukuvoma k’umusi wageneweko

[156] Kandi ntimuyikoreko ngo muyigirire inabi hanyuma ntimuze mufatwe n’ibihano vy’umusi w’imperuka

[157] Mugabo abo bantu barayikereye iyo Ngamiya nukuba mumaganya

[158] Rero ibihano birabafata, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibitekerezo, mugabo benshi muribo ntibavyemera

[159] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[160] Abantu b’intumwa y’Imana Lutwi (iii) nabone barahakanye intumwa z’Imana

[161] Mugihe yababwira mwene wabo na Lutwi (iii) ati:- mbega mwebwe ntimutinya Imana yanyu

[162] Mu vy’ukuri jewe kuri mwebwe nd’intumwa y’Imana yizigiwe

[163] Rero ni mutinye Imana yanyu, nanje mu ngamburukire

[164] Kandi jewe sindabasaba impembo kuri ibi vyose, mugabo impembo yanje iri kumana w’ibiremwa vyose

[165] Mbega mwebwe murangura amabanga yabubatse n’abagabo nkamwe mubiremwa vy’imana

[166] Mukareka abo Umuremyi wanyu yabaremeye mubagore banyu, mu vy’ukuri mwebwe muri mubantu mwarenze uburimbi

[167] Nabo bamwishura bati:- nutareka kutubuza wewe Lutwi (iii) ntankeka wewe uzoba uri mubantu bazokwirukanwa ngaha muri iki gisagara turimwo

[168] Nawe abishura ati:- mu vy’ukuri jewe ndimu bantu banka cane ivyo bikorwa vyanyu bigaritse vy’umwanda

[169] Muremyi wanje nundokore n’aba bantu banje kuri ibi bintu bariko baragira

[170] Natwe duca turamurokora n’abantu biwe bose

[171] Dukuyemwo umutamakazi yari mubicara inyuma y’abandi bose

[172] Hanyuma duca turabahonya b’abandi

[173] Duca tubamanurira imvura y’isegenya mbi cane, nayo yari iyaba gabishijwe

[174] Ntankeka ibi vyose harimwo ibitekerezo, mugabo benshi muribo ntibari mubantu bemera Imana yabo y’ukuri

[175] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[176] N’abantu bo mukibira nabone barahakanye intumwa z’Imana

[177] Mugihe intumwa y’Imana Shuebu (iii) yababwira ati:- mbega mwebwe ntimutinya Imana yanyu

[178] Mu vy’ukuri jewe kuri mwebwe nd’intumwa y’Imana yizigiwe

[179] Nimutinye Imana yanyu kandi mu ngamburukire

[180] Kandi sindabasaba impembo iyariyo yose, mugabo impembo yanje iri kumuremyi w’ibiremwa vyose

[181] Nimwuzuze igipimo neza mugabo ntimube mubantu bagabanya kuri ivyo bipimo

[182] Kandi mupime kuminzani y’ukuri

[183] Kandi ntimuba gabanirize abantu kubintu vyabo, kandi ntimugendere kuri iy’Isi namwe muri mu bantu b’abononyi

[184] Nimutinye uwabaremye hamwe n’ibiremwa vyabayeho vyose

[185] Nabo bavuga bati:- mu vy’ukuri wewe uri mubantu barozwe

[186] Na wewe ntiwari bwabeho, mugabo uri mubantu nkatwe, mu vy’ukuri twebwe tukubona nkuko uri mu bantu b’ababeshi

[187] Rero nutumanurire ibimanyu vy’amajuru niwaba uri mubantu bavugisha ukuri

[188] Nawe abishura ati:- Umuremyi wanje niwe afise ubumenyi buhagije bw’ivyo muriko muragira

[189] Baramwihakanye baca bahura n’ibihano vy’umusi w’igitutu, ntankeka ivo vyari ibihano vy’umusi uhambaye

[190] Mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibitekerezo mugabo benshi muribo ntibari mubantu bemera Imana yabo y’ukuri

[191] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe nyene ububasha n’impuhwe zihagije

[192] Ntankeka iyi Qur’aani ntagatifu nimanurwa ry’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[193] Yamanuye ibi vyose nukunagura intahe y’ukuri kandi yizigigwa

[194] Hejuru y’umutima wawe kugira ngo ube mu bantu batuza

[195] Mururimi rw’icarabu rutomoye neza ruri k’umugaragaro

[196] N’ibi vyose biri mubitabu vy’aho hambere

[197] Mbega nticari ikimenyetso kuribo yuko ibi vyose muncabwenge zabene Israeri babizi

[198] Nk’iyo tumanurira kuri umwe muribo atari mubwoko bw’Abarabu

[199] Agaca abasomera ayo majambo ntibari kuba mubemera bimwe vy’ukuri

[200] Uku rero niko twinjiza mumishaha y’abantu babi

[201] Nabo ntibazo kwemera kugeza aho bazobona ibihano bibabaza

[202] Rero bazoshikirwa n’ivyo bihano giturumbuka nabo batabizi

[203] Bazovuga bati:- mbega twebwe tuzoronswa akanya

[204] Mbega bahimiriza kubihano vyacu

[205] Ubibona gute nk’iyo twobanezereza nk’imyaka myinshi

[206] Hanyuma ivyo bihano bibashikire nkuko bavyemerewe

[207] Bizobamarira iki muvyo banezerejwe

[208] Kandi ntitwahoneje igisagara icarico cose, n’uko hari abatuza abantu

[209] N’icibutso mugabo ntitwari mubahemukiye imitima yacu

[210] Nayo mashetani ntiyamanutse n’iyi Qur’aani ntagatifu

[211] Kandi ntibiba kuribo kandi ntibabishoboye

[212] Ntankeka barazitiwe mukwumva

[213] Rero ntuze usabe iyindi Mana hamwe n’Imana y’ukuri kugira ngo ntuze ube mu bantu bazohanwa n’Imana

[214] Utuze abantu bawe muri kumwe nabo n’abari hafi yawe

[215] Kandi wunamike ibaba ryawe kuri urya agukurikira muri barya bakwemeye

[216] Nibiyonkora wewe nuvuge uti:- jewe ndikure yivyo muriko muragira

[217] Kandi wizere Umuremyi wawe gusa afise ububasha n’Impuhwe zihagije

[218] Kuko ariwe akubona aho uhagaze hose

[219] N’ihindagurika ryawe ryose hamwe n’abapfukama bose bashize imitwe yabo hasi

[220] Mu vy’kuri Imana niyo yumva kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[221] Mbega ndababwire mubo Amashetani yama amanukirako

[222] Amanukira k’umuntu mukuru wumwadukizi w’ikintu afise ibicumuro bininiya cane

[223] Babashikiriza amajambo bumvise, mugabo benshi muribo n’ababeshi gusa

[224] N’abategura amajambo y’ubuhizi bakurikiranwa n’abantu bazimiye

[225] Mbega ntubona yuko abo bantu bakikuza kumpande zose

[226] Nabo bakavuga yuko aribo bavuga ivyo badashobora gushira mungiro

[227] Dukuyemwo abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza nuguhayagiza Imana kenshi na kenshi nukwihorana mugihe bahemukiwe ivyabo, n’ubu vuba mu bantu bahemukira abandi bazomenya ihindagurika ry’ingene bazo hindagurika

Umuswa

Surah 27

[1] Twaa, Siiyn, (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa). Aya n’amajambo ari mugitabu c’Imana gitagatifu ca Qur’aani kandi n’igitabu cuzuye mwo ibintu vyose ngira kamaro kandi n’igitabu gisigura ibikenewe vyose biri mw’idini rya Isilaamu

[2] Iyi Qur’aani n’uburongozi hamwe n’inkuru nziza ku bantu bayemera bimwe vy’ukuri

[3] Aribo bahagarika amasengesho nugutanga imperezwa zabo nabo bafise icizero c’umusi w’imperuka

[4] Mu vy’ukuri bamwe batemera uwo musi w’imperuka twebwe twarasharije ibikorwa vyabo, kuri ivyo baguma batayataya

[5] Abo nibo bazoronka ibihano bibi cane kandi abo nyene mw’ijuru nibo bazoronka uruhombo runiniya cane

[6] Mu vy’ukuri ni wewe wigishwa iyi Qur’aani ntagatifu ivuye kuwufise ubuhizi n’ubumenyi buhagije

[7] Igihe intumwa y’Imana Mussa (iii) yabwira umuryango wiwe ati:- mu vy’ukuri jewe nabonye umukomezwa, ubu vuba ndabazanira inkuru zawo canke ndabazanira igishirira cawo caka kugira ngo mwote kuri uwo mukomezwa

[8] Mugihe yawushikira yaciye ahamagarwa ati:- wewe arahezagiwe n’uwuri muri uwu muriro hamwe n’uwuri hambavu yawo, kandi haninahazwa Imana Umuremyi w’ibiremwa vyose

[9] Ewe Mussa (iii) mu vy’ukuri ni jewe Mana yawe mfise ubushobozi n’ubuhizi bukwiye

[10] Nujugunye iyo nkoni yawe, mugihe yayibona igenda genda nk’inzoka yarahindukiye asubira inyuma yiruka atarindiriye, ewe Mussa (iii) ntutinye ntankeka iwanje ntibatinya imbere yanje intumwa z’Imana

[11] Mugabo uwahemukiye umutima wiwe hanyuma agaca akabisha ineza amaze kugira amabi, mbega jewe sije mfise ikigongwe n’Impuhwe zihagije

[12] Niwinjize ukuboko kwawe mumpuzu yawe, kuzoca gusohoka gufise ibara ryera atamwanda uriko, bikaba ari mubimenyetso icenda vyo kwa Fir’auni hamwe n’abantu biwe, mu vy’ukuri bari mubantu babi cane

[13] Mugihe bashikirwa n’ibimenyetso vyacu bigaragara, baciye bavuga bati:- ubu n’uburozi buri k’umugaragaro

[14] Barayahakanye amajambo y’Imana matagatifu mugihe imitima yabo ivyemeza gutyo kubera ubuhemu bwabo n’ukwishima kwabo rero nuce uraba impera n’imperuka yabagira amabi

[15] Ntankeka twarahaye intumwa y’Imana Daudi (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Suleimanu (iii) ubumenyi baca bavuga bati:- ininahazwa ryose ni ry’Imana yaduteye iteka ntangere gusumba benshi mubiremwa vyiwe vyamwemeye

[16] N’intumwa y’Imana Suleimani (iii) niwe yatoranye ibisigi vy’intumwa y’Imana Daudi (iii) nukuvuga iti:- mwebwe bantu mwe! Twebwe twarigishijwe imvugo z’inyoni nuguhabwa ibintu vyose, mu vy’ukuri iyi n’ingabirano y’Imana iri k’umugaragaro

[17] Yaregeranirijwe Intumwa y’Imana Suleimani (iii) ingabo ziwe z’ibisigo hamwe n’abantu n’inyoni nukuzitondesha imirwi n’iyindi

[18] No mugihe bashika mumwaba w’ibikoko vy’ubunyegeri kimwe muri ivyo bikoko caravuze giti:- mwabunyegeri mwe! nimwinjire mumyobo yanyu intumwa y’Imana Suleimani (iii) ntibahonyange n’ingabo ziwe mugihe itabumva

[19] Nawe aramweyura atwenga kw’ijambo ryiwe nuguca avuga ati:- ewe Muremyi wanje, numpe ubushobozi nce ndagukengurukira kumihezagiro wampaye jewe hamwe n’abavyeyi banje, kandi mbashe kugira ibikorwa vyiza ushima kandi unyinjize mumpuhwe zawe mbe mu bantu bawe beranda

[20] Hanyuma aragenzura zanyoni ziwe nukuvuga ati:- vyakabaye gute ko ntabona yanuma, canke yabaye muyitari ngaha

[21] Mu vy’ukuri ndayihana ibihano bikaze cane canke ndayibage canke inzanire ivyemezo biri k’umugaragaro

[22] Nawe ntiyamaze igihe kirekire cane aca avuga ati:- ndatahuye ico utotahuye kandi nje nturuka mugihugu ca Saba’a ndakuzaniye inkuru y’imvaho

[23] Mu vy’ukuri sanze Umupfasoni ategeka kandi yahawe ibintu vyose, kandi akaba afise n’inyegamo y’iteka iteye igomwe niniya cane

[24] Ndamusanze ari kumwe n’abantu biwe bapfukamira izuba aho gupfukamira Imana yabo y’ukuri, Shetani nayo ikaba yarabasharijije ibikorwa vyayo hamwe nukubazitirira inzira yabo y’amahoro, kuri ivyo rero abo bantu bose ntibarongotse

[25] Nimupfukamire Imana ikura ibintu vyinyegeje biri mumajuru no kw’Isi kandi ikaba ifise ubumenyi bw’ivyo munyegeza hamwe n’ivyo muserura

[26] Ntayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa Umuremyi w’inyegamo yiwe ntagatifu

[27] Intumwa y’Imana Suleimani (iii) ica ivuga iti:- tuzoraba yuko wavugishije ukuri canke uri mu bantu b’ababeshi

[28] Nugende n’uru rwandiko rwanje uruba shikirize hanyuma ubareke uce uraba ivyo basubizanya

[29] Wamwamikazi aca avuga ati:- mwebwe bategetsi, mu vy’ukuri nzaniwe urwandiko rw’iteka

[30] Ruvuye kuntumwa y’Imana Suleimani (iii) narwo ruvuga ruti:- Kw’izina ry’Imana nyene Imigisha myinshi, na nyene Imigisha mito mito

[31] Ntimungirire ubwishime kandi muze iwanje namwe mwamaze kuba aba Isilamu

[32] Wamwamikazi asubira kuvuga ati:- mwebwe bategetsi nimu mpanure kuri ibi vyipfuzo vyanje, kuko jewe sinshaka impanuro z’umuntu uwariwe wese kugeza aho mwese muba ivyabona

[33] Nabo bamwishura bati:- ni twebwe dufise ububasha hamwe nukurwana ingwano ikaze cane, n’itegeko riri iwawe rero nurabe ico utegeka

[34] Wamwamikazi aca avuga ati:- mu vy’ukuri Abami iyo binjiye mubisagara vy’abantu baca bonona ivyo bisagara nukubagira bene ivyo bisagara kuba mu bantu barenganijwe, uko rero niko bama bagira

[35] Mugabo jewe ndabarungikiye akaganuke hanyuma nanje nzorindira ico bazogarukana izo ntumwa zanje

[36] Mugihe yashika kuntumwa y’Imana Suleimani (iii) yavuze ati:- mbega mwebwe mumfasha kumatungo? Uwayampaye nawe n’Imana nayo nimeza gusumba ivyo yahaye mwebwe, mugabo mwebwe munezerezwa n’izi nzimano zanyu

[37] Nimu bimusubize mu vy’ukuri tuzogenda n’ingabo zacu batazo shobora guhangana nazo kandi ntankeka tuzobakurayo bamaze gucika imvutu, kandi bamaze kudebukirwa

[38] Intumwa y’Imana Sulaymanu yarakoranije Abashikiranganji biwe bose avuga ati:- mwebwe bategetsi, ni nde ashobora kunzanira inyegamo yiwe y’iteka imbere yuko bashika iwanje nabo bamaze kuba aba Isilamu

[39] Umwe munkerebutsi z’ibisigo yavuze iti:- jewe nzoyigu shikiriza imbere yuku vyaguruka aho wicaye, nanje ntankeka ndafise ubushobozi bw’ivyo bintu kandi ndumwizigirwa

[40] Aca avuga umwe mubari bafise ubumenyi bw’igitabu ati:- jewe iyo nyegamo nzoyigu shikiriza imbere yuko urugohe rw’ijisho ryawe rutaranyiganga, rero mugihe yabona yanyegamo yiwe iri imbere yiwe yaciye avuga ati:- ibi vyabaye kubera ingabirano z’Umuremyi wanje kugira ngo angerageze arabe yuko no mushimira canke ndamu hakana, rero uwushima ashima kuneza y’umutima wiwe, nayo uwu hakana mu vy’ukuri Umuremyi wanje niwe nyene amatungo n’umugizi w’ineza

[41] Aca avuga ati:- iyo nyegamo y’iteka nimuyihindure hanyuma turabe yuko ashobora kuyimenya canke azoba ari mubantu ataco bazi

[42] Mugihe yashika yabwiwe ati:- mbega iyi nyegamo yawe y’iteka yoba imeze nk’iyi? Nawe abishura ati:- egome inyegamo yanje yoba imeze nk’iyi nyene natwe tukaba twahawe ubumenyi imbere yukubona, mugabo natwe twari mu bantu b’abagamburutsi

[43] Aca aramubuza nivyo yahora asenga biteye kubiri n’Imana; ntankeka yari mubantu b’abahakanyi imbere y’ico gihe

[44] Ababwira ati:- nimwinjire munzu, mugihe yinjira yabajije yuko yinjiye mwidengeri ry’amazi, aca aduza impuzu ziwe kugeza kumavi, intumwa y’Imana Suleimani (iii) amubwira ati:- mu vy’ukuri iyo n’inzu yasakajwe n’ivyirori, nawe aca avuga ati:- Muremyi wanje narahemukiye umutima wanje none ubu nditanze hamwe n’intumwa y’Imana Suleimani (iii) no kumuremyi w’ibiremwa vyose

[45] Ntankeka twebwe twara barungikiye bene Thamuda (iii) hamwe na bene Swalehe (iii) tubabwira duti:- nimusenge Imana, munyuma yaho haciye habonekana imirwi ibiri yacanyemwo

[46] Aca avuga ati:- bantu banje, ni kuki muhimiriza kugira amabi imbere yukugira ineza? None ni kuki mutigera musaba ikigongwe kumana yanyu kugira ngo ikibagirire kumpuhwe zayo

[47] Nabo bamwishura bati:- twagize Imana mbi kubera wewe nukubera abari kumwe na wewe, nawe aca ababwira uti:- ukutumvikana kwanyu kuri kumana yanyu, mugabo kuri mwebwe muri mubantu Imana iriko iragerageza

[48] Muri ico gisagara harimwo abantu icenda bigize ba sura ivu mugukara cane kuri iy’Isi, kandi ata na kimwe bagize kubijanye n’uguhuza kw’abantu n’abandi

[49] Nabo bavuga bati:- nimurahire kumana yuko tuzotera intumwa y’Imana Swalehe (iii) mw’ijoro hamwe n’abantu biwe hanyuma tuze tumubwire uwuzo sigarana n’ibisigi vyiwe, natwe tuvuga duti:- twebwe ntitwabonye ihonywa ry’abantu biwe, ntankeka twebwe turi mu bantu bavugisha ukuri kuribo

[50] Baca bategura imigambi yabo, natwe dutegura iyacu, nabo batabizi

[51] N’urabe amaherezo y’imigambi yabo uko yari imeze, natwe rero twaciye tubahonya nabo bari kumwe bose

[52] Nizo nzu zabo zara garagara kubera ubuhemu bwabo, ntankeka muri ibi vyose harimwo icigwa ku bantu bategera

[53] Twaraba rokoye mubemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’abayi gamburukiye

[54] N’intumwa y’Imana Lutwi (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- mbega muriko muragira ibintu vy’umwanda namwe mubibona

[55] Mukarangura amabanga yabubatse n’abagabo nkamwe kubera ivuduka ry’ivyipfuzo vyanyu bibi aho mwo biranguye n’abakenyezi banyu, mu vy’ukuri mwebwe muri mu bantu ata bwenge mufise. Igisomwa c’ubunyegeri. Ikigabane ca

[56] Ntiyabaye inyishu y’abantu biwe atari uko bavuze bati:- nimu birukane abo bantu bakurikiye intumwa y’Imana Lutwi (iii) mugisagara canyu kuko bari mubantu bisukuye

[57] Twaciye tumurokora hamwe n’abamukurikiye dukuyemwo umutambukanyi wiwe duca tumushira murutonde rw’abantu bazokwicara inyuma y’abandi bose

[58] Duca tubamanurira imvura yari mbi cane nayo ikaba yari imeze gute! Yari yagenewe abantu batuzwa

[59] Vuga uti :- ininahazwa ryiza ni ry’Imana n’amahoro ashikire intumwa ziwe yitoreye, mbega Imana niyo nziza canke bamwe bayi gereranya n’ibindi bintu

[60] Canke umwe yarema Amajuru n’Isi nukuba manurira amazi avuye mubicu no kuri ivyo twaranagishije imirima iteye igomwe, namwe ntabushobozi mufise bwukunagisha ibi biti, mbega hoba hari uwundi muremyi hamwe n’Imana rugira vyose, rero abo bahakanyi b’Imana y’ukuri n’abantu batari kumurongo ugororotse

[61] Canke uwaremye iy’Isi ngo ibe ari ahantu hukuruhukira ho nugushira muriyo inzuzi n’imisozi, nugushira ho uruzitiro hagati y’ibiyaga bibiri, mbega hoba hari uwundi muremyi hamwe n’Imana rugira vyose, ahubwo benshi muribo ntana kimwe bazi

[62] Canke umwe yishura uwuri mungorane mugihe amusaba mukumukurira ingorane ziwe, nukuba gira ngo bagendesha iy’Isi, mbega hari uwundi muremyi hamwe n’Imana rugira vyose, nigakeyi cane kugira ngo mwebwe mutegere

[63] Canke umwe yabarongora mumwijima wo kw’Isi nugutwara imiyaga mugushikiriza inkuru nziza imbere y’imigisha yayo, mbega hoba hari uwundi muremyi hamwe n’Imana rugira vyose? Imana irisukuye hamwe nabayi gereranya nayo

[64] Canke uwatanguye kurema ibiremwa vyose hanyuma akazobigarura nkuko vyamye, nukubaha imigisha ivuye mw’ijuru no kw’Isi, mbega hoba hari uwundi muremyi hamwe n’Imana rugira vyose, nuvuge uti:- mwebwe nimuzane ivyemezo vyanyu nimwaba muvugisha ukuri kwama

[65] Vuga iti:- ntawuri mw’ijuru no kw’Isi afise ubumenyi bw’ibitariho atari Imana yonyene gusa nabone ntibazi ikihe gihe bazozurirwa ko

[66] Mbega bashikiwe ryari n’ubumenyi bwukumenya uwo musi w’imperuka, ahubwo nibo bafise amakenga y’uwo musi, ahubwo n’impumyi mukumenya uwo musi

[67] N’abahakanye Imana yabo y’ukuri bavuze bati:- mbega nitwaba twaramaze kuba ivu hamwe n’abavyeyi bacu, niho tuzozurwa

[68] Ntankeka uku niko twemerewe hamwe n’abavyeyi bacu baho hambere bikaba bitari kuba ibi vyose atari uko ari inyanduruko z’ububeshi z’abantu bakera

[69] Vuga uti:- nimugende kw’Isi yose hanyuma mwitegereze ukugene vyabaye impera n’imperuka kuri ba bantu babi

[70] Kandi ntuterwe n’agahinda, kandi ntugire ibibazo kubera ingeso zabo bagira

[71] Kandi bavuga bati:- iyi ndagano izoboneka ryari nimwaba muvugisha ukuri

[72] Vuga uti:- nkumbure iri hafi yukubashikira kuvyo mwihutira kugira ngo bibe

[73] Kandi ntankeka Umuremyi wawe niwe nyene imigisha ku bantu bayo, mugabo benshi muribo ntiba shima

[74] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe afise ubumenyi bw’ivyo munyegeza mubikiriza vyanyu hamwe nivyo muserura

[75] Kandi ntamabanga ari hagati y’Amajuru n’Isi atari uko ari hagati y’igitabu c’Imana kigaragaza ibintu vyose

[76] Ntankeka iyi Qur’aani ntagatifu irabavuga bene Israeri kubintu vyinshi bijanye nukutumvikana kwabo

[77] Mu vy’ukuri iyi Qur’aani ntagatifu n’indongozi n’imigisha ku bantu bayemera

[78] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe azobacira urubanza rw’amategeko yayo, nayo niyo nyene inguvu n’ubumenyi buhagije

[79] Rero niwizere Imana yawe mu vy’ukuri wewe uri hejuru y’ukuri kuri k’umugaragaro

[80] Mu vy’ukuri wewe ntushobora kwumvisha abapfuye ubwo butumwa bwawe canke kwumvisha abatumva mugihe bahindukiye bigira iyo baja

[81] Kandi ntushobora kurongora impumyi ziri mubuzimire bwazo, kandi ntushobora kubumvisha atari abemera amajambo yacu y’Imana, abo rero nibo bagamburutsi

[82] N’imvugo mugihe izoba shikira tuzoba kurira igikoko ngaha kw’Isi kizoba vugisha abo bantu kubera yuko batemera amajambo yacu

[83] N’umusi tuzo kwegeranya mumirwi y’abantu bahakanye Imana yabo y’ukuri, nabone bazoshigwa mumirwi nk’abandi

[84] N’igihe bazoshika Imana izovumera iti:- mbega mwebwe mwarahakanye amajambo yanje mutabizi neza, canke mwamye mugira iki

[85] Ijambo ry’ukuri rizobashikira kubera yuko bahemutse, rero ntaco bazovuga

[86] Mbega ntibabona yuko twaremye Ijoro kugira ngo abantu baruhukire mwo hamwe n’umutaga w’umuco, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso kubantu bemera Imana yabo y’ukuri

[87] N’umusi hazovuzwa inzamba hanyuma abari mumajuru nabari kw’isi bose baze bate imitwe hirya no hino, dukuyemwo uwo Imana yashakiye ntate umutwe wiwe hirya no hino, na bose bazoyi shikira nabo bafise ibimaramare

[88] Uzobona imisozi ukibaza yuko ihumuye nayo iriko iragenda nk’ibicu, uko niko Imana ikora kuko yakoze ibintu vyose, ntankeka niyo ifise inkuru y’ivyo mugira vyose

[89] Abazozana ineza bazoronka ineza gusumba iyo, nuko kuburagizwa kw’uwo musi bazoba bari mumahoro nawo

[90] Nabazogira ububisha bwabo amaso yabo azotabwa mumuriro udahera, none ntimuhembwa atari kuvyo mwahora mugira

[91] Ntankeka nategetswe ngo nsenge Umuremyi w’iki gisagara, ariwe yagiteye iteka kandi ibintu vyose nivyiwe kandi nkaba nategetswe yuko noba mubantu babagamburutsi

[92] Kandi nsome iyi Qur’aani ntagatifu, nukuba ndi mubarongotse, nuwurongotse aba arongotse kubwiwe, nayo uwazimiye wewe nuvuge uti:- mu vy’ukuri jewe ndi mu bantu batuza abantu

[93] Kandi uvuge iti:- ihayagizwa ryose ryiza ni ry’Imana kuko ubu vuba Imana izobereka ibimenyetso vyayo kandi muzobitahura, kandi umuremyi wawe ntiyibagira kuri ibi vyose mugira

Inkuru

Surah 28

[1] Twa, Siiyn, Miiym, (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa)

[2] Aya n’amajambo y’Imana matagatifu ari mugitabu kiri k’umugaragaro

[3] Tugusomera inkuru y’intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe n’inkuru ya Fir’aauni bimwe vy’ukuri kubera abantu bemera bimwe bivuye k’umutima

[4] Mu vy’ukuri Fir’aauni yarigize akagarama ruganda kuri iy’Isi, hanyuma agira abantu bayo imirwi itandukanye n’iyindi, atako acinyiza umurwi umwe muribo mugukerera ibibondo vyabo vy’abahungu nugusiga ibibondo vy’abigeme bikirizi bizima, mu vy’ukuri uyo Fir’auni yari mu bantu b’abononyi

[5] Hanyuma twashatse kubagirira impuhwe bamwe bacinyizwa kuri iyo Si nukubagira abategetsi nukubagira basamurarwa wayo mahirwe

[6] Nukubaha ingoga ngaha kw’Isi mukwereka Fir’auni hamwe na Hamana n’ingabo zabo kuvyo bahora batinya

[7] Twaramweretse nyina w’intumwa y’Imana Mussa (iii) yuko yokwonsa ikibondo ciwe no mugihe yoba amufitiye amakenga nace umushira mumwonga kandi ntatinye canke ngo agire agahinda, kuko twebwe tuzomugarura iwawe kandi tuzomugira mubazoba bari intumwa z’Imana

[8] Rero abantu bokwa Fir’auni nibo bamutoye kugira ngo abe umwansi hagati yabo n’agahinda, ntankeka Fir’auni na Hamana hamwe n’ingabo zabo bari mu bantu babi cane

[9] N’umukenyezi wa Fir’auni yavuze abwira Fir’auni ati:- ntumwice uyu azoba uwuzo nezereza amaso kuri jewe nawewe, kandi ntimumwice nkumbure azotugirira akandi kamaro, canke tumwitirire yuko ari ikibondo cacu mugihe nabo batabizi

[10] N’umutima w’umuvyeyikazi w’intumwa y’Imana Mussa (iii) usigara atakirimwo kuko yari hafi yugu serura amabanga iyo tudahumuriza umutima wiwe kugira ngo abe mubemera Imana yiwe y’ukuri

[11] Abwira mushikiwe ati:- n’umukurikire, nawe aramwitegereza ari kure yabo nabo batabizi

[12] Duca tubuza abamwonsa kuva imbere y’igihe nawe avuga ati:- mbega ndabereke abantu binyuma bazomurera kubera mwebwe, kandi bazoba beza kuriwe

[13] Duca tumusubiza kwa nyina wiwe kugira ngo amaso yiwe anezerwe, kandi ntagire agahinda, kandi amenye yuko indagano y’Imana ari iy’ukuri mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[14] N’igihe yashika mubigero vyiwe nugukomera twaramuhaye ubwenge n’ubumenyi, uko rero niko duhemba abagira ineza

[15] Yarinjiye mugisagara mugihe abasangwa biwe bari batabizi ahasanga abantu babiri bariko bararwana, umwe yari mubagenzi biwe, uwundi nawe yari mubansi biwe, rero wamugenzi wiwe yamusavye imfashanyo kubera wamwansi wiwe, intumwa y’Imana Mussa (iii) yaciye amukubita igipfunsi aho nyene aca aracikana, aca avuga ati:- iki n’igikorwa ca Shetani, ntankeka uyu n’umwansi atakaza ari k’umugaragaro

[16] Aca avuga ati:- Muremyi wanje, ntankeka jewe nahemukiye umutima wanje rero nungirire ikigongwe, Imana nayo irakimugirira, mu vy’ukuri niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[17] Avuga ati:- Muremyi wanje kubera yuko wampaye imigisha jewe sinzoba umufasha w’abantu babi

[18] Buramucako nawe ari mugisagara afise ubwoba arindiriye, mukanya wamuntu yasaba imfashanyo kuriwe ejo hahise amuhamagara ati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) nawe amubwira ati:- ntankeka wewe uri mu bantu bazimiye bari k’umugaragaro

[19] Mugihe yashaka kumufata mumaboko yiwe umwe yari umwansi wa bose uko bari babiri yaciye avuga ati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) ugomba kunyica nkuko wishe umuntu ejo hahise, wewe ntakindi ugamije atari ukuba umuntu afise ubushobozi bw’iki gisagara kandi ntugomba yuko uba mu bantu bintore

[20] Haraje umuntu avuye inyuma y’igisagara yiruka cane aca avuga ati:- ewe ntumwa y’Imana Mussa abategetsi bakino gisagara bariko barumvikana yuko bokugandagura, rero nuve ngaha ntankeka jewe ndimu bantu bagushakira amahoro

[21] Aragenda afise ubwoba arindiriye ico mushikira avuga ati:- Muremyi wanje, nundokore naba bantu bahemukiye imitima yabo

[22] Mugihe yatumbera mugisagara ca Madyana yavuze ati:- nkumbure Umuremyi wanje yondongora munzira y’ukuri

[23] Mugihe yashikira amazi y’ico gisagara ca Madyana yahasanze umurwi w’abantu banyweshereza ibitungwa vyabo, hanyuma kuruhande rwabo ahasanga abapfasoni babiri bazitiriwe, intumwa y’Imana Mussa (iii) aca avuga ati:- mufise ingone nyabaki? Baca bamwishura bati:- twebwe ntidushobora kunyweshereza intungwa zacu kugeza aho abo bungere bose bacura ibitungwa vyabo n’umuvyeyi wacu n’uwugeze muzabukuru

[24] Aca arazi banyweshereza za ntungwa hanyuma aca asubira mugitutu avuga ati:- Muremyi wanje ntankeka jewe ndi mubakeneye amahirwe uzomanurira kuneza nziza z’abakene

[25] Aca ashikirwa n’umwe muri babapfasoni babiri barajana nawe afise isoni, avuga ati:- Umuvyeyi wanje aragutumyeko kugira ngo aguhembe impembo yawe wakoreye yukutunyweshereza ibitungwa vyacu, rero mugihe yamushikira nuku mwiganira ivyabaye vyose, yavuze ati:- ntutinye uramaze kurokoka n’abantu bahemukiye imitima yabo

[26] Aca avuga umwe muri babapfasoni babiri ati:- ewe data wanje, numukoteshe uyu nyene, ntankeka umwiza ashoboye kukodeshwa nurya afise ubushobozi kandi yizigiwe

[27] Avuga ati:- jewe ngomba ndaguhe umwe muri aba bigeme banje babiri nuguca ingero y’imyaka umunani, niwakwiza imyaka cumi bizovana na wewe mugabo jewe sinshaka kukugora kuko uzonsanga Imana ibishatse ndimu bantu bagira ineza

[28] Avuga ati:- ivyo biraheze hagati yanje na wewe mugabo ikiringo nzomarira ko sinze mperanirwe, n’Imana niyo ikingira kuri ibi vyose tuvuga

[29] Ihihe yakwiza ikiringo ciwe intumwa y’Imana Mussa (iii) yaciye afata urugendo hamwe n’umuryango wiwe basubira iwabo iyo yavuye, aca abona umukomezwa uri kumpande y’umusozi, aca abwira umuryango wiwe ati:- nimu ndorerere ng’aha muvy’ukuri nabonye umukomezwa nkumbure ndabazanira inkuru zawo canke ndabazanire igishirira cuwo mukomezwa kugira ngo mwote

[30] Mugihe yashikira uwo mukomezwa kuruhande rw’iburyo ryuwo mwaba mukibanza cahezagiwe kivuye kugiti twaciye tumu hamagara duti:- ewe Mussa, ntankeka ni jewe nd’Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[31] Nute iyo nkoni yawe hasi, rero mugihe yayibona inyiganga nk’inzoka yaciye ahindukira agenda adahindukira inyuma aca abwirwa ati:- ewe Mussa, nuze ngaha imbere mugabo ntutinye, mu vy’ukuri wewe uri mu bantu bari mumahoro

[32] Niwinjize ukuboko kwawe mundebuye yawe kuzoca gusohoka kwera derere atamwanda uriko, kandi wibangikanishe uko kuboko kwawe mugihe wiketse ikintu c’ubwoba, rero ibi bizoba ari ibimenyetso bibiri bivuye ku muremyi wawe kubera Fir’auni hamwe n’abakuru biwe, ntankeka abo n’abantu babononyi

[33] Yavuze ati:- Muremyi wanje, mu vy’ukuri jewe narishe umuntu muribo, kuri ivyo ntinya yuko bongandagura

[34] Namwene wanje Haruna (iii) niwe atomora amajambo neza gusumba jewe, rero numu rungike tube turi kumwe nawe abe umufasha wanje, mu vy’ukuri jewe ntinya yuko bazompakana

[35] Imana ica ivumera iti:- tuzoshiramwo ubushobozi kuri mwene wanyu kandi tuze tubahe intsinzi kugeza naho batazoba shikira kubera ibimenyetso vyacu kuri mwebwe hamwe nabazoba kurikira, muzoba mufise intsinzi nyakuri

[36] Mugihe Mussa (iii) yabashikira afise ibimenyetso biri k’umugaragaro baciye bavuga bati:- ibi bintu ntivyari kuba ibi mugabo ubu n’uburozi bwateguwe, kandi natwe ntitwigeze tuvyumva kubavyeyi bacu baho hambere

[37] N’intumwa y’Imana Mussa (iii) ica ivuga iti:- Muremyi wanje, urazi uwugushikiye n’uburongozi buvuye kuriwe, nuwuzoba afise amaherezo nukubaho kwiza, mu vy’ukuri aba hemukiye imitima yabo ntantsinzi bazoba bafise

[38] Nawe Fir’auni yavuze ati:- mwebwe bategetsi bakuru, sinabimenye kubera mwebwe iyindi Mana atari jewe gusa rero ewe Hamana nuncanire umukomezwa hejuru y’ivu, hanyuma uce unyubakira ikimenyetso kirekire kugira ngo mbashe kurunguruka Imana ya Mussa (iii), nanje ndamwikeka yuko ari mubantu b’ababeshi

[39] Yarishimye hamwe n’ingabo ziwe muri ico gisagara mugihe ata burenga nzira abufitiye, baca bikeka yuko batazo subizwa iwacu

[40] Natwe twaramuhanye hamwe n’ingabo ziwe, duca tubajugunyira mukiyaga, rero nimwitegereze ukugene amaherezo yabo bahemukiye imitima yabo

[41] Twabagize abategetsi bahamagara abandi mu muriro udahera no k’umusi w’umuhero w’Isi ntibazo rokoka

[42] Tuba kurikizako umuvumo w’Imana kuri iy’Isi no k’umusi w’imperuka bazoba bari mubamerewe nabi cane

[43] Ntankeka twahaye Mussa (iii) igitabu munyuma yuguhonya abantu baho hambere kugira ngo kibabere icuguruzo c’amaso y’abantu, kandi kibabere uburongozi n’imigisha kugira ngo bikebuke

[44] Kandi wewe ntiwari muruhande bw’uburengera zuba mugihe twamushira Mussa (iii) amategeko yacu, kandi ntiyari mubantu bari ngaho

[45] Mugabo twebwe twararemye abandi bantu benshi n’ubuzima bwabo kuba burebure kuribo, kandi wewe ntiwari umusangwa wakino gisagara ca Madyana wasomeramwo aya majambo y’Imana matagatifu, mugabo twebwe twahora turungika intumwa z’Imana gusa

[46] Kandi ntiwari kuruhande rw’umusozi mugihe twamu hamagara mugabo n’imigisha y’Umuremyi wawe kugira ngo ubatuze abantu bada shikirwa nuwutuza imbere yawe nkumbure bazokwibuka

[47] Kugira ngo ntimuze muhure n’ivyago kuvyo amaboko yabo yatanguje kugira baciye bavuga bati:- Muremyi wacu, mbega ni kuki uta turungikiye intumwa y’Imana natwe duce dukurikira aya majambo yawe nuguca tuba mu bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[48] Mugabo mugihe bashikirwa n’ukuri kuvuye iwacu, baciye bavuga bati:- mbega ni kuki atahawe nkivyo yahawe Mussa (iii) mbega ntiba vyanse ivyo yahawe Mussa (iii) kuva kera nabo baca bavuga bati:- n’abarozi babiri bafashanya mu kuvuga bati:- mu vy’ukuri twese turabanka

[49] Vuga uti:- nimuzane igitabu kivuye ku Mana, murico harimwo uburongozi bwiza gusumba ibi bibiri kugira ngo ndamukurikire nimwaba muvugisha ukuri

[50] Nibatakwishura naho umenye yuko bakurikira muvyo bishakiye bonyene, none ni nde yazimiye gusumba urya arondera ivyo yipfuza ataburongozi buvuye ku Mana, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu bahemukira imitima yabo

[51] Mu vy’ukuri twarabakurikije amajambo kugira ngo bibuke

[52] Abo twahaye igitabu imbere y’iki ariyo Qur’aani bamwe muribo baracemera

[53] Mugihe basomewe aya majambo baca bavuga bati:- turayemeye kandi ntankeka uku niko kuri kuvuye ku Muremyi wacu mu vy’ukuri imbere y’ibi vyose twari mu bantu biyemeje imbere y’Imana

[54] Abo bantu bazoronswa impembo zabo z’incuro zibiri kubera yuko bihanganye mugukura amabi kuneza nugutanga muvyo twabahaye

[55] Mugihe bumvise ibihuha baca baja kure yabo nukuvuga bati:- twebwe dufise ibikorwa vyacu namwe mufise ivyanyu n’amahoro nabe kuri mwebwe, twebwe ntidushaka abantu b’ibijuju

[56] Mu vy’ukuri wewe ntushobora kurongora uwo wishakiye mugabo Imana niyo irongora uwo yishakiye nayo niyo ifise ubumenyi bw’abarokoka

[57] Abahakanyi b’Imana y’ukuri bavuze bati:- nitwakurikira ubwo burokoke turi kumwe nawe tuzoca dukurwa muri iki gisagara cacu, mbega ntitwabicaritse mungoro ntagatifu y’iteka y’amahoro iratirwa n’ivyamwa vy’ubwoko bwose, nukuba ari imigisha ivuye iwacu mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[58] Twahoneje ibisagara bingahe vyigize akagarama ruganda kubera ubuzima bwabo, n’amazu yabo atabayabamwo munyuma yabo atari mu bantu bakeyi muribo, na twebwe nitwe basirwa babo

[59] N’umuremyi wawe ntahonya ibisagara ivyarivyo vyose kugeza aho arungika intumwa mugisagara cabo gikuru, hanyuma ibasomere amajambo yacu y’Imana, na twebwe ntiduhonya ivyo bisagara kugeza aho benevyo babaye abahemu

[60] Nicarico cose mwahawe mubikoresho vy’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi hamwe n’ibisharizo vyayo gusa, mugabo ibiri ku Mana nivyo vyiza nibizosigara, mbega ntimutegera

[61] Mbega wamuntu twemerera indagano nziza kandi akazoyironka mbega azongana nuwo twahezagiye kumahirwe yo ng’aha kw’Isi gusa hanyuma k’umusi w’imperuka abe mubantu bazoshengezwa mu muriro udahera

[62] N’umusi Imana izoba hamagara hanyuma ivuge iti:- bari hehe basomambike banje mwamye mwihayisha yuko turi kumwe nabo

[63] Bazovuga bamwe bashikiwe kuribo niyo mvugo bati:- Muremyi wacu aba bantu nibo twazimije, tubazimiza nkuko natwe twazimiye rero turabikuyeko imbere yawe kandi ntibasenga twebwe

[64] Hazovurwa hati:- nimuba hamagare basomambike banyu, mubisanzwe bazo hamagarwa mugabo ntibazobitaba ariko bazobona ibihano iyo bobaye mu bantu barongotse

[65] N’umusi Imana izoba hamagara hanyuma ize ivuge iti:- mbega mwishuye iki zantumwa z’Imana

[66] Inkuru z’uwo musi bazozibagira, nabo ntibazo shobora kubazanya icarico cose

[67] Nayo uwasavye ikigongwe nukwemera hamwe nukugira ibikorwa vyiza, nkumbure yoba ari mubazoba bafise intsinzi

[68] N’umuremyi wawe arema uko yishakiye akitorera uko yishakiye, abantu ntibanegura kuko iri kure nigabanukirwa ry’ibintu ivyarivyo vyose, kandi irisukuye nabo bayi gereranya n’ibindi bintu

[69] N’umuremyi wawe arafise ubumenyi bw’ivyo ibikiriza vyabo binyegeza hamwe n’ivyo baserura

[70] Nayo niyo Mana atayindi isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene rudende, ihayagizwa ryose ryiza haba muntango canke kw’iherezo ryayo ryose nirwiwe, n’amategeko yayo yose n’amwe, mwese muzosubizwa iwe

[71] Vuga uti:- nimumbwire yuko Imana igize ir’ijoro ngo rigume ari ijoro gusa kugeza k’umusi w’umuhero w’Isi n’iyihe Mana atari Imana izoba garurira uwo muco? mbega mwebwe ntimwumva

[72] Vuga uti:- ni mumbwire yuko Imana igize umutaga ngo ugume ari umutaga gusa kugeza k’umusi w’umuhero w’Isi n’iyihe Mana atari Imana yonyene izoba garurira iryo joro? mbega mwebwe ntimubona

[73] Kubera impuhwe zayo, yarabagiriye Ijoro n’Umutaga kugira ngo muruhukire muri iryo joro nukurironderera mwo imigisha yaryo kugira ngo mushime

[74] N’umusi izoba hamagara nukuvumera iti:- bari hehe basomambike banje mwamye mwihayisha yuko turi kumwe nabo

[75] Tuzokura mu bantu babe ivyabona hanyuma tuze tubabwire duti:- nimuzane ibirego vyanyu, aho niho bazoca bamenya yuko ukuri kuri ku Mana kandi bazotakaza ivyo bahora badukana navyo

[76] Mu vy’ukuri Qaaruni yari mu bantu bo kuntumwa y’Imana Mussa (iii) mugabo yarahemutse natwe twamuhaye ububiko bw’imfunguruzo zabwo zinanira gutwarwa n’abantu bafise inguvu abantu biwe bamubwiye bati:- ntiwishime mu vy’ukuri Imana ntikunda abantu bishima

[77] Kandi urondere kuvyo Imana yaguhaye bubwicaro bwiza bwo mw’Ijuru kandi ntiwibagire igice cawe c’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi, kandi ugire ineza nkuko Imana yabikugiriye, kandi nturondere kugira ubwononyi ng’aha kw’Isi, ntankeka Imana ntikunda abononyi

[78] Aca avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nahawe ibi vyose kubera ubumenyi mfise, ntiyamenye yuko Imana yahoneje imbere yiwe abantu bari bafise ubushobozi kumusumvya, kandi bari bafise umurwi muniniya w’abantu kandi babi batazobazwa ibicumuro vyabo

[79] Yaraserutse ku bantu biwe nkuko yama ashariza baca bavuga bamwe bipfuza ubuzima bwo ng’aha kw’Isi bati:- iyo turonka nkuko yahawe Qaaruni, mu vy’ukuri niwe nyene imigisha mininiya

[80] Nabahawe ubumenyi bavuze bati:- oh! Impembo y’Imana niyo nziza kuwemera nukugira ibikorwa vyiza, kandi ntibazohabwa ivyo vyose atari mu bantu bihangana

[81] Twaciye duhonya uyo Qaaruni hamwe n’inzu yiwe mukuzimu, kandi ntawundi murwi wariho wukumufasha atari Imana yonyene gusa, kandi ntiyari mu bantu bashoboye kwifasha

[82] Bakaba bavuga bamwe bipfuza ubutegetsi bwiwe aho hahise bavuga bati:- ewe Mana ni wewe wongereza imigisha kuwo wishakiye ma bantu bawe, kandi ukima uwo wishakiye iyo Imana itatugirira impuhwe, ntankeka yari kuduhonya twese, mu vy’ukuri ntantsinzi y’abahakanyi b’Imana y’ukuri

[83] Iyo ngoro yo mw’ijuru tuzoyigirira bamwe badashaka kwishima kuri iy’Isi canke ubwononyi, n’impera nziza izokwegukira abantu beranda

[84] Uwuzogira ineza azoronka impembo nziza gusumba iyo neza yagize, nayo abazogira amabi ntibazo hembwa abo bagira amabi atari kuri y’amabi yabo bahora bagira

[85] Mu vy’ukuri Imana niyo yagutegetse kugira ngo ukurikire iyi Qur’aani ntagatifu mu vy’ukuri izokugarura aho bagarukira, kandi nuvuge uti:- Umuremyi wanje niyo ifise ubumenyi bw’uwuzoza azananye n’uburongozi hamwe n’uwuzoba ari mubuzimire buri k’umugaragaro

[86] Na wewe ntiwizera yuko uzoshikirizwa igitabu gitagatifu, mugabo n’imigisha y’Umuremyi wawe, rero ntube umufasha wabatemera Imana yabo y’ukuri

[87] Kandi ntibakuzitire mugukurikira amajambo y’Imana matagatifu mugihe umaze kwugururirwa, kandi uhamagare abantu kumuremyi wawe kandi ntube uri mubantu bagereranya Imana n’ibindi bintu

[88] Kandi ntusabe hamwe n’iyindi Mana, kuko atayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, rero ibintu vyose bizopfa dukuyemwo Imana yonyene rudende, icibwa ry’urubanza riri iwe, niwe niho muzo subizwayo mwese

Igitagangurirwa

Surah 29

[1] Alif, Laam, Miiym, (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa)

[2] Mbega abantu biyumvira yuko bavuga yuko bemera bimwe vy’ukuri nabo ntibageragezwe

[3] Oya! ntankeka twarabataye mungorane bamwe babayeho imbere yabo, mu vy’ukuri Imana izoba menyesha abavugisha ukuri, kandi izoba menyesha ababeshi

[4] Mbega biyumvira yuko bamwe bagira ivyaha yuko bazotunanira, imanza zabo mbi nizo zicibwa

[5] Uwushaka guhura n’Imana yiwe, mu vy’ukuri impanuka yayo izoshika atagisivya nayo niyo yumva, kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[6] N’uwihangana ntankeka yihangana kubera umutima wiwe mu vy’ukuri Imana ntikeneye imfashanyo z’abantu

[7] N’abemeye Imana yabo y’ukuri hamwe nukugira ibikorwa vyiza mu vy’ukuri tuzobagirira imbabazi kumabi yabo hanyuma tuze tubahembe kuvyo bahora bagira

[8] Twarahanuye umuntu ngo agire ineza kubavyeyi biwe mugabo nibagutegeka ngo ugereranye Imana n’ibindi bintu nawe ata bumenyi ubifitiye ntuba gamburukire, kuko iwanje niho muzogarukira mwese hanyuma nzobabwira ivyo mwahora mugira vyose

[9] Nayo abemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza ntankeka tuzoba shira mu bantu beranda

[10] No mu bantu bawe hari abavuga yuko bemeye Imana yabo y’ukuri mugabo mugihe bashavujwe bari munzira y’Imana baca bagira amarorerwa ashikira abantu nkuko ari ibihano vy’Imana, rero habonetse amahoro avuye ku Muremyi wabo baca bavuga bati:- ntankeka twebwe twari kumwe namwe, mbega Imana ntabumenyi ifise bw’ukumenya ibiri mubikiriza vy’abantu bose

[11] Mu vy’ukuri Imana izoba menyesha bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri kandi izoba menyesha ababeshi

[12] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri bavuze babwira abemeye Imana yabo y’ukuri bati:- ni mukurikire inzira yacu natwe tuzokwikorera ibicumuro vyanyu mugabo ntibazo shobora kwikorera ibicumuro vyabo n’ikintu na kimwe, mu vy’ukuri nibo babeshi gusa

[13] Mu vy’ukuri bazo kwikorera amatu yabo n’ayandi matu hamwe n’amatu yabo, mu vy’ukuri k’umusi w’imperuka bazobazwa kuvyo bahora barementanya

[14] Ntankeka twararungitse intumwa y’Imana Nuhu (iii) ku bantu biwe nukubana nabo kukiringo c’imyaka igihumbi ibura imyaka mirongo itanu mu nyuma yaho umwuzurire w’amazi warabashikiye mugihe bari mubahemukiye imitima yabo

[15] Twaramurokoye hamwe n’abantu biwe bari mubwato natwe duca tugira ngo kibe ari ikimenyetso kubantu bose

[16] N’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- ni musenge Imana kandi muyitinye ayo niyo mahoro kuri mwebwe nimwaba mufise ubumenyi buhagije

[17] Mu vy’ukuri ni mwebwe musenga amasanamu nukureka gusenga Imana yanyu y’ukuri nukugira ububeshi, ntankeka barya musenga nukureka gusenga Imana y’ukuri, abo musenga ntabubasha bw’imigisha y’Imana bafise ahubwo ni musabe imigisha ku Mana kandi muyisenge nukuyishimira kuko iwe niho muzo subizwa yo

[18] Nimwa hakana mumenye yuko hamaze guhakanwa abantu baho hambere yanyu, kandi si kuntumwa y’Imana atari ugushikiriza ubutumwa bwiwe buri k’umugaragaro

[19] Mbega ntibabona ingene Imana yatanguye kurema ibiremwa vyayo, hanyuma ikazobigarura ubugira kabiri mu vy’ukuri ivyo vyose ku Mana n’ibintu vyoroshe cane

[20] Vuga uti:- nimugendagende kuri iy’Isi hanyuma mwitegereze ingene Imana yatanguye kurema, hanyuma Imana niyo izorema irindi shusho ryaho hanyuma, ntankeka rero Imana niyo nyene ububasha buri hejuru y’ibintu vyose

[21] Imana ihana uwo yishakiye nukugirira ikigongwe kuwo yishakiye, kandi muzojanwa iwe mwese

[22] Namwe ntimushobora kuyinanira haba ngaha kw’Isi canke mw’Ijuru, namwe ntawubakingira mufise canke umufasha atari Imana yonyene gusa

[23] Na bamwe bahakana amajambo y’Imana matagatifu hamwe nuguhura nayo, abo bantu nibo bazokwihebura nukuronka imigisha yanje nabo nibo bazoronka ibihano bibabaza cane

[24] Rero ntiyabaye inyishu yabo bantu biwe atari uko bavuga bati:- nimumwice canke mumuturire, mugabo Imana yaciye imurokora nuwo muriro, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo icirwa ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[25] Nawe yavuze ati:- mu vy’ukuri mwebwe mwagize amasanamu yanyu muyagira Imana aho kugira Imana y’ukuri hamwe nugukundana hagati yanyu mubuzima bwo ng’aha kw’Isi, mugabo k’umusi w’imperuka mwese muzo kwankana muteko muvumane, hanyuma ubwicaro bwanyu buzoba ari ubwo mu muriro udahera kandi ntimuzoronka umufasha

[26] Rero intumwa y’Imana Lutwi (iii) iramwemera nukuvuga iti:- mu vy’ukuri jewe nimukiye ku Muremyi wanje, ntankeka niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[27] Twaramuhaye intumwa y’Imana Is’haqa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Yaaquubu (iii) hanyuma dushira muruvyaro rwiwe kuba ari intumwa y’Imana hamwe n’igitabu hanyuma tumuha impembo yiwe ng’aha kw’Isi, nawe k’umusi w’imperuka mu vy’ukuri azoba mubantu beranda

[28] N’intumwa y’Imana Lutwi (iii) mugihe yabwira abantu biwe ati:- ntankeka mwebwe muriko muragira amabi kandi ata muntu n’umwe yabaye imbere yanyu yagize ayo mabi nkayo mu bantu bo ngaha kw’Isi

[29] Ni mwebwe muhuza ibitsina vyanyu muri abagabo kubandi nukuzitira inzira nukugira amabi mumanama yanyu, rero ntiyabaye inyishu y’abantu biwe atari uko bavuze bati:- nutuzanire ibihano vy’Imana niwaba uri mubantu bavugisha ukuri

[30] Yavuze ati:- Muremyi wanje, nunkingire n’aba bantu babononyi

[31] N’intumwa zacu mugihe zashikira intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) zimufitiye ubutumwa bwiza zaciye zivuga ziti:- ntankeka twebwe tuzohonya aba bantu b’iki gisagara, mu vy’ukuri aba bantu biwe babaye abahemu b’imitima yabo

[32] Avuga ati:- mu vy’ukuri muri abo bantu harimwo intumwa y’Imana Lutwi (iii), nabo bavuga bati:- twebwe turabizi neza mubari muri ico gisagara, mu vykuri twebwe tuzomu rokora hamwe n’abiwe bose dukuye mwo umukenyezi wiwe azoba ari mubantu bazoba bicaye inyuma y’abandi

[33] N’intumwa zacu mugihe zashikira intumwa y’Imana Lutwi (iii) yaramaramaye kubera abo bashitsi no kumutima wiwe waciye uba nabi kubera abo bashitsi bamushikiye, nabo baca bavuga bati:- ntugire ubwoba, kandi ntuteterwe ntankeka twebwe turakurokora wewe hamwe n’abantu bawe bose, dukuye mwo umutambukanyi wawe ari mu bantu bazoba bicaye inyuma y’abandi

[34] Mu vy’ukuri twebwe tuzo manura hejuru y’abantu b’iki gisagara ibihano bivuye mw’Ijuru kubera ubuhakanyi bwabo

[35] Ntankeka twebwe twasize muri iki gisagara ibimenyetso biri k’umugaragaro kubantu bategera neza

[36] N’abantu bokwa Madyana twarabarungikiye mwene wabo Shuweibu (iii) nawe avuga ati:- mwebwe bantu banje, nimu senge Imana kandi mutinye wa musi w’imperuka kandi ntimugende kw’Isi namwe muri abononyi

[37] Mugabo baramuhakanye, rica risokora imitima yabo nyamugigima, nabo bari munzu zabo baguye igihumure

[38] Nabene Aadi hamwe na Thamuda, no mumazu yabo twaraberetse neza ingene Shetani yabaryoheje mubikorwa vyabo bibi kandi bigaritse nukubazitira inzira mugihe bari mu bantu babona

[39] Na Qaaruni hamwe na Fir’auni na Haamana, mu vy’ukuri barashikiwe n’intumwa y’Imana Mussa (iii) ifise ibimenyetso biri k’umugaragaro mugabo n’abantu bishima kuri iy’Isi mugabo ntibashoboye gutsinda Imana

[40] Rero umwe wese twaramuhanye kubera ibicumuro vyiwe, hakaba muribo abo twashikirije igihuhusi c’umusenyi, n’abandi muribo basokowe imitima yabo kw’ijwi rininiya cane, n’abandi muribo twabatsindagiye mukuzimu, n’abandi muribo twabibije mumazi, rero ntiyari kuba Imana yoba hemukiye mugabo nibo bahemukiye imitima yabo

[41] Akarorero ni nk’abagize Imana atari Imana y’ukuri rero ni nk’akarorero k’igitangurirwa cishishira inzu yaco, ntankeka munzu ihoyahoye gusumba izindi nzu zose niyo y’igitangurirwa nkiyo bobimenya

[42] Mu vy’ukuri Imana irafise ubumenyi bwuko gusenga kwabo ibindi bintu nukureka gusenga Imana y’ukuri, nayo niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[43] Nubwo burorero bwose nibwo twereka abantu, mugabo ntibategera atari mu bantu babizi

[44] Imana niyo yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ivyemezo ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[45] Nusome muvyo washikirijwe mubutumwa bw’Imana buri mugitabu c’Imana, hanyuma uhagarike amasengesho kuko ayo masengesho niyo akingira ibintu vy’umwanda n’amabi yose, mu vy’ukuri iyibuka ry’Imana niryo jambo rihambaye cane, n’Imana niyo ifise ubumenyi bwivyo mugira vyose

[46] Kandi ntimuharire n’abantu bahawe igitabu atari kubintu vyiza dukuyemwo abahemukiye imitima yabo muribo, kandi muvuge muti:- turemeye kuvyamanuwe kuri twebwe hamwe nivyamanuwe kuri mwebwe, n’Imana yacu hamwe n’Imana yanyu n’imwe, natwe n’abantu tugamburuka kuriyo

[47] Uku rero niko twakumanuriye iki gitabu, rero bamwe twaha iki gitabu baracemera no muribo harimwo abaracemera kandi ntibahakana aya majambo yacu atari babahakanyi b’Imana

[48] Kandi ntiwari mubasomyi bw’igitabu icarico cose imbere y’iki, kandi ntiwacanditse n’ukuboko kwawe kw’iburyo kuko bari kugira amakenga bamwe bagomba guhindura ukuri kwama

[49] Ahubwo aya n’amajambo ari k’umugaragaro kandi ari mubikiriza vy’abahawe ubumenyi, kandi ntibahakana amajambo yacu dukuyemwo abahemukiye imitima yabo

[50] Baravuze bati:- mbega ko tutamanuriwe ibitangaro bivuye ku Muremyi wiwe, wewe nuvuge uti:- ibitangaro vyose biri ku Mana yonyene gusa nanje mu vy’ukuri jewe ndimu bantu batuza kandi nshikiriza ubutumwa k’umugaragaro

[51] Mbega ntibahagijwe nuko twakumanuriye iki gitabu basomerwa, ntankeka muri ibi vyose harimwo imigisha n’ubutumwa ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[52] Vuga uti :- Imana yonyene irahagije kuba ari icabona hagati yanje na mwebwe, kuko niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mu Majuru no kw’Isi, na bamwe bemera ibitarivyo n’uguhakana Imana yabo y’ukuri, abo nibo bazoronka uruhombo

[53] Bagusaba ngo ubanyarukirize ibihano vyavuba na bwango mugabo iyo hataba umwanya wategekanijwe bari gushikirwa n’ivyo bihano, mu vy’ukuri ivyo bihano bizoba shikira giturumbuka mugihe bazoba batabizi

[54] Baguhimiriza ibihano vy’Imana ngo bibashikire vuba na bwango mugihe umuriro udahera uzoba wabakikuje abo bantu batemera Imana yabo y’ukuri

[55] Umusi bazofukwa n’ibihano bivuye hejuru yabo n’ibindi bizoba bivuye munsi y’amaguru yabo, nawe azovuga ati:- nimuhonje kuvyo mwahora mugira

[56] Emwe bantu banje mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mu vy’ukuri iy’Isi yanje muriko iragutse cane, nanje nimunsenge gusa

[57] Umutima w’umwe umwe wese uzohonja urupfu, hanyuma muzo subizwa iwacu

[58] N’abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, ntankeka tuzobicarika mumazu agerekeranye kuyandi yo mw’ijuru hacamwo inzuzi imbere yabo, hanyuma baze babeyo mubuzima bwabo bwose, mbega n’imigisha imeze gute ku bantu bagira ineza

[59] N’abihanganye nukwizera Umuremyi wabo

[60] N’ibikoko bingahe bidashobora kwitungira imigisha yavyo, mugabo Imana niyo iha iyo migisha yayo hamwe namwe, kandi niyo yumva n’ubumenyi buhagije

[61] Ubajije abantu uti:- ni nde yaremye Amajuru n’Isi hamwe nukurema Izuba n’Ukwezi ntankeka bazo kwishura bati:- n’Imana, none bahindukizwa hehe

[62] Imana niyo iha imigisha yayo kuwo yishakiye mu bantu bayo, nukuyiha ibikwiranye nawe, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[63] Ubabajije uti:- ni nde amanura amazi mubicu nukuzura Isi yari yarapfuye, ntankeka bazovuga bati:- n’Imana, nawe nuvuge uti:- ishimagizwa ryose rikwiriye Imana, mugabo benshi muribo ntavyo bazi namba

[64] Ntibwari kuba ubu buzima bwo ng’aha kw’Isi atari uko ataco bumaze ari ugufyinata gusa, n’inzu yo mw’Ijuru aribwo buzima nyabwo nk’iyo bobimenya

[65] Mugihe buriye hejuru y’amato baca basaba Imana yabo y’ukuri, mugihe bayi ninahaza nukuyi gamburukira, mugabo Imana ibashikanye kw’Isi n’amahoro meza, baca bayi gereranya n’ibindi bintu

[66] Bashobore kuda shima kuvyo twabahaye kugira ngo binezereze, kumabi yabo mugabo ubu vuba bazobimenya

[67] Mbega ntibabona yuko twagize igisagara gitagatifu c’amahoro mugihe hasokorwa abantu bo kumpande zaco, mbega bemera ibitari ivy’ukuri nuguhakana imigisha y’Imana

[68] Ni nde muhemu mukuru gusumba urya abeshera Imana, canke uwuhakana ukuri kumushikiye, mbega simu muriro udahera ariho hazoba ubwicaro bwabo bahakanyi

[69] Nayo abihanganye kubera twebwe, mu vy’ukuri tuzoba yobora munzira zacu, kandi ntankeka Imana irikumwe n’abagira ineza

Abarōma

Surah 30

[1] Alif, Laam, Miiym, (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa)

[2] Abarumi batsinzwe

[3] Mugisagara kiri hafi yabo bamaze gutsindwa, mugabo bazotsinda

[4] Mumyaka mikeyi gusa itegeko ni ry’Imana yonyene imbere n’inyuma, y’uwo musi aba Isilamu bazonezerwa

[5] K’uburokoke bw’Imana irokora uwo yishakiye, nayo niyo ifise ubushobozi bukwiye n’impuhwe zihagije

[6] Indagano y’Imana n’indagano Imana idatabwa mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[7] Barafise ubumenyi buboneka bujanye n’ubuzima bwo ng’aha kw’isi, mugabo bakihenda n’ubuzima bwo mw’ijuru budahera

[8] Mbega ntibiyumvira mumitima yabo yuko Imana itaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose yuko ari ivy’ukuri, no kugihe cagenywe mu vy’ukuri abantu benshi ntibavyemera yuko bazohura n’Umuremyi wabo

[9] Mbega ntibagenda genda kuri iy’Isi turiko nukuraba ukugene yabaye amaherezo y’aba bantu bamyeho imbere yabo, nabo bari bafise ubushobozi buhanitse kubasumba, bakaba barima kuri iy’Isi nuku yiringaniza neza kubasumba uko bahora bayi ringaniza, n’intumwa zabo z’Imana zarabashikiye zifise ibimenyetso biri k’umugaragaro, rero Imana ntiyari kubahemukira, mugabo nibo bonyene bahemukiye imitima yabo

[10] Hanyuma impera yabagize amabi yose nuguhakana amajambo y’Imana matagatifu nukuyatyoza

[11] Imana rugira vyose niyo yatanguje kurema ibiremwa vyose, kandi niyo izobigarura hanyuma bize bisubizwe iwe

[12] N’umusi umuhero w’Isi uzoshika, inkozi z’ibibi zose zizo debukirwa

[13] Ntibazoba bafise uwubasabira mubo bahora bagereranyako n’ibindi bintu, nabo bagereranywako n’ibindi bintu bazoba hakana icese

[14] N’umusi w’umuhero w’Isi uzoboneka kuri uwo musi abantu bazocanamwo

[15] Nayo abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, bazonezerezwa nabo bari mumirima iteye igomwe iri mw’ijuru

[16] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri, nuguhakana amajambo yacu hamwe n’ihuriro ry’umusi w’imperuka abo bantu bazoshengezwa n’ibihano vyo mumuriro udahera

[17] Rero nimuyihayagize Imana mugihe c’ijoro hamwe no mugihe co mugitondo

[18] Nihayagizwa ryose ryiza niry’Imana haba mumajuru canke kw’Isi n’igihe co k’umuhingamo hamwe n’igihe co kumurango

[19] Niyo ikura igifise ubuzima mukintu capfuye, nugukura ikintu capfuye mukintu gifise ubuzima, kandi niyo igira Isi kuba ari toto mugihe yari yarapfuye, rero uko niko muzozurwa

[20] No mubimenyetso vyayo nuku kubarema ibakuye mw’ivu hanyuma nukuba abantu bakwiye

[21] No mubimenyetso vyayo nuko yabaremeye abapfasoni banyu nkuko namwe mwaremwe kugira ngo muronke ihumurizo kuribo, nayo yabagiriye urukundo n’ikigongwe hagati yanyu, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu biyumvira

[22] No mubimenyetso vyayo nukurema Amajuru n’Isi hamwe nugutahuza indimi zanyu n’amabara yanyu, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bafise ubumenyi buhagije

[23] No mubimenyetso vyayo nuko kuryama kwanyu kwo mw’Ijoro n’umutaga, n’ukurondera icorirenza, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso kubantu bumva

[24] No mubimenyetso vyayo nukubereka imiravyo nukubatera ubwoba n’igihababu nukumanura amazi avuye mubicu, kuriyo igaca izura Isi yari yarapfuye, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bategera neza

[25] No mubimenyetso vyayo nuko Ijuru n’Isi bihagaze kw’itegeko ryayo, hanyuma mugihe izoba hamagara ihamagaro rimwe gusa mwese muzozuka mukuzimu

[26] Ibiri mumajuru no kw’Isi yose ni vy’Imana, kandi vyose nibi gamburukira Imana

[27] Nayo niyo yatanguje ibiremwa vyose ikaba nayo ariyo izobigarura bikaba kuriyo ari ibintu vyoroshe cane kuriyo, nayo niyo ifise ihayagizwa ryiza riri mw’Ijuru no kw’Isi nayo niyo nyene ububasha n’ubuhizi buhagije

[28] Yarabatangiye ko akarorero kubijanye n’imitima yanyu, mbega mubo mwitungiye n’amaboko yanyu y’iburyo harimwo abo mucuditse nabo muvyo twabahaye kugeza naho mungana nukubatinya nkuko mwitinyana kubwanyu, uku rero niko dutandukanya aya majambo yacu ku bantu bategera

[29] Mugabo abahemukiye imitima yabo nuko bakurikiye amatamariro y’imitima yabo nabo batabizi, none ni nde ashobora kurongora uwo Imana yataye mubuzimire, nabo ntibazoba bafise abazoba rokora

[30] Rero nutumbereze amaso yawe kw’idini ry’ukuri, kuko ariryo rema Imana yabaremeye abantu, rero ntahindagurika mwirema ry’ibiremwa vy’Imana, iryo niryo dini ry’ukuri mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[31] Nimu gamburuke kuriyo kandi muyitinye kandi muhagarike amasengesho yanyu, mugabo ntimube muba gereranya Imana n’ibindi bintu

[32] Muba tandukanije idini ryabo nukuba imirwi n’iyindi, umurwi umwumwe wose unezerezwa nico ufise

[33] Abantu bashikiwe n’ivyago niho baca batabaza Umuremyi wabo n’ubugamburutsi ntangere, hanyuma iberetse imigisha yayo niho bamwe muribo baca bagereranya Imana yabo n’ibindi bintu

[34] Muguhakana muvyo twabahaye, rero nimunezerwe mugabo ubu vuba muzotahura

[35] Mbega ntitwa bamanuriye ivyemezo bibakura amakenga kuvyerekeye uko kugereranya Imana n’ibindi bintu

[36] No mugihe twabahonjesha abantu imigisha yacu baca bayihimbarira, mugabo mugihe bashikiwe n’ivyago kubera ivyo amaboko yabo yakoze, mumwanya isase baca badebukirwa

[37] Mbega ntibabona yuko Imana yugururira imigisha yayo myinshi kuwo yishakiye nukwima uwo yishakiye, ntankeka rero muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[38] Rero numuhe umubanyi ibikenewe kuriwe hamwe n’aboro nabari murugendo ivyo navyo ni vyiza kubashaka ikigongwe c’Imana, abo nibo bazoronka intsinzi nyakuri

[39] Nayo amahera mwatanze y’umurengero kugira ngo yongere kumatungo y’abantu mumenye yuko imbere y’Imana hatongereka ko n’ikintu nakimwe, mugabo muvyo mutanga kubera imperezwa nugushaka ikigongwe c’Imana rero abo bantu nibo bongerezwa inyungu kumatungo yabo

[40] Imana niyo yabaremye nukubaha imigisha yayo, hanyuma niyo izobica hanyuma ibazure, mbega muri bamwe mugereranya n’Imana yuko harimwo uwushobora kugira icarico cose muri ibi, rero itandukanye nuku gabanukirwa kukintu icarico cose kandi niyo iri hejuru gusumba kuvyo bayi gereranirizako

[41] Bwarabonetse ubwononyi ng’aha kw’Isi no mubiyaga kubera ivyakozwe n’amaboko y’abantu, rero kugira ngo ibahonjeshe bimwe mubintu bagize, nkumbure bogaruka

[42] Vuga uti :- nimugire urugendo kuri iy’Isi kandi mwitegereze ingene yabaye amaherezo yababaye imbere yabo, benshi muribo bari muba gereranya Imana n’ibindi bintu

[43] Rero nutumbereze amaso yawe munzira y’idini y’ukuri imbere yugushika kuri uwo musi utazitirwa uvuye ku Mana, kuri uwo musi niwo musi abantu bazo tandukanira

[44] Uwuhakanye uko guhakana kwiwe kuri hejuru yiwe wenyene, nabagira ineza bazigirira imitima yabo

[45] Kugira ngo ibahembe bamwe bemeye nukugira ibikorwa vyiza kumigisha yayo, ntankeka Imana ntikunda abahakanyi bayo

[46] No mubimenyetso vyayo nukuzana imiyaga ishikiriza inkuru nziza nukuba honjesha imigisha yayo, kandi kugira ngo amato agire hejuru y’ibiyaga kw’itegeko ryayo, nukurondera imigisha yayo nukuyi kengurukira

[47] Mu vy’ukuri twebwe twararungitse imbere yawe intumwa z’Imana ku bantu babo bakaba baje bafise ivyemezo biri k’umugaragaro, munyuma yaho twaciye dubahana abagize amabi yose kandi vyari ngombwa kuri twebwe mukuba kingira abemeye Imana yabo y’ukuri

[48] Imana niyo izana imiyaga nukugendesha ibicu hanyuma ikabisanzaza mw’ijuru nkuko ibishaka, hanyuma ikabigira ibimanyu manyu ugaca ubona imvura irakorotse nugushika hasi nukuyishikana kubo yishakiye ku bantu bayo, nabo mumwanya ugaca ubabona banezerewe

[49] Naho imbere yuku manurirwa iyo mvura bari bamaze kwihebura

[50] Rero nimurabe ibimenyetso vy’imigisha y’Imana ingene itotahaza Isi mugihe yari yarapfuye ntankeka Imana niyo izura abapfuye kandi niyo nyene ububasha hejuru y’ibintu vyose

[51] Nkiyo tuzana umuyaga bakawubona ufise ibara ry’umuhondo, kuri ibi vyose bari kubandanya bahakana Imana yabo y’ukuri

[52] Na wewe ntankeka ntushobora kwumvisha ubutumwa bwawe ku bantu bamaze gushengera, canke ntushobora kwumvisha abatumva mugihe bahindukiye bigira iyo baja

[53] Kandi ntushobora kurongora impumyi ziri mubuzimire bwazo, kuko wewe ntiwumvisha abantu atari abemeye amajambo yacu, abo nibo bantu babagamburutsi nyabo

[54] Imana niyo yabaremye mubu goyagoye, no muyuma y’ubwo bugoyagoye ica ibaha inguvu, no munyuma yizo nguvu ica ibasubiza mubu goyagoye bwanyu hamwe n’ubusaza rero Imana irema uko yishakiye nayo niyo nyene ubumenyi n’ubushobozi buhagije

[55] N’umusi umuhero w’Isi uzohagarara, inkozi z’ikibi zizorahira yuko zitabaye kw’Isi atari isaha imwe gusa, uko rero niko bamye bahindaguzwa

[56] Nabahawe ubumenyi nukwemera bimwe bivuye kumutima bazovuga bati:- mu vy’ukuri mwebwe mubayeho kw’itegeko ry’Imana kugeza k’umusi wukuzurwa kwanyu, rero uwo musi nuwo kuzurwa mugabo mwebwe ntavyo mwari muzi namba

[57] Kuri uwo musi ntakizoba fasha ku bantu bahemukiye imitima yabo kubera ingorane zabo, kandi ntibazo kwemererwa ikigongwe cabo

[58] Mu vy’ukuri twaratanze akarorero k’ubwoko bwose kubera abantu muri iki gitabu c’Imana ca Qur’aani ntagatifu, mugabo ubashikirize ivyemezo ivyarivyo vyose, ntankeka abahakanye Imana yabo y’ukuri bazovuga bati:- mwebwe ntimwari mu bantu bahindura ukuri aho kuri

[59] Uko niko Imana itera igikumu kumitima yabamwe badategera

[60] Rero nurorere gusa ntankeka indagano y’Imana niy’ukuri kandi ntibagutere umutima uhagaze bamwe badafise icizero

Luqmānu

Surah 31

[1] Alif, Laam, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa)

[2] Aya n’amajambo y’Imana matagatifu ari muriki gitabu categuwe neza cane

[3] Uburokoke hamwe n’imigisha niku bantu bagira ineza

[4] Bamwe bahagarika amasengesho yabo n’ugutanga imperezwa bakaba bafise icemezo c’umusi w’umuhero w’Isi yuko uriho

[5] Abo nibo bari hejuru y’uburokoke buvuye ku Muremyi wabo, kandi nibo bafise intsinzi nyakuri

[6] Nomu bantu bawe harimwo abatora amajambo ataco amaze kugira ngo bahuvye abantu hamwe n’inzira y’Imana, nabo atabumenyi bw’ikintu na kimwe bazi, nugufyinata munzira y’Imana, rero abo bantu bazoronka ibihano bibatetereza

[7] Mugihe basomewe amajambo yacu matagatifu, baca bayaha imigongo mukwishima nkuko womengo ntibayumvise nkuko kandi mumatwi yabo harimwo uburemere, rero nubashikirize inkuru y’ibihano bibabaza cane

[8] Ntankeka bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, kuribo bazoba bafise imirima y’imigisha

[9] Bazobayo mubuzima bwabo bwose, n’indagano y’Imana ni y’ukuri, nayo niyo ifise ubushobozi hamwe n’ubuhizi buhagije

[10] Niyo yaremye amajuru yose atankingi zifise kandi arizo mwibonera, hanyuma ishiraho imisozi kuri iy’Isi kugirango ntibazingezinge nugukwiragiza ibikoko vy’ubwoko bwose nukumanura amazi avuye mubicu, no muriyo tunagishako ibiterwa vyiza vy’ubwoko bwose

[11] Ibi vyose Imana niyo yabiremye rero nimunyereke ivyahe baremye bamwe batari Imana, mugabo abahemukiye imitima yabo bari mubuzimire buri k’umugaragaro

[12] Mu vy’ukuri twaramuhaye intumwa y’Imana Luq’manu (iii) ubuhizi duca tumubwira duti :- nukengurukire Imana yawe, n’uwuzo kenguruka muri mwebwe mu vy’ukuri azoba akengurukiye umutima wiwe, nayo uwuzoba ari umuhakanyi w’Imana y’ukuri, Imana niyo nyene ubutunzi kandi ihayagizwa hose

[13] Nawe Luqmanu mugihe yabwira ikibondo ciwe nawe ariko aramuhanura avuga ati:- mwananje ntuhirahire ngo ugereranya Imana n’ibindi bintu, kuko ukugereranya Imana n’ibindi bintu nibwo buhemu bukuru cane

[14] Twarahanuye umuntu kubera abavyeyi biwe kuko nyina wiwe yasamye inda yiwe k’uburuhe n’ubundi nukumucusha kw’ibere kukiringo c’imyaka ibiri yuko yonshimira abavyeyi bawe kuko ingaruka yamwese n’iwanje

[15] Nibagutegeka kugira ngo bangereranye n’ivyo ata bumenyi ufise, ntuba gamburukire, mugabo n’ubane nabo neza ng’aha kw’Isi, hanyuma ufate inzira yaba tumbera iwanje, hanyuma ingaruka yamwese n’iwanje, aho niho nzoba bwira muvyo mwahora mugira

[16] Mwananje, mu vy’ukuri ijambo iryariryo ryose rifise uburemere bwaryo nkubw’igishishwa c’imbuto y’icamwa c’umutende naho coba kiri hagati y’imisozi canke kiri mw’Ijuru canke kw’Isi, Imana izokizana ico kintu, ntankeka niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyinyegeje nibiri k’umugaragaro

[17] Mwananje, nuhagarike amasengesho yawe hanyuma utegeke abantu kugira ineza hamwe nugutuza amabi ayariyo yose, kandi wihangane hejuru yibizo gushikira, mu vy’ukuri ivyo nimu bintu bitegerezwa kugirwa

[18] Kandi ntubarabire kuruhande rumwe rw’amaso kandi ntugire kuri iy’Isi n’ivyishimo vy’umurengera mu vy’ukuri Imana ntikunda uwo wese yishima nukwibona

[19] Kandi ugire kurugendo rwo hagati na hagati kandi umanure ijwi ryawe, ntankeka ijwi ry’indogobwe niryojwi ribi cane gusumba amajwi yose mabi

[20] Mbega ntimubona yuko Imana yabaremeye ibiri mu Majuru no kw’Isi nukubakwiriza imihezagiro yayo iri k’umugaragaro n’iyindi iri mw’ibanga, hakaba hari abantu baharira kubijanye n’Imana atabumenyi bafise canke uburongozi bwavyo canke igitabu gifise umuco kurivyo

[21] Mugihe babwiwe bati :- nimu kurikire muvyo Imana yamanuye, nabo bishura bati :- ahubwo twebwe dukurikira muvyo twasanganye abavyeyi bacu bagira, mbega naho Sheteni ibahamagarira mubihano vyo mumuriro udahera harico

[22] N’uwushikanye amaso yiwe imbere y’Imana mugihe agira ineza, ntankeka azoba yamaze gufata ifundo rigumije neza, n’amaherezo y’ibintu vyose niku Mana yonyene gusa

[23] Nuwuhakana kuri ibi vyose wewe ntugire agahinda kubuhakanyi bwabo, ingaruka yabo n’iwacu, aho niho tuzobabwira ivyo bagize, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyacu

[24] Tuzoba nezereza gatoyi gusa hanyuma tuze tubasunike mubihano bigoye cane

[25] Ubabajije uti:- ni nde yaremye Amajuru n’Isi ? Ntankeka bazo kwishura bati:- n’Imana, rero nimu babwire muti:- ishimagizwa ryose niry’Imana mugabo benshi muribo ntanakimwe bazi

[26] Ibiri mu Majuru yose no kw’Isi vyose nivy’Imana, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubutunzi nuguhayagizwa gukwiye

[27] Iyo ibiti vyose biri ngaha kw’Isi vyari kuba amakaramu, hamwe n’ibiyaga bifatanijwe n’ibindi biyaga indwi, aya majambo y’Imana ntiyari guhera, ntankeka n’Imana niyo ifise ubusobozi hamwe n’ubuhizi buhagije

[28] Ntikwari ukuremwa kwanyu canke ukuzurwa kwanyu atari nkuko ari umutima umwe gusa, mu vy’ukuri Imana niyo yumva kandi niyo ibona

[29] Mbega ntubona yuko Imana yinjiza ijoro mumutaga nukwinjiza umutaga mw’ijoro, nuku gamburutsa Izuba n’Ukwezi ivyo vyose bigira kumwanya wageneweko, n’Imana niyo ifise inkuru yivyo mugira vyose

[30] Ibi vyose nukubera yuko Imana ari iy’ukuri nico basaba aho gusaba Imana yonyene ari ibitariho, n’Imana niyo nyene iteka rininiya cane

[31] Mbega ntubona yuko amato agendera hejuru y’Ibiyaga kumihezagiro y’Imana kugira ngo ibereke ibimenyetso vyayo, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso vy’umuntu yihanganye hamwe nuwushima

[32] N’imikuba ibahwikiye nk’ibicu baca batabaza Imana n’ubwitonzi ntangere, mugabo imaze kubarokora ikabashikana kunkengera z’ikiyaga muribo baca bafata urugendo ruri hagati na hagati rwiza nayo abandi barahakana imigisha y’Imana, kandi ntabahakana imigisha y’Imana atari uwoba yihenze mukuru ariwe muhakanyi karuhariwe

[33] Mwebwe bantu, nimu gamburukire Umuremyi wanyu kandi mutinye wamusi umuvyeyi atazofasha ikibondo ciwe, canke umwana ataco azofasha umuvyeyi wiwe n’ikintu nagitoyi, ntankeka isango ry’Imana niry’ukuri rero ntimugahendwe n’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi, canke ntimugahendwe n’urya mubeshi mukuru mubijanye n’ibintu vy’Imana

[34] Mu vy’ukuri ubumenyi bw’umuhero w’Isi buri ku Mana yonyene gusa, nayo niyo imanura imvura kandi ikaba ifise ubumenyi bw’ibiri munda z’abakenyezi n’umutima uwariwo wose, kandi ntabumenyi ufise bw’ivyo uzogira ejo, canke umutima w’umuntu ntabumenyi ufise bw’aho azopfira, ntankeka Imana niyo nyene ubumenyi n’inkuru z’ibintu vyose

Kwikubita hasi

Surah 32

[1] Alif, Laam, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa)

[2] Imanurwa ry’iki gitabu gitagatifu ntamakenga arimwo yuko kivuye k’Umuremyi w’abantu bose

[3] Mbega bavuga yuko ariwe yaciyandikiye kubwiwe, ahubwo ico gitabu n’ukuri kuvuye k’Umuremyi wawe kugira ngo ugabishe abantu batashikiwe n’abagabisha imbere yawe nkumbure borongoka

[4] Imana niyo yaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri murivyo mumisi itandatu, hanyuma yiganzira kunyegamo yayo ntagatifu, mwebwe aho muri ntawubacungera canke uwubasabira atariyo yonyene gusa, mbega mwebwe ntimwiyumvira

[5] Icisha ibintu vyose biri hagati y’Amajuru n’Isi, hanyuma hakaduga iwe k’umusi umwe gusa urugero rwavyo rw’imyaka igihumbi mukoresha mwebwe mugihe c’uguharura kwanyu

[6] Niyo ifise ubumenyi bw’ibintu bitazwi hamwe n’ibiri k’umugaragaro, kandi niyo ifise ubushobozi n’impuhwe zihagije

[7] Ikaba ariyo yakoze ishusho ry’ibintu vyose nugutanguza irindi shusho ry’umuntu akoresheje ivyondo

[8] Hanyuma igira uruvyaro rwayo kw’ikanyuro ry’amazi ahoyahoye

[9] Hanyuma iramu ringaniza nukumu huheramwo umutima wiwe nukuba shiriraho amatwi n’amaso n’imitima, mugabo ugushima kwanyu ni gutoyi cane

[10] Nabo bavuga bati:- mbega mugihe tuzoba twazimiye kuri iy’Isi niho tuzosubizwa murindi shusho rishasha, ahubwo nibo batemera yuko batazohura n’Umuremyi wabo

[11] Vuga uti:- Umumarayika ajejwe urupfu azobica kuko ariwe ajejwe kuri mwebwe, hanyuma mwese muzo subizwa ku Muremyi wanyu

[12] Iyo wobonye abo bantu babi bunamitse imitwe yabo imbere y’Umuremyi wabo bavuga bati:- Muremyi wacu turamaze kukubona nukukwumva, rero nudusubize kw’Isi kugira ngo dukore ibikorwa vyiza mu vy’ukuri turavyemeje

[13] Iyo dushaka twariguha umuntu uwariwe wese uburokoke bwiwe bwite, mugabo vyemejwe n’ijambo rivuye iwanje yuko mu vy’ukuri nzo kwuzuza mumuriro udahera witiriwe Jahannamu kuri aba bose haba mubisigo canke mu bantu

[14] Rero ni muhonje ibi bihano kubera ukwibagira kwanyu kw’uwu musi w’ihuriro ryanyu, natwe tuzobibagira nugu honja ibihano vy’urutavanako kubera ivyo mwahora mugira

[15] Mu vy’ukuri abemera amajambo yacu nibarya mugihe bibukijwe kuriyo baca barwa hasi nugupfukama nuguhayagiza Umuremyi wabo nkuko imeze nabo bakaba batishima

[16] Bavyuka imbavu y’imibiri yabo mugihe bavuye mubusaswa bwabo mugihe c’ijoro kugira ngo basenge Imana yabo y’ukuri mugutinya umuriro nukwizera Ijuru ry’Imana gusa nugutanga imperezwa zabo kuvyo twabahaye

[17] Umutima uwariwo wose ntabumenyi ufise bwivyanyegejwe murivyo binezereza amaso yabo, n’impembo yivyo bahora bagira

[18] Mbega umu Isilamu w’ijunja yoba angana n’umwononyi, oya! ntibashobora kungana

[19] Abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, bazoba bafise imirima hamwe n’ubwicaro bwabo bwiza, n’integuro ryabo kuvyo bahora bagira

[20] Nabamwe bagize ivyaha vy’agahomera bunwa, ubwicaro bwabo nubwo mumuriro udahera, kuko mugihe bashatse kuva muriwo bazoca bawu subizwamwo hanyuma babwirwe bati:- nimuhonje gusa ibihano vy’umuriro udahera mwahora muhakana

[21] Mu vy’ukuri tuzoba honjesha ibihano bibayabaye imbere y’ibihano bininiya nkumbure bazo kwikubita agashi bakagaruka

[22] None ni nde muhemu mukuru gusumba uwibukijwe kumajambo y’Umuremyi wiwe hanyuma agaca ayahakana, mu vy’ukuri twebwe tujejwe kugira ingere kuyindi kubantu babi gusa

[23] Ntankeka twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu, rero ntugire amakenga yuguhura n’Imana yawe, hanyuma tugira ico gitabu kuba ari indongozi kuri bene Israeri

[24] Hanyuma tugira muribo kuba indongozi zukuyobora abandi bantu kw’itegeko ryacu mugihe bigumya bakaba bemeza amajambo yacu matagatifu

[25] Muvy’ukuri Umuremyi wawe niwe azobacira urubanza rw’ukuri ruzoba hagati yabo k’umusi w’umuhero w’Isi kubijanye nivyo batahora bumvikana ko

[26] Mbega ntibira menyekana kuribo yuko hari abantu bashika kuri bangahe twebwe twahoneje imbere yabo, nabo baca mumazu yabo, ntankeka muri ibi vyose harimwo ibimenyetso, mbega mwebwe ntimwumva

[27] Mbega ntibabona yuko twebwe dutwara amazi kw’Isi y’ubugaragwa hanyuma kuriyo tukanagishako ibiterwa biribwa n’ibikoko vyabo hamwe nabo bonyene, mbega mwebwe ntimubona

[28] Bavuga bati:- uko guciribwa urubanza ruzoba ryari nimwaba muvugisha ukuri

[29] Vuga uti:- umusi wuguciribwa urubanza rwabahakanye Imana yabo y’ukuri, ukwemera kwabo ntaco kuzobamarira kandi ntibazohabwa umwanya wukurorera

[30] Rero ntubiteho cane kandi urorere, mu vy’ukuri nabone bararindiriye

Amashirahamwe

Surah 33

[1] Ewe ntumwa y’Imana, nubandanye utakambira Imana yawe y’ukuri kandi ntugamburukire abo bahakanyi b’Imana y’ukuri hamwe n’ababeshi, ntankeka Imana niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[2] Kandi ugume ukurikira muvyo washikirijwe mubutumwa buvuye k’Umuremyi wawe mu vy’ukuri Imana yawe niyo ifise inkuru zivyo mugira vyose

[3] Kandi wizere Imana yawe nayo niyo yihagije kuba ariyo ikingira ibintu vyose

[4] Imana ntiyashize k’umuntu imitima ibiri mugikiriza ciwe, kandi ntiyagize abatambukanyi banyu mwatumbereje nabo imigongo yabo hamwe n’imigongo yabanyina banyu yuko banyina banyu, kandi ntiyagize ibibondo vyanyu vy’abazanano yuko bari mubibondo vyanyu kama, ayo n’amajambo yanyu yaturutse muminwa yanyu n’Imana niyo ivugisha ukuri kwama nayo niyo irongora inzira y’uburongozi bwiza

[5] Nimuba hamagare kumazina yabase wabo kuko ubwo nibwo buzoba buri mukuri imbere y’Imana, nimwaba mutazi abavyeyi babo, rero nibene wanyu muri mw’idini rimwe n’abagenzi banyu kandi ntamwikomo kuri mwebwe mugize amakosa nkayo mugabo kuri bimwe vyagizwe n’imitima yanyu kubigirampaka, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[6] Intumwa y’Imana irafise uburenganzira gusumba aba Isilamu n’imitima yabo, n’abakenyezi nibo banyina babo nabo ni mubwoko bumwe kandi barafise uruhara rumwe nivyo musabikanya bimwe biri mugitabu c’Imana gusumba abandi ba Isilamu hamwe n’abahungutse mugabo nimwagira ineza kubagenzi banyu sibibi kandi ibi vyose biramaze kwandikwa mugitabu c’Imana

[7] Mugihe twagira amasezerano kuntumwa z’Imana no kuri wewe nyene hamwe no kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) no kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) no kuntumwa y’Imana Mussa (iii) no kuntumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) abo bose twakiye indagano zikoma komeye kuribo

[8] Kugira ngo ibaze abemeye kubijanye n’ukuri kwabo, kandi yaraba teguriye abo bahakanyi b’Imana ibihano bibabaza cane

[9] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri nimwibuke imigisha y’Imana iri hejuru yanyu mugihe mwashikirwa n’ingabo natwe duca tubarungikira umuyaga hamwe n’ingabo zitaboneka, n’Imana niyo ibona ivyo mugira vyose

[10] Mugihe mwashikirwa n’izo ngabo zivuye hejuru yanyu no hasi yanyu n’amaso yanyu azibonye imitima yanyu nayo ica iduga mumazosi yanyu namwe aho muri muca mutangura kwikeka ku Mana yanyu inyikeko zitandukanye

[11] Aho niho aba Isilamu batekerwa n’ibibazo nuku jugumizwa ijugumizo rikaze cane

[12] No mugihe ababeshi b’Imana bavuga hamwe n’abarwaye mumitima yabo bati:- Imana hamwe n’Intumwa yiwe ntiba twemereye atari ububeshi gusa

[13] N’abantu bamwe muribo mugihe bavuga bati:- mwebwe basangwa bo ng’aha muri Yath’riba ntahandi hantu mwoba mufise hukubaho, rero nimusubire inyuma, uwundi murwi muribo waciye usaba uruhusha Intumwa y’Imana uvuga uti:- mu vy’ukuri inzu zacu ziragaragara mugabo ntizigaragara, mugabo ntaco bashaka atari uguhunga gusa

[14] Niyaba izo ngabo zarinjiye hejuru yabo muri ico gisagara kumpande zose z’igisagara hanyuma basabwa kugira ingwano gusa, bari kugira gutyo kandi ntibari kuguma muri ico gisagara atari mumwanya mutoyi gusa

[15] Mu vy’ukuri baramaze kugiriranira indagano n’Imana kuva kera yuko batazo hindura imigongo yabo inyuma, n’indagano y’Imana niyo kubarizwa ko

[16] Vuga uti:- uko kwiruka kwanyu ntaco kuzobafasha mwo nagatoyi, nimwaba muzohunga urupfu canke muzokwicwa, rero kuri ivyo ntimuzo ronswa umutekano atari mumwanya mutoyi gusa

[17] Vuga uti:- ni nde yoshobora kubakingira ku Mana niba mwoshikirwa n’inabi, canke ibashikira imigisha myiza, kandi ntibazoronka uwubakingira canke umufasha atari Imana yonyene gusa

[18] Ntankeka Imana irabazi bamwe bikingira muri mwebwe nababwira bene wabo bavuga bati:- nimuze iwacu nabo ntibagende kurugamba atari bakeyi cane

[19] Bazobagirira inzigo mugabo haje icobatera c’ubwoba uzoca ubabona bakwitegereza amaso yabo nayo ahindagurika hirya no hino nkuwaguye igihumure c’urupfu, mugabo ubwoba bubavuyemwo baca basubira kubashavuza kundimi zabo zikaze cane, bagaca bagira inzigo kumigisha y’Imana, abo rero ntibemeye kuri ivyo, Imana yaciye ibakurako imigisha y’ibikorwa vyabo, n’ivyo biroroshe cane ku Mana

[20] Biyumvira yuko yamirwi y’abansi babo itaragenda, iyaba iyo mirwi yogarutse bari kwipfuza yuko boba mubugaragwa hamwe n’abanya gihugu baho nyene babaza amakuru yanyu gusa, rero iyo mwoba muri kumwe namwe ntibari kurwana atari bakeyi cane muribo gusa

[21] Ntankeka rero mwebwe muracafise akarorero keza kavuye kuntumwa y’Imana nukuwu tinya Imana yiwe hamwe n’umusi w’imperuka hamwe nugu takambira Imana cane

[22] Naba Isilamu b’ukuri mugihe babona ingabo z’abansi b’Imana ziba shikiriye baciye bavuga bati:- ibi nivyo Imana yatwemereye hamwe n’intumwa yiwe, kuko bavugisha ukuri kwama, kandi nta n’ico batwongereje ko atari ibanga ryukwemera hamwe n’ubugamburutsi gusa

[23] Mu bantu harimwo abemeye Imana yabo y’ukuri bakwijije amasezerano basezeranye n’Imana, muribo baramaze kurangiza ubuzima bwabo, n’abandi nabo baraca rindiriye, rero muri rusangi ntibigeze bahindura n’ikintu na kimwe

[24] Kugira ngo Imana ibarihe abanyakuri kubera ukuri kwabo nuguhana ababeshi ibishatse, canke ikabagirira ikigongwe, ntankeka Imana niyo ifise ikigongwe cinshi cukugira ico kigongwe n’impuhwe nyinshi zihagije

[25] Naba hakanye Imana yabo y’ukuri yarabagaruye n’ishavu ryabo, hanyuma ntibaronka ineza iyariyo yose, hanyuma Imana ica irashigikira aba Isilamu mungwano zabo, nayo niyo nyene ubushobozi kandi niyo nziza

[26] Nayo yaciye ibamanurira bamwe bafashije mubantu bahawe igitabu kivuye mubirindiro vyabo hanyuma itera ubwoba mumitima yabo, bamwe muribo muca murabica n’abandi nabo muca mubagira imbohe

[27] Ica ibaha ibisigi vy’Isi vyabo hamwe n’amazu yabo n’amatungo yabo hamwe n’Isi mutari bwayihonyoreko, n’Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[28] Ewe ntumwa y’Imana, nubwire abo bakenyezi bawe uti:- nimwaba mukunda ubuzima bwo ngaha kw’Isi hamwe n’ibisharizo vyayo, nimuze ndabahe ivyoba nezereza n’ukwahukana kwiza

[29] Nimwaba mwipfuza Imana y’ukuri hamwe n’intumwa yayo hamwe n’inzu yo mw’ijuru, Imana yaraba teguriye abagira ineza muri mwebwe hamwe n’impembo niniya

[30] Mwabapfasoni b’intumwa y’Imana, uwuzogira ibicumuro ivyarivyo vyose muri mwebwe azo kwongerezwa ibihano kuriwe vy’incuro zibiri, n’ibi vyose n’ibintu vyoroshe imbere y’Imana

[31] No muri mwebwe uwuzo gamburukira Imana n’intumwa yayo hamwe nukugira ibikorwa vyiza, tuzomuha impembo yiwe y’incuro zibiri nukumu tegurira imigisha y’iteka

[32] Mwabapfasoni b’intumwa y’Imana, mwebwe ntimumeze nk’abandi bapfasoni basanzwe, nimwaba mushaka gutakambira Imana yanyu nukuyisenga, kandi ntimu hinyanyure amajwi yanyu kugira ngo ntaze agomwe n’umuntu arwaye mumutima wiwe, kandi muvuge amajambo meza

[33] Nimugume mumazu yanyu kandi ntimuze mwereke ibisharizo vyanyu k’umugaragaro nkuko bahora bereka abo bapfasoni mugihe c’ubujuju, rero muce muhagarika amasengesho yanyu nugutanga imperezwa, muteko mugamburukire Imana hamwe n’intumwa yayo, rero Imana igomba ibakurire umwanda mwebwe bantu bo munzu y’intumwa y’Imana, kandi igashaka yuko ibasukura neza cane

[34] Muba menyeshe ibisomwa biri mumazu yanyu no muri aya majambo y’Imana arimwo ubuhizi buhanitse, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu n’amabanga, kandi niyo nyene ubumenyi bw’ibintu biri k’umugaragaro

[35] Ntankeka abagabo bakurikirana neza inkingi z’idini rya Isilamu n’abakenyezi nuko nyene bazikurikirana, hamwe n’abagabo bemera neza bimwe bivuye kumitima yabo izo nkingi zukwemera nyakuri, n’abakenyezi bemera neza izo nkingi z’ukwemera nyakuri, hamwe n’abagabo bagamburuka, n’abakenyezi bagamburuka, hamwe n’abagabo bavugisha ukuri, n’abakenyezi bavugisha ukuri, hamwe n’abagabo bihangana, n’abakenyezi bihangana, hamwe n’abagabo bagamburuka, n’abakenyezi bagamburuka, hamwe n’abagabo batanga imperezwa zabo, n’abakenyezi batanga imperezwa zabo, hamwe n’abagabo bisonzesha, n’abakenyezi bisonzesha, hamwe n’abagabo bifata rupfasoni ntangere kubitsina vyabo, n’abapfasoni bifata rupfasoni ntangere kubitsina vyabo, hamwe n’abagabo bavuga Imana yabo y’ukuri umwanya wose, n’abapfasoni bavuga Imana yabo y’ukuri umwanya wose, abo nibo Imana yateguriye ikigongwe n’impembo niniya

[36] Ntibibaho k’umugabo yemeye Imana yiwe y’ukuri canke k’umukenyezi yemeye Imana yiwe y’ukuri hamwe n’intumwa yiwe mugihe baciriwe urubanza babe bafise aho bahengamiye kuri urwo rubanza rwabo, nuwu hakana Imana mu kwiyonkora ku Mana hamwe n’intumwa yiwe, mu vy’ukuri uyo muntu azoba yazimiye bimwe biri k’umugaragaro

[37] Igihe yabwira umwe Imana yahaye imigisha yiwe uca uramu hezagira, nufate umutambukanyi wawe kandi utinye Imana yawe, nukunyegeza ibiri kumutima wawe mugihe Imana yawe ariyo nyene ukuri nuguca utinya abantu aho gutinya Imana yawe y’ukuri mugihe uyo Zaidi yarangiza amabanga yiwe nkenerwa, nuyo mupfasoni niho twamuha uburenganzira bwukubakana nuyo mupfasoni kugira ngo ntihabe imyikeko n’ingorane kuba Isilamu mu kwubaka izabo n’abana babo b’abazanano mugihe bataba keneye, n’itegeko ry’Imana niryo ritegerezwa gukurikizwa gusa

[38] Ntamwikomo kuntumwa y’Imana kubintu Imana imaze kumu menyesha, bikaba ari ibisanzwe ku Mana ku bantu bahise baho hambere n’itegeko ry’Imana n’iteguro riteguwe neza

[39] Abahora bashikiriza ubutumwa bw’Imana hamwe nukuyitinya, rero ntanuwo batinya atari Imana, n’Imana niyo ihagije muguharura

[40] Intumwa y’Imana Muhammadi (aui) si umuvyeyi y’uwariwe wese muba shingantahe banyu, ahubwo n’intumwa y’Imana yanyuma muntumwa zayo zose, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[41] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwibuke Imana yanyu kenshi na kenshi

[42] Kandi muyihayagize iyo Mana kuva mugitondo no kumugoroba

[43] Niyo ibaha iyo migisha hamwe n’Abamarayika biwe kugira ngo ibakure mumwijima nukuba shikana mumuco, kandi niyo iha imigisha yayo cane aba Isilamu

[44] Indamutso zabo zo k’umusi w’ihuriro n’Imana zizoba arindamutso z’amahoro, kandi yabateguriye impembo z’iteka ntangere

[45] Ewe ntumwa y’Imana, mu vy’ukuri twebwe twakurungitse ngo utubere icabona cugutanga inkuru nziza nukuba mu bantu batuza

[46] Kandi ube mu bantu bararika abandi kubera Imana, kandi kw’itegeko ryiwe, kandi ube uri urumuri rutanga umuco

[47] Kandi ubahe aba Isilamu inkuru nziza yuko bafise akarusho kaniniya kavuye ku Mana yabo

[48] Ntugamburukire abo bahakanyi b’Imana hamwe nabo babeshi, kandi ntiwiteho kumabi yabo, mugabo ugume wizera Imana yawe gusa, kuko ariyo ihagije mukugu kingira

[49] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwubakane n’abakenyezi bemeye Imana yabo y’ukuri hanyuma ni mwahukana nabo batambukanyi banyu imbere yuguhuza nabo ibitsina, ntavyicaro bafise muzoba harurirako, mugabo nimubahe ico mwoba shumbusha kandi muze mwahukane nabo munzira nziza z’amahoro

[50] Ewe ntumwa y’Imana, twaraguhaye uburenganzira kubatambukanyi bawe wahaye agashimwe kabo hamwe nabo witungiye mukuboko kwawe kw’iburyo, wahawe n’Imana yawe hamwe n’abigeme babadata banyu batoyi, hamwe n’abigeme bayinasenge banyu, n’abigeme bayinarume banyu, n’abigeme babashiki banyokwanyu mwimukanye nabo, hamwe n’umukenyezi wumu Isilamukazi yitanze kubwiwe imbere y’intumwa y’Imana, nkuko intumwa y’Imana nawe yagomba kwubakana nawe kandi berekuriwe kuriwe gusa bitarekuriwe kubandi ba Isilamu, ntankeka twebwe turamaze kubimenyesha ivyo twabategetse kubakenyezi babo hamwe n’abakenyezi mwitungiye kumaboko yanyu y’iburyo kugira ngo ntihabe ingorane kuri wewe, n’Imana niyo nyene imbabazi nyinshi n’impuhwe zihagije

[51] Usubiza inyuma kuwo wishakiye muribo, nukwegereza hafi kuwo wishakiye, niwaba wamugomye uwo wamaze kwahukana nawe sibibi kuri wewe kugira gutyo kuzotuma unezereza amaso yabo aho kugumana agahinda kandi bashime wabahaye uko bari kwose, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mumitima yanyu, kandi niyo ifise ubumenyi, kandi niyo ntungane

[52] Munyuma yaba bapfasoni ufise ntabundi burenganzira ufise bwukubaka n’abandi bakenyezi canke kubahindura n’abandi bakenyezi naho ubwiza bwabo bwokunezereza dukuyemwo mubo wintungiye k’ukuboko kwawe kw’iburyo, n’Imana niyo irereka ibintu vyose

[53] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimwinjire mumazu y’intumwa y’Imana kugeza aho muhabwa uruhusha rwukuja gufungura, nukutarindira kugeza aho ivyo bifungurwa bihira, mugabo ni mwaba mufise ubutumire aho niho murekuriwe kwinjira, kandi muhejeje gufungura nimuce mwitahira mutarinze gushinga ibiyago kuko ibintu nk’ivyo vyamye bishavuza intumwa y’Imana, nawe aho ari akagira isoni, mugabo Imana ntibona isoni ivugishije ukuri, namwe mugihe mubajije abapfasoni biwe nimubabarize inyuma y’uruzitiro, kugira gutyo n’ugusukura imitima yanyu hamwe n’imitima yabo, kandi sivyiza gushavuza intumwa y’Imana canke kwubakana n’abapfasoni biwe munyuma yiwe, rero kugira gutyo kizoba ari igicumuro kininiya cane imbere y’Imana

[54] Nimwa serura icarico cose canke mukaki nyegeza, ntimuzi yuko Imana ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[55] Ntagicumuro kuribo no kuri badata babo, canke kubibondo vyabo, canke bene wabo, canke kubana babene babo, canke abana babashiki babo, canke abakenyezi nkabo, canke bamwe bitungiwe n’amaboko yabo y’iburyo, nimutinye Imana yanyu mwebwe bakenyezi kuko ntankeka Imana niyo cabona kiri hejuru y’ibintu vyose

[56] Mu vy’ukuri Imana imanura imigisha kuntumwa yayo hamwe no kuba marayika bayo, rero mwebwe aba Isilamu kandi muyisengere intumwa y’Imana muyisabira amahoro y’Imana n’imigisha nukumusabira amahoro

[57] Mu vy’ukuri bamwe bashavuza Imana hamwe n’intumwa yayo, abo bantu Imana yarabavumye kuri iy’Isi no mw’ijuru, kandi yaraba teguriye ibihano bibatetereza

[58] Nabarya bashavuza abagabo baba Isilamu hamwe n’abakenyezi babo ata n’ikosa narimwe bagize, ntankeka abo bantu nabikoreye ubuhemu buniniya hamwe n’ibicumuro biri k’umugaragaro

[59] Ewe ntumwa y’Imana, niwongorere abakenyezi bawe, hamwe n’abigeme bawe, hamwe n’abakenyezi baba Isilamu bamanure neza impuzu zabo, bagize gutyo bizotuma bamenyekana kugira ngo ntaba girirwe inabi, n’Imana niyo ifise imbabazi nyinshi n’impuhwe zihagije

[60] Niba abo babeshi hamwe nabafise ingwara mumitima yabo hamwe n’abiyamamaza kumabi yabo bari mugisagara, mu vy’ukuri twebwe tuzobigukura ko hejuru yabo hanyuma ntibazo kwicara ngaho hafi yawe atari mumwanya mugufiya gusa

[61] Abo bantu baravumwe aho bari hose naho babonekera hose nibafatwe kandi bicwe

[62] Ibi nibisanzwe kumana kuvyabayeho kubantu bamyeho kera, kandi ntuzoronka ihindagurika ry’ibintu bisanzwe ku Mana

[63] Abantu bakubaza inkuru z’umusi w’umuhero w’isi, wewe nuvuge uti:- ubwo bumenyi buri ku Mana yonyene gusa, none n’igiki kizo kumenyesha ko nkumbure umusi w’umuhero w’Isi uri hafi yugushika

[64] Mu vy’ukuri Imana yarabavumye abahakanyi bayo, kandi yaraba teguriye umuriro udahera

[65] Bazowuguma mwo mubuzima bwabo bwose, kandi ntibazo ronka umukunzi canke umufasha

[66] N’umusi waho mumaso yabo hazohinda gurirwa mumuriro udahera baze bavuge bati:- iyo tugamburukira Imana hamwe nuku gamburukira intumwa yiwe Muhammadi (aui)

[67] Bazovuga bati:- Muremyi wacu, mu vy’ukuri twebwe twakurikiye abategetsi bacu hamwe n’abakuru bacu, abo rero nibo batuzimije munzira y’ukuri

[68] Muremyi wacu, nubahe ibihano bimwe vy’akarorero abo bantu, vy’incuro zibiri zibiri, uteko ubavume umuvumo muniniya

[69] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimube nkabagoye intumwa y’Imana Mussa (iii) mugabo Imana imugira mweranda kuvyo bamuvuzeko, nawe akaba yari afise urupfasoni ntangere imbere y’Imana

[70] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimuyitinye Imana yanyu y’ukuri, kandi muvuge amajambo y’ukuri

[71] Izobagirira ibikorwa vyanyu vyiza, kandi izobagirira imbabazi kubicumuro vyanyu, nuwu gamburukira Imana hamwe n’intumwa yiwe, ntankeka uyo muntu azoba afise intsinzi niniya cane

[72] Mu vy’ukuri twebwe twaraseruye amategeko yacu hamwe n’amatuzo yacu, kumajuru yose hamwe n’Isi n’Imisozi, vyose vyarahakanye kwakira ayo mategeko nukuyatinya, mugabo umuntu yarayakiye, ntankeka umuntu niwe muhemu mukuru, kandi atabwenge afise

[73] Kugira ngo Imana ihane abagabo b’ababeshi n’abakenyezi bababeshi hamwe n’abagabo bagereranya Imana n’ibindi bintu, hamwe n’abakenyezi bagereranya Imana n’ibindi bintu hanyuma ize igirire ikigongwe aba Isilamu b’abagabo n’abakenyezi, n’Imana niyo nyene ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

Sheba

Surah 34

[1] Nidukengurukire Imana, kuko nivyiwe ibiri mu Majuru no kw’Isi no k’umusi w’imperuka ihayagizwa ryiza niryiwe, kandi niyo nyene ubuhizi n’ubumenyi buhagije

[2] Niyo ifise ubumenyi bw’ivyinjira kw’Isi hamwe nibiva muriyo hamwe n’ibishunguruka bivuye mw’Ijuru hamwe n’ibiduga muriyo nayo niyo nyene ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[3] Abahakanye Imana yabo y’ukuri baravuze bati:- uwo musi w’umuhero w’Isi twebwe ntuzo dushikira, wewe nuvuge uti:- nukubera iki? K’ukuri k’Umuremyi wanje ntankeka uwo musi uzobashikira kuwufise ubumenyi bw’amabanga yose ntakizo kwinyegeza n’ikintu nakimwe naho coba gifise uburemere bw’akanyegeri kari mw’Ijuru canke kw’Isi canke ikintu gitoyi gisumba ico canke kininiya gusumba ico, nuko vyose biri mugitabu kibitomora neza kandi kiri k’umugaragaro

[4] Ize ibarihe bamwe bayemeye bimwe vy’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, abo bantu nibo bazoronswa ikigongwe n’imigisha y’iteka

[5] Nabihanganye muguhakana aya majambo yacu y’ukuri bagaca babona yuko bazodutsinda, abo bantu bazoronka ibihano bibi kandi bibabaza cane

[6] Nabahawe ubumenyi barazi neza yuko ivyamanuwe kuri wewe bivuye kumuremyi wawe arivyo vy’ukuri nayo irongora munzira y’uwufise ubushobozi kandi ininahazwa hose

[7] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri bavuze bati:- mbega tubamenyeshe umuntu ababwira yuko mugihe muzota bagurwa mukaba ibimanyu manyu yuko muzoba muri murindi remwa rishasha

[8] Mbega yariyadukije n’ububeshi hejuru y’Imana canke n’umusazi, ahubwo abatemera umusi wimperuka nibo bazoba bari mubihano no mubuzimire bwakure cane

[9] Mbega ntibabona ibiri imbere yabo hamwe n’ibiri inyuma yabo biri mw’Ijuru no kw’Isi, rero iyo dushaka twari kubahonya kuri iy’Isi canke twari kumanura hejuru yabo ibimanyu vy’amajuru, ntankeka muri ibi vyose harimwo itekerezo k’umuntu uwariwe wese yigaruye ku Muremyi wiwe

[10] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Daudi (iii) imigisha mininiya ivuye kuri twebwe tuvuga duti:- mwamisozi mwe, nimwitabire muri kumwe nawe mugu takambira hamwe n’inyoni zose, duca tumworohereza icuma

[11] Nuhingure inkinzo zagutse, kandi uzipime neza mukuzunga, kandi mugire n’ibikorwa vyiza, ntankeka ndabona ibikorwa vyanyu vyose mugira

[12] No kuntumwa y’Imana Suleimanu (iii) twaramu gamburukije umuyaga w’urugendo rwo mugitondo rwafata ukwezi kumwe n’urundi rugendo rwo kumugoroba narwone rwafata ukundi kwezi kumwe, duca tumu shuhiriza isoko ry’ubutare bw’umujumpu, no mubisigo vyagize ibikorwa imbere yiwe kw’itegeko ry’Umuremyi wiwe, nuwiyonkoye kw’itegeko ryacu muribo twaca tumu honjesha ibihano vy’umuriro waka cane

[13] Bahora bamugirira imirimo y’ivyo ashaka vyose haba munzitiro n’amasanamu hamwe n’ibirindi bininiya bingana nk’aho bakarabira hamwe n’amasufuriya maniniya cane adashoboka kuva aho yashizwe, rero nimukore mwa bantu b’intumwa y’Imana ya Daudi (iii) mugushimira imigisha Imana yabahaye, kandi nimu bantu bakeyi cane bashima mu bantu banje

[14] Mugihe yasandaba ntamuntu n’umwe yabamenyesheje kuri urwo rupfu rwiwe atari umuswa wariye inkoni yiwe, rero mugihe yarwa hasi niho ibisigo vyamenya yuko iyo bamenya ayo mabanga y’urwo rupfu rwiwe ntibari kwicarira muri ivyo bihano bitetereza gutyo

[15] Ntankeka ico cari icirwa ku bantu bokwa Saba’a mungo zabo no mumirima y’impande zibiri kuruhande rw’iburyo no kuruhande rw’ibubamfu, hose nimufungure kuri iyo migisha y’Umuremyi wanyu kandi muyi kengurukire n’iki gisagara ciza, n’Umuremyi wawe afise ikigongwe cinshi gihagije

[16] Mugabo ntibitayeho kumategeko y’Imana rero twaciye tuba shungurira ishunguriro rininiya ry’amazi ryatumye tubahindurira imirima yabo n’iyindi mirima ibiri harimwo ivyamwa bifise akanovera gakaze cane hamwe nayarura, n’ibindi navyo nka Ath’lin hamwe na Sid’rin n’ibindi

[17] Uku niko twahaye indishi yabo kubera ubuhakanyi bwabo natwe ntitubahana atari k’umuntu yahakanye Imana yiwe y’ukuri

[18] No hagati muribo hamwe no hagati y’ibisagara twahezagiye hamwe n’ibindi bisagara vyaboneka twashizemwo ibituro vy’ingenzi tubabwira duti:- nimubigendere ijoro n’umutaga muri mumwidegemvyo w’amahoro

[19] Mugabo bavuze bati:- Muremyi wacu, nutugirire urugendo rurerure ruri hagati y’ingendo zacu zose, nabo baca bahemukira imitima yabo ari naho twabacirako umugani nukuba shwiragiza kure nakure, mu vy’ukuri muri ivyo vyose harimwo icirwa ku bantu bigumya nugushimira Imana yabo y’ukuri

[20] Ntankeka wamwansi w’abantu bose ariwe yitiriwe Ibilisi yaremeje amakenga yayo ari hejuru yabo nabo baca baramu kurikira dukuyemwo umurwi wabemera Imana yabo y’ukuri

[21] Nawe ntabubasha yari ifise kuribo mugabo kubera yuko twagomba kwerekana uwariwe muribo yemera umusi w’imperuka n’uwufise amakenga, n’Umuremyi wawe niwe aziganya ibintu vyose

[22] Vuga uti:- nimu hamagare abo babemerera izindi Mana atari Imana y’ukuri zidafise n’uburemere bw’agakoko gafise n’uburemere bungana n’akanyegeri koba kari mw’ijuru canke kw’Isi, kandi ntaho bacuditse muri ivyo vyose, kandi ntamufasha ifise muribo

[23] Kandi ntikuzo fasha ugusabirwa kwabo imbere y’Imana atari kuri wa muntu yahawe uruhusha kugeza naho hakurwamwo ubwoba buri mumitima yabo niho bazovuga bati: Umuremyi wacu yavuze iki? Nabo bazokwishura bati:- Yavumereye ukuri nayo niyo iri hejuru y’ibintu vyose kandi niyo nkuru

[24] Vuga uti:- ni nde abaha imigisha ivuye mw’Ijuru no kw’Isi ? Na wewe nubishure uti:- n’Imana yonyene, kandi ntankeka twebwe canke mwebwe, turi hejuru y’uburongozi canke turi mubuzimire buri k’umugaragaro

[25] Vuga uti:- mwebwe ntimuzo bazwa kubicumuro twebwe twagize kandi twebwe ntituzo bazwa kuvyo mwebwe mugira

[26] Vuga uti:- Umuremyi wacu niwe azo twegeranya twese hanyuma aze aducire urubanza rw’ukuri ruzoba hagati yacu nawe niwe mucamanza afise ubumenyi bukwiye

[27] Vuga uti:- nimunyereke uwabahujije n’Imana ngo mube mubafasha biwe, ivyo rero ntibishoboka mugabo niyo yonyene Mana ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[28] Ntitwakurungitse atari ku bantu bose, kandi ube umutanzi w’inkuru nziza hamwe n’uwutuza, mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[29] Nabo bavuga bati:- niryari hazoba iri sango nimwaba muvugisha ukuri

[30] Vuga uti:- murafise isango ry’umusi mutazo cerezwa kuriryo sango n’isaha n’imwe canke mutazo yitanguriza imbere y’igihe cayo

[31] Baravuze b’abahakanyi b’Imana yabo y’ukuri bati:- twebwe ntituzo kwemera iyi Qur’aani namba canke ivyo bindi bitabu vyabayeho imbere y’ico gitabu, rero iyo wobabonye abo bahemukiye imitima yabo bahagaritswe imbere y’Umuremyi wabo nabo baterana imirarwe y’amajambo kuribo n’abandi, bamwe banyarucari bazobabwira bamwe bishima nukwibona mubakuru babo bati:- iyo hataba mwebwe ntankeka twari kuba aba Isilamu b’ukuri

[32] Bazovuga bamwe bishima mubakuru babo bababwira bamwe banyarucari bati:- yo! twebwe twarabazitiriye uburokoke munyuma yaho bwabashikira, ahubwo mwebwe nyene mwari mu bantu babi cane

[33] Nabamwe banyarucari bazovuga bababwira bamwe bishima aribo bakuru babo bati:- ahubwo amarorerwa mwagira y’ijoro n’umutaga mugihe mwadutegeka ngo duhakane Imana nukuyigira ngo tuyigirire abafasha bayo nabo bazonyegeza agahinda kabo bafise mugihe bazobona ibihano vyacu, natwe tuzoshira iminyororo mumazosi kuri bamwe bahakanye Umuremyi wabo w’ukuri, none hari ibindi bintu barihwa atari muvyo bahora bagira

[34] Rero natwe ntitwarungitse umuntu abatuza muri ivyo bisagara ivyarivyo vyose atari kubasangwa baho bifitiye uburyo bavuze bati:- ntankeka twebwe turiyamirije n’ibi mwarungikanywe navyo

[35] Nabo babishura bati:- twebwe turafise amatungo menshi hamwe n’ibibondo vyinshi kandi natwe ntituzohanwa

[36] Vuga uti:- mu vy’ukuri Umuremyi wanje yama yugururira imigisha kuwo yishakiye nukwima kuwo yishakiye mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[37] Si amatungo yanyu canke ibibondo vyanyu bizobegereza iwacu kurugero rwo mw’ijuru, ahubwo uwemeye Imana yiwe y’ukuri hamwe nukugira ibikorwa vyiza abo rero nibo bazoronswa impembo niniya cane kubera ibikorwa vyiza bakoze, nabo bazoba bari mumahoro ntangere kandi bari mumazu agerekeranye kuyandi ari mw’Ijuru

[38] Nabamwe bihangana muguhakana amajambo yacu bakabona yuko bazodutsinda, abo rero nibo bazoshengezwa mubihano

[39] Vuga uti- mu vy’ukuri Umuremyi wanje yugururira imigisha yayo kuwo yishakiye ku bantu bayo kandi ikima kuwo yishakiye, n’icarico cose muzotanga niyo izobariha nayo niyo nyeranda yabatanga iyo migisha

[40] N’umusi Imana izo begeranya abantu bose hanyuma ize ibwire Abamarayika bayo iti:- mbega aba bantu bamye babasenga mwebwe

[41] Nabo bazokwishura bavuga bati:- uri kure n’ibida kwiranye na wewe, kandi ni wewe mukunzi wacu, sabo gusa ahubwo bamye basenga ibisigo na benshi muribo barabemeye

[42] Kuri uno musi benshi muribo ntibazo shobora bamwe muri mwebwe kubaha agahengwe bagenzi babo canke kuba kuriraho ingorane barimwo, kandi tuzobabwira bamwe bahemukiye imitima yabo duti:- ni muhonje ibihano vyo mumuriro udahera mwamwye muhakana

[43] N’igihe basomewe aya majambo y’Imana matagatifu yacu ari k’umugaragaro baca bavuga bati:- ntiyari kuba uyo Muhammadi (aui) atari uko ari umuntu ashaka kuba kingira hamwe nivyo bahora basenga abavyeyi banyu, nabo bishura bati:- ntivyari kuba ibi vyose atari ububeshi bwadutse giturumbuka, n’abahakanye Imana y’ukuri babwira ukuri kwabashikiye bati:- ibi vyose ntivyari kuba atari uko ari uburozi buri k’umugaragaro

[44] Kandi ntitwa bahaye ibitabu ngo babisome kandi ntitwa barungikiye uwuba tuza imbere yawe

[45] Barahakanye bamwe bamye imbere yabo kandi ntibara ronka ahantu hica cumi civyo twabahaye kuko baciye bahakana intumwa z’Imana zanje, rero ibihano vyanje vyari bimeze gute kuribo

[46] Vuga uti:- jewe ndiko ndabakebura kw’ijambo rimwe gusa, yuko mwohagarara bwuma kubera Imana muri babiri babiri canke umwe umwe hanyuma muce mwiyumvira muvuge muti:- uyu mwene wanyu si umusazi, rero ntiyari kuba atari uwuba tuza imbere yuko hashika ibihano bikaze cane

[47] Vuga uti:- impembo nabasavye nirwanyu mwebwe ntampembo yanje atari kumana yanje gusa nayo niyo cabona c’ibintu vyose

[48] Vuga uti:- ntankeka Umuremyi wanje niwe akwiragiza ukuri, akaba ariwe nyene ubumenyi bw’ivyo twebwe tutazi

[49] Vuga uti:- ukuri kwashitse, n’ikinyoma ntikizozana ikindi kintu gishasha, kandi ntikizo shobora gusubiza inguvu zaco

[50] Vuga uti:- ninaba narazimiye ntakundi, nzoba narazimiye kubera yuko nacumuriye umutima wanje wonyene, ninaba nara rongotse nukubera yuko nahawe ubutumire buvuye ku Mana, n’Umuremyi wanje ntankeka niwe yumva kandi niwe ari hafi

[51] Wokwirabira ingene bahahamutse mugihe bazobona ibihano vy’Imana babe nk’abashaka kwiruka mugabo ntamahungiro azoba ahari kuko bazofatwa mumwanya mugufiya kandi hafi cane kandi barashika na kure

[52] Nabo bazo vuga bati:- ubu rero turayemeye mugabo bazo shobora kuronka gute ubwo bw’Isilamu bari mukibanza ca kure

[53] Mugihe bari bamaze kwidohora kuva kera kandi bakaba batitayeho kumajambo ataboneka avuye ku Mana nayo bayataye ahantu hakure

[54] Hazoshirwaho uruzitiro ruzoba ruri hagati yabo no hagati y’ivyo bipfuza nkuko bagiriwe bagenzi babo baho hambere, ntankeka rero abo n’abantu bari bafise amakenga yatumye binubana kubera idini rya Isilamu

Umuremyi

Surah 35

[1] Nidu kengurukire Imana Umuremyi w’Amajuru n’Isi, kandi ikaba ariyo yagize Abamarayika kuba arizo ntumwa zifise amababa abirabiri n’atatatatu hamwe n’anane, ikaba yongereza mukurema kwayo uko yishakiye, ntankeka Imana niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[2] Imigisha Imana yugurura kubantu bayo, ntawushobora kuyikingira, kandi ntawu shobora kuyegeza imbere, nayo niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[3] Mwebwe bantu, nimwibuke imigisha y’Imana iri hejuru yanyu mbega hoba hari uwundi muremyi atari Imana yonyene gusa ibaha iyo migisha ivuye mw’Ijuru no kw’Isi, rero ntayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, none ni hehe muhindukizwa

[4] Niba baguhakana umenye yuko bahakanye intumwa z’Imana imbere yawe n’ibintu vyose bizosubizwa kumana

[5] Mwebwe bantu, ntankeka isango ry’Imana niry’ukuri, rero ntimuhendwe nubu buzima bwo ng’aha kw’Isi canke wamubeshi mukuru yitiriwe Ibilisi ntabahende kubera Imana yanyu

[6] Mu vy’ukuri Shetani n’umwansi wanyu, namwe rero nimu mugire umwansi wanyu, kuko ihamagarira umurwi wayo kugira ngo ube ari uwo murwi wo mumuriro udahera

[7] Abahakanye Imana yabo y’ukuri hazoba kuribo ibihano bikaze cane, nayo abemeye Imana yabo y’ukuri nu kugira ibikorwa vyiza, abo bantu nibo bazoronswa ikigongwe hamwe n’impembo itagira uko ingana

[8] Mbega umwe basharije ibikorwa vyiwe bibi, nawe akabibona yuko ari vyiza, ntankeka Imana yama ireka umuntu yishakiye akazimira, nukurongora uwo yishakiye, rero umutima wawe ntukuvemwo kubera agahinda kuribo, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo bagira vyose

[9] Imana niyo isunika imiyaga, ikana yinyarutsa hamwe n’ibicu ikabi shikana kw’Isi yapfuye, no kuriyo tugaca tunagisha iyosi mugihe yari yarapfuye, nivyaba ari uko niko kuzurwa kwanyu

[10] Uwushaka ubutegetsi, nuko ubwo butegetsi bwose ari ubw’Imana gusa, iwe niho haduga amajambo meza, n’igikorwa ciza nico kiduza amajambo amajambo meza gusa, nabamwe bagira ingeso z’amarorerwa mabi mabi, abo nibo bantu bazoronka ibihano bikaze cane, n’ingeso mbi zabo bantu zizohonywa

[11] N’Imana niyo yabaremye ibakuye mw’ivu, hanyuma kw’ima ry’intanga, hanyuma ibagirira abagabo n’abagore, n’umugore uwariwe wese ntashobora gusama imbanyi canke ntiyibaruka atari kubumenyi bw’Imana, nuwahawe ubuzima ntahabwa ubwo buzima bw’umurengero canke ntagaba nirizwa kuri ubwo buzima atari uko vyose biri mugitabu c’Imana gitagatifu, ntankeka ibi vyose biroroshe imbere y’Imana

[12] N’ibiyaga bibiri ntibimeze kumwe n’ikindi, kuko kimwe gifise amazi apfuse y’umusarara amanuka neza mumuhogo, n’ayandi nayo nay’umunyu abishe, no muri ivyo biyaga niho mufungura mwo inyama nshasha nugukura mwo ibisharizo mwambara, no muri ivyo biyaga mubonerayo amato asatura amazi kugira ngo muronkere mwo akamaro kayo kandi muteko muyishimire

[13] Niyo yinjiza ijoro mumutaga, nukwinjiza umutaga mw’Ijoro hanyuma igira Izuba n’Ukwezi, ivyo vyose bigenda ijoro n’umutaga kugeza k’umwanya wagenewe ushike, iyo niyo Mana, Umuremyi wanyu nyene ubwami, nabarya bayisenga ukutariko abo ntanico batunze nigishishwa c’urutete rw’umutende

[14] Nimwabasaba ntibumva akamo kanyu naho bokwumva ntiba shobora kubishura, no k’umusi w’imperuka bazohakana ubwo bugereranyi bwanyu bw’Imana y’ukuri, kandi ntibazo kubwira yuko bari hafi y’uwufise ubumenyi bw’ukuri

[15] Mwebwe bantu, ni mwebwe muri abakene kumana, nayo Imana niyo nyene ubutunzi kandi niyo ininahazwa hose

[16] Ibishatse yoba kuraho mwese nukuzana ibindi biremwa bishasha

[17] Ibi vyose ntibigoye ku Mana

[18] Ntawuzo kwikorera itu ry’uwundi muntu nuwoba yatakariwe n’iryo tu ryiwe, ahamagaye mugenziwe kubera iryo tu ryiwe, ntawuzo ryakira na gatoyi naho yoba ari mugenzi wiwe, mu vy’ukuri urabatuza kuri barya batinya Umuremyi wabo mugihe batamubona nugu hagarika amasengesho yabo, nuwisukuye yisukura kubera umutima wiwe n’ingaruka y’ibiremwa vyose ni ku Mana yonyene gusa

[19] Ntibangana impumyi hamwe n’umuntu abona

[20] Canke umwijima hamwe n’umuco

[21] Canke igitutu n’ubushuhe

[22] Kandi ntibangana abahema n’abapfuye, mu vy’ukuri Imana irumvisha uwo yishakiye, mugabo wewe ntushobora kwumvisha abari muntatemwa zabo

[23] Ntiyari kuba wewe atari uko uri umutuza gusa

[24] Ntankeka twebwe twakurungitse kubera ukuri kwama kugira ngo ubashikirize ubutumwa bw’Imana uteko ubatuze, kandi nt’abantu kw’Isi abaribo bose bataciyeko n’uwuba tuza

[25] Nibaguhakana naho, umenye yuko bahakanywe n’abari imbere yabo kuko bashikiwe n’intumwa zabo z’Imana bakaba nabo baje bafise ivyemezo biri k’umugaragaro hamwe n’ibitabu vyukwandikira ko hamwe n’ibitabu birimwo umuco

[26] Hanyuma narabafashe bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri, rero ibihano vyanje vyari bimeze gute

[27] Mbega ntubona yuko Imana yamanuye amazi avuye mubicu, no kuriyo twakuyemwo ivyamwa bifise amabara atandukanye n’ayandi, no kumisozi harimwo n’imirongo yera niy’itukura ifise amabara atandukanye n’iyindi yirabura cane

[28] No mubantu hamwe no mubikoko harimwo murivyo vyamvura, n’ibindi bikoko bifise amabara atandukanye, mu vy’ukuri mubatinya Imana yabo bimwe vy’ukuri mu bantu biwe nibarya bafise ubumenyi, ntankeka rero Imana niyo nyene ubushobozi n’imbabazi zihagije

[29] Mu vy’ukuri bamwe basoma igitabu c’Imana gitagatifu ca Qur’aani nugu hagarika amasengesho yose no muvyo twabahaye bagatanga mumwiherero no k’umugaragaro abo nibo bizeye ibidandazwa bidahomba

[30] Kugira ngo ibahe impembo yabo ikwiye nukubongereza inyungu zayo, mu vy’ukuri niyo nyene ikigongwe nugu shimirwa

[31] N’igitabu twagu shikirije dukoresheje ubutumwa bw’Imana, nico gitabu c’ukuri cemeza ivyabaye imbere yiwe, ntankeka. Imana kubiremwa vyayo niyo ibazi kandi niyo ibabona

[32] Hanyuma twabasigiye ibisigi vy’iki gitabu gitagatifu ca Qur’aani mu bantu twatoye mu bantu bacu beranda rero muribo harimwo abahemukiye imitima yabo, n’abandi babayabaye, hakaba n’abandi bagenda imbere mukugira ibikorwa vyiza kw’itegeko ry’Imana, iyo rero niyo migisha mininiya

[33] Imirima y’ubudahera bazo kwinjira mwo, muriyo bazo sharizwa n’imigufu vy’inzahabu hamwe n’ibisharizo vyo mumazi bitiriye (ilulu), n’impuzu zabo zizoba zihwahutse cane

[34] Bazovuga bati:- ama ninahazwa yose meza na y’Imana yadukuyeko agahinda, mu vy’ukuri Umuremyi wacu niwe nyene ikigongwe cinshi na nyene gushimirwa

[35] Niyo yaturekuriye inyubakwa yukubamwo mubuzima bwacu bwose, muri iyo nzu ntavyago birimwo canke uburuhe

[36] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri, bazoba bafise umuriro udahera witiriwe Jahannamu, ntibazo ciribwa urubanza rw’ugupfa, kandi ntibazo gabanirizwa ivyo bihano, uku rero niko duhemba abadashima

[37] No muri uyo muriro udahera bazokoma yo induru muri uyo muriro udahera bavuga bati:- Muremyi wacu, dukure muri uyu muriro udahera tugire ibikorwa vyiza bitameze nk’ivyo twahora tugira tukiri kw’Isi, mbega ntitwabahaye ubuzima bw’ukwibuka uwibuka, nugushikirwa nuwutuza, rero nimuhonje ibihano mwebwe mwahemukiye imitima yanyu kuko mudafise uwuzoba rokora

[38] Mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubumemyi bw’amabanga y’ibiri mu Majuru no kw’Isi ntankeka rero Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyacu vyose

[39] Imana niyo yabagize ngo mube ivyegera vy’abandi kuri iy’Isi, rero uko guhakana kwiwe kuri kugatwe kiwe n’ubuhakanyi bwabatemera Imana y’ukuri ntaco zibongereza imbere y’Umuremyi wabo atari ugushavurirwa gusa n’ubwo buhakanyi bw’abatemera Imana ntaco bubongereza atari uruhombo gusa

[40] Vuga uti:- mbega murabona abo mucuditse nabo aribo musenga aho gusenga Imana y’ukuri, rero nimu nyereke n’ahantu hatoyi h’Isi baremye canke boba bafise ishirahamwe mu Majuru canke twarabahaye igitabu no kurico bakaba bagifitiye ko ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo abahemukiye imitima yabo ntibapfundika amasezerano yabo atari uko arimwo ibinyoma gusa

[41] Mu vy’ukuri Imana niyo ikingiye Amajuru n’Isi kugira ngo ntaveho, kuko avuyeho ntanumwe yoya kingira atariyo yonyene gusa, ntankeka rero Imana niyo ntungane n’ikigongwe cinshi gihagije

[42] Bararahiye ku Mana indahiro yabo niniya bavuga bati:- niba shikirwa n’uwubatuza ntankeka bazoba mubazo rongoka gusumba abandi bantu, mugabo mugihe bazoshikirwa n’uwuba tuza ntaco yobongereje atari uguhakana uko kuri gusa

[43] Kubera amanyama yabo kuri iy’Isi nukugira akajagari kabi kabi, nako kajagari kabi kabi ntikamanuka atari kuri beneko bakagize, none hari ikindi barorereye atari urutonde rwamyeho no ku bantu baho hambere, kandi ntuzoronka ihindagurika ry’urwo rutonde rusanzwe rw’Imana yagenye, canke ntuzosanga ihindagurika riri mubintu bisanzwe vy’Imana

[44] Mbega ntibagize urugendo kuri iy’Isi bakibonera impera n’imperuka yaba bayeho imbere yabo, kandi bakaba bari abantu bafise ubushobozi kubasumba, kandi ntakindi kintu gishobora kunanira Imana haba mw’Ijuru canke ng’aha kw’Isi, ntankeka rero Imana niyo ifise uburemyi n’ubushobozi bukwiye

[45] Iyo Imana ihana abantu kubera ivyo bakoze ntiyari gusiga n’umuntu numwe ngaha kuri iy’Isi canke n’igikoko na kimwe, mugabo Imana niyo iba rorereza kugeza k’umusi wagenywe, rero igihe c’umusi wabo kizoshika mu vy’ukuri Imana ku bantu bayo niyo ibabona

Yā-sīni

Surah 36

[1] Ya, Siiyn, (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo bwose n’Imana yonyene gusa)

[2] Ndarahiye kuri aya majambo y’Imana matagatifu ya Qur’aani yateguwe neza cane

[3] Yuko mu vy’ukuri wewe uri muntumwa z’Imana

[4] Uri hejuru y’inzira igororotse

[5] Nimanurwa ryanyene ubushobozi n’impuhwe zihagije

[6] Kugira ngo ubatuze abantu batatujijwe n’abavyeyi babo, rero nibo babaye abasamajwe

[7] Ntankeka n’ijambo ryemejwe kuri benshi muribo, kuri ivyo rero ntibavyemera

[8] Mu vy’ukuri twebwe twashize iminyororo kumazosi yabo kugeza kubusakanwa bwabo, rero imitwe yabo iraramye iri hejuru

[9] Twashize imbere yabo uruzitiro ruri imbere yabo n’urundi ruzitiro ruri inyuma yabo duca tubafuka mumaso yabo kuribo, kuri ivyo rero ntibabona na gatoyi

[10] Nivyiza kuribo ubakebuye canke utabakebuye ntibazokwemera

[11] Woshobora kumutuza urya akurikira ubutumwa bw’Imana yamara kunyurwa nayo majambo y’Imana agaca atinya nyene imigisha naho atayibona rero numubwire uyo yuko ikigongwe hamwe n’impuhwe z’iteka ziri kuriwe

[12] Mu vy’ukuri twebwe tuzozura abapfuye kandi twandike ibikorwa vyabo bagira ntibize bisigare inyuma, n’ibintu vyose biri mububiko bw’igitabu cerekana ibintu vyose

[13] Nubagirire akarorero k’abantu bo mugisagara kanaka mugihe bashikirwa naba shikiriza butumwa

[14] Mugihe twabarungikira intumwa z’Imana zibiri barazi hakana natwe duca tubongereza inguvu tuba rungikira uwugira gatatu, bababwira bati:- mu vy’ukuri twebwe turungitswe kuri mwebwe

[15] Nabo babishura bati:- mwebwe ntaco murimwo, atari uko muri mu bantu nkatwe, nayo nyene imigisha ntanakimwe yamanuye, mwebwe muri ababeshi gusa

[16] Bavuze bati:- Umuremyi wacu niwe afise ubumenyi atamakenga arimwo yuko twebwe twarungitswe kuri mwebwe

[17] Kandi ntakiri hejuru yacu atari ugushikana ubutumwa bw’Imana buri k’umugaragaro

[18] Baca bavuga bati:- mu vy’ukuri twebwe ntitwumvikana kubera mwebwe nimutareka twebwe tuzoba tera iminana kandi izobashikira ivuye iwacu n’ibihano bibabaza cane

[19] Bavuze bati:- ukutumvikana kwanyu mwebwe nyene, yo! kuko mwibutswa mugabo mwebwe muri mu bantu mwarenze akarimbi

[20] Haciye haza umuntu ningoga na ningoga avuye kuruhande rwakure rw’ico gisagara avuga ati:- bantu banje nimukurikire izi ntumwa

[21] Nimu bakurikire babigishe batarinze kubasaba impembo iyariyo yose, mugihe abo bantu bari mubarongotse

[22] Nikuki ntosenga uwandemye, niwe ariho muzo subizwayo

[23] Mbega jewe nkurikire izindi Mana atari Imana yonyene rudende, niyaba Imana ishaka kungirira inabi, ibisabisho vyabo ntaco bizomarira n’ikintu na kimwe kandi ntibazondokora

[24] Ninagira gutyo nzoba ndimu bantu bazimiye mubuzimire buri k’umugaragaro

[25] Ntankeka jewe ndemeye Umuremyi wanyu mugabo ndabasavye mu nyumvirize

[26] Ababwira ati:- niwinjire mw’Ijuru, nawe yishura ati:- iyo abantu banje babimenya

[27] Ingene Umuremyi wanje yangiriye ikigongwe nuku mpezagira, nkaba ndimu bahawe iteka ntangere

[28] Ntitwa bamanuriye abantu biwe arizo ngabo zivuye mw’ijuru, inyuma yiwe kandi ntitwari mubazi manura

[29] Ntacabaye atari akaruru kamwe nk’isase, bose baca bara zimangana

[30] Vyari kuba ngombwa mukuba humuriza abo bantu batashikiwe n’intumwa y’Imana n’imwe, mugabo bamye bijajurira gusa

[31] Mbega ntibabona abantu isinzi twahoneje imbere yabo yuko batagaruka iwabo

[32] Kandi nta muntu uwariwe wese atazo shengezwa imbere yacu

[33] N’ikimenyetso kiri kuribo n’Isi yapfuye, tuzoyizura nugukura muriyo imbuto bazohora bafungura

[34] Tugira muriyo imirima hamwe n’ibiti vy’imitende n’imizabibu hamwe nugu cishamwo amariba muriyo

[35] Kugira ngo bafungure muri ivyo vyamwa, kandi n’amaboko yabo ntaco yakoze, mbega ntibashima

[36] Hahayagizwa Imana yaremye ikigabo n’ikigore muri vyose muvyo Isi inagisha no mumitima yabo hamwe nivyo batazi

[37] N’ijoro n’ikimenyetso kuribo kuko ariho bakura mwo umurango, mumwanya bagaca baba mumwijima

[38] N’izuba rigenda gushika kugituro caryo, iryo n’iteguro ry’uwufise ububasha n’ubumenyi

[39] N’ukwezi twagupimiye ibituro vyakwo kugeza naho gusubira kuba gutoyi cane nk’igishishwa c’icamwa c’umutende gishaje cane

[40] Ntazuba rishikira Ukwezi canke Ijoro ngo rirenge Umutaga, mugabo vyose biguma birerembera munzira zavyo

[41] N’ibimenyetso kuribo bimenyesha yuko twajanye abavyeyi babo mumato yari yuzuye mwo ibintu

[42] Twabaremeye ivyo burira ko bimeze nkivyo bazo kurira ko

[43] Nitwa shaka twoshobora kuba somesha nturi kandi ntamufasha azoba arimwo canke uwuzoba rokora

[44] Atari kumpuhwe zivuye iwacu hamwe nukuba girira akamaro mukiringo kigufiya

[45] Mugihe babwiwe bati:- nimutinye ibiri imbere yanyu hamwe n’ibiri inyuma yanyu kugira ngo muronke imihezagiro y’Imana

[46] Ntakimenyetso icarico cose kibashikira mubimenyetso vy’Umuremyi wabo atari uko batavyitaho

[47] Mugihe babwiwe bati:- nimutange muvyo Imana yabahaye, bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri baca babwira abemeye Imana yabo y’ukuri bati:- mbega tubarishe ibifungurwa mubo Imana yishakiye wenyene mwebwe ntimurimwo atari mubuzimire buri k’umugaragaro

[48] Nabo bavuga bati:- iri sango rizoba ryari nimwaba muvugisha ukuri

[49] Ntaco barindira atari ijwi rimwe gusa rizo sokora imitima yabo mugihe bazoba bariko baratongana aba nabariya

[50] Kandi ntibazo shobora kuraga muri ico gihe canke ngo bashobore kugaruka ku bantu babo

[51] Munyuma hazovuzwa inzamba, mukanya isase uzoca ubona bazutse bavuye muntatemwa zabo bagenda ningoga na ningoga bagenda ku Muremyi wabo

[52] Bavuga bati:- yo! mbega ni nde yatuzuye muntatemwa zacu, ibi nivyo twemerewe nayene imigisha nivyo bavuze vy’ukuri intumwa z’Imana

[53] Ntakizoba atari iborogo rimwe gusa, mukanya isase gusa bose bazoba bamaze gushengezwa imbere yacu

[54] Uwo musi rero umutima w’umwumwe wese ntuzohemukirwa n’ikintu nakimwe, kandi ntimuzo rihwa impembo iyariyo yose atari kuvyo mwahora mugira

[55] Mu vy’ukuri abantu bo mw’ijuru kuri uno musi bari mubikorwa vyabo biba nezereza

[56] Abo bantu hamwe n’imiryango yabo bari mubitutu begamiye kunyegamo z’iteka

[57] Bazoronkerayo ivyamwa, kandi baronkereyo ivyo bipfuza mwo vyose

[58] Amahoro gusa niryo jambo rizoba rivuye ku Muremyi wabo nyene imigisha

[59] Uno musi nimwi tandukanye nabo bantu babi

[60] Mbega sinaba buriye mwebwe bantu yuko muto hirahira ngo musenge Shetani mu vy’ukuri n’umwansi wanyu ari k’umugaragaro

[61] Yuko mwonsenga jewe Mana yanyu kuko ariyo nziza igororotse

[62] Ntankeka Shetani yarazimije abantu benshi cane muri mwebwe mbega ico gihe nti mwiyumvira

[63] Rero uwu niwo wamuriro udahera witiriwe Jahannamu mwamye mwemererwa n’Imana yanyu y’ukuri

[64] Uno musi uri hejuru nimu winjire mwo kubera ubuhakanyi bwanyu

[65] Kuri uwo musi tuzoziba iminwa yabo hanyuma amaboko yabo atuganirire ateko amaguru yabo abe ivyabona kuvyo bamye n’ivyemezo n’amaguru yabo abe kuvyo bahora bagira

[66] Iyo dushaka twari kunogora amaso yabo bakaguma birukira mumayira, mugabo izo nzira bazibone gute

[67] Iyo dushaka twari kubagira ibikoko ubwo nyene naho bari, rero ntibari gushobora kugenda iyo baja canke gusubira inyuma iyo bavuye

[68] Nuwo duhaye ubuzima burebure tumusubiza inyuma mw’ishusho ryiwe ryambere, mbega ibi vyose ntibabishira mubwenge bwabo

[69] Natwe ntitwa mwigishije amajambo y’ubuhizi kandi ntivyoba kuriwe, kandi ntiyari kuba iyi Qur’aani ntagatifu atari uko ari icibutso n’igitabu kigaragaza ibikenewe vyose k’umugaragaro

[70] Kugira ngo atuze uwuri muzima muribo kandi hemezwe ijambo kubatemera Imana yabo y’ukuri

[71] Mbega ntibabona yuko twebwe twabaremeye muvyo amaboko yacu yagize hamwe n’ibikoko batunze

[72] Nivyo bikoko twarabi gamburukije rero murivyo birurirwa n’ibindi navyo biraribwa

[73] No muri ivyo bikoko barabironkera mwo akamaro kenshi hamwe n’ibinyobwa, mbega nikuki badashima

[74] Bagumanye izindi Mana aho kugumana Imana y’ukuri kugira ngo bafashwe nabo

[75] Ntibashobora kubafasha nabo arizo ngabo zabo ziba cungereye

[76] Rero ntibigutere agahinda kubera amajambo yabo, ntankeka twebwe dufise ubumenyi bw’ivyo banyegeza hamwe nivyo basemerera

[77] Mbega umuntu ntazi yuko twamuremye mw’Ima ry’intanga? none yabaye mukeba wacu ari k’umugaragaro

[78] Yaradutangiyeko akarorero aribagira ukuremwa kwiwe aca avuga ati:- ni nde azozura amagufa y’abantu mugihe azoba yamaze kuvungagurika

[79] Vuga uti:- uwuzo yazura nurya yayaremye ubwambere, nawe n’uwufise ubumenyi bwukurema ibiremwa vyose

[80] Niyo yabagiriye umukomezwa uvuye mugiti kibisi mukaba kuri ico giti namwe mucatsako

[81] Mbega uwaremye Amajuru n’Isi mbega ntabushobozi afise bwukurema nk’aba yaremye, kubera iki nawe ari Umuremyi mukuru nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[82] Mu vy’ukuri itegeko ryiwe mugihe ishakiye ikintu icarico cose nukukibwira iti:- nube mumwanya isase kigaca kiba

[83] Aninahazwa ry’uwufise muminwe yiwe harimwo ubwami bw’ibintu vyose, niwe niho muzo subizwayo mwese

Abashira ku mirongo

Surah 37

[1] Ndarahiye kubatonze imirongo n’iyindi

[2] Kandi kuri barya batuza amabi yose

[3] Kandi kuri barya basoma ubutumwa bw’Imana

[4] Mu vy’ukuri Imana yanyu niyo yonyene gusa

[5] Umuremyi w’Amajuru n’Isi hamwe nibimwo hagati yavyo kandi n’Umuremyi w’ubuseruko bwose

[6] Ntankeka twebwe twarasharije Ijuru riri hafi kw’isharizo ry’Inyenyeri

[7] Nukuyi kingira n’amashetani yataye umurongo

[8] Ntibashobore kwumviriza ibiremwa vyeranda no mugihe birukanywe kumpande zose

[9] Bazoshirwa kure, kandi bazoba bafise n’ibihano bitazoba vako

[10] Dukuye mwo uwusahuye ikintu gitoyi munyuma agaca akurikiranwa n’igishirira gisayangana

[11] Nimubabaze muti:- mbega nibo bafise ishusho rikomeye cane canke barya twaremye, ntankeka ni twebwe twabaremye tubakuye mw’ivu rimatanye n’irindi

[12] Mbega uratangara nabo babifata minenerwe

[13] Mugihe batujijwe ntiba gondozwa

[14] Mugihe babonye ibitangaro vyacu babifata minenerwe

[15] Nukuvuga bati:- ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari uburozi buri k’umugaragaro

[16] Mbega mugihe tuzosandaba nukuba ivu n’amagufa niko kuzoba ari ukuri kukuzurwa

[17] N’abatama bacu bakera

[18] Vuga uti:- egome muri ico gihe muzoba muri mubihano bitazoba vako

[19] Iyo mumuriro udahera hazoba hari induru yurutavana ko munyuma yaho bazobona umuhero w’Isi washitse

[20] Bazovuga bati:- yo! Uwu niwo wamusi w’impembo

[21] Uwu niwo musi wugucibwa urubanza mwahora muhakana

[22] Begeranye bamwe bahemukiye imitima yabo hamwe n’abagenzi babo hamwe nabo bahora basenga

[23] Aho gusenga Imana nimuba rongore munzira yomu muriro udahera witiriwe Jahannamu

[24] Nimuba hagarike mu vy’ukuri bazobazwa

[25] Mufise iki ko mutarokorana

[26] Kuri uwo musi bazoteterwa bimwe bitarabaho

[27] Bazokwinjira babazanya bamwe n’abandi

[28] Bavuga bati:- mu vy’ukuri mwebwe mwamye mudushikira munzira z’ukuri

[29] Nabo bishure bati:- ahubwo mwebwe bonyene ntimwari muba Isilamu

[30] Ntabubasha twari dufise hejuru yanyu mugabo mwebwe nyene mwari mubataye umurongo w’ukuri

[31] Rero intahe y’Umuremyi wacu iramaze gucibwa ntankeka tuzoyihonja

[32] Nitwebwe bonyene twabatakaje tukaba twari mubantu bazimiye

[33] Rero mu vy’ukuri kuri uwo musi bazoba bari mubihano bakoranijwe hamwe

[34] Uku niko tuzogira abo bataye umurongo

[35] Mugihe bahora babwirwa yuko atayindi Mana itegerezwa gusengwa bimwe vy’ukuri atari Imana y’ukuri baguma banana

[36] Nukuvuga bati:- yo! twebwe dusige Imana zacu kubera uyo ategura amajambo y’ubuhizi nawe ari umusazi

[37] Ahubwo yaje afise ukuri nukwemeza intumwa z’Imana zose zabaye imbere yiwe

[38] Mu vy’ukuri mwebwe ntankeka muzohonja ibihano bibabaza cane

[39] Kandi ntimuzohembwa atari kuvyo mwahora mugira

[40] Dukuyemwo abantu beranda b’Imana bagize ibikorwa vyabo vyiza

[41] Abo bantu nibo bazoronka imigisha yabo bwite

[42] Ivyamwa vy’ubwoko bwose kandi baterwe n’iteka ntangere

[43] Mumirima y’imigisha myiza

[44] Bari hejuru y’ubusaswa barabana n’abandi amaso kuyandi

[45] Bakikuzwa n’ibirahuri birimwo ibinyobwa vyiza cane

[46] Vyera derere bifise n’akanovera kuri abo bantu babinywera mwo

[47] Kuri ivyo binywobwa ntangorane n’imwe zizoba zirimwo canke ugutakaza ubwenge

[48] Bazoba bari kumwe n’abapfasoni bafise amaso meza manini maniniya

[49] Abo bapfasoni bameze nk’amagi yabitswe neza

[50] Bazohura bamwe n’abandi babazanya

[51] Hanyuma avuge umuvugizi umwe muribo ati:- mu vy’ukuri jewe nari mfise umugenzi

[52] Uwahora ambwira ati:- mbega wewe uri muri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri

[53] Yuko mugihe twebwe tuzo sandaba nukuba ivu n’amagufa mbega twebwe tuzorihwa

[54] Nawe azovuga ati:- mbega muzo mu runguruka

[55] Nawe azo runguruka aze amubone ari hagati y’umuriro udahera witiriwe Jahannamu

[56] Hanyuma aze amubwire ati:- ndarahiye kw’izina ry’Imana wewe wari wegereje kunzimiza

[57] Iyo itaba imigisha y’Umuremyi wanje ntankeka nari kuba mubo shengezwa n’ibihano vyo mumuriro udahera

[58] Mbega na twebwe turi mu bantu bazo subira kwitaba Umuremyi wacu

[59] Atari urupfu rwacu rwaho hambere kandi twebwe ntituzo subira guhanwa

[60] Ntankeka iyi niyo ntsinzi niniya

[61] Rero akarorero nkaka niko bogira abo bogira

[62] Mbega ikaze nkiri siryiza, canke kuronka igiti citiriwe Zaqqum

[63] Mu vy’ukuri twebwe twagize ico giti nk’igihano caba hemukiye imitima yabo

[64] Mu vy’ukuri ico n’igiti kivuye hagati y’umuriro udahera witiriwe Jahannamu

[65] Ivyamwa vy’ico giti bimeze nk’imitwe y’amashetani

[66] Ntankeka bazofungura kuri ico giti no kurico buzuze inda zabo

[67] Hanyuma ntankeka bazo shikirwa kubera uburure bw’ico giti n’uruvange rw’amazi y’amarike

[68] Hanyuma mu vy’ukuri ingaruka yabo bantu yazoba ari ayo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu

[69] Mu vy’ukuri basanze abavyeyi babo barazimiye

[70] Nabo nyene baca batwarwa nugukurikira ingendo zabo

[71] Kandi ntankeka abantu benshi bakera barazimiye imbere yabo

[72] Mu vy’ukuri twararungitse abagabisha kuri abo bantu

[73] Rero nurabe uko yabaye amaherezo yabo bantu batujijwe

[74] Atari abagamburutsi b’Imana bigiriye ibikorwa vyabo vyiza

[75] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Nuhu (iii) yaraduteye akamo, n’abamwitavye b’intungane tumeze gute twebwe

[76] Twaramurokoye hamwe n’abantu biwe bari muvyago bihambaye

[77] Twarahezagiye umuryango wiwe ngo babe aribo baguma kw’Isi

[78] Duca tumusigira ku bantu baje munyuma yiwe

[79] Amahoro y’intumwa y’Imana Nuhu (iii) asasagare kw’Isi yose

[80] Mu vy’ukuri uku niko duhemba abagira ineza

[81] Mu vy’ukuri yari mubantu bacu bemeye Imana yabo y’ukuri

[82] Munyuma yaho niho twaca twibiza bamwe n’abandi

[83] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Ibrahimu (III) yari mumurwi wiwe

[84] Yarayikoreye idini y’Umuremyi wiwe n’umutima mwiza cane

[85] Yaramubwiye Se wiwe hamwe n’abantu biwe ati:- mbega mwebwe musenga iki

[86] Kuvyiyadukije gusa vy’amamana aho yobaye Imana y’ukuri, nizo Mana mwipfuza

[87] None n’ibihe vyiyumviro vyanyu hejuru y’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[88] Hanyuma yaciye yitegereza mu kwitegereza kunyenyeri

[89] Avuga ati:- mu vy’ukuri jewe ndarwaye

[90] Nabo baramuretse gutyo baca bamuha ibitugu barigira

[91] Nawe aca agenda mumpisho no ku Mana zabo azibwira ati:- mbega mufise iki ko muda fungura

[92] Mubaye gute ko mutavuga

[93] Hanyuma arahindukira abakubita n’ukuboko kwiwe kw’iburyo

[94] Baca baza n’ingoga na ningoga

[95] Aca ababwira ati:- oh! Mbega musenga muvyo mwibaziye kubwanyu n’amaboko yanyu

[96] Mugihe Imana ariyo yabaremwye hamwe nivyo mugira vyose

[97] Nabo bishura bati:- nimu mwubakire inyubakwa hanyuma mu mujugunyire muri uwo mukomezwa

[98] Rero bashatse kumu girira amarorerwa, mugabo duca tuba girira kuba aribo badebukiwe

[99] Nayo intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yababwiye iti:- jewe ndagiye ku Muremyi wanje niwe azondongora

[100] Ewe Muremyi wanje, numpe mu bantu bagira ineza

[101] Niho twamuha inkuru nziza y’ikibondo gitekanye

[102] Mugihe yashika kurugero rw’ukugenda nukugaruka ari kumwe nawe niho yamubwira ati:- ewe kibondo canje, mu vy’ukuri jewe nabonye mundoto zanje yuko no kubaga, rero nawe niwiyumvire neza, none wewe ubibona gute? Nawe amwishura ati:- ewe data wanje nugire nk’uko wategetswe nanje uzonsanga Imana ibishatse ndimu bantu batenyenya

[103] Bose hamwe uko ari babiri mugihe biyemeza imbere y’Imana nuguca amuryamika hasi kugira ngo amubage

[104] Muri uwo mwanya isase twaciye tumu hamagara duti:- ewe ntumwa y’Imana Ibrahimu (iii)

[105] Uramaze kwemeza yandoto yawe, mu vy’ukuri uku rero niko duhemba abagira neza bose

[106] Ntankeka iri n’igeragezo riri k’umugaragaro

[107] Rero duca dukabisha n’igikoko cukubarwa gifise iteka ntangere

[108] Duca tumusigira kubaje munyuma yiwe

[109] Amahoro y’Imana abe kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii)

[110] Uku niko duhemba abantu bagira ineza bose

[111] Ntankeka yari mubantu bacu bemeye Imana yabo y’ukuri

[112] Hanyuma twamuciriye agace yuko azokwibaruka intumwa y’Imana Is’haqa (iii) n’intumwa muntumwa z’ abagira ineza

[113] Duca turamu hezagira hamwe n’intumwa y’Imana Is’haqa (iii) hamwe no muruvyaro rwabo, kuko aribo babaye mubagira ineza. hamwe n’abahemukiye imitima yabo bimwe bigaragara

[114] Mu vy’ukuri twebwe twarabagiriye impuhwe intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Haruna (iii)

[115] Duca turaba rokora hamwe n’abantu babo mugihe bari mungorane zidasanzwe

[116] Duca tubakingira nabo baca baba bene intsinzi nyakuri

[117] Bose uko ari babiri twabahaye igitabu gitanga umuco

[118] Duca turabarongora munzira igororotse

[119] Hanyuma duca tubasigira mubaje munyuma yabo

[120] Amahoro y’Imana abe kuntumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe na Haruna (iii)

[121] Ntankeka uku niko duhemba abagira ineza

[122] Ntankeka bari mubantu bacu bemeye Imana yabo y’ukuri

[123] Mu vy’ukuri, intumwa y’Imana Il’yaasiiyn (iii) yari muntumwa z’Imana

[124] Mugihe yabwira abantu biwe ati:- mbega mwebwe ntimutinya

[125] Mutabaza isanamu ryitwa Baa’la, mukareka gusaba umwiza wabaremyi

[126] Imana ariyo muremyi wanyu n’Umuremyi w’abavyeyi banyu baho hambere

[127] Baramu hakanye ntankeka rero bazo shengezwa mubihano

[128] Dukuyemwo abantu b’Imana basukuwe nayo nyene

[129] Twamusigiye kubaje munyuma yiwe

[130] Amahoro y’Imana abe kuntumwa y’Imana Il’yaasiiyn (iii)

[131] Ntankeka uku niko duhemba abagira ineza

[132] Mu vy’ukuri yari mubantu bacu bemera Imana yabo bimwe vy’ukuri

[133] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Lutwi (iii) yari muntumwa z’Imana

[134] Mugihe twamurokora hamwe n’abantu biwe bose

[135] Dukuye mwo umukenyezi ashaje mubasigaye inyuma

[136] Hanyuma niho twahonya abandi

[137] Mu vy’ukuri mwama mubacako mugitondo

[138] No mw’ijoro nyene, mbega mwebwe ntimutegera

[139] Mu vy’ukuri intumwa y’Imana Yunusu (iii) yari muntumwa z’Imana

[140] Mugihe yirukira mubwato bwikoreye ibintu vyinshi

[141] Baca bagira amatora aca aba mubatsinzwe nuguca atabwa mumazi

[142] Mukanya ifi ica iramumira mugihe yari muba taweko umwikomo

[143] Iyo ataba yari mubantu basenga Imana yiwe y’ukuri

[144] Ntankeka yari kuguma munda y’iyofi kugeza k’umusi wizurwa ry’abantu bose

[145] Mugabo twaciye tumujugunya kunkengera z’ikiyaga nawe aremvye cane

[146] Duca tumu nagishiriza uruyuzi rw’itango yaguma afungura

[147] Twaramutwaye ku bantu ibihumbi ijana n’abarenga

[148] Baca baremera, nukuba nezereza kugeza kugihe caho basandabira

[149] Nimu babaze muti:- mbega Umuremyi wawe niwe afise ibibondo vy’abigeme nabo bakaba bafise ibibomdo vy’abahungu

[150] Mbega twebwe twaremye Abamarayika kuba yuko aribo bakenyezi nabo bakaba ivyabona

[151] Muragabe ku vyiyadukiza kuribo n’ivyo bavuga

[152] Imana yaravyaye, mu vy’ukuri kuribo ntankeka n’ababeshi

[153] Yoba yaratoye ibibondo vy’abigeme gusumba ibibondo vy’abahungu

[154] Mubayeho gute! Muca urubanza gute

[155] Yo! Mbega mwebwe aho muri ntimwibuka

[156] Canke mwebwe murafise ivyemezo biri k’umugaragaro

[157] Nimuzane igitabu canyu ni mwaba muvugisha ukuri

[158] Nabo bashizeho imiryango hagati yabo n’ibisigo, n’ivyo bisigo vyari vyamaze kumenya yuko atankeka kuribo bazo shengezwa

[159] Imana iri kure n’ingene bayihayagiza

[160] Dukuye mwo abantu beranda batowe n’Imana

[161] Rero ntankeka mwebwe hamwe nabo musenga

[162] Ntimushobora kuba zimiza

[163] Atari bamwe bazo kwinjira mu muriro udahera

[164] Ntan’umwe muri twebwe atari uko afise ubwicaro bwiwe buzwi

[165] Mu vy’ukuri muri twebwe harimwo abatonda ku mirongo

[166] Hariho n’abandi muri twebwe bahayagiza Imana y’ukuri

[167] Mu vy’ukuri bamye bavuga

[168] Iyo tuba dufise igitabu nkuko babifise ba bantu baho hambere

[169] Ntankeka twari kuba mu bantu beranda b’Imana bisukuye

[170] Ico gitabu baragi hakanye rero ubu vuba bazomenya

[171] Kandi ntankeka ijambo ryacu riramaze gushika ku bantu bacu bahawe ubutumwa

[172] Yuko aribo bazo rokorwa

[173] N’ingabo zacu nizo zizo tsinda

[174] Rero nimu bareke kure mu mwanya mutoyi gusa

[175] Kandi mu bitegereze gusa nabo ubu vuba bazobona

[176] Yoh! barahimiriza ibihano vyacu

[177] Rero mugihe bizo manuka kurubuga rwabo hazoba hari mugitondo kitari ciza ku bantu batujijwe

[178] Nimu bareke mumwanya mutoyi gusa

[179] Nurabe gusa, nabone ubu vuba bazobona

[180] Umuremyi wawe ari kure nivyo, Umuremyi w’iteka hamwe n’ivyo bayihayagiza ko

[181] N’amahoro y’Imana asasagare kuntumwa z’Imana zose

[182] Nihayagizwa ryose ryiza niry’Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

Sādi

Surah 38

[1] Swaad, (Insiguro y’iyi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwayo bwose buzi Imana yonyene gusa). Ndarahiye kuri iyi Qur’aani ntagatifu ifise ubutumwa nyakuri

[2] Mugabo abahakanye Umuremyi wabo bari mu bishima nugu higanwa

[3] Twahoneje abantu bangahe imbere yabo, batako bakoma induru mugabo umwanya w’ukurokoka wamaze guhera

[4] Baratangaye mugihe bashikirwa n’uwutuza ava muribo hanyuma abatemera Imana yabo y’ukuri bavuze bati:- uyo muntu n’umurozi kandi n’umubeshi

[5] Yagize Imana zose kuba ari Imana imwe gusa, ntankeka iri n’ijambo ry’igitangaza

[6] Baciye bitahira bamwe mubakuru babo bavuga bati:- nimwigire kandi mwigumanire n’izo Mana zanyu, mu vy’ukuri iri n’ijambo rikenewe

[7] Twebwe ntitwigeze twumva ibi bintu yuko muri iyi migenzo yacu yanyuma, kandi ntivyamye ho ibi vyose atari uko ari ivyadutse gusa

[8] Niwe wenyene yamanuriwe ubu butumire gusa natwe ntitwabuhabwa, mugabo abo bantu bari bafise amakenga gusa kubera ubutumire bwanje, ahubwo ntibara honja ibihano vyanje

[9] Mbega barafise ububiko bw’imigisha y’Umuremyi wawe, nyene ubushobozi atanga vyose

[10] Canke barafise ubwami bw’Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri hagati yavyo, rero nibafate inzira ibashikana yo

[11] Izi n’ingabo zizo gendeshwa ningoga muvyondo vy’abahakanyi vyagendeshejwe ningoga aho hambere

[12] Abaho hambere barahakanye abantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) nabo kuntumwa y’Imana Aadi (iii) na Fir’auni nyene amazu y’inkingi zikoma komeye

[13] Na Thamuda hamwe n’abantu bokwa Lutwi n’abantu bo mukibira c’ibiti vyinshi iyo niyo mirwi yabo

[14] Abo bose bara hakanye intumwa z’Imana, rero ibihano vyanje vyaraba shikiye

[15] N’aba ntibarindira atari akaruru kamwe gusa kukuzurwa kwabo kata rindiriza

[16] Bama bavuga bati:- Muremyi wacu, nutuzanire bimwe mubihano vyacu imbere yuwo musi wugu harurwa

[17] Nutenyenye kuri ivyo bavuga, mugabo wibuke wa muntu wacu mweranda ariwe Daudi (iii) nyene inguvu, mu vy’ukuri yari umuntu agaruka ku Mana n’ubu gamburutsi

[18] Mu vy’ukuri twebwe twara gamburukiye imisozi hamwe nawe ininahaze kuva k’umugoroba no mugitondo

[19] Hamwe n’inyoni zegereranijwe hamwe n’izindi zose zara mugamburukira

[20] Duca dushira mubwami bwiwe ubushobozi nukumuha ubumenyi bw’ugucira imanza abantu

[21] Mbega warashikiwe n’inkuru z’abari mumatati baca basimbira mucumba c’intumwa y’Imana Daudi (iii)

[22] Mugihe binjira kwa Daudi (iii) yarabatinye nabo baca bavuga bati:- ntutinye kuri twebwe turi mumatati, umwe muri twebwe yarahemukiye mugenzi wiwe, none nuducire urubanza rw’ukuri, kandi ntuhengame ahanaka kandi uturongore munzira igororotse

[23] Mu vy’ukuri uyu ni mwene wanje, afise intama z’inyana mirongo icenda n’icenda, nanje nkaba mfise inyana imwe gusa mugabo yavuze ati ndamuhe iyi rwanje ayitungire, none yananiye mu majambo

[24] Avuga ati:- ni vy’ukuri yaguhemukiye mukugusaba iyo ntungwa yawe mukwongereza kuntungwa ziwe, ntankeka abari mw’ishirahamwe benshi bama bahemukirana bamwe kubandi dukuyemwo abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, nabo bantu bari kurushi, mu mwanya intumwa y’Imana Daudi (iii) yabona yuko twamuhaye ikibazo, aca asaba ikigongwe ku Muremyi wiwe n’ugupfukama n’ubwitonzi ntangere nugu tumbera ku Muremyi wiwe

[25] Duca tumugirira ikigongwe kuri ivyo vyose, mu vy’ukuri arafise kuri twebwe icubahiro kininiya n’ahantu heza

[26] Ewe Daudi (iii) mu vy’ukuri twebwe twaguhaye ubutegetsi ng’aha kw’Isi, rero nubacire abo bantu urubanza rw’ukuri kandi ntukurikire ivyo umutima wawe ushatse ntuze ukuzimize munzira nziza y’Imana, mu vy’ukuri bamwe bazimira nuguta inzira y’Imana abo bantu bazoronka ibihano bikaze cane kubera ukwibagira kwabo wa musi wuguharurwa

[27] Kandi twebwe ntitwaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose kubusa gusa, ibi vyose nivyo bikeka bamwe batemera Imana yabo y’ukuri, rero ibihano bikaze cane vy’umuriro udahera bizoba shikira bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri

[28] Mbega tubagire bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza yuko boba bangana n’abononyi bagira ubwo bwononyi ng’aha kw’Isi, canke tubagire aba gamburukira Imana ko bangana n’abononyi

[29] Iki gitabu twakimanuye kuri wewe, kikaba gifise imihezagiro myinshi cane kugira ngo abantu bategere neza, iyumvire amajambo yaco hamwe n’abafise ubwenge nabo bategere neza

[30] Twarahaye intumwa y’Imana Daudi (iii) ikibondo citwa Suleymanu (iii) akaba yari mu bantu beza, kandi akaba yari afise n’ubwitonzi ntangere

[31] Mugihe bwagoroba yashikirijwe Ifarasi zihumuye zihagaze nazo zikaba zari zihwahutse mugihe zitegetswe kwiruka

[32] Yaciye avuga ati:- jewe nkunda ibintu vyiza mukwibuka Umuremyi wanje, mu nyuma zafarasi zinyegeza inyuma y’uruzitiro

[33] Nimu bagarure iwanje, hanyuma aca atangura kuzi hanagura kumaguru yazo no kumazosi yazo

[34] Twaramuhaye intumwa y’Imana Suleymanu (iii) duca dushiraho uwundi mubiri hejuru y’inyegamo yiwe hanyuma aragaruka wenyene

[35] Aca avuga ati:- Muremyi wanje, nungirire ikigongwe kandi umpe n’ubwami, kandi ntuze ubuhe uwariwe wese munyuma zanje, ntankeka ni wewe mutanzi wa vyose

[36] Duca tumu gamburukiza umuyaga ugenda buhoro buhoro kw’itegeko ryiwe, naho ushaka gushika hose

[37] Hamwe n’ibisigo n’abubatsi n’abibira mumazi

[38] N’ibindi bisigo biboshwe n’iminyororo

[39] Iyi n’ingabirano yacu twaguhaye tutarinze guharurirana, rero nuyitange canke uyigumye utarinze kugiriranira ibiharuro

[40] Mu vy’ukuri arafise kuri twebwe icubahiro n’ahantu heza

[41] Kandi mwibuke intumwa yacu y’Imana Ayyubu (iii) mugihe Umuremyi wiwe yamuhamagara avuga ati:- mu vy’ukuri Shetani yanshikirije ibishoboka hamwe n’ingorane

[42] Ihute nuku kuguru kwawe, naya niyo mazi apfuse yukwisukira hamwe n’ayandi yukunywa

[43] Duca tumuha abantu biwe hamwe n’abandi nkabo hamwe nabo kumigisha ivuye iwacu hamwe n’ubutumwa ku bantu bafise ubwenge

[44] Nufate amasonga y’uduti mukuboko kwawe, hunyuma uce umukubitisha umucance wawe, kandi ntute indahiro yawe, ntankeka twebwe twamusanze ari mu bantu batekereje kandi n’intore, mu vy’ukuri yari muba gamburutsi bacane

[45] Bibuke abantu bacu ariyo ntumwa yacu y’Imana Ibrahimu (iii) na Is’haqa n’intumwa y’Imana na Yaaqubu bari bafise ubushobozi n’ubwenge buhagije

[46] Mu vy’ukuri twebwe twagutoye kuri ryajambo ryiza cane ryukwibuka umusi w’imperuka

[47] Kandi ntankeka abamyeho imbere yacu, nabo nimu bantu beza batowe

[48] Kandi mwibuke intumwa y’Imana Ismaaili (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Al’yasaa (iii) n’intumwa y’Imana Dhul’qiflu (iii) n’abo bose bari mu bantu b’intungane

[49] Ubu n’ubwibutso mu vy’ukuri abatinya Imana yabo y’ukuri igituro cabo caho bazo garukira hazoba heza cane

[50] Imirima yukwicara mwo mubuzima bwabo bwose izoba yuguruye imiryango yayo kubera bo gusa

[51] Bazo kwegamira kunyegamo basaba ivyamwa vyinshi hamwe n’ibinyobwa

[52] Hamwe nabo bazoba ho n’abanega babo bahumurije amaso yabo kubatambukanyi babo

[53] Ibi nivyo mwaraganiwe k’umusi w’imperuka

[54] Mu vy’ukuri iyi niyo migisha yacu idahera

[55] Nuko rero mu vy’ukuri bamwe barenga imbibe ingaruka zabo zizoba ziri ahantu habi cane

[56] Wamuriro witiriwe Jahannamu niwo bazokwinjiramwo naho nahateguwe nabi cane

[57] N’uku bizoba rero nibahonje amazi y’amarike n’amashira

[58] N’ibindi bihano nk’ibi ni vyinshi

[59] Izi nizo ngabo zizo kwinjira hamwe namwe, mugabo ntizaronse ahantu heza zishikira mugabo zizo kwinjira mu muriro udahera

[60] Bavuze bati:- mwebwe ntakaze ryiza mufise mwebwe nimwe mwatumye turonka ibihano aho naho n’ahantu h’ubwicaro bubi cane

[61] Bavuze bati:- Muremyi wacu, abatumye tugira ibi vyose, n’ubongereze ibihano vy’incuro zibiri iyo mu muriro udahera

[62] Bazovuga bati:- vyabaye gute ko tutababona babantu twahora tubaharura ko bari mu bantu babi

[63] Erega twaraba kengereye mugabo amaso yacu ntiyababona gusa

[64] Ntankeka ibi bintu vy’amatati y’abantu bo mumuriro udahera nay’ukuri

[65] Vuga uti:- mu vy’ukuri jewe nd’uwutuza gusa, kandi ntayindi Mana itegerezwa gusengwa atariyo yonyene rudende nyene ubushobozi

[66] Umumenyi w’Amajuru n’Isi hamwe nibirimwo vyose nyene ubushobozi hamwe n’ikigongwe cinshi

[67] Vuga uti:- izi n’inkuru zihambaye cane

[68] Mutitayeho namba

[69] Ntabumenyi nari mfise bw’ibiremwa bitagatifu mugihe batumvikana

[70] Simbwirwa ikintu na kimwe kuri jewe atari uko nd’umuntu atuza abantu kandi mboneka

[71] Umuremyi wawe mugihe yababwira Abamarayika ati:- mu vy’ukuri jewe nzorema umuntu ndamukuye mw’ivu

[72] Ninarangiza kurema uyo muntu nukumu huhera umutima uvuye kuri jewe, rero nimuce mumupfukamira nukumu gamburukira

[73] Bara gamburutse Abamarayika bose uko bangana bose

[74] Dukuyemwo uwitwa Ibilisi yishimye nukuba muba hakanyi b’Imana

[75] Imana yamubwiye iti:- ewe Ibilisi, n’igiki cakubujje ku gamburukira uwo naremye ku maboko yanje, mbega winamuye canke wabaye mubantu bakuru

[76] Nawe yishura ati:- jewe ndimwiza gusumba uyo waremye, kuko jewe wandemye unkuye mu muriro udahera, nawe umurema umukuye mw’ivu

[77] Imana ica ivuga iti:- nuve muri uwo muriro udahera kuko uramaze gutabwa kure n’imigisha yanje

[78] Mu vy’ukuri umuvumo wanje uzoba hejuru yawe kuri kugeza k’umusi w’imperuka

[79] Nawe yishura ati:- Muremyi wanje, numpe umwanya na mutoyi gusa kugeza k’umusi bazozurwa ibiremwa vyose

[80] Imana imubwira iti:- nivyo wewe uri mubaronse ikibanza c’ukubaho

[81] Kugeza kumwanya w’umusi wategekanijwe

[82] Nawe yishura ati:- ndarahiye k’ukuri kw’iteka ryawe ntankeka jewe abo bantu bawe nzobazimiza uko bangana bose

[83] Dukuye mwo ba bantu bawe muribo ar’intore

[84] Imana ivuga iti:- ndarahiye mvugishije ukuri

[85] Mu vy’ukuri jewe nzokwuzuza mu muriro udahera kuri wewe Shetani hamwe n’abagu kurikira muribo

[86] Vuga uti:- jewe sindaba saba impembo kuri ibi, kandi jewe sindi mu bantu bitegeka

[87] Ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari ubutumwa ku bantu bose

[88] Kandi ntankeka mwebwe muzomenya inkuru ziwe mumwanya

Imigwi

Surah 39

[1] Imanuka ry’iki gitabu gitagatifu nikivuye ku Mana nyene ubushobozi hamwe n’ubuhizi buhagije

[2] Mu vy’ukuri twebwe twaku manuriye iki gitabu bimwe vy’ukuri, rero n’usenge Imana yawe nukuyigira yuko ariyo Muremyi wenyene gusa

[3] Uwizerwa w’Umuremyi n’Imana yonyene gusa, mugabo bamwe bagira abandi kuba arizo Mana aho kuba ariyo yonyene rudende bavuga bati:- twebwe abo ntituba senga mugabo niba dushikane hafi cane y’Imana, mu vy’ukuri Imana izocira urubanza ruri hagati yabo kuvyo batumvikanye ko, ntankeka Imana ntirongora umubeshi w’umuhakanyi w’Imana

[4] Iyo Imana ibishaka ngo ironke ikibondo ntankeka yari gutora uwo yishakiye mubo yiremeye, mugabo iri kure yivyo vyose kuko n’Imana imwe yonyene rudende igira ivyo yishakiye

[5] Niyo yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri, ikaba ariyo yapfuse Ijoro hejuru y’Umutaga kandi ikaba ariyo yapfuse Umutaga hejuru y’Ijoro kandi ikaba ariyo yagamburukije Izuba n’Ukwezi vyose bikagira gusa kugihe categekanijwe, mumenye yuko ariyo nyene ubushobozi kandi ariyo nyene ikigongwe cinshi

[6] Niyo yabaremye mu mutima umwe, hanyuma igira mugenziwe kuba nkawe nukuba manurira ibikoko umunani harimwo impfizi n’inyana, rero ibarema munda z’abavyeyi banyu mufise iremwa ritandukanye n’irindi, riri mumyijima itatu, iyo rero niyo Mana ariyo Muremyi wanyu, ubwami bwose ni rwiwe kandi ntawundi asengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, none mwebwe muhindukizwa hehe

[7] Ni mwaba muri ahakanyi b’Imana y’ukuri, Imana ntibakeneye mwebwe mugabo ntiyemera ubuhakanyi bw’abantu bayo beranda, rero nimwa shima ivyo nivyo biyinezereza kuko biba bivuye kuri mwebwe, n’uwikorera ntazo kwikorera itu ry’uwundi, hanyuma ingaruka yanyu niku Muremyi wanyu, niyo izoba bwira ivyo mwahora mugira, ntankeka niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyanyu

[8] Mugihe umuntu ashikiwe n’ingorane yama atakambira Umuremyi wiwe nugu tumbera iwe, hanyuma imuhaye imigisha ivuye kuriyo, wa muntu aca yibagira kuvyo yahora imu hamagarira aho hambere hahise nukuyi gereranya n’ibindi bintu kugira ngo ibatakaze munzira yayo, wewe rero nuvuge uti:- nunezerwe kubera ubuhakanyi bwawe mukiringo gitoyi gusa kuko wewe uzoba uri mu bantu bo mumuriro udahera

[9] Mbega agire amasengesho mumyanya y’ijoro nugupfukama hamwe nuguhagarara nugutinya uwo musi w’imperuka hamwe nukwizera imigisha y’Umuremyi wiwe, wewe vuga uti:- mbega boshobora kungana bamwe bafise ubumenyi nabamwe badafise ubumenyi, rero abikebura nibarya bafise ubwenge gusa

[10] Vuga uti:- mwebwe bantu banje bemeye Imana y’ukuri, ni mutinye Umuremyi wanyu, bamwe bagira ineza iyariyo yose ng’aha kw’isi bazoronswa ivyiza vyabo, n’Isi y’Imana iragutse cane, kandi ntankeka abatenyenya bazoronswa impembo yabo batarinze kurimburirana n’Imana

[11] Vuga uti:- mu vy’ukuri jewe nategetswe yuko nsenga Imana nukwizera yuko Umuremyi ariwe wenyene gusa

[12] Kandi nategetswe ngombe ndimu bantu bambere biyemeje kuba ndi umu Isilamu

[13] Vuga uti:- jewe ntinya ibihano vy’umusi mukuru mugihe no cumurira Umuremyi wanje

[14] Vuga uti:- jewe nsenga Imana yanje nemeza yuko ariyo yonyene gusa kandi ariyo Mana

[15] Rero mwebwe nimusenge muvyo mukunda bitari Imana, nawe nuvuge iti:- mu vy’ukuri abazo ronka uruhombo nibarya bataye imitima yabo muruhombo hamwe n’abantu babo k’umusi w’imperuka, ni murabe urwo nirwo ruhombo ruri k’umugaragaro

[16] Hazoshirwa hejuru yabo ibicu vy’umuriro no munsi yabo hazobayo ibindi bicu, kuri ivyo rero Imana irabagabisha abantu bayo, namwe bantu banje nimutinye

[17] Na bamwe batitaho mukugira amasengesho y’amasanamu nuku gamburukira Imana, inkuru nziza nirwabo rero nubahe inkuru nziza aba bantu banje

[18] Nabumviriza amajambo bagakurikira ayafise akamaro kuribo abo bantu nibo Imana yarongoye, kandi nibo bafise ubwenge

[19] Mbega uwategerejwe gucirirwa urubanza rw’ibihano, mbega woshobora kurokora uwuri mumuriro udahera

[20] Mugabo aba gamburukiye Umuremyi wabo bazoronka amazu maremare agerekeranye kuyandi mazu maremare, munsi yayo mazu hazocamwo inzuzi, iyo niyo ndagano y’Imana, kuko Imana ntirenga kundagano yayo

[21] Mbega ntubona yuko Imana yamanuye amazi iyakuye mubicu hanyuma iyacisha hasi, nukuba amasoko y’amazi ari mukuzimu, hanyuma inagisha ivyamwa vy’ubwoko butandukanye, rero uca ubona ivyo vyamwa vyumutse nuguhindura amabara y’umuhondo, hanyuma bigaca bitangura gucika gurika, ntankeka muri ibi vyose harimwo ivyibutso ku bantu bafise ubwenge

[22] Mbega umuntu Imana yugururiye igikiriza ciwe nukwemera ubu Isilamu kandi akaba ari mumuco uvuye ku Muremyi wiwe, rero ibihano bikaze cane bizoshikira bamwe bafise imitima y’agatimatare batibuka Imana namba, aba kandi nibo bari mubuzimire buri k’umugaragaro

[23] Imana yamanuye amajambo meza cane arico gitabu kirimwo amajambo ahuje n’ayandi kandi aguma asubirwamwo, urukoba rw’umubiri narwo rwama ruhinda agashitsi kuri barya batinya Umuremyi wabo, hanyuma urukoba rwabo narwo hamwe n’imitima yabo iguma ihwahutse mukwibuka Umuremyi wabo, ubwo nibwo burokoke bw’Imana, kuri ubwo burokoke irongora uwo yishakiye, kandi uwurekuriwe n’Imana yuko yazimiye, ntankundi rero uwo muntu ntawuzo murongora

[24] Mbega uwuzoba akingiye amaso yiwe n’ibihano bibi vyo k’umusi w’imperuka nayo abahemukiye imitima yabo bazobwirwa bati:- nimuhonje kuvyo mwamuye

[25] Abamyeho imbere yabo barahakanye, n’ibihano vyaraba shikiye bivuye ahantu batazi

[26] Imana yaciye ibahonjesha ibimaramare mubuzima bwo ng’aha kw’Isi n’ibihano vyo k’umusi w’imperuka nivyo bininiya iyo bobimenya

[27] Ntankeka abantu twaraberetse uburorero butagira uko bungana buri muri iki gitabu gitagatifu ca Qur’aani kugira ngo abantu bagume bibuka

[28] Iyi Qur’aani ntagatifu yamanutse mururimi rw’icarabu itarimwo ibintu bihuvya kugira ngo bikingire

[29] Imana ibatangirako uburorero bw’umuntu afise basebuja bari mumatati, n’uwundi muntu afise Sebuja wiwe umwe wenyene gusa, mbega ubona yuko bongana mubuzima bwabo n’ugushimira Imana, mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[30] Mu vy’ukuri wewe uzosandaba, nabo nyene bazosandaba

[31] Hanyuma ntankeka muzo kwitwara k’umusi w’imperuka imbere y’Umuremyi wanyu

[32] Ni nde yoba ari umuhemu yahemukiye umutima wiwe gusumba uwubeshera Imana nuguhakana ukuri kwama mugihe kwamushikiye, none simuri wa muriro udahera aribwo bwicaro bwabo bahakanyi b’Imana y’ukuri

[33] Nuwazanye ukuri nuku kwemeza, abo bantu nibo bagamburukira Imana yabo

[34] Bazoronka ivyo bipfuza vyose ku Muremyi wabo, iyo niyo mpembo yabakora ibikorwa vyiza

[35] Kugira ngo Imana ibahana gurire amabi yabo yose bagize nukubariha impembo yabo kuvyiza bahora bagira

[36] Mbega Imana ntihagiza umuntu wayo, kandi baragutera ubwoba kuri barya mutari kumwe nabo rero uwaciriwe urubanza n’Imana yuko atakara ntawundi muntu yomu rongora

[37] Nuwo Imana yarongoye ntawu shobora kumutakaza, mbega Imana siyo nyene ubushobozi ishobora kwihorera

[38] Ubajije uti :- mbega ni nde yaremye Amajuru n’Isi, ntankeka bazokwishura bavuga bati :- n’Imana, nawe nubishure uti :- mbega mwebwe mubona gute muri bamwe musaba atari Imana y’ukuri, yuko Imana ishatse kungirira inabi, mbega barashobora kunkurira izo ngorane ziwe, canke ishatse kumpezagira mbega nibo bashobora gukingira imigisha yayo ? wewe nuvuge uti :- jewe Imana irampagije ni kuriyo bizera abayizera

[39] Vuga uti :- mwebwe bantu banje, ni mugire ibikorwa vyanyu mutekereje nanje nuko nyene ndiko ndakora, rero ubu vuba muzobimenya

[40] Ninde azo shikirwa n’ibihano bizomu tetereza hamwe nibizo manukira kuriwe kandi bibandanya

[41] Twebwe twakumanuriye iki gitabu gitagatifu ca Qur’aani kubera abantu bose, kandi kugira ngo uba sobanurire ukuri, rero uwuzo rongoka ni kukamaro k’umutima wiwe, nayo uwuzo takara azo takara ntankeka azoba atakaye k’uruhombo rw’umutima wiwe, na wewe nturi mu bantu baba cungera

[42] Imana niyo yica imitima y’abantu kumwanya w’urupfu rwayo, n’iyindi mitima itarapfa iri mw’itiro ryayo, rero ica igumya ya mitima yandikiwe urupfu hanyuma igaca isubiriza yayindi kugeza kumwanya wagenewe, ntankeka muri ibi vyose hariho icirwa ku bantu biyumvira

[43] Canke nibo bigiriye ababa sabira imbere y’Imana? Wewe nuvuge uti:- naho ata butegetsi bafise bw’ikintu na kimwe kandi ntabumenyi bafise

[44] Vuge uti :- isabirwa ryose riri kw’itegeko ry’Imana kuko ariyo nyene ubwami bw’Amajuru n’Isi, hanyuma mwese muzo subizwa iwe

[45] Mugihe havuzwe Imana yonyene rudende, imitima yabamwe batemera umusi w’imperuka ica ishavura, no mugihe havuzwe abatavuga rumwe nabo mumwanya uca ubona banezerewe

[46] Vuga uti:- ewe Muremyi waremye Amajuru n’Isi, ufise ubumenyi bw’ibintu bitaboneka n’ibiboneka, ni wewe uzocira urubanza ruzoba ruri hagati y’abantu bawe kuvyo bahora batumvikana ko

[47] Niba abahemukiye imitima yabo iyo boba bafise ibiri ng’aha kw’Isi n’ibindi nk’ivyo, ntankeka bari gutanga kugira ngo bikombore kubijanye n’ibihano bibi vy’umusi w’imperuka, kandi bizo garagazwa ku Mana kuvyo batari bizeye

[48] Hazo bonekana amabi yabimwe bahora bagira, kandi bazo kikuzwa nivyo bahora bafata minenerwe

[49] Ingorane ishikiye umuntu aca adusaba twebwe, hanyuma tumuhaye imigisha ivuye iwacu aca avuga ati:- ibi ndabihawe kubera ubumenyi bwanje none sivyo, ico n’ikibazo mugabo benshi muribo ntakintu na kimwe bazi

[50] Barayavuze aya majambo abamyeho imbere yabo mugabo ntaco vyabamariye muvyo bahora bagira

[51] Rero barahuye n’amabi yivyo bakoze, n’abahemukiye imitima yabo muri aba, ubu vuba nabone bazohura n’amabi bahora bagira, nabo s’abazo nanirana

[52] Mbega ntibazi yuko Imana itanga imigisha yayo kuwo yishakiye nukwima uwo yishakiye, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibintu vy’ugutegera ku bantu bemera Imana yabo y’ukuri

[53] Vuga uti :- mwebwe bantu banje mwahemukiye imitima yanyu, ntimu debukirwe kumigisha y’Imana, ntankeka Imana yama igira ikigongwe kubicumuro vyose, mu vy’ukuri niyo ifise ikigongwe cinshi kandi niyo nyene impuhwe zihagije

[54] Nimu garuke ku Muremyi wanyu kandi muyi gamburukire imbere yuko mushikirwa n’ibihano vy’Imana hanyuma ntimuzo ronka umufasha

[55] Nimu kurikire ibintu vyiza muvya manuwe kuri mwebwe bivuye ku muremyi wanyu imbere yugu shikirwa n’ibihano bije giturumbuka namwe mutabizi

[56] Ntuze uvuge umutima w’umuntu uti:- ewe maganya yanje kuvyo nagabanije kuruhande rw’Imana, mu vy’ukuri jewe nari mubantu bafata ibintu minenerwe

[57] Canke niyavuga iti:- iyo Imana indongora, ntankeka nari kuba mu bantu batakambira Imana

[58] Canke ikavuga mugihe ibonye ibihano:- iyo ndonka ingaruka nari kuba mubagira ineza

[59] Ni vy’ukuri kandi ntankeka warashikiwe n’amajambo yanje uraya hakana k’umugaragaro nu kwishima hanyuma uca uba muba hakanyi b’Imana

[60] No k’umusi w’imperuka uzoba bona bamwe babesheye Imana mumaso yabo hamaze kwirabura, mbega simu muriro udahera witiriwe Jahannamu ariho hazoba ubwicaro bwabamye bishima

[61] N’Imana izoba rokora bamwe bayitinya kubera intsinzi yabo, kandi ntibazo korwako n’amabi canke ntibazo teterezwa

[62] Imana niyo rurema rw’ibintu vyose kandi niyo mureretsi w’ibiri hejuru y’ibintu vyose

[63] Impfunguruzo z’Amajuru n’Isi zose ziri ku Mana nabamwe bahakanye amajambo y’Imana abo nibo bari muruhombo runiniya

[64] Vuga uti:- mbega muntegetse gusenga uwutari Imana mwabijuju mwe

[65] Mu vy’ukuri wewe warugururiwe hamwe n’abari imbere yawe yuko niwa gereranya Imana n’ibindi bintu ntankeka ibikorwa vyawe bizoba bibaye ivy’impfagusa, kandi ningombwa uzoba uri mu bantu bari muruhombo

[66] Ahubwo wewe n’usenge Imana yawe gusa kandi ube mu bantu bashima

[67] Ntibasoneye Imana yabo bimwe bikwiye, no k’umusi w’imperuka Isi yose izoba iri muminwe yayo, n’Amajuru yose azo zingirwa mukuboko kwayo kw’iburyo, nayo ikaba itandukanye nuku gabanukirwa n’ikintu icarico cose, kandi niyo iri hejuru gusumba kuvyo bayi gereraniriza ko

[68] Hazovuzwa inzamba hace havamwo imitima y’abantu bari mumajuru hamwe nabari kw’Isi dukuyemwo uwo Imana yikundiye, hanyuma hazovuzwa iyindi nzamba igira kabiri aho rero niho hazozuka ibiremwa vyose bagume barabana gusa

[69] N’Isi izosa yangana k’umuco w’Umuremyi wayo, n’ibitabu vyose bizobikwa hanyuma hace hazanwa intumwa z’Imana n’ivyabona vyazo, hanyuma hazocibwa urubanza ruzoba ruri hagati yabo bimwe vy’ukuri, kandi ntibazo hemukirwa

[70] N’umutima wu mw’umwe wese uzorihwa kuvyo wakoze nayo niyo ifise ubumenyi buhanitse bw’ivyo bagira vyose

[71] N’abahakanye Imana yabo y’ukuri bazojanwa mumuriro udahera witiriwe Jahannamu bari imirwi n’iyindi kugeza naho bazoyishikira yugururwe imiryango yayo n’abacungereye uwo muriro bazobwirwa bati:- mbega ntimwashikiwe n’intumwa z’Imana ziri muri mwebwe ziba somera amajambo y’Umuremyi wanyu nukuba tuza kw’ihuriro ry’uwo musi wanyu, nabone bazovuga bati:- nukubera iki? mugabo ryaremejwe ijambo ry’ibihano rizoba kuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri

[72] Hazovugwa hati:- ni mwinjire muri iyo myugariro y’uwo muriro udahera hanyuma muce mwicarayo, mugabo ubwo bwicaro bumeze gute, bwabo bantu bishima

[73] N’abemeye Umuremyi wabo bimwe biboneka bazojanwa mw’ijuru bari imirwi n’iyindi kugeza naho bazoshikira imyugariro yaho yamaze kwugururwa naba cungereye bazoba bwira bati:- amahoro y’Imana abe kuri mwebwe, kandi ni munezerwe, kandi mwinjire ng’aha mw’ijuru mubeho muzima bwanyu bwose

[74] Nabo bazovuga bati:- ihayagizwa ryose ni ry’Imana kuko ariyo iri mw’ijuru kandi ikaba ariyo yatwemereye indagano yayo hamwe nukudusigira ibisigi vy’Isi tuzokwicara muri iyo mirima aho dushaka hose, rero n’impembo nziza zimeze gute z’abagize ibikorwa vyiza

[75] Uzobona Abamarayika bakikuza hambavu y’inyegamo y’Imana bahayagiza nugu himbaza Umuremyi wabo, hakazo cibwaho n’urubanza ruzoba hagati yabo rw’ukuri kandi hazovurwa hati:- amahayagizwa yose meza nay’Imana Umuremyi w’ibiremwa vyose

Umubabarizi

Surah 40

[1] Ha, Miiym. (Insiguro yizi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] Ukumanurwa kw’iki gitabu gitagatifu c’Imana bivana n’Imana nyene ubushobozi n’ubumenyi buhagije

[3] Niyo ihanagura ibicumuro nukwakira imbabazi z’abantu kandi irakaze cane muguhana kwayo, kandi niyo nyene ubutore, kandi ntayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, n’ingaruka yavyose iri kuriwe

[4] Ntibaharira kumajambo y’Imana matagatifu atari abahakanye Imana yabo y’ukuri rero ntuhendwe nukugenda genda kwabo mubisagara

[5] Abantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) imbere yabo hamwe n’imirwi yabo munyuma yabo hamwe n’ayandi makungu barateguye umugambi w’amabi kuntumwa yabo y’Imana kugira ngo bayifate, hanyuma bayi gandagure, rero baraharira kubitajanye n’ukuri kugira ngo bahindure ukuri, kuri ivyo naciye ndabafata n’amaboko yanje, mbega ibihano vyanje vyari bimeze gute

[6] Uku rero niko bashikiwe abo batemera Imana yabo y’ukuri kw’ijambo ry’Umuremyi wawe yuko ari abantu bo mumuriro udahera

[7] Bamwe barerura inyegamo y’Imana y’iteka hamwe n’abayikikuje bose baninahaza Umuremyi wabo nukuyi takambira kandi barayemera bimwe vy’ukuri nababa sabira ikigongwe bemeye bimwe vy’ukuri bavuga bati:- Murenyi wacu ukwiye kubintu vyose no kumigisha yawe hamwe n’ubumenyi buhagije, nubagirire ikigongwe abo bantu bakigusavye ico kigongwe nugu kurikira inzira yawe kandi nuba kingire n’ibihano vyo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu

[8] Muremyi wacu, nubinjize mumirima yubudahera wabemereye, kandi ubahe n’ibi mubagize ivyiza mu bavyeyi babo hamwe n’abatambukanyi babo n’ibondo vyabo, ntankeka ni wewe nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[9] Kandi ubakingire n’ivyago kuko uwo ukingiye n’ivyo vyago kuri uwo musi mu vy’ukuri wewe uzoba wamuhezagiye nuko rero iyo niyo ntsinzi niniya

[10] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bazobwirwa bati:- ntankeka ukubanka kw’Imana ni kunini cane gusumba ukwiyanka kw’imitima yanyu mugihe mwahamagarwa ngo mube aba Isilamu b’ukuri namwe murahakana

[11] Bazovuga bati:- Muremyi wacu, utwishe incuro zibiri usubira kutuzura izindi ncuro zibiri, rero natwe turemeye ibihano vyacu, mbega hari iyindi nzira yuguca mwo

[12] Kubera yuko mugihe bahora bayivuga Imana yonyene gusa mwaca mwanka, mugabo igereranijwe n’ibindi bintu mwaca muvyemera, rero umucamanza wuno musi n’Imana iri hejuru yavyose kandi ariyo nkuru

[13] Imana niyo izo bereka ibimenyetso vyayo hamwe nukuba manurira imigisha ivuye mw’ijuru, rero ntawibuka atari uwugarutse ku Mana yiwe

[14] Rero ni muyisabe Imana, kandi muyigirire yo nyene ibisabisho vyanyu naho abo bahakanyi b’Imana yabo y’ukuri bazoshavura

[15] Niyo nyene ubutegetsi buri hejuru cane, ikaba ishikiriza ubutumwa bw’amategeko kuwo yishakiye kubantu bayo beranda kugira ngo ubatuze k’umusi w’ihuriro ry’abantu bose

[16] Umusi bazo bonekana imbere y’Imana, kandi ntankuru iyariyo yose izo kwinyegeza imbere y’Imana, no kuri uno musi ubwami bw’Imana buzoba ari ubwande? Nu bw’Imana wenyene rudende ariwe nyene ubushobozi buhagije

[17] Uno musi umuntu wese azoronswa impembo yiwe kuvyo yakoreye ntawuzo hemukirwa uno musi, ntankeka Imana irafise umwete wuguharura

[18] Nubatuze k’umusi uri hafi cane wugushika, mugihe imitima yabo izoba yamaze gushika kunkoratima nayo yuzuyemwo ibimaramare, rero abahemukiye imitima yabo ntabagenzi bazoba bafise canke uwuzoba sabira canke uwuzo gamburukirwa

[19] Niyo ifise ubumenyi bw’ubuhemu bw’amaso yabo hamwe nivyo ibikiriza vyabo binyegeje

[20] N’Imana yama ica urubanza rw’ukuri mugabo bamwe basenga ibitari Imana y’ukuri ntabuca manza bazoba bafise mu vy’ukuri Imana niyo yumva nuku bona

[21] Mbega ntibagize ingendo zo ng’aha kw’Isi ngo bitegereze ingene yabaye impera n’imperuka y’ababaye ho imbere yabo? Bari bafise ubushobozi buhagije n’ububasha bukwiye ng’aha kw’Isi kubasumba n’Imana niyo yabashize mubiganza vyayo kubera ibicumuro vyabo, kandi ntibari bafise uwubakingira n’Imana

[22] Ivyo nuko bahora bashikirwa n’intumwa z’Imana zifise n’ivyemezo biri k’umugaragaro mugabo barabahakanye ari naho Imana yabahanye, ntankeka niyo nyene ububasha, kandi niyo ikaze cane muguhana

[23] Mu vy’ukuri twararungitse intumwa y’Imana Mussa (iii) hamwe n’ibitangaro vyacu hamwe n’ivyemezo biri k’umugaragaro

[24] Nokwa Fir’auni hamwe no kwa Hamana na Qaaruni nibo baciye bavuga bati:- uwo muntu n’umurozi kandi n’umubeshi karuhariwe

[25] Mugihe yabashikiriza ukuri kwama kuje kuva iwacu baciye bavuga bati:- nimugandagure ibibondo vy’abahungu vyose hamwe nabamwemeye bose hanyuma muze musigaze abakanyezi babo gusa nayo ingeso z’abatemera Imana yabo y’ukuri ntiziba atari uko vyama ari ivyimpfagusa

[26] Fir’auni yavuze ati:- ni mundeke ndamu gandagure uyo Mussa (iii) hanyuma ace ahamagara Umuremyi wiwe amukingire, jewe Fir’auni ndafise amakenga yuko atazo kwonona idini ryanyu, canke ntaze kuzana umudugararo ngaha kw’Isi

[27] Intumwa y’Imana Mussa (iii) imwishura iti:- jewe ndikinze ku Muremyi wanje hamwe n’Umuremyi wanyu aze ankingire n’umuntu uwariwe wese yishima kandi atemera umusi uhambaye wuguhanwa

[28] Haca havuga umwe mu bantu baba Isilamu ati:- nawe akaba yari mu bantu bo kwa Fir’auni yanyegeza ubu Isilamu bwiwe ati:- Yoh! Mbega mugomba mwice umuntu ngo n’uko yavuze Umuremyi wanje, n’iyo Mana, mu vy’ukuri uyo muntu yaje kuri mwebwe afise n’ivyemezo biri k’umugaragaro akaba yaje ava ku Muremyi wanyu, rero niyaba ari umubeshi ubwo bubeshi bwiwe buri kuri we wenyene, kandi niyaba ari umunyakuri mwebwe muzoshikirwa na bimwe muri ivyo yabaraganiye, ntankeka rero Imana ntiyigera irongora uwurenga akarimbi, kandi akaba n’umubeshi karuhariwe

[29] Mwebwe bantu banje, kuri uno musi murafise ubwami kandi murafise n’intsinzi ng’aha kw’Isi, none ni nde azo dufasha nuku turokora n’ibihano vy’Imana bidushikiriye? Fir’auni yishuye avuga ati:- ntakuntu noba hanura atari nkuko jewe ndabibona, canke jewe sindaba rongora atari munzira nziza yabarokotse

[30] N’umwe muri bamwe bemeye Imana yiwe y’ukuri yagumye avuga ati:- mwa bantu banje mu vy’ukuri jewe ndabatinya nk’akarorero k’umusi w’imirwi y’abansi b’Imana

[31] Nk’akarorero k’abantu b’intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’abantu b’intumwa y’Imana Aadi (iii) n’intumwa y’Imana Thamuda (iii) hamwe nabaje munyuma yabo, n’Imana, rero Imana ntikunda uwuhemukira abantu bayo

[32] Namwe bantu banje mu vy’ukuri jewe ndabatinyira kuri wa musi wugu hamagarana

[33] Mugihe muzo hindukira inyuma, nta muntu azoba kingira ku Mana izoba ihari, nuwuzo ciribwa urubanza n’Imana yuko ari mu bantu bazimiye, uyo muntu ntawuzo murongora mu bantu uwariwe wese

[34] Kandi ntankeka kera mwarashikiwe n’intumwa y’Imana Yussufu (iii) ifise n’ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo mwebwe mwabandanije mugira amakenga kuvyo yabashikirije, kugeza aho yasandaba niho mwaciye muvuga muti:- Imana ntizosubira kuzana iyindi ntumwa y’Imana munyuma yiwe, niba ari uko Imana yama ireka umuntu akazimira kuwarenze imbibe zayo no kubera ibicumuro vyuwitera amakenga

[35] Abaharira kumajambo y’Imana badafise ivyemezo ivyarivyo vyose vyabashikiye, n’ishavuzo rihambaye imbere y’Imana n’imbere yabemeye Imana y’ukuri, uku niko Imana itera ikidodo kumutima yabiha yagiza nukwishima

[36] Na Fir’auni yavuze ati:- ewe Hamana, nunyubakire ikimenyetso kugira ngo nshobore gushikira inzira

[37] Inzira yo mw’ijuru kugira ngo mbone Imana ya Mussa (iii), mu vy’ukuri ndamuzi neza yuko ari umubeshi karuhariwe, uko rero niko Fir’auni yasharijwe kumabi y’ibikorwa vyiwe nukuzitirirwa inzira mugabo ingeso za Fir’auni ntizabaye atari uguhonywa kwiwe gusa

[38] Numwe yemera yabandanije avuga ati:- bantu banje nimu nkurikire jewe nzoba rongora munzira y’ihumure

[39] Mwebwe bantu banje, mu vy’ukuri ubu buzima bwo kuri iy’Isi n’umunezero gusa, kandi ntankeka niyo mw’Ijuru niyo nzu yukuba mwo burundu

[40] Umugizi w’inabi ntaco azorihwa atari ibikwiranye n’amabi yiwe, n’uwugira ineza haba k’umugabo canke k’umugore nawe ari umu Isilamu, rero abo bantu bazo kwinjizwa mw’Ijuru baze bahabwe muri ayo majuru batarinze kugirirwa ibiharuro

[41] Namwe bantu banje, ni kuki jewe ndaba hamagarira k’uburokoke namwe muka mpamagarira mumuriro udahera

[42] Mumpamagaye ngo mpakane Imana nukuyi gereranya nuwo ntazi, nanje ndaba hamagarira k’uwufise ubushobozi kandi ariwe nyene imbabazi zihagije

[43] Ntankeka mwebwe mumpamagaye ngo ngende gusenga abadafise ubutumwa bwo ng’aha kw’Isi canke ubutumwa canke ubwo mw’Ijuru n’ingaruka yatwese ni ku Mana, nabarenga imbibe z’Imana abo nibo bantu bo mumuriro udahera

[44] Ubu vuba muzoyibuka kuvyo nababwiye, nanje ndabikesheje Imana ivyanje vyose, mu vy’ukuri irababona abantu biwe bose

[45] Hanyuma Imana yaramukingiye n’amabi y’ingeso zabo bagize hamwe n’ibihano bibi vyabakikuje abo bantu bokwa Fir’auni nawe arimwo

[46] Ibihano vyo mumuriro udahera bizo kwerekanwa mugitondo no kumugoroba no kuri uwo musi niho hazobonekera umusi w’imperuka haze hazovurwe hati:- nimu binjize abo bantu ba Fir’auni mubihano bikaze cane

[47] Nibagira ibihari muri uwo muriro udahera mugihe abati shoboye bazoba bwira abamye bishima bati:- mu vy’ukuri twebwe twari mumurwi wanyu, mbega mwoshobora kudukurira igice gitoyi c’uwo muriro udahera

[48] Bazovuga bamwe bahora bishima bati:- twese dukoraniye ng’aha Imana iramaze kuducira urubanza ruri hagati y’ibiremwa vyiwe

[49] Nabazoba bari mumuriro udahera bazobwira abacungereye umuriro udahera witiriwe Jahannamu bati :- nimusabe Umuremyi wanyu atugabanirize umusi umwe w’ibi bihano

[50] Bazobishura bati:- mbega ntimwamye mushikirwa n’intumwa z’Imana zanyu zifise ivyemezo biri k’umugaragaro, nabo bazobishura bati:- nukubera iki? nabo bazo babwira bati:- nimusabe n’ibisabisho vy’abatemera Imana yabo y’ukuri ntibibaho atari ubuzimire bw’impfagusa

[51] Mu vy’ukuri twebwe dukingira intumwa z’Imana zacu hamwe n’abemeye mubuzima bwo ng’aha kw’Isi n’igihe hazohagarara ivyabona bizo kwemeza ibikorwa vy’ibiremwa vyose

[52] N’umusi utazo fasha abahemukiye imitima yabo kuvyitwazo vyabo kandi bakazoronka n’umuvumo w’Imana, n’ubwicaro bwabo buzoba ari bubi cane

[53] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) uburongozi dutako tubaha n’ibisigi bene Israeri igitabu c’Imana

[54] Uburongozi hamwe n’icibutso ku bantu bafise ubwenge

[55] Rero nimu tenyenye ntankeka indagano z’Imana ni z’ukuri na wewe nusabe ikigongwe kubera ibicumuro vyawe, uteko uhayagize Umuremyi wawe nukuyibuka uko bugorovye no mugitondo

[56] Mu vy’ukuri bamwe bagira ibihari kumajambo y’Imana matagatifu atavyemezo bafise vyabashikiye ntabiri mumishaha yabo atari ubwishime gusa, mugabo ntaco bazoshikako ahubwo wewe niwikingire ku Muremyi wawe, mu vy’ukuri Imana niyo yumva nukubona

[57] Mu vy’ukuri iremwa ry’Amajuru n’Isi ni rininiya cane gusumba iremwa ry’abantu bose, mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[58] Impumyi hamwe n’uwubona ntibangana, n’abemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza hamwe nabagira amabi y’amarorerwa mugabo muvyo mwibuka mwebwe bantu n’ibintu bikeyi cane

[59] Mu vy’ukuri umuhero w’Isi uzoshika kandi ntamakenga arimwo, mugabo abantu benshi ntavyo bemera

[60] N’Umuremyi wanyu yavuze ati:- nimunsabe ico mwipfuza nanje nzobi shura, mu vy’ukuri barya bishima mukugira amasengesho yanje, ntankeka abo bantu bazokwinjira mumuriro udahera bateterewe

[61] Imana niyo yabagiriye Ijoro kugira ngo muruhukire mwo, hanyuma ibagirira umutaga urimwo umuco, mu vy’ukuri Imana ningira kamaro kaniniya ku bantu mugabo benshi muribo ntibashima

[62] Iyo niyo Mana, kandi niyo Muremyi wanyu yaremye ibintu vyose, ntawundi rero asengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene, none muhindukizwa hehe

[63] Uku niko bahinduwe bamwe bahakana amajambo y’Imana

[64] Imana nirya yabagiriye Isi kuba ari ahantu hanyu hukubaho, n’ijuru naryo kuba ari igisenge, hanyuma ibagirira amashusho meza ariyo mashusho yanyu, itako ibaha n’ibintu vyiza, iyo niyo Mana Muremyi wanyu, rero uwufise iyi migisha yose n’Imana Umuremyi w’ibiremwa vyose

[65] Imana niyo ifise ubuzima bw’imisi yose, ntawundi asengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, rero nimu yisabe bimwe bivuye kumishaha yanyu kandi muyi kengurukire kuko ishimagizwa ryose niryo rikwiriye Imana Umuremyi w’ibiremwa vyose

[66] Vuga uti:- jewe narabujijwe gusenga abo musenga mwebwe, mugaca mureka gusenga Imana yanyu y’ukuri, mugihe nashikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro bivuye ku Muremyi wanje, kandi nkaba narategetswe ku gamburukira Umuremyi w’ibiremwa vyose

[67] Niyo yabaremye ibakuye mw’ivu hanyuma mw’Ima ry’intanga hanyuma ibakura mukimanyu c’amaraso hanyuma ibakura mubwana bw’uruhinja mukiri batoyi kugira ngo mushike mubigero vyukuronka inguvu zanyu zikwiye, hanyuma mushike mubusaza, n’abandi muri mwebwe bitaba Umuremyi wabo imbere yugushika mubusaza bwabo, kugira ngo mushikire kuri ico kiringo cagenywe no kugira ngo mube mufise ubwenge

[68] Niyo irema kandi niyo yica, rero mugihe iciriye urubanza rw’ikintu ikibwira iti nikibe kigaca kiba isase

[69] Mbega ntimubona bamwe baharira kumajambo y’Imana bamaze kuyemeza none bahindukira hehe

[70] Abahakanye igitabu c’Imana hamwe n’ubutumwa twarungikanye intumwa zacu mugabo ubu vuba bazotahura neza

[71] Mugihe imvutu zizoba ziri mubunigo bwabo n’iminyororo iri kumaguru yabo nabo bakwegwa

[72] Mumazi y’amarike hanyuma baturirwe mu mukomezwa

[73] Hanyuma baze babwirwe bati:- bari hehe bamwe mwahora mugereranya Imana n’izindi Mana

[74] Atari Imana y’ukuri? Hanyuma baze bavuge bati:- baratuzimije, kandi kuva kera narindi ntitwahora dusenga uwariwe wese, uku rero niko Imana ireka abo batayemera bimwe vy’ukuri kugira ngo batakare baje kure

[75] Ibi vyose nukubera yuko mwamye mwishima kuri iy’Isi atakuri mubifitiye kandi kubera yuko mwamye mwishima

[76] Nimwinjire munzugi z’uwo muriro witiriwe Jahannamu mubeyo mubuzima bwanyu bwose, mbega n’amabi ameze gute y’ubwo bwicaro bw’abantu bishima

[77] Rero nurindire, mu vy’ukuri indagano y’Imana ni y’ukuri, nitwa kwereka muri bimwe twakwemereye canke nitwakwica nabo bazosubizwa iwacu

[78] Mu vy’ukuri twararungitse intumwa z’Imana imbere yawe, abandi muribo twarabakubwiye n’abandi nabo ntabo twakubwiye, rero ntivyari kuba ngombwa kuntumwa y’Imana iyariyo yose ngo izane ibitangaro atari kw’itegeko ry’Imana, no mugihe hazoshika itegeko ry’Imana hazotegekwa ukuri kwama nabagira ibitari mumategeko bazoronswa uruhombo kuri uwo mwanya

[79] Imana nirya yabagiriye ibikoko kugira ngo muvyurire ko bimwe murivyo n’ibindi navyo muvyikenure ko

[80] No muri ivyo bikoko nyene harimwo ibibafitiye akamaro mukuronkera mwo ivyo mwipfuza mwo vyose bivuye mubikiriza vyanyu hamwe nugutwarwa hejuru yavyo no kumato

[81] Nayo niyo ibereka ibimenyetso vyayo, none mwebwe muhakana iki mumigisha y’Imana

[82] Mbega ntibagize urugendo kuri iy’Isi nukuraba uko vyabaye mumpera zabamwe bamyeho imbere yabo? Bari benshi cane gubasumba no mubushobozi bwabo no kunyubakwa zabo zo ng’aha kw’Isi kuri ivyo vyose ntaco vyabamariye muri ivyo bahora bagira

[83] Rero mugihe bashikirwa n’intumwa z’Imana zo muribo zifise n’ivyemezo biri k’umugaragaro baranezerejwe n’ubumenyi bari basanganywe baca bakikuzwa nivyo bahora bafata minenerwe

[84] Mugihe babona ibihano vyacu baciye bavuga bati:- turemeye Imana yuko ariyo yonyene rudende, kandi turahakanye kuvyo twahora tugereranya nayo

[85] Mugabo ukwemera kwabo ntaco vyabamariye mugihe bari bamaze kubona ibihano vyacu, rero n’ibisanzwe ku Mana kuvyabaye ku bantu bayo, nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri bazoronka uruhombo runiniya

Yasobanuwe birambuye

Surah 41

[1] Ha, Miiym. (Insiguro yizi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] Iri manurwa nirivuye ku Mana nyene imigisha myinshi na nyene imigisha mito mito

[3] Iki gitabu gitandukanya amajambo yaco nugu somwa mururimi rw ’icarabu kubantu bafise ubumenyi

[4] Gitomora inkuru nziza hamwe nugutuza, mugabo benshi muribo barahakanye ari naco gituma batumva

[5] Nabo bavuze bati:- imitima yacu iri mumi pfundikizo kuvyo uduhamagarira, no mumatwi yacu harimwo uburemere, no hagati yacu na wewe hariho uruzitiro, none nugire ivyawe natwe twigirire ivyacu

[6] Vuga uti:- ntankeka jewe ndi umuntu nkamwe nshikirizwa ubutumwa yuko Imana yanyu ari Imana imwe rudende rero nimu yizere, kandi muyisabe n’ikigongwe, n’ibihano vyayo bizoshikira kuri bamwe bayigereranya n’ibindi bintu

[7] Nabada tanga imperezwa z’amatungo yabo, bagahakana n’umusi w’umuhero w’Isi yuko utazobaho

[8] Nayo abemera Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza, kuribo izoba ariyo mpembo idahera

[9] Vuga uti:- Mbega si mwebwe muhakana uwaremye Isi mumisi ibiri gusa mugaca muyiha abagereranyi bw’ibindi bintu? Uyu niwe muremyi w’ibiremwa vyose

[10] Nayo niyo yashize ho imisozi hejuru y’Isi, nuguhezagira ibiri muriyo nuku gereranya muriyo ibifungurwa vyayo kumisi ine, ivyo n’ivyukuri ku bantu babaza

[11] Hanyuma atumbera amajuru nayo yari imyotsi aca abwira Amajuru n’Isi ati:- nimuze mwanka mushaka, vyose vyishura biti:- twaje n’ubu gamburutsi buhagije

[12] Hanyuma ica igira Amajuru yose uko ari indwi mumisi ibiri n’Ijuru rimwe rica rishingwa ibikorwa ryavyo, hanyuma twarasharije iri juru riri hafi yanyu n’amatara, hamwe nukurikingira, urwo nirwo rugero rw’Imana nyene ubumenyi

[13] Rero nibatavyitaho, wewe nuvuge uti:- Jewe ndabatujije n’ibihano bimeze nk’ibihano vyo kwa bene Aadi na Thamudu

[14] Mugihe bashikirwa n’intumwa z’Imana zari imbere yabo n’inyuma yabo zibabwira ziti:- ntimu senge icarico cose atari Imana yonyene gusa, baca bishura bati:- iyo ishaka Umuremyi wacu ntankeka yari kumanura Abamarayika, mu vy’ukuri twebwe turahakanye twivuye inyuma nivyo mwarungikanywe navyo

[15] Rero abo bantu bokwa Aadi, barishima cane kuri iy’Isi atakuri babifitiye nukuvuga bati:- ni nde afise ubushobozi gusumba twebwe, mbega ntibabonye yuko Imana yabaremye ifise ubushobozi kubasumvya, nabo bakaguma bahakana amajambo yacu

[16] Rero twabarungikiye igihuhusi mumisi y’ishari kugira ngo tubahonjeshe ibihano biba tetereza mubuzima bwabo bwo ng’aha kw’Isi, ntankeka ibihano vyo k’umusi w’imperuka nivyo kuba tetereza cane nabo ntibazo rokoka

[17] Na bene Thamudu twaraba rongoye mugabo bakunze ubuhumyi gusumba uburokoke rero umucanwa w’ibihano niwo wasokoye imitima yabo kandi ubatetereza kubera ivyo bahora basoroma

[18] Duca turokora abemeye Imana yabo y’ukuri nabahora bikingira

[19] N’umusi bazo kwegeranywa abansi b’Imana mumuriro udahera bagashirwa kuruhande, bari mumirwi n’iyindi

[20] Kugeza aho bazokwegera uwo muriro udahera, niho amatwi yabo, n’amaso yabo, hamwe n’urukoba rw’imibiri yabo, arivyo bizoba ivyabona kuribo kubijanye nivyo bahora bagira

[21] Nabo bace babwira imibiri yabo iti:- mbega ni kuki mwatubereye ivyabona? Nayo yamibiri ize yishure iti:- Imana niyo yavugishije ibintu vyose ari nayo yatuvugishije, nayo niyo yabaremye ubwambere, n’iwe niyo muzo subirayo

[22] Ntimwa hora mucinyegeza kugeza naho amatwi yanyu n’amaso yanyu hamwe n’imibiri yanyu itabaye igitanga ivyabona kuri mwebwe, ahubwo mwiketse yuko Imana itazi ibintu vyinshi muvyo mwahora mugira

[23] Rero uko kwikeka kwanyu mwamye mwikeka Umuremyi wanyu niho yabahoneje nukuba mu bantu bari muruhombo

[24] Nibihangana kuri uwo mukomezwa aribwo bwicaro bwabo, nayo niba bazotanga impamvu bakaba bari mubazo kwemererwa izo mvo zabo

[25] Twaraba shiriyeho abagenzi babasharijije kubiri imbere yabo n’inyuma yabo, mugabo haca hemezwa ijambo bari kumwe n’amakungu yabayeho imbere yabo hakaba harimwo ibisigo n’abantu, mu vy’ukuri baciye baba mu bantu bari muruhombo

[26] Baravuze abahakanye Imana yabo y’ukuri bati:- ntimwumvirize iyi Qur’aani, kandi muyikomere n’induru nyinshi nkumbure mworonka intsinzi

[27] Rero abo bahakanyi b’Imana yabo y’ukuri tuzoba honjesha ibihano bikaze cane hanyuma tuze tubarihe impembo mbi cane ijanye nivyo bahora bagira

[28] Iyo niyo mpembo y’abansi b’Imana kuko umuriro udahera nibwo bwicaro bwabo kandi niyo mpembo yabo kubera yuko bamye bahakana amajambo yacu matagatifu

[29] Na bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bazovuga bati:- Muremyi wacu, nutwereke bamwe batuzimiza haba mubisigo n’abantu kugira ngo tubashire hasi y’amaguru yacu kandi babe mu bantu bari hasi cane

[30] Abavuze yuko Umuremyi wacu ngo n’Imana, hanyuma bagaca bagira inyifato nziza, abo bantu nibo bamanukirwa n’Abamarayika, mugihe cugusohoka umitima yabo nukubabwira bati ntimugire ubwoba, kandi ntimu maramare ahubwo nimu nezerwe kubera Ijuru mwari mwaraganiwe n’Imana yanyu

[31] Twebwe turi abakunzi banyu kubijanye n’ubuzima bwo ng’aha kw’Isi nubwo mw’Ijuru, niyo mw’Ijuru muzo haronkera yo ivyo mwipfuza yo vyose n’imititima yanyu, niyo mw’ijuru muzo haronkera yo ivyo mwipfuza mwo vyose

[32] N’inzimano ivuye ku Muremyi wanyu ariyo nyene ikigongwe n’impuhwe zihagije

[33] Ni nde avuga imvugo nziza gusumba uwu hamagara ibiremwa vy’Imana nukugira ibikorwa vyiza nukuvuga iti:- mu vy’ukuri jewe ndi muba Isilamu

[34] Ibintu vyiza hamwe n’ibintu bibi ntibiba kimwe, nukureho amabi ugirirwa kumeza, uzoca wisanga n’umwe ari hagati hagati yawe n’uwuri hagati yiwe harimwo urwanko ruzoba nk’incuti yawe bufitaniye umubabaro mwinshi cane

[35] Mugabo ntibazo habwa atari mubigumije kandi ntibazo habwa atari bamwe bafise iteka rininiya

[36] Niyaba Shetani yaraba henze kubera ubuhinga bwayo ikoresha, wewe ni wirinde ku Muna kuko ariyo yumva kandi ariyo ifise ubumemyi

[37] No mubimenyetso vyayo, n’Ijoro n’Umutaga hamwe n’Izuba n’Ukwezi, ntimuri pfukamire nugushira imitwe yanyu hasi ngo muriko mura senga iryo Zuba canke Ukwezi ahubwo ni musenge Imana yabiremye ni mwaba muyisenga

[38] Nibagira amanyama Imana ntibakeneye kuko n’ibiremwa vyeranda bari ku Muremyi wawe, nabo bayi hayagiza Ijoro n’Umutaga bata ruhuka

[39] No mubimenyetso vyayo nuko ubona Isi ihoyahoya mugabo mugihe tuyimanuriyeko amazi, uca uyibona itotahaye ntankeka uwasubiye kuyiha ubuzima niyo izosubira kuzura abapfuye mu vy’ukuri niyo ifise ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[40] Mu vy’ukuri abahengamiye munzira itari iy’ukuri kumajambo yacu ntaco batunyegeza ko, mbega uwuzotabwa mumuriro udahera niwe muntu mwiza gusumba canke uwuzoza afise amahoro kuri uwo musi w’imperuka, rero nimugire ivyo mwishakiye mu vy’ukuri niyo ibona ivyo mugira vyose

[41] Mu vy’ukuri bamwe bahakana ubutumwa bw’Imana mugihe bubashikiye, ntankeka ico n’igitabu gisonerwa

[42] Ntabubeshi buzo gishikira imbere yaco canke inyuma yaco kuko camanuwe na nyene ubuhizi aninahazwa cane

[43] Ntubwirwa atari yamajambo nyene babwiwe intumwa z’Imana zaho hambere yawe mu vy’ukuri Umuremyi wawe ni nyene imbabazi kandi ni nyene ibihano bibabaza

[44] Mbega iyo tugira iyi Qur’aani ntagatifu ngo ibe mururimi rw’icarabu abantu bari kuvuga bati:- ni kuki aya majambo y’iki gitabu adasobanuwe neza? Rero ururimi rutari urw’icarabu, n’intumwa y’Imana ikaba yari umwarabu, wewe nuvuge uti:- aya majambo y’Imana matagatifu n’uburongozi n’impemburo kuba cemeye nayo bamwe bata cemeye harimwo uburemere buri mumatwi yabo, niyo Qur’aani ntagatifu n’umwijima kuribo, abo nibo bitwa mugihe bari kure cane

[45] Mu vy’ukuri twarahaye intumwa y’Imana Mussa (iii) igitabu c’Imana mugabo haciye haba uku tumvikana kwaco nayo iyo hataba imvugo yatangujwe ivuye ku Muremyi wawe yuko urwo rubanza ari urubanza rwo mw’Ijuru, bari kuruciribwa ubu vuba na bwango, kandi nabo barafise amakenga abashira mwo impungenge y’ibi vyose vyazananye n’intumwa y’Imana Muhammadi (aui)

[46] Uwugira ineza iyariyo yose ayigirira umutima wiwe, n’uwugira inabi nawe ayigira umutima wiwe kubwiwe, n’Umuremyi wawe ntahemukira abantu bayo beranda

[47] Ubumenyi bwukumenya umusi w’umuhero w’Isi usubizwa ku Mana yonyene, n’ivyamwa ntibiva mubishishwa vyavyo canke umukenyezi ntasama imbanyi yiwe canke ashike aho yibaruka atari kubumenyi bw’Imana, n’umusi Imana izoba hamagara izovuga iti:- bari hehe basoma mbike banje? Nabo bazo kwishura bati:- turemeye bimwe bivuye kumitima yacu yuko ata n’umwe muri twebwe ari muvy’abona

[48] Nabamwe bahora babasenga aho hambere hahise ubu barazi manganye kandi bakaba bariyemeje yuko ata buhungiro bafise

[49] Umuntu ntaruhuka mugusaba ibisabisho vy’amahoro, mugihe ahuye n’ivyago, kuko mumwanya aca yihebura nukutagira icizero icarico cose

[50] Tumu honjesheje imigisha yacu munyuma y’ingorane zamushikiye mumwanya aca avuga ati:- ibi vyose birankwiye jewe kandi sinizeye yuko umuhero w’Isi uzoboneka kandi ninasubizwa ku Muremyi wanje, ntankeka ndafise ivyiza vyanje kuriyo, rero natwe tuzoba menyesha abo bahakanye Imana yabo y’ukuri kuri ivyo bagize kandi tuba honjeshe ibihano bikomeye cane

[51] Mugihe duhaye umuntu imigisha yacu aca ahinduka nukuja kurundi ruhande, mugabo ahuye n’ivyago mumwanya aca ahinduka nukugira ibisabisho birebire

[52] Vuga uti:- mubibona gute niyaba aya majambo avuye ku Mana hanyuma mwebwe mukaya hakana, none yoba ari nde yazimiye gusumba urya ari mubihari vyakure

[53] Tuzobereka aya majambo yacu no mubihugu vyakure hamwe no kumitima yabo bonyene kugeza aho bazomenyekana yuko ari ivy’ukuri, mbega ntibihagije yuko Umuremyi wawe ariyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[54] Muragabe rero, barafise amakenga yukuzohura n’Umuremyi wabo, mu vy’ukuri niyo ikikuje ibintu vyose

Ukwijuki

Surah 42

[1] Haa, Miiym

[2] Aayin, Siiyn, Qaaf. (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[3] Uku niko Imana nyene ubushobozi n’ubuhizi ikuzanira ubu butumwa kuri wewe hamwe n’abandi bari imbere yawe

[4] Nivyiwe ibiri Mumajuru no kw’Isi, nayo niyo iri hejuru y’ibintu vyose kandi niyo nkuru

[5] Amajuru nayo aregereje gusatagurika hejuru yabo n’Abamarayika nibo bahayagiza Umuremyi wabo nukuyi kengurukira nugusabira ikigongwe abari kw’Isi, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ikigongwe cinshi hamwe n’Imbabazi zihagije

[6] Nayo abafashe izindi Mana atari Imana y’ukuri ibabikiye kuvyo bagize vyose, na wewe ntujejwe kubika ibikorwa vyabo

[7] Uku rero niko twakwugururiye iki gitabu c’Imana gitagatifu ca Qur’aani kiri mururimi rw’icarabu kugira ngo utuze abantu bo mugisagara c’iMakkat nabari kumbibe zaco, kandi ubagabishe k’umusi w’ikoraniro ariwo musi udafise amakenga, kuko umurwi umwe uzoba uri mw’Ijuru n’uwundi nawo uzoba uri mumuriro udahera

[8] Iyo Imana ibishaka yari kubagira abantu bose kuba ari umurwi umwe, mugabo yinjiza mumi hezagiro yayo uwo yishakiye, nayo abahemukiye imitima yabo ntawuzoba kingira canke umufasha

[9] Yoh ! bafashe izindi Mana aho gufata Imana y’ukuri, mugabo uwuba kingira bimwe vy’ukuri n’Imana, kandi niyo izozura abapfuye, kandi nayo niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[10] Nimu tumvikana kw’ijambo iryariryo ryose, intahe yaryo iri ku Mana, kuko iyo Mana niyo Muremyi wanje nizera kandi iwe niho nzosubira yo

[11] Umuremyi w’Amajuru n’Isi niwe yabaremeye abakenyezi nkuko mumeze, n’ibikoko navyo ibiremera imvyeyi nuku bongereza muri ubu bwoko n’ubundi rero ntakindi kiriho nkico nayo ikaba ariyo yumva nukubona

[12] Impfunguruzo z’Amajuru n’Isi zifatiwe mubiganza vyayo vyeranda, yugururira imigisha yayo kuwo yishakiye nukwima kuwo yishakiye, ntankeka rero niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[13] Yarabahaye intahe y’ukuri y’idini nkakurya nyene yasigiye iragi intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe nivyo twayugururiye, hamwe nivyo twaragiye intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Mussa (iii)hamwe n’intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) yuko bohagarika idini ry’Imana, kandi ntimuze mucanemwo kuri ivyo kuko bizobagora kubegeranya kuvyo uba hamagarira, rero Imana niyo yitorera uwo yishakiye nukumu rongora uwayitu mbereye

[14] Ntiba tandukanye atari munyuma yaho bashikirwa n’ubumenyi kubera ukwinubana kwari hagati yabo, rero iyo ritaba ijambo ryabanje kuba rivuye ku Muremyi wawe kugeza kugihe catege kanijwe kuba, itegeko ryari gusohorwa, mu vy’ukuri bamwe basigiwe ibisigi vy’igitabu munyuma yabo bari bagifitiye amakenga c’ukugene bihindaguzwa hirya no hino

[15] Nuba hamagare bagende kugira ibi vyose, na wewe ugororoke nkuko wategetswe, kandi ntukurikire ivyipfuzo vyabo kandi uvuge uti:- jewe ndemeye ibitabu vyose vyamanuwe n’Imana kandi nategetswe kuba umunyakuri hagati yanyu, Imana nayo niyo Muremyi wacu kandi niyo Muremyi wanyu, ibikorwa vyacu tubigira kubera twebwe nyene gusa, n’ibikorwa vyanyu mubigira kubera mwebwe nyene gusa, ntamatati ari hagati yacu na mwebwe n’Imana izo twegeranya hamwe n’ingaruka izoba iri iwe

[16] Nabahariye kubera idini ry’Imana kandi bamaze kwemererwa, ivyitwazo vyabo ntashingiro bizoba bifise imbere y’Umuremyi wabo no hejuru yabo hazoba hari ishavu, kandi hazoba kuribo ibihano bikaze cane

[17] Imana niyo yamanuye iki gitabu c’ukuri hamwe n’iminzani, none n’igiki kizo kumenyesha yuko nkumbure umusi w’umuhero w’Isi wegereje kuba

[18] Abatemera Imana yabo y’ukuri bama bagusaba yuko uwo musi woshika hakiri kare, nayo abemera Imana yabo y’ukuri barawutinya uwo musi kandi barazi neza yuko ari uw’ukuri mu vy’ukuri abo baharira kubijanye n’umuhero w’Isi bari mubuzimire bwakure cane

[19] Imana rugira vyose n’intungane kubiremwa vyayo, kuko niyo iha imigisha yayo kuwo yishakiye, kandi niyo ifise ubushobozi n’intsinzi nyakuri

[20] Uwushaka kuronka impembo y’umusi w’imperuka twebwe tuzoyi mwongereza kuri iyo mpembo yiwe yaronse, rero nuwurondera impembo y’aha kw’Isi tuzoyimuha, mugabo iyo mw’ijuru ntana kimwe azoba afise kumigisha y’amahoro

[21] Yoh! Barafise abo bacuditse nabo b’Imana baba shiriye ho iyindi dini Imana itaba shiriye ho uruhusha, nayo iyo hataba ijambo ryugu tandukanya amategeko rero ayo mategeko yari kuba hagati yabo mu vy’ukuri hazoba kuba hemukiye imitima yabo ibihano bibabaza cane

[22] Uzobabona abahemukiye imitima yabo ingene bajugumira kubera ivyo bagize kandi ivyo bintu bizoba shikira atagisivya, nayo abemeye Imana yabo y’ukuri hamwe nukugira ibikorwa vyiza bazoba bari mumirima myiza iri mw’ijuru, bakazo ronka ivyo bipfuza mwo vyose bivuye ku Muremyi wabo, iyo niyo ngabirano niniya kuribo

[23] Iyi niyo nkuru nziza Imana yabwiye abantu bayo bayemeye hamwe nukugira ibikorwa vyiza, nawe nuvuge uti:- kuri ibi vyose ntampembo iyariyo yose nsavye kuri mwebwe, mugabo ngomba yuko mwokunda ivyobegereza ku Mana, rero uwuzogira ineza tuzo mwongereza ineza mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi hamwe nugushimirwa

[24] Egome baravuze bati:- yabesheye Imana yuko ibishatse yoteye igikumu k’umutima wawe, nayo niyo ifuta ibitari ivy’ukuri, nu kwemeza ivy’ukuri kumajambo yayo atomoye, ntankeka Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyanyu

[25] Nayo niyo yakira ikigongwe c’abantu bayo, nugu hanagurira amakosa nukuba ifise ubumenyi bw’ivyo mugira vyose

[26] Ni ngombwa kubemera Imana yabo y’ukuri hamwe nukugira ibikorwa vyiza izo bongereza imigisha yayo, nayo abatemera Imana yabo y’ukuri bazoba bari mubihano bikaze cane

[27] Iyo Imana itanga imigisha yayo myinshi ikayiha abantu bayo beranda, ntankeka abo bantu bo kwishimye cane kuri iy’Isi mugabo iyo migisha iyimanura kurugero yishakiye mu vy’ukuri kubantu bayo beranda irabafitiye inkuru zabo zose nukuba bona

[28] Nayo niyo imanura imvura mugihe abantu bamaze kwihebura, nayo igaca ikwiza imigisha yayo, nayo niyo ikingira ibintu vyose nugu shimirwa

[29] No mubimenyetso vyayo nuku kuremwa kw’Amajuru n’Isi hamwe n’ibi bintu bifise ubuzima yakwiragije hose nayo niyo ifise ubushobozi bukwiye bwuku vyegeranya nkuko ibishaka

[30] N’ivyago bibashikira nukubera ibikorwa vy’amaboko yanyu yakoze, kandi Imana igira ikigongwe kubintu vyinshi

[31] Namwe ntimushobora kuyinanira ng’aha kw’Isi, kandi ntaco mufise imbere yayo kubijanye n’ukwikingira canke kubijanye n’abafasha

[32] No mubimenyetso vyayo hamwe n’amato ari mubiyaga ameze nk’Imisozi

[33] Ibishatse irahagarika imiyaga hanyuma ayo mato agaca ahagarara neza atankomanzi hejuru yayo mazi, mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo ibimenyetso vy’uwutenyenya n’ugushima cane

[34] Canke yoyahonya kubera ivyo bakoze kandi nukugirira ikigongwe kubintu vyinshi cane

[35] Bazomenya bamwe bagira ibihari vy’amajambo yacu kuko atamahungiro bafise yugu hungira mwo

[36] Ibi vyose mwahawe nivyu kwinezereza kubuzima bwo ngaha kw’Isi gusa, mugabo ibiri ku Mana nivyo vyiza gusumba, kandi nivyo biramba, rero bizoba bibakwiye abemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’ukwizera Umuremyi wabo

[37] Nabishize kure y’ibicumuro bininiya hamwe n’ibintu bibi hamwe n’abantu mugihe bashavuye baca bagira ikigongwe

[38] Nabitavye akamo ku Muremyi wabo nugu hagarika amasengesho yabo hamwe nugu hanurana mubintu vyabo kandi bagatanga muvyo twabahaye

[39] Na bamwe ubwishime bwabo mugihe bwabafashe baca birwanira kumitima yabo

[40] Nayo impembo y’amabi n’amabi angana nayo mabi, mugabo uwugira imbabazi hamwe n’uwuba nguranya mumatati, impembo yiwe iri ku Mana, kandi ntankeka Imana ntikunda abayi hemukira

[41] Na barya bihorana mugihe bamaze guhemukirwa, abo ntayindi nzira kuribo yugutabwa ko umwikomo

[42] Ahubwo umwikomo uri hejuru yabarya bahemukira abantu nukuba girira igitsure ng’aha kw’Isi atakuri kurimwo abo rero nibo bazoronka ibihano bibabaza cane

[43] N’uwutenyenya nukugira ikigongwe ntankeka ivyo ni mubintu bikuru vy’ukugirira ishaka kugira ngo bigirwe

[44] Nuw’Imana yaretse kugira ngo azimire ntawumu kingira munyuma yiwe, uca ubona abahemukiye imitima yabo mugihe bazobona ibihano bazovuga bati:- mbega hari iyindi nzira yukugaruka

[45] Uzoba bona bajanwa mumuriro udahera nabo baboneka yuko bafise amaganya hamwe n’ibimara mare vyinshi kandi barabana kubandi nabo bihishije, nayo abameye Imana yabo y’ukuri bazovuga bati:- mu vy’ukuri abazoronka uruhombo ni muri barya bazoba bafise uruhombo rw’imitima yabo hamwe n’abantu babo, hanyuma kuri uwo musi w’imperuka ntankeka abahemukiye imitima yabo bazoba bari mubihano vyurutavana ko

[46] Kandi ntabagenzi bazoba bafise bazoba fasha imbere y’Imana, nuwo Imana yashakiye yuko azimira ntayindi nzira ihari kuriwe

[47] Nimwitabire Umuremyi wanyu imbere yugushika kuri wamusi uda hengeshanya uzoba uvuye ku Mana, kuko kuri uwo musi ntama hungiro yukwirukira ho kandi ntaho muzo kwankira

[48] Nibatitaho natwe ntitwa kurungitse ngo ube uwubakingira, ivyo ntubijejwe atari uko ubashikiriza ubutumwa gusa, mu vy’ukuri mugihe tumu honjesheje umuntu imigisha ivuye iwacu aca anezerwa cane, rero ashikiwe n’ingorane izarizo zose kubera ivyo amaboko yiwe yagize uca ubona uyo muntu ahakana Imana

[49] Ubwami bw’Amajuru n’Isi nu bw’Imana kuko irema uko yishakiye kandi igaha uwo yishakiye mubibondo vy’abigeme kandi igaha uwo yishakiye mubibondo vy’abahungu

[50] Canke ikabivanga ivyo bibondo vy’abahungu n’abigeme nukubigira ingumba k’umuntu yishakiye, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubumenyi n’ubushobozi

[51] Ntivyari kuba k’umuntu yuko avugana n’Imana atari munzira ashirirwa mumutima wiwe canke inyuma y’uruzitiro kanaka canke ikarungika intumwa yayo nawe agaca amwereka kurugero ico yipfuza kw’itegeko ryiwe, ntankeka niyo iri hejuru n’ubuhizi buhagije

[52] Uku rero niko twakweretse ubu butumwa kw’itegeko ryacu ntiwari ufise igitabu icarico cose canke ukwemera ukwariko kwose mugabo twagize iki gitabu gitagatifu ca Qur’aani kuba ariwo muco, no kuri uwo muco twebwe turongora uwo twishakiye mu bantu bacu beranda, kandi mu vy’ukuri wewe urongora munzira igororotse

[53] Inzira y’Imana hamwe nibiri mu Majuru no kw’Isi ni rwiwe rero mumenye yuko ibintu vyose vyama bigaruka ku Mana

Imitako ya zahabu

Surah 43

[1] Ha, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe nuwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] Ndarahiye kuri iki gitabu gitagatifu kimenyesha neza aya majambo

[3] Ntankeka natwe twagize ngo kibe igisomwa co mururimi rw’icarabu kugira ngo mutegere neza

[4] Mu vy’ukuri iyi Qur’aani ntagatifu iri mububiko bw’ibitabu vyose vyavuye iwacu kandi n’igitabu catewe iteka n’ubuhizi

[5] Mbega natwe tureke kubibutsa kubera yuko mwabaye abantu mwamaze kurengerana kumabi yanyu

[6] Mu bantu bakera twebwe twaraba rungikiye intumwa z’Imana nyinshi

[7] Ntantumwa y’Imana iyariyo yose atari uko bahora bayigaya nukuyityoza

[8] Rero twaraba honeje abari bafise ubushobozi buhanitse gusumba abo baqurayshi hamwe n’uburorero bw’ibihano vyashikiye abantu baho hambere

[9] Ubabajije uti:- mbega ni nde yaremye Amajuru n’Isi? Mu vy’ukuri bakwishura bati :- uwaremye ibi vyose n’uwufise ubushobozi hamwe n’ubumenyi

[10] Uwabagiriye iy’Isi kuba nk’ubusaswa nukugira amayira muriyo nukugira ngo murongore iyo mugomba kuja ahariho hose

[11] Nuwamanuye amazi avuye mubicu kurugero no kuri ayo mazi niho twazuye Isi yari yarapfuye nikuri ivyo niko muzozurwa

[12] Uwaremye ikigabo n’ikigore mubintu vyose nukubagirira amato hamwe n’ibikoko mwurira ko

[13] Kugira ngo mwicareko neza hejuru y’imigongo yavyo hanyuma mwibuke imigisha y’Umuremyi wanyu mugihe mwicaye neza hejuru yavyo muvuga muti :- nihaninahazwe Imana yatugamburukije ibi vyose kandi ntitwari kwigirira ibi vyose

[14] Ntankeka twebwe tuzo subira ku Muremyi wacu

[15] Bamugirira mubantu beranda ahantu bavuga yuko ibi biremwa ari ibibondo vy’Imana mu vy’ukuri umuntu n’umuhakanyi w’imihezagiro iri k’umugaragaro

[16] Yitwariye ibibondo vy’abakobwa muvyo yiremeye mukubatorera mwebwe ibibondo vy’abahungu

[17] Umwe muribo mugihe ashikirijwe inkuru y’ivyo yagiriweko akarorero kanyene imigisha, mumaso yiwe haca hirabura cane n’agahinda kenshi

[18] Uwarerewe mubisharizo nawe kubijanye nibihari ntashobora kuvuga k’umugaragaro

[19] Kandi bagira Abamarayika aribo biremwa vy’Imana vyeranda ngo n’abagore bayo, mbega n’ivyabona mukuremwa kwabo? Ukuba kwabo kw’ivyabona kuzo kwandikwa kandi bazobazwa

[20] Bavuga bati:- iyo ishaka nyene imigisha mininiya ntitwari kubasenga, kuko atabumenyi bafise kuri ibi vyose kandi ntibavuga atari amajambo y’ububeshi bw’ivyo bavuze

[21] Mbega twebwe ntitwabahaye igitabu imbere y’iki ? Nabo bakaba bagifashe nkankama

[22] Ahubwo bavuga bati :- mu vy’ukuri twebwe twasanze abavyeyi bacu kubera imigenzo yabo natwe twaciye dukurikira nkuko bamye bagira

[23] Kandi ntitwarungitse uwutuza mubisagara ivyarivyo vyose atari uko abatunzi baho bavuze bati:- mu vy’ukuri twebwe twasanze abavyeyi bacu n’imigenzo yabo natwe duca dukurikiza ingeso zabo

[24] Yavuze ati:- naho ndabazaniye imigenzo yacu ifise uburokoke bwiza gusumba iyo bari basanganywe abo bavyeyi banyu, nabo baciye bavuga bati:- twebwe turanse ubwo butumwa mwarungikanywe

[25] Rero natwe duca turabihora, mugabo nimurabe ukugene kwabaye amaherezo yabigize abahakanyi b’Imana y’ukuri

[26] N’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) mugihe yabwira umuvyeyi wiwe hamwe n’abantu biwe ati:- ntankeka jewe mbanje kuba kure yivyo mwebwe musenga

[27] Dukuye mwo gusa uwandemye mu vy’ukuri niwe azondongora

[28] Ninawe yagize iri jambo rizo gumaho muruvyaro rwiwe kugira ngo bagaruke

[29] Ahubwo baranezerejwe mugihe bari kumwe n’abavyeyi babo kugeza naho bashikirwa n’ukuri n’intumwa y’Imana irabi garagaza

[30] Mugihe bashikirwa n’ukuri baciye bavuga bati:- ubu n’uburozi kandi mu vy’ukuri twebwe turabu hakanye

[31] Nabo bavuze bati:- ni kuki iyi Qur’aani itamanuwe k’umuntu mukuru wo muri ibi bisagara vyacu bibiri bikuru bikuru

[32] Mbega nibo bagabura imigisha y’Umuremyi wawe, twebwe twarabugabuye ubu buzima bwabo ku buzima bwo ng’aha kw’Isi, kandi twarabareruye bamwe muribo tubaha n’iteka rininiya cane gusumba abandi, kuri ivyo rero bamwe muribo bagira abandi kuba ari abakozi babo, n’imigisha y’Umuremyi wawe niyo myiza gusumba ivyo begeranya

[33] Iyo hataba abantu kuba ari umurwi umwe, ntankeka twari kugira ibisenge vy’inzu z’abantu bahakana nyene imigisha kuba ari iz’umwakaka hamwe n’ingazi burirako

[34] N’inzugi z’inzu zabo hamwe n’ubusaswa bwabo hamwe n’inyegamo z’ukwegamira ko

[35] Ahubwo n’inzahabu mugabo ivyo vyose ntaco bimaze atari amahirwe y’ubuzima bwo ng’aha kw’isi gusa nayo k’umusi w’imperuka uri ku Muremyi wawe niyaba yigamburukira

[36] Uwuyagirira ubuhumyi amajambo yanyene imigisha tumushirira ho Shetani kuba ariyo mugenzi wiwe

[37] Nabo nabazitira inzira y’amahirwe bakiyumvira yuko barokotse

[38] N’igihe azodushikira k’umusi w’umuhero w’Isi nawe atwarwa mumuriro udahera azovuga abwira Shetani ati:- iyo aba ari kure y’ubuseruko n’ubumanuko hagati yanje na wewe, n’ubugenzi bubi bumeze gute

[39] Uno musi nta nakimwe kizoba marira muvyo mwahemukiye imitima yanyu yuko mwebwe muri kumwe mubijanye n’ibihano

[40] Mbega woshobora kwumvisha abatumva, canke woshobora kurongora impumyi hamwe n’abari mubuzimire buri k’umugaragaro

[41] Twebwe nitwagukura ng’aha kw’isi utarabona ibihano vyabo ntugire amakenga twebwe tuzokwihora kuribo

[42] Canke twebwe tuzokwereka neza muvyo twasezeranye nabo, natwe ntankeka turafise ububasha buri hejuru yabo

[43] Rero nubifate nka nkama kuvyo twaguhaye, kandi ntankeka wewe uri munzira nziza igororotse

[44] Mu vy’ukuri iki n’icibutso kuri wewe no ku bantu bawe, n’ubu vuba mwese muzobazwa

[45] Nimugende mubaze intumwa zacu twazanye imbere yawe, mbega twebwe twoba twaragize izindi Mana zisengwa aho gusenga nyene imigisha myinshi ihagije

[46] Ntankeka twebwe twararungitse intumwa y’Imana Mussa (iii) ifise amajambo yacu iyajana kwa Fir’auni no kubakuru b’abantu babo nukubabwira iti:- mu vy’ukuri jewe nd’intumwa y’Umuremyi w’abantu bose

[47] Mugabo mugihe yashika afise ivyemezo vyacu, mu mwanya baciye bazitwenga ntibazemera

[48] Kandi ntitwaberetse icemezo icarico cose atari icemezo cari kininiya gusumba ica mugenzi wiwe nukuba fata kubihano vyacu kugira ngo bagaruke iwacu

[49] Nabo bavuze bati:- wamurozi we ! dusabire ku Muremyi wawe kubijanye naya ndagano yaguhaye mu vy’ukuri tuzoba turi mu bantu barongotse

[50] Rero mugihe twaba kuriraho ivyo bihano mukanya isase twaciye tubona bayahonyanga ko

[51] Nuyo Fir’auni yara menyesheje ku bantu biwe avuga ati:- bantu banje intwaro y’igihugu ca Misiri si rwanje hamwe n’izi nzuzi zica imbere yanje, mbega ntavyo mubona

[52] Canke jewe ntacomaze gusumba uyu Mussa ajunjagariye ng’aha, kandi adashoboye kuvuga ibintu bitomoye

[53] Mbega ni kuki atambitswe ibisharizo vy’inzahabu, canke ngo haze abamarayika bari kumwe nawe bamu kurikira

[54] Yasanze bagaba nukiwe n’ubwenge bamu gamburukira, mugihe bari mu bantu bataye umurongo

[55] Rero mugihe badu shavuza, twaciye tubihora, duca tubibiza mumazi uko bangana bose

[56] Hanyuma twaciye tubagira kuba akarorero n’ibiganiro ku bantu bazoba baje munyuma yabo

[57] No mugihe yaciribwa ko akarorero umwana wa Mariyamu (iii) mumwanya abantu bawe baciye bakoma akaruru

[58] Baca bavuga bati:- mbega Imana zacu nizo nziza gusumba canke niwe, canke ntaco bakubwira atari munzira z’ibihari gusa, ahubwo abo bantu n’abasinzi

[59] Ntiyari intumwa y’Imana ariwe Issa mwene Mariyamu (iii) atari uko yari umushumvyi w’Imana twamanuriye nuku mugira umwe muburorero bwiza kuri bene Israeri

[60] Iyo tuba dushaka twari kubagira Abamarayika bari ngaha kw’Isi aho kuba ari mwebwe kuri iy’Isi

[61] Mu vy’ukuri n’ikimenyetso c’umusi w’umuhero w’Isi kandi ntimukigirire amakenga kandi nimunkurikire iyi niyo nzira igororotse

[62] Kandi Shetani ntibazitire, ntankeka kuri mwebwe niwe mwansi wanyu, kandi niwe mwansi wanyu aboneka neza k’umugaragaro

[63] Mugihe intumwa y’Imana Issa mwene Mariamu (iii) yari afise ibimenyetso biri k’umugaragaro yavuze ati :- ndabashikiye mfise ubumenyi kugira ngo ndaba menyeshe bimwe muvyo mutumvikanyeko, rero ni mutinye Imana nanje mungamburukire

[64] Mu vy’ukuri Imana niyo Muremyi wanje kandi niyo Muremyi wanje n’Umuremyi wanyu, rero ni muyisenge kuko niyo nzira igororotse

[65] Imirwi n’iyindi yaracanye mwo rero bazoshikirwa bamwe bahemukiye imitima yabo muguhonywa n’ibihano vy’umusi ubabaza cane

[66] Barindiriye iki atari ugushikirwa n’umusi w’umuhero w’Isi gusa kandi ukazoba shikira giturumbuka nabo aho bari batabizi

[67] Abagenzi kuri uwo musi bazoba bari abansi kubandi dukuye mwo b’abagenzi bamye bagamburukira Imana yabo y’ukuri

[68] Bantu banje ntabwoba muzoba mufise kuri uwo musi w’imperuka kandi mwebwe ntimuzo teterwa

[69] Abemeye amajambo yacu bakaba bari aba Isilamu b’ukuri

[70] Nimwinjire mumirima yo mw’ijuru mwebwe n’imiryango yanyu, iyo niho muzo nezerezwa

[71] Bazohora bacishirizwa amasahani y’inzahabu hamwe n’ibikombe vyabo birimwo ivyo imitima yabo yipfuza hamwe n’ivyo amaso yabo azonezereza namwe iyo mw’Ijuru muzobayo mubuzima bwanyu bwose

[72] N’uwu n’umurima mwasigiwe kuvyo mwahora mugira

[73] Murahafitiye ivyamwa vyinshi muzo fungurira yo

[74] Mu vy’ukuri abahakanyi b’Imana bazoba bicaye mubihano vyo mumuriro udahera witiriwe Jahannamu

[75] Ntibazo ruhutswa nivyo bihano biri muri uwo muriro udahera, kandi niho bazo kwiheburira yo

[76] Natwe ntitwaba hemukiye, ahubwo nibo bonyene bahemukiye imitima yabo

[77] Kandi bazokoma induru bavuga bati:- ewe mwami wacu, uyo Muremyi wawe natwice, nawe ace abishura ati :- ntankeka mwebwe aho muri muzoguma muri uwo muriro nyene

[78] Mu vy’ukuri twebwe twarakuzaniye ukuri kwama mugabo benshi muri mwebwe mwamye mukugaya uko kuri kwama

[79] Egome, boshobora gucishaho itegeko, canke natwe turashobora gucishaho irindi

[80] Canke bikeka yuko twebwe tutumva amabanga yabo hamwe n’ukwongorerana kwabo, oya ! n’intumwa zacu ziri hafi yabo baravyandika

[81] Vuga uti:- nyene imigisha iyo iba ifise ikibondo nari kuba uwambere mukuyisenga

[82] Umuremyi w’Amujuru n’Isi Umuremyi n’inyegamo yiwe ntagatifu iri kure nivyo bayihayagiza ko

[83] Rero nimubareke bagume bayogora nugutamba batarika kugeza naho bazohura n’uwo musi wabo baraganiwe

[84] Niyo isengwa mw’Ijuru no kw’Isi, nayo niyo nyene ubuhizi n’ubumenyi buhagiije

[85] Niyo iterwa iteka ry’ukuri kuko ariwe mwami w’Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose nirwiwe, kandi irafise ubumenyi bw’ugushika k’umusi w’umuhero w’Isi, namwe uko muri kwose muzo subizwa iwe

[86] Nabo ntabubasha bafise bw’ugu sabira abo basabira atari Imana yonyene dukuye mwo bamwe bemera uku kuri nukuyimenya

[87] Ubabajije uti;- ni nde yabaremye? Mu vy’ukuri bakwishura bati:- n’Imana, none ni hehe bahindukirizwa

[88] N’imvugo yiwe n’iyi:- ewe Muremyi wanje, mu vy’ukuri aba n’abantu batemera Imana yabo y’ukuri

[89] Rero nubagirire ikigongwe kandi ubabwire amajambo y’amahoro kuko ubu vuba bazotegera neza

Umwotsi

Surah 44

[1] Ha, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] Ndarahiye kuri iki gitabu gitagatifu kigaragaza kubintu vyose vyipfuzwa

[3] Mu vy’ukuri twebwe twamanuye iyi Qur’aani ntagatifu mw’ijoro ryahezagiwe, ntankeka rero twebwe turi mu bantu bagabisha

[4] Muri iri joro niho hagaragazwa ibintu vyose bijanye n’ubuhizi

[5] Iwacu niho havuye intahe mu vy’ukuri twebwe turi muba rungikwa

[6] N’umuhezagiro uvuye ku Muremyi wawe, ntankeka niyo yumva kandi niyo ifise ubumenyi buhagije

[7] N’Umuremyi w’Amajuru n’Isi hamwe nibiri muri ivyo vyose, nimwaba mufise icizero nyakuri

[8] Ntawundi asengwa bimwe vy’ukuri atari Imana yonyene gusa, niwe arema nukwica, niwe Muremyi wanyu kandi niwe Muremyi w’abavyeyi banyu baho hambere

[9] Mugabo abo bahakanyi b’Imana y’ukuri barafise amakenga nugu fyinata gusa

[10] Rero nurorere wamusi Amajuru azozana umwotsi ubonerana neza na neza

[11] Uzopfuka abantu baze bavuge bati:- ibi n’ibihano bibabaza

[12] Muremyi wacu, nudukurire ibi bihano mu vy’ukuri twebwe tuzo kwemera

[13] N’akahe kamaro kukwibuka kwabo mugihe bamaze gushikirwa n’intumwa y’Imana iba garagariza ibintu vyose

[14] Baciye babaha ibitugu bavuga bati:- uyu muntu yarigishijwe, kandi n’umusazi

[15] Mu vy’ukuri twebwe tuzokuraho ibihano bikeyi gusa mugabo turazi neza yuko muzo subira mubikorwa vyanyu vy’ububisha bugaritse

[16] Umusi tuzobatera igitero ntamusiga, ntankeka twebwe turi abahanyi bimwe vy’akarorero

[17] Mu vy’ukuri imbere yabo twebwe twara bagiriye ibibazo abantu bo kwa Fir’auni mugihe bashikirwa n’intumwa y’Imana y’iteka

[18] Ni mumpe abantu beranda b’Imana, mu vy’ukuri jewe nd’intumwa y’Imana yizigirwa

[19] Kandi ntimwishime cane imbere y’Imana jewe mu vy’ukuri nzobazanira ivyemezo biri k’umugaragaro

[20] Nanje nikinze k’Umuremyi wanje no k’Umuremyi wanyu kugira ngo ntimu njugunyire ko iminana

[21] Nimwaba muta nyemera nimube kure yanje

[22] Niho yasaba Umuremyi wiwe yuko ari abantu babi cane

[23] Rero nugende hamwe n’abantu banje beranda mw’ijoro kuko mu vy’ukuri mwebwe muzo kurikiranwa atagisivya

[24] Nureke ico kiyaga mu vy’ukuri izo n’ingabo tuzokwibizwa

[25] N‘imirima ingahe hamwe n’amasoko angana gute basize

[26] N’ibiterwa hamwe n’ahantu heza

[27] N’imigisha mininiya bamye binezereza ko

[28] Uku rero niko twabahaye ibisigi abandi bantu nk’abo

[29] Amajuru n’Isi ntiyarize kuribo, kandi ntibahawe n’umwanya na mutoyi

[30] Kandi ntankeka twarabarokoye bene Israeri kubihano vy’ukuba tetereza

[31] Bivuye kwa Fir’auni mu vy’ukuri niwe yari afise amanyama gusumba abimonogoje mukurenga akarimbi kagenywe n’Imana

[32] Duca dutora mwo kubera ubumenyi bwacu gusumba abandi bantu

[33] Tubaha mubintu vyacu murivyo harimwo imigisha mininiya kandi iri k’umugaragaro

[34] Mu vy’ukuri aba bahakanyi b’Imana yabo y’ukuri, bavuga bati

[35] Ntarupfu rwamyeho atari rwarupfu rwacu rwambere, kandi twebwe ntituzozurwa

[36] Rero nimu tugarurire abavyeyi bacu basandavye kuva kera nimwaba muvugisha ukuri

[37] Mbega nibo beza canke abantu bo kwa Tubba’a hamwe n’abari imbere yabo, mu vy’ukuri twebwe twaraba honeje kuko bari mu bantu babi cane

[38] Ntitwaremye Amajuru n’Isi hamwe n’ibirimwo vyose ngo n’ugufyinata

[39] Ntitwabiremye atari uko ari ivy’ukuri, mugabo benshi muribo ntavyo bazi

[40] Mu vy’ukuri umusi w’intahe rukokoma y’ukuri n’umwanya wagenywe kuri bose

[41] Umusi waho incuti itazofasha mugenziwe kukintu icarico cose kandi ntibazorokoka

[42] Dukuyemwo abo Imana izoba yahezagiye kuko ariyo ifise ubushobozi n’imigisha ihagije

[43] Ntankeka hari igiti citiriwe Zaqquum

[44] N’igifungura abahakanyi b’Imana y’ukuri

[45] Ni nk’umujumpu washuhijwe ubirira munda zabo

[46] Ukabira nk’amazi y’amarike

[47] Nimu mufate kandi mumute mu muriro udahera witiriwe Jahannamu

[48] Hanyuma mumusukire hejuru y’umutwe wiwe y’amazi ashushe y’amarike ahonje ibihano vyayo mazi

[49] Nuhonje, wari mubabtu b’inguvu kandi bafise n’iteka

[50] Mu vy’ukuri ibi nivya bihano mwahora muharira ko

[51] Ntankeka bamwe batinya Imana yabo y’ukuri bazoba bari mubibanza vy’amahoro

[52] Bazoba bari mumirima irimwo n’amasoko y’amazi

[53] Bazo kwambara impuzu zihwahutse nizi remereye kandi barabana

[54] Uku niko tuzoha abo bazo kwubakana nabo iyo mw’ijuru

[55] Bazoba iyo mw’ijuru baronka ubwoko bwose bw’ivyamwa kandi babeyo mumahoro ntangere

[56] Iyo mw’ijuru ntibazo honjerayo urupfu atari rwarupfu rwambere, n’Imana izobakingira n’ibihano vyo muriro witiriwe Jahannamu

[57] Kumihezagiro izoba ivuye ku Muremyi wawe iyo niyo izoba ari itsinzi ikomeye cane

[58] Rero twebwe twayoroheje cane iyi Qur’aani ntagatifu kururimi rwawe kugira ngo abantu bibuke

[59] Nurindire gusa nabone aho bari bararindiriye

Ugwicisha bugufi

Surah 45

[1] Ha, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] Imanurwa ry’iki gitabu ryavuye ku Mana nyene ubushobozi n’ubuhizi

[3] Ntankeka mw’Ijuru no kw’Isi hariho ibimenyetso bininiya kubera abantu bemera Imana yabo y’ukuri

[4] No mw’ishusho ryanyu no mubiremwa yasanzaje hirya no hino harimwo ibimenyetso biri ku bantu bafise icizero

[5] Nukubisanya kw’Ijoro n’Umutaga hamwe n’Imigisha Imana yamanuye ivuye mubicu hamwe nukuzurwa kw’Isi mugihe yari yarapfuye, no kwihindagurika kw’Imiyaga, harimwo ibimenyetso ku bantu bafise ubwenge

[6] Aya majambo y’Imana tugusomera na y’ukuri, none n’ibihe biganiro bazo kwemera inyuma y’Imana y’ukuri hamwe n’amjambo yayo

[7] Uguhonywa kw’umuntu kuzo mushikira kuwugira ububeshi afise bw’umurengero bw’ibicumuro

[8] Uwumviriza amajambo y’Imana mugihe ariko arasomwa kuriwe, hanyuma agaca afatira kuvyabujijwe hamwe nu kwishima nkuko atavyo yigeze yumva, rero nimu mubwire inkuru y’ibihano bibabaza

[9] Mugihe yatahuye ikintu gitoyi mu majambo yacu matagatifu aca agifata minenerwe, abantu nk’abo nibo bazoba bafise ibihano bitetereza

[10] N’inyuma yabo hariho umuriro udahera witiriwe Jahannamu, nivyo bagize vyose ntana kimwe kizoba marira canke muba bakingira babafashe aho gufashwa n’Imana nabo bazoronka ibihano bininiya cane

[11] Ubu n’uburokoke, na bamwe bahakanye amajambo y’Umuremyi wabo bazoba bafise ibihano bininiya bizoba bivanye n’ibihano bibabaza cane

[12] Imana niyo yabaremeye ibiyaga, no murivyo hacamwo amato kw’itegeko ryayo kandi muronderere mwo imigisha yanyu nugu kenguruka kandi mushime

[13] Niyo yabaremeye ibiri mumajuru no kw’Isi, vyose n’ivyavuye iwe, ntankeka rero muri ibi vyose harimwo ibimenyetso ku bantu biyumvira

[14] Nubwire bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri babagirire ikigongwe bamwe badatinya imisi y’Imana kugira ngo ibarihe abantu kuvyo bahora bagira

[15] Uwugira ineza iyariyo yose bivana n’umutima wiwe n’uwugira inabi iyariyo yose bivana n’umutima wiwe, hanyuma muzo subizwa ku Muremyi wanyu

[16] Mu vy’ukuri twarahaye bene Israeri igitabu c’Imana hamwe n’amategeko hamwe n’ubutumwa bw’Imana, dutako tubaha n’ibintu vyiza vyiza hanyuma tubaha n’iteka ntangere gusumba abandi bantu

[17] Duca tubaha insiguro iri k’umugaragaro hamwe n’amategeko y’Imana, rero ntibigeze bacanamwo atari muyuma y’ugushikirwa n’ubumenyi kubera inzigo yari hagati yabo, mu vy’ukuri Umuremyi wawe azocira urubanza ruzoba hagati yabo k’umusi w’umuhero w’Isi kubijanye nivyo batumvikana ko

[18] Hanyuma twebwe twagushize hejuru y’ubutungane n’amategeko yacu, rero n’uyakurikize kandi ntukurikire ivyo bipfuza abo bantu atabumenyi bafise

[19] Mu vy’ukuri abo bantu ntaco bazo kumarira n’ikintu na kimwe imbere y’Imana mu vy’ukuri abahemukiye imitima yabo nibo bagenzi babo kuribo, n’Imana niyo mugenzi wabamwe bayitakambira

[20] Ibi n’ivyemezo biri k’umugaragaro ku bantu bose, navyo n’uburokoke n’imigisha ku bantu bavyemeza

[21] Mbega biyumvira bamwe bagize amarorerwa y’ibicumuro yuko tuzobagira nkabemeye Imana yabo y’ukuri nukugira ibikorwa vyiza yuko ubuzima bwabo hamwe n’urupfu rwabo bizoba bingana?N’urubanza rubi bazociribwa

[22] N’Imana niyo yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri kugira ngo umutima w’umuntu uwariwe wese urihwe kubijanye nivyo wakoze, nabo ntibazo hemukirwa

[23] Mbega wamubonye umwe yagira ivyo yishakiye kubwiwe yuko ariwe Mana yiwe n’Imana ica imureka uko nyene ngo azimire hamwe nuko afise ubumenyi, mugabo Imana ica itera ikidodo hejuru y’amatwi yiwe no kumutima wiwe nuguca ishira ikiganza cayo kumaso yiwe, none ni nde azomu rongora munyuma y’Imana, mbega mwebwe ntimwibuka

[24] Nabo bavuze bati:- ntabuzima bwariho atari ubu buzima bwo ng’aha kw’Isi turapfa kandi nukubaho, kandi nta kiduhonya, atari ubu buzima bwo ng’aha kw’Isi, mugabo ntabumenyi bafise bw’ivyo bintu, mugabo naba kekeranya gusa

[25] No mugihe basomewe amajambo y’Imana matagatifu ari k’umugaragaro ntacitwazo bari bafise atari uko bavuga bati:- nimuzane abavyeyi banyu nimwaba mwebwe muvugisha ukuri kwama

[26] Vuga uti:- Imana niyo ibaha ubu buzima, hanyuma ikabica, hanyuma niyo izo begeranya mwese uko muri k’umusi w’imperuka ata makenga arimwo, mugabo abantu benshi ntavyo bazi

[27] N’ubwami bw’Amajuru n’Isi n’ubw’Imana, n’umusi hazoboneka umusi w’umuhero w’Isi uwo musi niho hazohonywa abazoba bashigikiranye n’amabi yose

[28] Uzobona imirwi y’abantu yose yapfukamye, n’umurwi umwe umwe uzohamagarwa uja gusoma igitabu cawo hanyuma ubwirwe uti:- uno musi uri hejuru nuwo guhembwa kuvyo mwahora mugira

[29] Iki gitabu cacu kibabwiza ukuri kwama, ntankeka rero twebwe twamye narindi twandika ivyo mwahora mugira vyose

[30] Nayo bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri bagatako bakagira ibikorwa vyiza ngaha kw’Isi, Umuremyi wabo azo binjiza mumigisha yayo, kuko niyo izoba ari intsinzi yabo iri k’umugaragaro

[31] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri, bazobwirwa bati:- mbega ntamajambo yanje mwamye musomerwa namwe mugaca mwishima nukuba mu bantu babi cane

[32] Havuzwe hati:- mu vy’ukuri indagano y’Imana ni y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka ntamakenga arimwo, mwamye muvuga muti:- twebwe uwo musi w’umuhero w’Isi ntawo tuzi kandi twebwe ntaco twikeka atari uko ari ibihuha gusa kandi ntavyo twemera

[33] Rero amabi bakoze azogaragara, kandi azoba kikuza kuvyo bafashe minenerwe

[34] Hazovugwa hati:- uno musi turabibagiye nkuko namwe mwibagiye uyu musi wanyu, n’ivyicaro vyanyu nivyo mu muriro udahera, kandi ntawuzoba rokora

[35] Ivyo vyose n’ukubera yuko mwebwe mwafashe aya majambo y’Imana matagatifu minenerwe, hamwe n’ubuzima bwo ngaha kw’Isi nabwo buraba henda, rero uno musi uri hejuru ntawuzova muri uwo muriro udahera kandi ntibazo kwemererwa ivyitwazo vyabo

[36] Rero ihayagizwa ryose ryiza ni ry’Imana, umuremyi w’Amajuru, n’umuremyi w’Isi, n’umuremyi w’ibiremwa vyose

[37] N’ubukuru bwo mw’Ijuru no kw’Isi n’ubwiwe, kandi niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

Imisozi y’umusenyi

Surah 46

[1] Haa, Miiym. (Insiguro y’izi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwazo zose n’Imana yonyene gusa)

[2] Imanurwa ryiki gitabu gitagatifu ca Qur’aani ryavuye ku Mana, nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[3] Ntitwaremye aya Majuru n’Isi canke ibiri hagati yavyo atari uko vyose ari ivy’ukuri, kandi ku kiringo categekanijwe, n’abahakanye Imana yabo y’ukuri barirengagiza kubutumwa batuzwa

[4] N’uvuge uti:- mbega mubona gute bamwe musenga, n’ukureka Imana y’ukuri, ni munyereke ico baremye ngaha kw’Isi, canke barafise ishirahamwe ry’ibiri mu majuru? Ni munzanire igitabu camyeho imbere yiki, canke ikimenyetso icarico cose c’ubumenyi, ni mwaba muvugisha ukuri

[5] N’abazimiye bakuru nibande gusumba bamwe basaba abatari Imana y’ukuri, nabo batazo bishura kugeza k’umusi w’imperuka, kandi batazi n’ibisabisho vy’abo

[6] Mugihe bazokwegeranywa abantu bazoba ari abansi b’abandi, kandi bazohakana amasengesho y’abo

[7] Mugihe bazosomerwa amajambo yacu matagatifu ari kumugaragaro, bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri bazo vuga hejuru y’ukuri kuba shikira bati:- ubu n’uburozi buri k’umugaragaro

[8] Canke baka vuga bati:- niwe yavyi teguriye wenyene, vuga uti:- ni naba naravyi teguriye jewe, ntaco muzo mfasha imbere y’Imana, kuko niyo ifise ubumenyi bwivyo muriko muragira, kuko niyo ihagije kuba ariyo cabona hagati yanje na mwebwe, nayo niyo ifise ikigongwe n’impuhwe nyinshi zihagije

[9] Vuga uti:- jewe sindi igitangaro mu ntumwa z’Imana kandi nta bumenyi mfise bw’ingene nzogirwa, canke ingene muzogirwa mwebwe, ntakindi nkurikira atari ivyo neretswe kuri jewe, kandi nta nico narimwo atari ukuba ndi uwutuza gusa, kandi mbonekana k’umugaragaro

[10] Vuga uti:- mbega mubona gute iki gitabu nicaba kivuye ku Mana namwe mwagi hakanye n’ivyabona muri bene Israeri bari ivyabona k’uburorero bwibi, batako baremera ibi vyose, namwe mukagira amanyama, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu bahemukiye imitima yabo

[11] N’abahakanye Imana yabo y’ukuri barababwiye aba Isilamu bati:- iyo iba ari inzira y’amahoro, ntibari kudutanga mugihe batashoboye kurongoka kuri ibi, niho bavuze bati:- ubu n’ububeshi bw’abantu bakera

[12] N’imbere yiwe hari igitabu c’intumwa y’Imana Mussa (iii) kirongora kandi gifise impuhwe, niki n’igitabu cemeza kiri mururimi rw’icarabu, kugira ngo gituze bamwe bahemukiye imitima yabo, kandi kibe ikimenyetso c’abagira ineza

[13] Mu vy’ukuri bamwe bavuga bati:- Umuremyi wacu ni Mana, hanyuma bagatumbera inzira y’ukuri, abo ntabwoba bazoba bafise, kandi ntibazoteterwa

[14] Abo nibo bantu bo mw’Ijuru, bazobayo mu buzima bwabo bwose n’impembo yivyo bahora bagira

[15] Twarahanuye umuntu ngo agire ineza kubavyeyi biwe, kuko nyina wiwe yasamye imbanyi yiwe n’ingorane, n’ukumwibaruka muri izo ngorane nyene, n’ugusama kwiwe kugeza naho acuka kwafashe amezi mirongo itatu, kugeza naho ashika mubigero vyiwe n’ugushikana imyaka mirongo ine y’amavuko n’ukuvuga ati:- ewe Muremyi wanje, n’umfashe nshimire imigisha yawe wampaye hamwe n’abavyeyi banje, kandi umfashe kugira ibikorwa vyiza ukunda kandi ungarukire kubibondo vyanje, mu vy’ukuri jewe ndasavye ikigongwe kuri wewe, kandi mu vy’ukuri jewe ndi mubantu bemeye

[16] Abo nibo bantu twemerera ibikorwa vyabo vyiza bagize, hanyuma dugaca turengana iruhande y’ibikorwa vyabo bibi bakoze mubantu bo mw’ijuru kundagano z’ukuri bemerewe

[17] N’uwubwira abavyeyi biwe ijambo ry’akagayo, mukubatyoza n’ukubabwira yuko we azozurwa haciye ibinjana vyinshi imbere yabo, nabo bavyeyi babiri baguma basaba imfashanyo ku Mana, ahubwo ni wemere mu vy’ukuri indagano y’Imana ni y’ukuri, mugabo we yama yivugira ati:- ntivyari kuba ibi vyose mugabo n’ibigeragezo vyakorwa n’abantu baho hambere

[18] Abo nibo bantu intahe yategerezwa kuba kuribo hamwe n’ibihugu vyamyeho imbere yabo harimwo ibisigo n’abantu, mu vy’ukuri abo nibo bantu bitaye mu ruhombo

[19] Bose bazoba bafise urugero rumwe kuvyo bakoze kugira ngo Imana ize ibarihe kubikorwa vyabo nabone ntibazo hemukirwa

[20] N’umusi bazoshirwa abahakanye Imana yabo y’ukuri imbere y’umuriro udahera babwirwe bati:- mwara takaje ibintu vyanyu vyiza vyo mu buzima bwanyu bwo kw’Isi, mwebwe mwari nezereje kuri ivyo bintu, rero uno musi mura ronswa ibihano vy’ibimaramare kubera kurya kwishima kwanyu gusa ngaha kw’Isi, kandi kubera ukwiyonkora kwanyu

[21] N’ubibutse kuri mwene wabo Aadi mugihe yatuza abantu biwe bo mumigina y’imisenyi, mu vy’ukuri abatuza benshi muribo bavuye imbere yiwe n’inyuma yiwe ababwira ati:- ntimusenge uwariwe wese atari Imana yonyene gusa, mu vy’ukuri jewe ntinya kuri mwebwe ibihano vyuwo musi mukuru

[22] Nabo bishura bati:- uzanywe iwacu kugira ngo udutandukanishe n’Imana z’acu? Rero n’utuzanire ivyo watwemereye niwaba uri mubantu bavugisha ukuri

[23] Nawe abishura ati:- ubumenyi nyakuri buri ku Mana gusa, nanje ndabashikiriza kuvyo narungikanywe kurivyo, mugabo jewe ndababona y’uko mwebwe muri bantu bagira ibintu vy’ubujuju

[24] Rero mugihe babona igicu gitumbereye kumyaba yabo baciye bavuga bati:- iki n’igicu kituzaniye imvura, ahubwo nivyo mwahora mwipfuza yuko vyobashikira vuba na vuba, nawo n’umuyaga muriwo harimwo ibihano bibabaza cane

[25] Uwo muyaga n’uwuhonya ibintu vyose kw’itegeko ry’Umuremyi wayo, rero baba abata kiboneka burundu atari inzu zabo gusa, uku rero niko duhemba abantu babi

[26] Ntankeka twebwe twaraba tsimbataje muvyo twaba tsimbataje ko mwebwe, kuko twabahaye amatwi n’amaso n’imitima, mugabo amatwi yabo n’amaso yabo n’imitima yabo ntaco vyabamariye n’ikintu na kimwe mugihe bahakanye amajambo y’Imana matagatifu n’ugukikuzwa kuvyo bahora bafata minenerwe

[27] Mu vy’ukuri twebwe twarahoneje ibisagara vyaba kikuza kandi twaraba siguriye amajambo yacu matagatifu kugira ngo bikebuke ngo basubire muruhongore

[28] None ko batafashijwe nizo Mana zabo bafashe n’ukureka Imana y’ukuri kugira ngo ibegereze kuriyo ahubwo yarabahubije, n’ubwo n’ububeshi bwabo bamye bategura

[29] Mugihe twakuzanira umurwi w’ibisigo vyaje kwumviriza amajambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani, rero mugihe bashika baciye bongorerana bavuga bati:- ni muceceke, n’igihe hahezwa gusomwa ayo majambo baciye basubira kuncuti z’abo kubatuza

[30] Bavuze bati:- mwabantu bacu, mu vy’ukuri twebwe twumvise igitabu camanuwe munyuma y’intumwa y’Imana Mussa (iii) cemeza ivyabayeho imbere yiwe, kandi kikarongora abantu munzira y’ukuri, kandi kikarongora abantu munzira igororotse

[31] Mwa bantu bacu, ni mwitabire umushikiriza butumwa bw’Imana kandi mumwemere, namwe azobagirira ikigongwe ku bicumuro vyanyu, kandi azoba kingira n’ibihano bibabaza cane

[32] N’abatazo mwitaba uyo mushikiriza butumwa bw’Imana, abo bantu ntibazo nanira Imana kuri iy’Isi, kandi ntababa cungereye bafise imbere y’Imana, abo n’abantu bari mu buzimire bumwe buri k’umugaragaro

[33] Mbega ntibabona yuko Imana yaremye Amajuru n’Isi, kandi itarushe mu kuyarema, rero irafise ububasha bw’ukuzura aba shengeye? Egome mu vy’ukuri niyo nyene ububasha bw’ibintu vyose

[34] N’umusi bazojanwa aba bahakanyi b’Imana mu muriro udahera babwirwe bati:- none ibi vyose si ivy’ukuri? Nabo bazokwishura bati:- Egome! Kw’izina ry’Imana ni vy’ukuri, nayo ice ivuga iti:- ni muhonje ivyo bihano kubera ubuhakanyi bwanyu

[35] Rero niwigumye nk’uko bigumije za ntumwa z’Imana, zari zifise ubwihangane buniniya, kandi ntuba himirize kugahato, kuko k’umusi bazo kwibonera ivyo bemerewe bizoba nk’uko batabayeho ng’aha kw’Isi kubwabo ivyo bihano atari mumwanya w’isaha imwe gusa y’umurango, rero ubwo nibwo butumwa bukwiye, kuko hahonywa abatari abantu b’inkozi z’ibibi gusa

Muhammad

Surah 47

[1] Bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri n’ukuzitira inzira y’Imana y’ukuri, Imana niyo yonyene izo kwemeza ubugizi bubi bw’ibikorwa vyabo bagize

[2] Na bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza n’ukwemera ivya manuwe kuntumwa y’Imana Muhammadi (aui) kandi ari ivy’ukuri bivuye ku Muremyi wabo, abantu nkabo Imana izoba hanagurira ibicumuro vyabo kandi ibatsimbataze kubijanye n’ubuzima bwabo

[3] Ivyo vyose n’ukubera yuko bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri bakurikiye ubuzimire, n’abemeye Imana yabo y’ukuri naba kurikiye inzira y’ukuri ivuye ku Muremyi wabo, uko rero niko Imana ibagirira uburorero bw’ayo

[4] Rero muhuye na bamwe bahakana Imana y’ukuri, ni mubatere mumazosi yabo kugeza naho mubatsinda, aho niho muzoca muba bohera, kandi mubarekure kuneza canke bikombore bonyene kugeza naho intambara izocureha, nuko rero iyo Imana yihora kuribo mugabo kugira ngo Imana ibahe ibibazo bamwe muri mwebwe n’abandi na bamwe bicirwa munzira y’Imana, Imana ntizo kwiyibagiza ibikorwa vy’abo

[5] Imana izoba yobora n’ukuba tsimbataza mu buzima bwabo

[6] Kandi izobinjiza mw’ijuru yaba menyesheje

[7] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwa kingira idini ry’Imana, nayo izoba kingira bimwe biboneka kandi itsimbataze amaguru yanyu

[8] Nayo abahakanye Imana yabo y’ukuri, n’ibikorwa vyabo ntizo vyitaho

[9] Ivyo vyose n’ukubera yuko bashavujwe n’ivyamanuwe n’Imana ica irasenyura ibikorwa vyabo

[10] Mbega ntiba kikuje kuri iy’Isi ngo birabire amaherezo y’ababaye ho imbere yabo? Imana yaraba honeje bose no kubahakanye Imana yabo y’ukuri kuzoba nk’uko nyene

[11] Ivyo vyose n’ukubera yuko Imana ariyo ikingira abayemeye bimwe bivuye k’umitima yabo, mugabo abahakanyi b’Imana yabo y’ukuri ntawuzoba kingira bafise

[12] Mu vy’ukuri Imana izo kwinjiza mw’ijuru abayemeye bimwe vy’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, nabone izobinjiza mu mirima icamwo inzuzi imbere yabo, mugabo aba hakanye hamwe n’abi nezereza n’ugufungura nk’uko ibikoko bifungura no mumuriro udahera nibwo bwicaro bwabo

[13] N’ibisagara bingahe vyari bifise ubushobozi gusumba igisagara cawe wavuyemwo, abo bantu twarabahoneje bose kandi ntamufasha n’umwe bari bafise

[14] Mbega abantu bafise ivyemezo bivuye ku Muremyi wabo, boba bangana n’abantu basharijwe n’amabi y’ibikorwa vyabo bibi hamwe n’ugukurikira ivyo imitima yabo yipfuza gusa

[15] Akarorero k’Ijuru bemerewe abantu beranda nuko muri ayo majuru harimwo inzuzi z’amazi atavunda n’inzuzi z’amata atononekara kukanovera kayo hamwe n’inzuzi z’inzoga ziboreza zifise akanovera kuba zinywa hamwe n’inzuzi z’ubuki zisukuye neza, no muri ayo majuru bazoronswa mwo ivyamwa vy’ubwoko bwose hamwe n’imbabazi zivuye ku Muremyi wabo, rero abo bantu bazoba bangana na barya bicaye mumuriro udahera n’ukunyweshwa amazi y’amarike azocagagura amara yabo

[16] Hari n’abandi muribo bakwumviriza kugeza naho baganuka bavuye iwawe, bagaca babaza bamwe bahawe ubumenyi bati:- mbega ubu yavuze iki? Abo bantu nibo Imana yateyeko ikidodo kumitima yabo n’ugukurikira ivyo imitima yabo yipfuza

[17] Na bamwe bemeye kurongoka Imana ibongereza ukurongoka kwabo n’ukubaha ubugamburutsi bwabo bw’Imana

[18] Mbega barindiriye ikindi kintu nyabaki atari umusi w’umuhero w’Isi uzoba shikira giturumbuka, nayo ibimenyetso vyawo biramaze gushika, none ukwibuka kwabo kuzoba fasha iki mugihe bazo shikirwa n’uwo musi

[19] Umenye yuko atawundi asengwa bimwe vy’ukuri atari Imana yonyene gusa, kandi usabe ikigongwe kubijanye n’ibicumuro vyawe hamwe n’ibicumuro vyaba Isilamu b’abagabo hamwe n’aba Isilamu kazi, n’Imana niyo ifise ubumenyi bwaho muzoja n’ukugaruka hamwe naho muzoba

[20] N’abemeye Imana yabo y’ukuri bavuga bati:- ni kuki hata manurwa igisomwa, mugabo mugihe hamanuwe igisomwa nyaco no murico havurwa mwo inkuru z’ingwano, uca ubona bamwe bafise indwara mu mitima yabo bakwitegereza nkabaguye igihumure c’urupfu noneho ntakundi bari kugira

[21] Ubugamburutsi hamwe n’imvugo nziza hamwe n’ijambo rigomba kuja mungiro nirishirwe mungiro niba ari abanyakuri ku Mana, ntankeka bizoba ari vyiza cane kuribo

[22] Nivyo bizeye kuri mwebwe mukuba abononyi ngaha kw’Isi n’ukwanka imiryango yanyu mugihe mwaronse ubutegetsi

[23] Abo nibo bantu Imana yavumye, nukuba shirako ubutumva kumatwi y’abo n’ukuba humya amaso yabo

[24] Mbega ntibategera neza iyi Qur’ani ntagatifu, canke mu mitima y’abo irugarijwe mwo amagufuri

[25] Mu vy’ukuri bamwe basubira inyuma n’imigongo yabo mugihe bamaze kuboneshwa uburokoke, bamenye yuko Shetani yabahenze, n’Imana iracabaha umwanya

[26] Ivyo n’ukubera yuko babwiwe bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri bashavuye kuvyo Imana yamanuye bavuga yuko twebwe tuzoba gamburukira muri bimwe mubintu, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’amabanga yabo

[27] None bizoba gute mugihe Abamarayika bazobica n’ukuba kubita mumaso yabo no kumigongo yabo

[28] Ivyo vyose n’ukubera yuko bakurikiye ivya shavujije Imana nabo bashavuzwa n’ibinezereza Imana, n’ukubikurira imigisha y’ibikorwa vyabo

[29] Mbega bamwe bafise indwara mumitima yabo biyumvira yuko Imana itazo serura amabi yabo

[30] Iyo dushaka twari kukwereka n’ukubamenya kubimenyetso vyabo, mugabo urashobora kubamenya kumvugo zabo, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibikorwa vyanyu

[31] Tuzoba girira ibibazo kugeza naho tuzo bereka bamwe barwanira idini muri mwebwe hamwe n’abihangana, natwe tuzoserura inkuru zanyu

[32] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri n’ukuzitirira abantu inzira y’Imana y’ukuri n’ukurwanya intumwa y’Imana mu nyuma yaho imaze kubereka uburokoke, kuri bo ntakibi nakimwe bazogirira Imana, kandi ibintu vyabo izobisenyura n’ibikorwa vy’abo bagize

[33] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri nimu gamburukire Imana yanyu y’ukuri kandi mugamburukire intumwa y’Imana, kandi ntimwonone ibikorwa vyanyu mwagize

[34] Mu vy’ukuri bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri hamwe n’ukuzitira inzira y’Imana, hanyuma bakitaba Umuremyi wabo nabo ari abahakanyi b’Imana, Imana ntizobagirira ikigongwe

[35] Rero ntimudebukirwe nukuta giriranira umwumvikano hagati yanyu, kuko mwebwe nimwe muzoronka intsinzi, n’Imana iri kumwe namwe, kuko ntizobima imigisha y’ibikorwa vyanyu

[36] Mu vy’ukuri ubuzima bw’Isi n’urufyino kandi ntaco bumaze, kandi nimwemera n’ukwikingira n’amabi yose, Imana izobaha impembo yanyu, kandi ntizoba saba amatungo yanyu mufise

[37] Niyaba saba ivyo vyose n’ukuba fatira kumatungo yanyu muzoca muba ingumyi, n’Imana izoca ibakurira izo ngorane zanyu mufise

[38] Mbega ni mwebwe muhamagarirwa ngo mutange amatungo yanyu munzira y’Imana, hakaba hari n’abandi muri mwebwe bigira ingumyi, rero uwigira ingumyi amenye neza yuko abigirira umutima wiwe wenyene, n’Imana niyo nyene amatungo yose, namwe nimwe muri abahakanyi b’Imana y’ukuri, rero nimwa subira inyuma mumenye yuko Imana izosubizaho abandi bantu atari mwebwe kandi ntibazoba nkamwe

Intsinzi

Surah 48

[1] Mu vy’ukuri twaraguhaye intsinzi iri k’umugaragaro

[2] Kugira ngo Imana ikugirire ikigongwe kubicumuro vyawe vy’abaye hamwe n’ibizoza hamwe n’ukugukwiriza imigisha yayo n’ukukurongora munzira igororotse

[3] Kandi Imana igukingire n’ikingiro ry’inguvu nyinshi cane

[4] Niyo yamanuye ihumure mumitima yaba Isilamu kugira ngo bongereze ukwemera hejuru y’ukwemera kwabo, n’ingabo zo mw’Ijuru no kw’Isi ni z’Imana, nayo niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[5] Kugira ngo winjize aba Isilamu b’abagabo hamwe n’aba Isilamu kazi mumirima icamwo inzuzi imbere yabo n’ukubayo mu buzima bwabo bwose hamwe n’ukuba hanagurira ibicumuro vyabo vyose, iyi rero niyo ntsinzi niniya imbere y’Imana

[6] Hanyuma ihane ababeshi b’abagabo n’ababeshi b’abakenyezi hamwe n’abagereranya Imana n’ibindi bintu b’abagabo hamwe n’abagereranya Imana n’ibindi bintu b’abakenyezi n’abikeka ku Mana imyikeko mibi abo bantu bazo shikirwa n’ihindagurika ribi cane, n’Imana ize ibashavurire n’ukuba vuma n’ukuba tegurira umuriro witiriwe Jahannamu, nayo n’ingaruka mbi cane

[7] N’ingabo zo mw’Ijuru no kw’Isi ni z’Imana, nayo niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[8] Mu vy’ukuri twakuzanye wewe ngo ube icabona n’umushikiriza butumwa bwiza hamwe n’ugutuza

[9] Kugira ngo mwemere Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa y’iwe kandi muyihayagize kandi muyisonere n’ukuyi hayagiza kuva mu gitondo no k’umugoroba

[10] Ntankeka abo mucuditse nabo hamwe, mu vy’ukuri bacuditse hamwe n’Imana, kuko ukuboko kw’Imana kuri hejuru y’amaboko yabo, rero uwuzota amasezerano yayo azoba ataye amasezerano y’umutima wiwe, nayo uwuzoyafata nka nkama nk’uko Imana yaya mwemereye Imana izo muhemba impembo niniya cane

[11] Bazo kubwira b’abanyagihugu bicaye inyuma y’abandi bati:- amatungo yacu hamwe n’abacu nibo badu koresheje, rero n’udusabire imbabazi kuko bavugisha indimi zabo kubitari mu mitima yabo, na wewe n’uvuge uti:- ni nde ashoboye kuba fasha kukintu icarico cose ku Mana niyaba ishaka kuba girira inabi canke ishatse kuba girira ineza? Rero ahubwo Imana niyo ifise inkuru y’ivyo mugira vyose

[12] Mugabo mwiketse yuko intumwa y’Imana hamwe naba Isilamu batazo garuka burundu ku bantu babo n’ugusharizwa n’ivyo mu mitima yanyu, kandi mwiketse imyikeko mibi, namwe mwamaze kuba muri mu bantu bazo honywa

[13] N’abatemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, mu vy’ukuri twaraba teguriye abo bahakanyi b’Imana umuriro ukaze cane

[14] N’ubwami bw’Amajuru n’Isi nubw’Imana kuko niyo igira ikigongwe kuwo yishakiye n’uguhana kuwo yishakiye, ni nayo ifise imbabazi n’ikigongwe cinshi gihagije

[15] Bazovuga bamwe bicara inyuma y’abandi mugihe bazo genda gutora amatungo yo mungwano niho bazoca bavuga bati:- ni mutureke tujane namwe kuko bagomba guhindura amajambo y’Imana matagatifu, wewe n’uvuge uti:- mwebwe ntimu dukurikire kuko Imana iramaze kuvumera kuva kera y’uko, bazovuga yuko:- mwebwe mura twinuba, nabo ntavyo bari bazi atari ibintu bikeyi gusa

[16] Babwire bamwe basigara inyuma muri babantu bo mubugararwa yuko ubu vuba muzo hamagarwa kugenda mungwano n’abantu bafise ubumenyi bukaze bw’ingwano, kuko muzo rwana nabo canke bazoneshwa, rero nimwa gamburukira Imana izobaha impembo yanyu nziza, rero nimwa hindukira nkuko mwahindukiye aho hambere Imana izoba hana ibihano bibabaza cane

[17] Impumyi iyariyo yose ntamwikomo igirirwa, canke ikimuga na cone ntamwikomo kigirirwa, hamwe n’umurwayi niko kuko nyene, n’uwu gamburukira Imana hamwe n’intumwa yiwe izo mwinjiza mu mirima icamwo inzuzi imbere yiwe, n’uwuzo hindukira iruhande, Imana izomuhana ibihano bibabaza cane

[18] Mu vy’ukuri Imana yarabagiriye imbabazi aba Isilamu mugihe bagira urunani hamwe na wewe muri munsi y’igiti, kandi Imana yari ifise ubumenyi bw’ibiri mumitima yanyu, hanyuma ica iramanura ihumure kuribo, n’ukubaha intsinzi y’igihe kigufiya cane

[19] N’ivyo muzo ronkera mu ngwano ari vyinshi no mubazo zironka, n’Imana niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[20] Imana yarabemereye muvyo muzo ronkera mungwano ari nyinshi, hanyuma ibazanira ibi vyose ubwambere hanyuma ica irakingira amaboko y’abantu ntaba shikire kugira ngo kibabere ikimenyetso kuba Isilamu n’ukuba rongora mu nzira igororotse

[21] N’ibindi mutashoboye kuronkera mundwano, Imana yaramaze kubikikuza, nayo niyo nyene ubushobozi bw’ibintu vyose

[22] Iyo abo bahakanyi b’Imana y’ukuri batana mu mitwe namwe ntankeka bari kubaha imigongo, hanyuma ntibari kuronka uwuba cungera canke uwuba fasha

[23] Ibi n’ibisanzwe ku Mana kuvyabaye aho hambere, kandi ntuzo ronka ihindagurika ry’ibintu bisanzwe vy’Imana

[24] N’Imana niyo yazitiye amaboko yabo kuri mwebwe, hamwe n’amaboko yanyu kuribo, muri mumwaba w’igisagara c’iMakkat, imaze kubaha intsinzi kuribo, n’Imana irabona ivyo mugira vyose

[25] Abo nibo bahakanye Imana yabo y’ukuri n’ukuba kingira kutaja mungoro y’Imana ntagatifu, batako baba zitirira kuri zantungwa zanyu ntizishike aho zagenewe gushika, rero iyo hataba abagabo baba isilamu hamwe naba Isilamu kazi ata bumenyi bafise kugira ngo ntimuba honyange namwe mutabazi no kuri ivyo vyose mugaca mufatwa n’umubabaro kuribo kugira ngo Imana yinjize mw’ijuru uwo yishakiye mubwami bwayo, rero iyo bacanamwo ntankeka twari kubahana bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri muribo hamwe n’ibihano bibabaza cane

[26] Hamwe barya bahakanye Imana yabo y’ukuri, mugihe bashira mumitima yabo ingoga z’ubujuju, aho niho Imana yamanura ihumure kuntumwa yiwe no hejuru yaba Isilamu, n’ukuba tegeka ijambo ry’ubugamburutsi, nabo bari bene ukuri gusumba ababikwiye, n’Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[27] Mu vy’ukuri Imana yaremereye intumwa yiwe indoto yiwe y’ukuri, yuko atankeka ko muzo kwinjira mw’isengero ritagatifu Imana ibishatse mu mahoro meza mwimosheje imitwe yanyu, canke mwagabanije, aho ntabwoba muzoba mufise n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo mutazi, rero imbere y’ibi vyose izobaha intsinzi iri hafi cane

[28] Imana niyo yarungitse intumwa yiwe kuba ariyo ndongozi n’idini ry’ukuri, kugira ngo intsinzi ibe hejuru y’amadini yose, n’Imana irahagije kuba iriyo cabona

[29] Intumwa y’Imana Muhammadi (aui) niyo ntumwa y’Imana hamwe n’abari kumwe nayo n’abafise imitima rugabo imbere y’abahakanyi b’Imana y’ukuri, naba giriranira ikigongwe bamwe n’abandi, rero uzoba bona bunamye n’ugushira imitwe yabo hasi barondera imigisha y’Imana n’impuhwe zayo, ibimenyetso bibaranga nibi boneka kumaso yabo kubera ukwunamika imitwe yabo hasi, ubwo nibwo burorero buri mu gitabu gitagatifu ca Taurati n’akandi karorero ni mugitabu c’Injili, nkuko igiterwa casohoye amashami yaco n’ukugiha inguvu kika vyibuha kigahagarara neza hejuru y’igishitsi c’ayo n’ukunezereza abagiteye kugira ngo gishavuze abahakanyi b’Imana y’ukuri kurico, n’Imana yarabemereye abayemeye bimwe bivuye k’umutima n’ukugira ibikorwa vyiza muribo hamwe n’ikigongwe n’impembo niniya cane

Ibyumba

Surah 49

[1] Mwebwe mwemeye Imana y’ukuri, ntimu tanguze kuvuga imbere y’Imana ijambo n’imbere y’intumwa yiwe, kandi mutinye Imana yanyu y’ukuri mu vy’ukuri niyo yumva kandi niyo nyene ubumenyi buhagije

[2] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri ntimuduze amajwi yanyu gusumba ijwi ry’intumwa y’Imana kandi ntimu muvugishe kw’ijwi ry’inguvu nk’uko muvugana bamwe n’abandi, ntihaze haboneke ibikorwa vyanyu bibura imigisha namwe mutabizi

[3] Mu vy’ukuri bamwe bacisha bugufi amajwi yabo imbere y’intumwa y’Imana, abo nibo Imana yasukuye imitima yabo mugutinya Imana yabo, rero kuribo hazoba ikigongwe hamwe n’imihezagiro mininiya cane

[4] Bamwe baguhamagarira inyuma y’impome z’ivyumba, benshi muribo ntana kimwe bazi

[5] Iyo batenyenya kugeza aho uzoba seruka ko vyari kuba vyiza kuribo, n’Imana niyo nyene ikigongwe n’impuhwe zihagije

[6] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimwa shikirwa n’umwangushi afise inkuru iyariyo yose nimu yitohoze neza, kugira ngo ntimuze mute abantu mukaga kubera ubujuju bwanyu, hanyuma ntimuze mwihebure kubintu mwagize

[7] Mumenye yuko intumwa y’Imana iri kumwe namwe, iyo iba gamburukira mubintu vyinshi, ntankeka mwari kugira ingorane mugabo Imana yaraba shajije kubu Isilamu bwanyu nuku bushariza mu mitima yanyu, nayo niyo yabagiriye urwanko rw’uguhakana ubuhakanyi bw’Imana n’ukwidohora mu nzira y’ukuri, abo nibo bantu barongotse

[8] Kubera imihezagiro y’Imana n’imigisha yayo nuko Imana ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[9] Ni haba imirwi ibiri muba Isilamu iriko irarwana, rero nimuje hagati yayo muyibanguranye, nihaba umwe muri uwo murwi uhemukiye uwundi, ni muwurwanye uwo murwi ubonera uwundi kugeza aho usubira kumategeko y’Imana, niwa subira ni muwuhuze hagati yawo mukoresheje ubutungane bw’ukuri, rero mubacire urubanza rw’ukuri mu vy’ukuri Imana ikunda abaca imanza z’ukuri

[10] Mu vy’ukuri aba Isilamu bose n’abavukanyi, rero ni muhuze abari hagati y’abavukanyi banyu, kandi mutinye Imana yanyu kugira ngo muronke impuhwe zayo

[11] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, abagabo ntiba kengere abagabo bagenzi babo, nkumbure wosanga ari abantu ngira kamaro kubasumba, n’abapfasoni ntiba bakengere abapfasoni bagenzi babo, nkumbure wosanga aribo bantu ngira kamaro kubasumba, kandi ntimutukane mu koresheje amoko yanyu, kandi ntimuhamagarane kumazina mabi y’akagayo, rero izina ribi ryo birwa umuntu ngo yiyonkoye mw’idini rya Isilamu nawe ari umu Isilamu, rero abadasaba ikigongwe abo nibo bahemukiye imitima yabo

[12] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwirinde cane n’ukwikekana, kuko ukwikekana n’igicumuro, kandi ntimusume insaku, kandi muri mwebwe nti mwongorerane n’abandi, mbega umwe muri mwebwe yonezerwa afunguye inyama ya mwene wabo yapfuye? Oya! ntivyoba nezereza, rero nimutinye Imana yanyu ntankeka Imana niyo yakira ikigongwe n’impuhwe zihagije

[13] Mwebwe bantu, mu vy’ukuri twarabaremye tubakuye k’umugabo n’umugore n’ukubagira amakungu n’amoko kugira ngo mumenyane gusa, mu vy’ukuri uwusonerwa cane muri mwebwe imbere y’Imana n’urya agamburukira Imana yiwe cane, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi n’inkuru z’ibintu vyose

[14] Baravuze ababa m’ubugararwa bati:- twebwe turemeye, nawe n’ubishure uti:- mwebwe ntimuremera mugabo ni muvuge muti:- twebwe turagamburutse n’ukwemera kwanyu, mugabo uko kwemera kwanyu ntikurinjira neza mu mitima yanyu, nimwa gamburukira Imana yanyu hamwe n’intumwa yayo, Imana ntizoba gabaniriza icarico cose mubikorwa vyanyu, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi, kandi niyo ifise impuhwe zihagije

[15] Abemera Imana yabo bimwe bivuye k’umutima yabo nibarya bayemeye hamwe n’intumwa yayo, hanyuma bakaba badafise amakenga mukurwanira Idini ry’Imana bakoresheje amatungo yabo n’imitima yabo, abo bantu nibo bameye bimwe vy’ukuri

[16] Vuga uti:- mwebwe mumenyesha idini ry’Imana ry’ububeshi, mugihe Imana ifise ubumenyi bw’ibiri mu Majuru no kw’Isi, kandi ariyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[17] Barakugora mu kwinjira kw’abo mw’idini rya Isilamu, wewe vuga uti:- nti mubigire yuko ari ineza kuri jewe mukuba kwanyu aba Isilamu, ahubwo Imana niyo y’abagiriye iyo neza mu kubarongora mw’idini rya Isilamu ni mwaba muri abanyakuri

[18] Ntankeka Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyinyegeje biri mu Majuru no kw’Isi, nayo niyo ibona ivyo mugira vyose

Qāfu

Surah 50

[1] Qaaf. (Insiguro y’iyi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwayo n’Imana yonyene gusa). Ndarahiye kuri iyi Qur’aani ntagatifu

[2] Ahubwo baratangara yuko mwashikiwe n’uwutuza avuye muribo, nabo abahakanyi b’Imana y’ukuri baca bavuga bati:- iri n’ijambo vy’igitangaza

[3] Yuko mugihe tuzopfa n’ukuba ivu, ingaruka y’ivyo vyose niya kure cane

[4] Mu vy’ukuri twebwe turazi neza urugero rw’ibintu bigabanywa n’Isi hamwe n’ibiri mumibiri y’abo, n’iwacu niho hari igitabu kibitswe mwo ibintu vyose

[5] Mugabo barahakanye ukuri kwama mugihe kwabashikira nabo bari mu bintu vy’imvururu kuribo

[6] Mbega ntibabona Amajuru ari hejuru yabo mbega twayubatse gute n’uku yashariza kandi adafise imigaga

[7] N’Isi twarayishashe ko n’ukuyishira ko imisozi n’ukuyinagisha ko ibiterwa vyiza vy’ubwoko bwose

[8] Ni nugurura amaso n’icibutso c’umuntu uwariwe wese azoba yatumbereye

[9] Twaramanuye amazi avuye mubicu ahezagiwe no kuriyo tunagisha imirima n’ibitegwa mbumba rugo

[10] N’ibiti vy’imitende birebire biriko n’ivyamwa vyujuje kandi bigere keranye bimwe kubindi

[11] Kugira ngo bibe ibifungurwa vy’abantu n’ukuzura ibisagara vyari vyarapfuye, uko rero niko kuzoba ukuzurwa kw’abantu bose

[12] Barahakanye abaho hambere yabo mu bantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’abahora baba kwa Rassi na Thamudu

[13] N’abo kwa Aadi na Fir’auni hamwe n’abo kwa Lutwi

[14] N’ababa muma shamba nabo kwa Tubba’a abo bose barahakanye intumwa z’Imana, kuri ivyo rero ituza ryanje ryaraba shikiye

[15] Mbega twararushe mu kurema kwacu kwambere, rero bari n’amakenga gusa kw’irema ryacu rishasha

[16] Ntankeka twaremye ikiremwa muntu natwe tuzi neza ibica k’umutima wiwe, natwe turi hafi cane yiwe gusumba umutsi w’izosi ryiwe

[17] Mugihe bakiriye abakira uko ari babiri, uwuri k’uruhande rw’iburyo n’uwuri kuruhande rw’ibubanfu

[18] Ntawuvuga ijambo iryariryo ryose atari uko hafi yiwe hari uwurindiriye kwandika gusa

[19] N’ugukura umutima mugihe kuzomu shikira bimwe vy’ukuri, aho niho azobwirwa ati:- ibi n’ivyo bintu wahora uhunga

[20] Hazovuzwa inzamba, uwo niwo musi w’imperuka

[21] Hazoshika umutima w’umwumwe wese hamwe n’uwuwu cungereye hamwe n’icabona ciwe

[22] Mu vy’ukuri wari warasamaye n’ibi bintu, rero turagukuriye ko uru ruzitiro rwawe, n’ukubona kwawe uno musi kubaye ugukaze cane

[23] Nawa mumarayika bari kumwe nawe azovuga ati:- ibi nivyo vyateguwe kuri jewe

[24] Nimu mujugunyire mumuriro udahera witiriwe Jahannamu k’umuhakanyi w’Imana yiyonkoye

[25] Uwubuza kugira ineza n’ukurenga imbibe zagenywe n’Imana n’uwahora yitera amakenga kubw’iwe

[26] Uwashizeho iyindi Mana hamwe n’Imana y’ukuri, uyo nimu mujugunyire mu bihano bikaze cane

[27] Mugenzi wiwe yavuze ati:- ewe Muremyi wacu, sina muzimije kugahato ahubwo niwe wenyene yari mubuzimire bwa kure cane

[28] Imana izo vuga iti:- ntimugire amatati imbere yanje, kuko ndamaze gushira imbere igabisho ryanje

[29] Ijambo ryanje ntirihindurwa, canke jewe simpemukira abantu banje

[30] Umusi tuzobwira umuriro udahera witiriwe Jahannamu duti:- mbega wujuje? Nawo uzokwishura uti:- mbega hari abandi bongerezwa mwo

[31] N’Ijuru rizo kwegerezwa hafi kubantu batinya Imana yabo y’ukuri kandi ntirizoba kure y’abo

[32] Ibi nivyo mwemerewe k’uwuzo tumbera ku Mana n’ukwirinda

[33] N’uwutinya Imana nyene impuhwe zihagije mugihe atayibona hanyuma akaza afise umutima utumbereye ku Mana yiwe

[34] Ni mwinjire mw’Ijuru n’amahoro, uwo niwo musi w’ukwicara yo mu buzima bwanyu bwose

[35] Muri iryo Juru bazoronkera yo ivyo bipfuza mwo vyose, n’iwacu niho hariho vy’inshi gusumba ivyo

[36] N’abantu bangahe twahoneje imbere yabo bakaba bari bafise ubushobozi kubasumba, nabo baragenda gendeye mu bihugu vyinshi, mbega hariho ubuhungiro

[37] Mu vy’ukuri kuri rino jambo harimwo icibutso k’uwufise umutima canke k’uwutega amatwi yiwe kandi nawe abe ariho

[38] Twararemye Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri hagati y’avyo mu myanya y’imisi itandatu, kandi ntaburuhe twaronse

[39] Rero niwigumye kuri ibi vyose bavuga, nawe uhayagize Umuremyi wawe n’ukuyihimbaza imbere yuko izuba riseruka n’imbere yuko bugoroba

[40] No mw’Ijoro uyihayagize n’inyuma y’ugushira umutwe wawe hasi

[41] Kandi wumvirize umusi azo hamagara uwuhamagara avuye ahantu hafi cane

[42] Umusi bazokwumva akamo k’ijwi ry’ukuri, uwo niwo musi w’ukuva muntatemwa zabo

[43] Ntankeka twebwe turarema n’ukwica, n’ingaruka y’abantu iri iwacu

[44] Igihe Isi izoba sadukira bayive mwo n’ingoga na n’ingoga, iryo rizoba ari ihwaniro ryoroshe cane kuri twebwe

[45] Twebwe turafise ubumenyi bwinshi bw’ivyo bavuga, kandi wewe ntujejwe kuba hagarikira, ahubwo n’ubibutse ukoresheje iyi Qur’ani ntagatifu k’uwutinya ituza ryanje

Imyaga itumura

Surah 51

[1] Ndarahiye kumiyaga isanzazwa bimwe bikwiye

[2] Yikorera ibintu biremereye cane

[3] Ikagenda nayo n’ubwitonzi ntangere

[4] Hanyuma ikayagaba nganya kw’itegeko ry’Imana

[5] Mu vy’ukuri muvyo mwemerewe ni vy’ukuri

[6] Mu vy’ukuri ntankeka impembo yanyu izoboneka

[7] Ndarahiye kuri aya majuru afise amashusho meza

[8] Yuko mwebwe mufise imvugo idahuje n’iyindi

[9] Ahindurwa n’ukuri kuri iyo mvugo agahindurwa

[10] Abadukanyi bw’ibintu bazo honywa

[11] Abari mubujuju bajuragizwa n’ubwo bujuju

[12] Babaza bati:- ni ryari umusi w’intahe

[13] Uwo musi bazohanirwa bari mu muriro udahera

[14] Ni muhonje ibihano vyanyu, kuko ibi vyose nivyo mwahora muhimiriza

[15] Mu vy’ukuri aba gamburukira Imana yabo y’ukuri bazoba bari mu mirima myiza hamwe n’amasoko y’amazi y’umusarara

[16] Bakira ivyo Umuremyi wabo yabahaye, mu vy’ukuri bahora bagira ineza imbere yibi vyose

[17] Bahora baryama itiro rikeyi cane mugihe c’ijoro

[18] Basaba imbabazi mugihe c’imbere y’umutwenzi

[19] No mu matungo yabo hari ngombwa yuguha umukene asegereza hamwe n’uwigumya mukuda saba

[20] No kuri iy’Isi harimwo ibimenyetso kubafise ivyemezo nyakuri

[21] No mumitima yanyu, mbega ntavyo mubona

[22] No mu Majuru hariho imigisha yanyu kandi mwemerewe

[23] Rero ndarahiye ku Muremyi w’Ijuru n’Isi yuko mu vy’ukuri ibi vyose ni vy’ukuri nkuko bimeze n’ingene mubivuga

[24] Mbega warashikiwe n’inkuru z’abashitsi b’iteka b’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii)

[25] Mugihe binjira munzu yiwe bavuga bati:- Amahoro y’Imana abe kuri wewe ntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) nawe abishura ati:- Amahoro y’Imana abe kuri mwebwe bashitsi ntamenye

[26] Mukanya aca agenda murugo iwe no kumutambukanyi wiwe arabazimana intama nziza inuze

[27] Arabashikiriza hafi y’abo n’ukuvuga ati:- mbega ko muda fungura

[28] Aca abagirira ko amakenga, nabo baca bavuga bati:- ntutinye, nabo baca bamushikiriza inkuru nziza z’ikibondo gifise ubumenyi buhagije

[29] Ninaho umunega w’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) y’aba tumbera nawe avuga yikubita mumaso n’igitangaro cinshi avuga ati:- umukecuru nkanje kandi w’ingumba nzo vyara

[30] Nabo bamwishura bati:- egome, nuko nyene n’uko Umuremyi wawe yabivuze, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubuhizi ifise n’ubumenyi bw’ibintu vyose

[31] Yavuze ati:- none ivyipfuzo vyanyu n’ibihe mwebwe mwarungitswe

[32] Nabo bishura bati:- mu vy’ukuri twebwe twarungitswe kugira ngo tugende guhonya b’abantu babi

[33] Kugira ngo tubajugunyire ko iminana y’ivyondo vy’umuriro

[34] Yashizwe ko ibimenyetso n’Umuremyi wawe kubera abo bantu barenze imbibe z’Imana kubijanye n’ibicumuro vyabo

[35] Kubera ivyo, twakuye mwo abemeye Imana yabo y’ukuri bari muri ico gisagara

[36] Mugabo ntitwahasanze muri ico gisagara atari inzu imwe y’aba Isilamu

[37] Dusigamwo ikimenyetso kuri bamwe batinya ibihano bibabaza

[38] No kunkuru y’intumwa y’Imana Mussa (iii) igihe twamutwara kwa Fir’auni dufise ivyemezo biri k’umugaragaro

[39] Mugabo yarahakanye kubera ubushobozi bwiwe n’ukuvuga ati:- uyu muntu n’umurozi canke n’umusazi

[40] Duca turamufata hamwe n’ingabo ziwe n’ukuba jugunya mukiyaga, kandi nawe atabwa ko n’umwikomo

[41] No kunkuru y’intumwa y’Imana Aadi (iii) mugihe twaba rungikira umuyaga ukaze cane w’ukubahonya

[42] Ntiwa sigaza ikintu icarico cose cawushikiye, ahubwo cawugize nk’umugozi uhoyahoya

[43] N’inkuru zabo kwa Thamuda mugihe bavuga bati:- ni mwinezereze kugihe kigufiya gusa

[44] Barahakana itegeko ry’Umuremyi wabo, mukanya isase umucanwa w’inkuba niwo wasokoye imitima yabo nabo bibonera

[45] Nti bashoboye guhagarara canke nti bashoboye kwirwanako

[46] N’abantu b’intumwa y’Imana Nuhu (iii) nabone imbere yabo, mu vy’ukuri bari mu bantu b’abahakanyi b’Imana y’ukuri

[47] N’amajuru twayagize k’ububasha bwacu, mu vy’ukuri ni twebwe bene ubushobozi bw’ibintu vyose

[48] N’Isi twarayishashe, rero abayishashe neza twebwe turi mu bantu beza gute

[49] Mu vy’ukuri ibintu vyose twabiremye harimwo ikigabo n’ikigore kugira ngo mutegere neza

[50] Rero ni mwirukire ku Mana, jewe kuri mwebwe ndi uwutuza k’umugaragaro mvuye iwe

[51] Kandi ntimugire uwundi kuba ariwe asengwa hamwe n’Imana, ntankeka jewe ndi mubatuza mboneka neza kuri mwebwe, kandi mvuye iwe

[52] Nuko rero nta ntumwa y’Imana iyariyo yose yashikiye abamyeho imbere yabo atari uko bavuga bati:- uyu n’umurozi canke n’umusazi

[53] Mbega harico bapfana nibi bintu? Mugabo n’abantu babi cane

[54] Ntaco ni mubareke gutyo nyene, na wewe ntuzo tabwako umwikomo

[55] N’ubandanye ubibutsa, kuko uko kwibutsa kwawe niko kuzofasha abemera Imana yabo y’ukuri

[56] Sinaremye ibisigo n’abantu mugabo n’uko bonsega

[57] Sinkeneye kuribo imigisha iyariyo yose, canke sinkeneye kuribo yuko bondisha

[58] Mu vy’ukuri Imana niyo mutanzi w’imigisha, kandi niyo nyene ubushobozi bukwiye

[59] Mu vy’ukuri bamwe bahemukiye imitima yabo bazoba bafise ahandi hantu nkaha bagenzi babo bari, rero ntiba ntware gihuti huti

[60] Ibihano bikaze cane bizoshikira bamwe bahakana umusi wabo bemerewe

Umusozi

Surah 52

[1] Ndarahiye k’Umusozi

[2] No kugitabu canditswe ko ivyo Imama ishaka kwandia

[3] K’urupapuro rw’urushato rwiza ruzinguruwe rusomwa

[4] No kunyubakwa igenderwa ko imisi yose

[5] No k’urusenge rw’amajuru rwareruwe hejuru

[6] No kubiyaga vyujujwe mwo amazi

[7] Mu vy’ukuri ibihano vy’Umuremyi wawe bizoba ho

[8] Ntawuzo bizitira

[9] Umusi amajuru azonyiganga ku kunyiganzwa gukomeye cane

[10] N’imisozi nayo isenyurwa ibe igendera mukirere k’urugendo runiniya

[11] Rero ibihano kuri uwo musi bizoshikira abahakanyi b’Imana

[12] N’abafyinata kubintu ata kamaro bifise

[13] Umusi bazosunikwa mu muriro udahera witiriwe Jahannamu k’umusuniko w’inguvu

[14] Uwo niwa mukomezwa mwahora muhakana

[15] Mbega ubu n’uburozi canke mwebwe ntimubona

[16] Ni muwinjiremwo uwo muriro udahera murinda canke mutarinda, vyose ni kimwe kuri mwebwe, kuko murihwa kuvyo mwahora mukora

[17] Mu vy’ukuri aba gamburukira Imana yabo y’ukuri bazoba bari mumirima n’imigisha myiza

[18] Banezerezwa n’ivyo Umuremyi wabo yabahaye, n’Umuremyi wabo yarabakingiye n’ibihano vy’umuriro udahera waka cane

[19] Ni mufungure kandi munywe n’umunezero ntangere kuvyo mwahora mugira

[20] Bazoba begamiye ku nyegamo z’iteka zatondeshejwe kumirongo, hanyuma tubahe n’abagore beza beza basharije bafise amaso manini maniniya

[21] Na bamwe bemeye Imana yabo bimwe biboneka baga kurikirwa n’urunganwe rw’ibibondo vyabo n’ukwemera kwabo, abo bantu tuzoba huza nabo bagenzi b’abo, kandi ntituzoba gunga ku bikorwa vyabo, umwe wese azorihwa kuvyo yimbuye

[22] Tuzobaha ivyamwa hamwe n’Inyama nk’uko bavyipfuza

[23] Bazo hanahana ibirahuri vyujujwe mwo ibinyobwa bitazana mwo amajambo ataco amaze, canke arimwo ibicumuro

[24] Hazocamwo abakozi babo babereye nkuko womenga n’ubutare bw’umwakaka

[25] Bazorabana bamwe kubandi babazanya

[26] Bavuga bati:- kera twari kumwe n’abantu bacu dutinya Imana yacu

[27] Imana nayo yaratugiriye imbabazi n’ukuturokora n’ibihano vy’umuyaga w’umuriro udahera

[28] Mu vy’ukuri twebwe aho hambere twarasenga Imana yonyene rudende, mu vy’ukuri niyo nyene imbabazi n’Impuhwe zihagije

[29] Rero n’ubandanye ubibutsa kubera imigisha yUmuremyi wawe, nturi umurozi kandi nturi umusazi

[30] Egome baravuga yuko ari umwanditsi w’amajambo y’ubuhizi gusa, natwe tumurabira yuko ashikirwa n’urupfu

[31] Vuga uti:- ni murindire nanje ndi kumwe namwe mu bantu barindiriye

[32] Canke ubwo bwenge bwabo buhanitse nibwo bubategeka ibi vyose, canke nibo bantu b’amanyama gusa

[33] Canke nibo bavuga yuko iyi Qur’ani ariwe yayi yandikiye kubwiwe, ahubwo nta na kimwe bemera

[34] Rero ni bazane ibiganiro nk’ibi niba bavugisha ukuri

[35] Mbega baremwe ata kintu kiriho, canke nibo biremye

[36] Canke nibo baremye Amajuru n’Isi? Ahubwo ntavyemezo bafise bw’ikintu na kimwe

[37] Canke barafise ububiko bw’Umuremyi wawe, canke nibo bene gucisha aho bashaka kumategeko yabo

[38] Canke barafise idugiro badugira ko ry’ukumviriza ibivugirwa yo, wewe ubumviriza n’uzane ivyemezo biri k’umugaragaro

[39] Canke irafise ibibondo vy’abakobwa, namwe murafise ibibondo vy’abahungu

[40] Canke urabasaba impembo kuri ivyo baremerewe ko hamwe n’amagarama yayo

[41] Canke iwabo barafise ubumenyi butazwi banditse

[42] Canke bagomba bagire amarorerwa, mugabo abahakanye Imana y’abo y’ukuri nibo bazofatwa

[43] Canke iwabo hariho uwundi Muremyi atari Imana? Imana irisukuye nabo bayigereranya nayo

[44] Naho bari kubona ikintu kivuye k’uruhande rwo mw’Ijuru gikorotse hasi bari kuvuga bati:- ibi n’ibicu bigerekeranye kubindi

[45] Rero n’ubareke kugeza naho bazokorana, n’umusi waho imitima yabo izo sokorwa

[46] N’umusi waho ingeso zabo ataco zizoba marira n’ikintu na gitoyi kandi batazo rokorwa

[47] Mu vy’ukuri bamwe bahemukiye imitima yabo bazoba bafise ibindi bihano, mugabo benshi muribo ntana kimwe bazi

[48] N’urIndire intahe y’Umuremyi wawe, mu vy’ukuri wewe uri imbere y’amaso yacu, kandi n’utakambire Umuremyi wawe gusa kandi uyihayagize mugihe uhagaze uriko urasenga ibisabisho vyose

[49] No hagati mw’ijoro nahone n’uyitakambire n’igihe inyenyeri ziserutse

Inyenyeri

Surah 53

[1] Ndarahiye k’unyenyeri zikorotse

[2] Yuko umuntu wanyu atazimiye canke atakosheje

[3] Kandi ntavuga amajambo k’ugushaka kwiwe

[4] Ntivyari kuba ibi vyose avuga atari uko ari ubutumwa bw’Imana yahawe

[5] Yaramwigishije uwufise inguvu nyinshi cane

[6] Uwufise ububasha nawe afise uburinganire bukwiye

[7] Nawe akaba ari mukirere c’ukubona ibiri hejuru cane

[8] Hanyuma aregera n’ukumanuka

[9] Guca kuba ubube bw’abo bwo hafi nk’umuheto n ’uwundi biri hafi cane

[10] Ica imwereka uyo mukozi wiwe kuvyo yeretswe

[11] Umutima ntiwabeshe kuvyo wabonye

[12] Mbega muharira nawe kubintu yibonera

[13] Yaramubonye ubugira kabiri kw’imanuka ryiwe

[14] Kugiti c’amaherezo ryayo kiriho

[15] Hafi yaho niho hari uwo murima uzovyagira mwo abantu beranda

[16] Mugihe capfuka ico giti nica gipfuse

[17] Ijisho naryo ntirya buragijwe canke ntiryarenze akarimbi

[18] Mu vy’ukuri yarabonye ibintu bikuru bikuru mu bimenyetso vy’Umuremyi wiwe

[19] Mbega mwarabonye uwitwa Laata hamwe na Uzzaa

[20] Hamwe n’uwitwa Manaata agira gatatu

[21] Mbega mwebwe murafise ibibondo vy’abahungu nayo ikaba ifise ibibondo vy’abakobwa

[22] Iryo n’igabanganywa ry’ubuhemu gusa

[23] Ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari amazina gusa mwabahaye mwebwe hamwe n’abavyeyi banyu, Imana rero ntiyamanuye ibimenyetso kuri ivyo kuko badakurikiza atari ivyo bikeka ko nivyo imitima yabo yipfuza, mu vy’ukuri uburokoke bwabashikiye buvuye kumuremyi wabo

[24] Mbega umuntu yoshobora kuronka ico yipfuza cose

[25] Ni ivy’Imana gusa haba k’umusi w’imperuka no kw’Isi

[26] Hariho Abamarayika bangahe mw’ijuru, ubusabizi bwabo butazo fasha atari munyuma yaho Imana izotanga uruhusha kuwo yishakiye nuku mwemerera

[27] Mu vy’ukuri bamwe batemera umusi w’imperukara bahamagara Abamarayika ku mazina y’abakenyezi

[28] Nabo ntabumenyi bafise kuri ivyo, kuko bada kurikiza atari ukwikekeranya gusa, mu vy’ukuri ukwikeka ntigufasha ikintu na kimwe imbere y’ukuri

[29] Rero ni wirinde na bamwe baha ibitugu vyabo iki cibutso cacu kandi ntibashaka atari ubuzima bwo ngaha kw’Isi gusa

[30] Aya niyo maherezo yabo mu kumenya kwabo, mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe afise ubumenyi bw’umuntu yazimiye munzira yiwe kandi niyo ifise n’ubumenyi bw’uwarokotse

[31] Ni vy’Imana ibiri mumajuru hamwe n’ibiri kw’Isi kugira ngo ibahembe abantu babi kumabi yabo yose bagira, n’uguhemba ineza kubantu bagira ineza

[32] Abatitaho ku bicumuro bikuru bikuru hamwe n’ibikorwa vy’umwanda, dukuye mwo amakosa mato mato, ntankeka Umuremyi wawe niwe nyene ikigongwe cinshi, kandi niyo ibazi cane kuva akibarema kuri iy’Isi, no kuva mukiri imbanyi z’abavyeyi banyu, rero ntimusukure imitima yanyu, kuko niyo ifise ubumenyi buhagije bw’uwisukuye

[33] Mbega wabonye umwe yahindukira

[34] Akaba yatanze bikeyi n’uguca yigumya

[35] Mbega arafise ubumenyi bw’ibitaboneka n’ukubibona

[36] Canke ntiyabwiwe ibiri mu bitabu vy’’intumwa y’Imana Mussa (iii)

[37] Hamwe n’ibitabu vy’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yakwijije indagano y’Imana

[38] Yuko itakira umutima w’ibicumuro vy’uwundi mutima

[39] N’umuntu ntazoronka icarico cose atari kukintu yakoze

[40] N’ibikorwa vyiwe yagize bizo bonekana

[41] Hanyuma azohembwa impembo yiwe ikwiye

[42] Impera n’imperuka n’ugusubira k’Umuremyi wawe

[43] Nayo Imana niyo izana ibintu binezereza n’ibitera agahinda

[44] Kandi niyo yica n’ukuzura

[45] Kandi niyo yaremye ibintu bibiri ikigabo n’ikigore mubintu vyose

[46] Mu mbuto z’uruvyaro mugihe zisukiwe mugitereko c’uruvyaro

[47] Kandi n’uko hejuru yayo hariho irindi zurwa ry’abantu

[48] Kandi kuriyo niyo itanga ibikwiye ni vy’umusesekara

[49] Kandi niwe Muremyi w’Inyenyeri yitiriwe Shi’ira

[50] Kandi niyo yahoneje Aadi wambere

[51] NaThamuda ntihasigaje n’umwe

[52] N’imbere y’abo abantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) nabone barahemukiye imitima yabo gusumba ayandi mabi cane

[53] N’ibisagara vyacuranguwe ikaba ariyo yabi curanguye

[54] Irabipfuka ivyapfutswe

[55] N’iyihe migisha y’Umuremyi wawe uyigirira ko amakenga

[56] Uyu n’uwutuza mubatuza bakera

[57] Icaduka kiri hafi kiregereje

[58] Ntawushobora kugikura ho atari Imana yonyene

[59] Mbega mutangazwa n’ibi biganiro

[60] N’ugutwenga, kandi mutarira

[61] Murasamaye gusa

[62] Rero nimu pfukamire Imana kandi muyisenge

Ukwēzi

Surah 54

[1] Umwanya wageze, n’Ukwezi kwamanyutse

[2] Nibabona igitangaro baca bahindukira k’urundi ruhande n’ukuvuga bati:- ubu n’uburozi bwiwe buguma bubandanya

[3] Barahakanye ibi vyose baca bakurikira ivyo imitima yabo yipfuza, n’ibintu vyose vy’Imana n’ibibaho

[4] Mu vy’ukuri mwarashikiwe n’inkuru zibuza ibintu bikuru bikuru

[5] Ubuhizi bukwiye mugabo ituza kuribo ntaco rimaze

[6] Rero ni wirinde nabo, n’umusi azo hamagara uwuzo hamagara kukintu gihambaye cane

[7] Amaso yabo azoba yunamye hasi, bavuye muntatemwa zabo nka kumwe kw’inzige zasanzajwe

[8] Birukira kuri uwo atuza mugihe bavuga abo batemera Imana yabo y’ukuri bati:- uwu musi uragoye cane

[9] Imbere yabo, abantu bo kuntumwa y’Imana Nuhu (iii) nabone barahakanye bararengwa, mugu hakana intumwa yacu baca bavuga yuko ari umusazi hamwe n’ukubwirwa amajambo akomakomeye

[10] Niho yatakambira Umuremyi wiwe avuga ati:- mu vy’ukuri jewe nananiwe ahubwo n’undokore

[11] Mumwanya turugurura imiryango y’amajuru n’amazi ashunguruka n’inguvu nyinshi cane

[12] Duca duserura amazi y’amasoko ngaha kw’Isi, n’amazi arahura ku kintu camaze gutegurwa n’Imana

[13] Duca dutwara intumwa y’Imana Nuhu (iii) mu bwato bwakozwe mumbaho n’imisumari

[14] Bukaba bwagendera imbere y’amaso yacu, iyi n’ingabirano ku wari yaranswe

[15] Mu vy’ukuri twabusize gutyo nk’ikimenyetso, mugabo hariho uwibuka

[16] Mbega ibihano vyanje vyari bimeze gute hamwe n’ugutuza kwanje

[17] Mu vy’ukuri twebwe twagize iyi Qur’ani ntagatifu ngo iborohere n’ugutegera kuriyo, mbega hariho uwibuka

[18] Barahakanye abo kwa Aadi, mbega ibihano vyanje vyari bimeze gute hamwe n’ugutuza kwanje

[19] Mu vy’ukuri twaraba rungikiye Umuyaga w’igihuhusi k’umusi w’umwaku wagumye ubandanya kuribo kugeza uno musi

[20] Uwo muyaga warandura abantu nkakumwe baranduye ibishitsi vy’imitende vyaranduwe

[21] Mbega ibihano vyanje vyari bimeze gute hamwe n’ugutuza kwanje

[22] Mu vy’ukuri twebwe twagize iyi Qur’ani ntagatifu ngo iborohere n’ugutegera kuriyo, mbega hari n’umwe yibuka

[23] Bene Thamudu nabone barahakanye ababa tuza

[24] Bavuze bati:- yoh! tumukurikire umuntu umwe muri twebwe, mu vy’ukuri tuzoba turi mubazimiye kandi turwaye mumitwe yacu twese

[25] Oya! mbega niwe yamanuriwe gusa icibutso hagati yacu twese, canke niwe mubeshi yibona

[26] Ejo niho bazomenya uwuhe mubeshi yibona

[27] Tuzobazanira Ingamiya y’inyana kugira ngo tubagerageze gusa, rero wewe n’ubarabe gusa hanyuma wigumye

[28] Hanyuma ubamenyeshe yuko amazi azogaburwa hagati yabo, uruhande rumwe rw’amazi ruzoba rufise umuhagaritsi wayo

[29] Rero barahamagara umugenzi wabo, aca afata imbugita abaga ya ngamiya barayifungura

[30] Mbega ibihano vyanje vyari bimeze gute hamwe n’ugutuza kwanje

[31] Mu vy’ukuri twaraba rungikiye isumo rimwe gusa, baca baba nk’imizira y’uwubaka urugo rw’imizira rusenyagurika

[32] Ntankeka twagize iyi Qur’ani ntagatifu ngo iborohere n’ugutegera kuriyo, mbega hari n’umwe yibuka

[33] N’abantu bo kwa Lutwi nabone barahakanye ababatuza

[34] Mu vy’ukuri twebwe twabarungikiye iminana dukuye mwo abakurikiye intumwa y’Imana Lutwi (iii) nibo twarokoye mubucagu cagu

[35] Kumihezagiro ivuye iwacu, uko niko duhemba abashima

[36] Mu vy’ukuri niwe yabateye ubwoba bw’ibihano vyacu, mugabo kuribo vyarabateye amakenga muvyo twabatujije

[37] Bamusavye yuko yobaha abashitsi biwe, natwe duca duhumisha amaso yabo, n’ukuba bwira duti:- ni muhonje ibihano vyanje hamwe n’ituza ryanje

[38] Bazindukiwe mugihe co mugitondo n’ibihano vyabandanije kuribo

[39] Tubabwira duti:- ni muhonje ibihano vyanje, hamwe n’ituza ryanje

[40] Ntankeka twebwe twagize iyi Qur’ani ntagatifu ngo iborohere n’ugutegera kuriyo, mbega hari n’umwe yibuka

[41] N’abatuza barashikiwe n’abantu bo kwa Fir’auni nawe nyene arimwo

[42] Barahakana ivyemezo vyacu vyose, kuri ivyo twaraba toteje nkuko itoteza nyene inguvu n’ubushobozi

[43] Mbega abahakanyi b’Imana y’ukuri banyu nibo beranda gusumba abo? canke biranditswe mu bitabu yuko mwebwe muzosirwa

[44] Canke nibo bavuga yuko twebwe turi benshi kandi twishoboje mu kwikingira

[45] Ubwo bwinshi bwabo ubu vuba buzo gendeshwa ningoga na ningoga hanyuma bahindure imigongo yabo birukanga

[46] Mugabo uwo musi w’imperuka niwo mwanya wabo, no kuri iyo saha izoba igoye cane kandi ibabaza cane

[47] Ntankeka izi nkozi z’ikibi bari mu buzimire n’ubusazi

[48] Umusi bazo kwegwa bajanwa mu muriro udahera bubitse inda zabo hasi babwirwa bati:- ni muhonje agace gatoyi k’umuriro udahera

[49] Mu vy’ukuri twebwe twaremye ibintu vyose kurugero rukwiye

[50] Ntategeko ryariho atari uko ryari rimwe gusa nk’ugukubita urugohe rumwe gusa

[51] Mu vy’ukuri twaramaze guhonya bagenzi banyu, mugabo harimwo abibuka

[52] N’ijambo iryariryo ryose bagize riri mu bitabu vyacu

[53] N’ikintu gitoyi canke kininiya vyose biranditswe

[54] Ntankeka aba gamburukira Imana yabo y’ukuri bazoba bari mumirima n’imyonga

[55] Mu bwicaro bwiza buri mw’Ijuru ry’Imana, Umwami w’ubushobozi bw’ibintu vyose

Nyene imbabazi

Surah 55

[1] Nyene Imigisha myinshi

[2] Yigishije iyi Qur’ani ntagatifu

[3] Yaremye ikiremwa muntu

[4] Nuku mwigisha kuvuga

[5] Izuba n’Ukwezi bigira kugiharuro cayo

[6] N’ibiti bito bito na bininiya vyose bigamburukira Imana

[7] N’Amajuru yose niyo yayadugije hejuru n’ukuzishira k’uburinganire bungana

[8] Kugira ngo ntimuhemuke mu gupima ku minzani yanyu

[9] Rero ni mupime kubipimo vy’ukuri kandi ntimu gabanye kuri iyo minzani

[10] N’Isi yayishize ho kubera ibiremwa vyiwe

[11] Muriyo harimwo ivyamwa hamwe n’imitende yegeranye kuyindi

[12] Harimwo n’ibifungurwa vy’intete bifise ibishishwa hamwe n’ibifungurwa bifise akamoto keza

[13] Mwebwe biremwa bantu bo mubwoko bubiri, ni iyihe migisha y’Umuremyi wanyu muhakana

[14] Yaremye umuntu imukuye mw’ivu ry’ibumba nkakumwe kw’ibikoresho ry’ibumba

[15] Arema ibisigo akoresheje ururimi rw’umuriro

[16] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[17] Umuremyi w’useruko bubiri n’Umuremyi w’uburengera zuba uko ari bubiri

[18] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[19] Niyo yahujije ibiyaga bibiri

[20] Hagati y’avyo hariho uruzitiro rutinjirana n’ayandi mazi

[21] None n’iyihe migisha y’umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[22] Muri ivyo biyaga uko ari bibiri harimwo ibisharizo vyiza vyitiriwe Ilulu hamwe n’ibindi vyitiriwe Mar’jani

[23] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[24] Vyose biri kw’itegeko ryayo kuri ibi vyakozwe bigira mubiyaga umengo n’imisozi

[25] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[26] N’ibiri hejuru y’Isi hamwe n’Amajuru vyose bizo zimangana

[27] Hasigare ukwamaho kw’Umuremyi wawe, nyene iteka, n’urupfasoni

[28] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[29] Bimusaba ibiri mu majuru no kw’Isi ibirimwo vyose n’imisi yose, nayo ikaba iri mubindi bintu

[30] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[31] Ubu vuba tuzoba kurikirana mwebwe ngabo uko muri babiri

[32] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[33] Mwebwe miryango y’ibisigo n’abantu, nimwa shobora kwinyuvya ngo mwinjire mw’Ijuru no kw’Isi, rero ni mwinyuvye, mugabo ntimuzo kwinyuvya atari kububasha bwanje

[34] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[35] Muzoshikirizwa urubeya rw’umuriro w’umujumpu, namwe ntimuzo shobora kwikingira nawo

[36] None n’iyihe migisha y’umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[37] Nimwibuke igihe Amajuru azosenyagurika agaca aba nk’agahama k’urushato rwatukuye

[38] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[39] Kuri uwo musi nta muntu azobazwa kubijanye n’ibicumuro vyiwe canke mubisigo

[40] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[41] Bazo menyekana abantu babi kubimenyetso vyabo, hanyuma baze bafatwe kumishatsi y’imitwe y’abo y’ubuhori hori no kumaguru yabo

[42] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[43] Uwu niwa muriro udahera witiriwe Jahannamu waba bahakanyi bahora bahakana

[44] Bazohora bakikuza hambavu yuwo muriro udahera no hambavu y’amazi ashushe abira nk’amarike

[45] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[46] N’uwutinya guhagarikwa imbere y’Umuremyi wiwe azoronka imirima ibiri

[47] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[48] N’imirima irimwo ibiti bifise amashami menshi cane

[49] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[50] Muriyo harimwo amasoko abiri y’amazi ahitamwo iyo myonga neza cane

[51] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[52] Muri iyo mirima harimwo ivyamwa vy’ubwoko bubiri bubiri n’uburenga

[53] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[54] Bazoba begamiye k’ubusaswa bushashweko ibitambara vyoroshe n’ibiremereye. hamwe n’ivyamwa vyo muri iyo mirima icundereye hafi

[55] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[56] Hazoba harimwo abagore bahumurije amaso yabo, bakaba batarakorwako n’umuntu uwariwe wese imbere yabo canke ibisigo

[57] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[58] Ninkuko abo bapfasoni basayangana nk’ubutare bwitiriwe Yaquuti na Mar’jaani

[59] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[60] Ntandishi y’ubugizi bw’ineza atari ukuriha ineza kuyindi

[61] None n’iyihe migisha y’umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[62] No hejuru y’ivyo vyose, hariho n’iyindi mirima ibiri

[63] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[64] Ifise amabara meza y’urwatsi rutoto ruhiye neza

[65] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[66] Harimwo amasoko abiri y’amazi ayo mazi avamwo n’inguvu nyinshi cane

[67] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[68] Harimwo ibiti vy’ivyamwa vy’ubwoko bwose, cane cane ibiti vy’imitende hamwe n’imikoma manga

[69] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[70] Harimwo n’abapfasoni beza beza

[71] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[72] Bafise amaso yera derere kandi meza manini maniniya kubaguma bari mu mazu y’abo gusa

[73] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[74] Abo bapfasoni nti barakorwako n’umuntu uwariwe wese imbere y’abo canke ibisigo

[75] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[76] Bazo kwegamira kunyegamo z’urwatsi rutoto no hejuru y’ubusaswa bwiza cane

[77] None n’iyihe migisha y’Umuremyi wanyu mwebwe muhakana

[78] Rira ninahajwe izina ry’Umuremyi wawe, nyene iteka n’urupfasoni ruyikwiye

Ntazobura kubaho

Surah 56

[1] Nihaboneka ikizoboneka

[2] Ukuboneka kwaco s’ikinyoma

[3] Kizo tetereza abantu babi n’uguha iteka abantu beza

[4] Mugi he Isi izo nyiganzwa, ikazo nyiganzwa bimwe vy’inguvu

[5] N’imisozi igihe izo vungagurwa

[6] Ibe nk’inkungugu zitumuka

[7] Namwe muzoba muri mumice itatu

[8] Abantu bagira ineza bazoba bameze gute? Abo bantu bagira ineza

[9] N’abantu bagira ishari bazoba bameze gute? Abo bantu bagira ishari

[10] N’abazoba bari imbere y’abandi mu bagira ineza nibo bazoba bari imbere y’abandi

[11] Abo nibo bazohabwa ikaze n’Imana yabo

[12] Mu mirima izoba irimwo imigisha myiza ntangere

[13] Ahantu haniniya muri aba ni mubantu bambere

[14] N’uruhande rutoyi ni mubantu banyuma

[15] Bazoba bari hejuru y’inyegamo z’iteka zisharijwe neza

[16] Bazoba bazegamiye ko kandi barabana

[17] Babe bakikujwe n’imiyabaga igifise n’amashusho y’ubuyabaga akiri meza abereye kandi ateye igomwe

[18] N’ibikombe hamwe n’amabirika n’ibirahuri vy’ubunywero bivuye mu nzuzi aboneka mwo inzira yayo mazi

[19] Ntibazo meneka imitwe yabo kubera ivyo binyobwa, canke ngo batakaze ubwenge bwabo

[20] N’ivyamwa vy’ubwoko bwose nkuko bavyipfuza

[21] N’inyama z’inyoni nkuko bavyifuza bonyene

[22] N’abapfasoni bafise amaso meza kandi manini maniniya

[23] Nk’ubutare bwitiriwe Ilulu bunyegejwe

[24] N’impembo y’ivyo vyose bahora bagira

[25] Muriyo ntibazo kwumva amajambo ataco abamariye canke amajambo y’ibicumuro

[26] Atari amajambo y’amahoro n’ayandi gusa

[27] N’aba bantu b’amahoro nabo bazoba bameze gute? abo bantu b’amahoro

[28] Bazoba bari munsi y’ibitutu vy’ibiti bidafise amahwa

[29] N’ingundu z’ibitoki bitondeshejwe neza hamwe n’imivyaro yazo myiza

[30] No mu bitutu bigororotse kumpande zose

[31] N’amazi ashunguruka neza

[32] N’ivyamwa vyinshi vy’ubwoko bwose

[33] Ntakama ayo mazi kandi ntabuzwa

[34] N’ubusaswa bwabo buri hejuru

[35] Twebwe twabaremye mw’ishusho ryiza cane

[36] Tuzobagira amasugi nkuko aribwo bwambere bubaka izabo

[37] Bakundana n’abacance b’abo

[38] Kubera abantu bagira ineza

[39] Uruhande runiniya muribo nu rw’abantu baho hambere

[40] N’urundi ruhande runiniya nurw’abantu banyuma

[41] N’abantu b’ishari bazoba gute abo bantu b’ishari

[42] Bazoba bari mu muyaga w’umuriro n’amazi abira nk’amarike

[43] N’igitutu c’umwotsi wirabura cane

[44] Sicu kuzana akayaga gakanye canke icu kuruhukira mwo

[45] Ntankeka bo bari imbere y’ibi vyose bibereye mu buzima bw’amahirwe

[46] Bamye bafatiriye ku bicumuro bininiya

[47] Bamye bavuga bati:- nitwapfa tukaba ivu n’amagufa masa niho tuzozurwa

[48] Canke abavyeyi bacu bakera

[49] Vuga uti:- ntankeka abambere n’abanyuma

[50] Bazo kwegeranywa bose kumwanya wategekanijwe no k’umusi uzwi

[51] Hanyuma mwebwe mwazimiye n’uguhakana Imana yanyu y’ukuri

[52] Mu vy’ukuri mwebwe muzofungura kugiti citiriwe Zaqqumum

[53] Kuri ico giti muzo kwuzuriza mwo inda zanyu

[54] No hejuru y’ayo muzonywa amazi ashushe y’amarike

[55] Kandi muzonywa nkakumwe kw’ingamiya ziyanywa zifise inyota ya cane

[56] Iyo niyo nzimano yabo yuwo musi w’impembo

[57] Ni twebwe twabaremye mugabo ntimutwemera

[58] Mbega murabona intanga muteragira

[59] Mbega ni mwebwe muzi rema canke ni twebwe tuzirema

[60] Twebwe twabateguriye urupfu, rero ntituzonanirwa n’ukubazura

[61] Ntituzonanirwa kuzana abandi bantu atari mwebwe n’ukuba rema murindi shusho mutazi

[62] Ntankeka mwebwe murafise ubumenyi bw’iremwa ryambere, none ni kuki mutibuka

[63] Mbega murabona ibiterwa mutera

[64] Mbega ni mwebwe mubinagisha canke ni twebwe tubinagisha

[65] Iyo dushaka twari kubagira abadafise ubwenge, mukaguma mwidoga gusa

[66] Mu vy’ukuri twebwe twarigoreye ubusa

[67] Ahubwo twebwe twarahakaniwe

[68] Mbega murabona amazi munywa

[69] Mbega ni mwebwe mwayamanuye muyakuye mubicu canke ni twebwe tuyamanura

[70] Iyo dushaka twari kuyagira ay’umunyu ukaze cane, none ni kuki mudashima

[71] Mbega mwebwe murawubona umuriro mwatsa

[72] Mbega igiti cawo ni mwebwe mwakiremye canke ni twebwe twakiremye

[73] Twebwe twagize ico giti kuba nk’icibutso n’akamaro ku bantu bose

[74] Rero ninahaza izina ry’Umuremyi wawe mukuru

[75] Rero ndarahiye kw’iseruka ry’Inyenyeri

[76] Mu vy’ukuri iyo ntankeka n’indahiro niniya iyo mubi menya

[77] Ntankeka iki n’igitabu cegeranye ibikenewe vyose kandi gifise iteka n’icubahiro

[78] Icavuye muri ico gitabu kiziganijwe neza cane

[79] Nta muntu agikora ko atari mu bantu bisukuye n’amabi yose

[80] N’imanuka ry’aco ryavuye ku Muremyi w’ibiremwa vyose

[81] Mbega murakengera ibi biganiro

[82] Kandi mukagira imigisha yanyu muyi kengera namwe muyi hakana

[83] Mbega igihe umutima w’umuntu uzoba washitse mu muhogo

[84] Namwe muri ico gihe muraba

[85] Natwe twegeranye nawe cane gusumba mwebwe namwe mutabona

[86] Nk’uko mwebwe mutari k’ubutegetsi bwanje

[87] None ni kuki mutosubiza uwo mutima nimwaba mu vugisha ukuri

[88] Niyaba ari muri bamwe bahawe ikaze n’Imana

[89] N’akanyamuneza ntangere hamwe n’akamoto keza hamwe n’imirima irimwo imigisha myiza ibarorereye

[90] Niyaba ari mu bantu beza b’intungane

[91] Rero izobabwirwa iti:- n’amahoro y’Imana kuri wewe, kuko uri mu bantu b’intungane

[92] Niyaba yari mu bantu b’abahakanyi b’Imana y’ukuri, kandi bazimiye

[93] Inzimano yiwe n’amazi ashushe y’amarike

[94] N’uguhira mu muriro udahera

[95] Ntankeka uku niko kuri nyakuri

[96] Rero n’uninahaze izina ry’Umuremyi wawe nyene iteka rikuru

Icyuma

Surah 57

[1] Ibiri mu majuru no kw’Isi vyose bininahaza Imana, kuko niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[2] Ubwami bw’Amajuru n’Isi vyose ni rwiwe, kuko niyo irema n’ukwica, nayo niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[3] Niyo nyene intango kandi niyo nyene iherezo, kandi niyo iboneka nu w’amabanga kandi niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[4] Niyo yaremye Amajuru hamwe n’Isi mumyanya itandatu, hanyuma ivyagira mu bwami bwayo, rero niyo ifise ubumenyi bw’ivyinjira ngaha kw’Isi n’ibisohoka muriyo, hamwe n’ibimanuka bivuye mw’Ijuru n’ibiduga muriyo, nayo iri kumwe namwe aho muherereye hose, kandi niyo ibona ivyo mugira vyose

[5] Ubwami bw’Amajuru n’Isi ni rwiwe, n’ibintu vyose bisubizwa kuri we

[6] Niyo yinjiza Ijoro m’Umutaga n’ukwinjiza Umutaga mw’Ijoro, nayo niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyanyu

[7] Ni mwemere Imana y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, kandi mutange muvyo Imana yabahaye, rero abemeye Imana yabo y’ukuri muri mwebwe n’ugutanga ivyo mufise, abantu nkabo bari n’impembo niniya cane

[8] Mbega mumeze gute mwebwe mutemera Imana y’ukuri, mugihe intumwa y’Imana iba hamagarira kwemera Umuremyi wanyu, nayo ikaba yaramaze kwakira amasezerano kuri mwebwe, nimwaba mwemera bimwe bivuye k’umitima yanyu

[9] Niyo imanura amajambo yayo y’ukuri kandi ari k’umugaragaro ku ntumwa yayo kugira ngo ibakure mu mwijima ngo ibajane ahari umuco, ntankeka Imana niyo ihumuye kandi niyo nyene imigisha ihagije

[10] Mbega mubayeho gute ko muda tanga munzira y’Imana, n’ibisigi vyo mw’Ijuru no kw’Isi ni vy’Imana, kandi ntibangana bamwe muri mwebwe mubatanze imbere y’intsinzi n’ukubandanya kurwana, abo bantu nibo bafise iteka rininiya gusumba bamwe batanze ivyabo munyuma n’ukurwana, n’Imana yara bemereye ineza abo bantu bose kuko Imana niyo ifise inkuru z’ivyo bagira vyose

[11] Ni nde muri mwebwe azoha Imana umwenda mwiza kugira ngo imwongereze incuro nyinshi hanyuma aze aronke impembo nziza

[12] Umusi uzobona aba Isilamu b’abagabo hamwe naba Isilamu kazi imico yabo igenda imbere yabo n’iburyo bwabo, umunezero nu wuno musi muronkejwe imirima icamwo inzuzi imbere yanyu n’ukuba mwo mu buzima bwanyu bwose, iyo niyo ntsinzi niniya kuribo

[13] Umusi ababeshi b’abagabo hamwe n’ababeshi b’abagore bazo vuga babwira abemeye Imana yabo y’ukuri bati:- nimu turindire kugira ngo turonke ahabona mumico yanyu, nabo bace babwirwa bati:- ni musubire inyuma yanyu muje kurondera umuco wanyu, hanyuma hashirwe hagati yabo uruzitiro rufise urugi, murirwo harimwo imigisha, no hanze k’uruhande yarwo rw’imbere yaho hari ibihano bikaze cane

[14] Bazoba hamagara ba babwire bati:- mbega ntitwari kumwe namwe? Nabo bazobishura bati:- egome, mugabo mwebwe nimwe mwijanye mubu hakanyi nu kurindira yuko amabi ashikira aba Isilamu, namwe muca mwitera amakenga n’ivyipfuzo vy’imitima yanyu yipfuza vyabahenze, kugeza naho itegeko ry’Imana ryaba shikira, n’umubeshi arabahenda kunkuru z’Imana

[15] Rero uno musi iwanyu ntakizo bakombora canke kuri barya bahakanye Imana yabo y’ukuri, kuko ubwicaro bwanyu n’ubwo mu muriro udahera bukaba aribwo bubakwiye, naho n’ingaruka mbi cane

[16] Mbega umwanya nturashika gusa kubemeye yuko imitima yabo yogamburuka mu kwibuka Imana hamwe no kubintu vy’ukuri vyamanuwe, kandi ntibabe nkabamwe bahawe igitabu aho hambere n’umwanya wabo ubabera muremure, rero imitima yabo yaciye iba nk’urutare hanyuma benshi muribo baciye biyonkora

[17] Nimumenye yuko Imana inagisha Isi mugihe yari yarapfuye, ntankeka tubamenyesheje ibimenyetso vy’ubushobozi bwacu kugira ngo mutahure neza

[18] Mu vy’ukuri abagabo batanga imperezwa zabo, hamwe n’abapfasoni batanga imperezwa zabo, na bamwe baha umwenda mwiza Imana, abo bantu bazo kwongerezwa incuro zibiri bateko bahabwe impembo nziza

[19] Na bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa zayo, abo nibo bemezi n’ivyabona imbere y’Umuremyi wabo, bazoronswa impembo zabo hamwe n’imico yabo, mugabo abahakanye Imana yabo y’ukuri n’uguhakana amajambo yacu, abo nibo bantu bo mu muriro udahera

[20] Mumenye yuko ubuzima bwo ng’aha kw’Isi bumeze nk’urukino n’ikintu c’ubusa n’isharizo ry’ukwinezereza hagati yanyu gusa, hamwe n’ukwiyerekana kw’amatungo n’ibibondo vyanyu, rero ni nk’imvura inezereza abarimyi kubera umwimbu wabo, mu nyuma ya vyose ugaca ubona vyose vyumye n’amabara yavyo aciye aba ay’umuhondo hanyuma ugaca uba nk’imizira ata kintu kirimwo, no k’umusi w’imperuka hariho ibihano bikaze cane, n’ikigongwe c’Imana hamwe n’Impuhwe zayo, rero nta buzima bwo ngaha kw’Isi atari ukwinezereza gusa guhenda

[21] Ni mwihute cane mu kuronswa imbabazi z’Umuremi wanyu hamwe n’Ijuru, ubwaguke bwayo ni nk’ubwaguke bw’Ijuru n’Isi, bwabikiwe bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’intumwa zayo, iyo niyo ngabirano y’Imana iha uwo yishakiye, nayo niyo nyene ingabirano niniya

[22] Nti haba ivyago ngaha kw’Isi canke mu mitima yanyu, atari uko biba vyamaze kwandikwa mugitabu c’Imana imbere yuko tubirema, mu vy’ukuri ivyo n’ibintu vyoroshe ku Mana

[23] Kugira ngo ntimu debukirwe cane kukintu cabatakaranye, kandi ntimunezerwe cane kuvyo Imana yabahaye, n’Imana nti kunda umuntu yishima n’ukwihayagiza

[24] N’abigira ingumyi n’ugutegeka abantu ngo babe ingumyi nkabo, n’uwuhindukira kuri ivyo Imana ntizo mwitaho kuko niyo ifise amatungo n’ugushimirwa

[25] Mu vy’ukuri twebwe twaraba shikirije intumwa zacu zifise ivyemezo biri k’umugaragaro, dutako tumanura ibitabu n’ubutungane tukaba twaramanuye icuma gifise inguvu nyinshi cane n’akamaro kubantu, rero kugira ngo Imana imenyeshe uwo ikingira hamwe n’intumwa zayo mugihe batayibona iyo Mana , mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubushobozi n’intsinzi nyakuri

[26] Ntankeka twebwe twara mutwaye intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hanyuma dushiraho mu ruvyaro rwabo ubutumwa bw’Imana hamwe n’igitabu, mugabo muribo bari barongotse n’abandi muribo bariyonkoye

[27] Hanyuma tubakurikiza intumwa zacu hanyuma dukurikiza intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) tumuha igitabu c’Imana c’Injili, hanyuma dushira mumitima yabamwe bamu kurikira ihumure, n’ukutubaka izabo n’ivyo batanguje kubwabo bonyene, twebwe ntitwa bandikiye ivyo bagira kugira ngo barondere impuhwe z’Imana, mugabo ntiba kurikiye nkuko vyategekanijwe gukurikizwa, hanyuma duha bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri muribo impembo yabo, na benshi muribo n’abiyonkoye

[28] Mwebwe mwemeye Imana y’ukuri, nimu gamburukire Imana yanyu, hamwe n’intumwa yayo, kuko niyo izobaha ibice bibiri mumpuhwe zayo, kandi izoba girira umuco muzojana nawo mw’ijuru, kandi izobagirira ikigongwe, n’Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe nyinshi zihagije

[29] Kugira ngo abantu bahawe ibitabu vy’Imana bamenye yuko ata bubasha ubwaribwo bwose bafise kumigisha y’Imana, n’imigisha yose iri muminwe y’Imana, iha iyo migisha uwo yishakiye, nayo niyo nyene iyo migisha mikuru

Umugore asaba

Surah 58

[1] Mu vy’ukuri Imana iramaze kwumva imvugo y’umupfasoni aharira na wewe kubera umunega wiwe, kandi akabirega imbere y’Imana, nayo ikaba yumva ibihari vyanyu, mu vy’ukuri Imana niyo yumva kandi niyo ibona

[2] Bamwe muri mwebwe bahamagara aba tambukanyi babo yuko ari banyina babo abo si banyina babo, kuko ntibari kuba banyina babo atari bamwe babavyaye, rero bavuga imvugo mbi niy’ububeshi, n’Imana niyo nyene imbabazi n’ikigongwe gihagije

[3] Na bamwe bahamagara abakenyezi babo yuko ari banyina babo, hanyuma bagasubira kuvuga muri yamvugo bavuga, rero nibahe umushumvyi uburenganzira bwiwe bw’ukwidegemvya imbere yuko bahuza nabo ibitsina, murahawe igabisho kuri ibi vyose, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo mugira vyose

[4] N’uwutazo ronka uwo mushumvyi ni yisonzeshe amezi abiri akurikirana imbere yuko bahuza ibitsina nuwo mukenyezi wiwe, nuwudashoboye kugira ivyo vyose, narishe abakene mirongo itandatu (60) aha mubwiwe gutyo kugira ngo mwemere Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, rero izo n’imbibe z’Imana, no kubatemera Imana yabo y’ukuri hariho ibihano bibabaza cane

[5] Mu vy’ukuri bamwe bahiganwa n’Imana hamwe n’intumwa yayo, abo bantu bazo teterezwa nkuko bateterejwe abamyeho imbere yabo, kandi turamaze kumanura amajambo y’Imana matagatifu ari k’umugaragaro, n’abatemera Imana yabo y’ukuri bazoronka ibihano bizoba tetereza

[6] Umusi Imana izozura abantu bose hanyuma ibabwire ivyo bagize vyose, nayo yabifashe nka nkama, nabo baravyibagiye, n’Imana niyo cabona kubintu vyose

[7] Mbega ntubona yuko Imana ifise ubumenyi bw’ibiri mumajuru yose hamwe n’ibiri kw’Isi? Ntihaboneka ubwongorerano bw’abantu batatu atari uko nayo iba ari iya kane muribo, canke abantu batanu atari uko ari iya gatandatu muribo, na bakeya cane gusumba abo, canke benshi gusumba abo, nuko iba iri kumwe nabo bose aho bari hose, hanyuma k’umusi w’imperuka izobabwira ivyo bagize vyose, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibintu vyose

[8] Ntubona bamwe babuzwa kwongorerana hanyuma barasubira kuvyo babujijwe, bakongorerana kubintu vy’ibicumuro hamwe nivy’ubwishime hamwe n’ivyukwiyonkora ku ntumwa y’Imana, n’igihe bashitse iwawe bakuramutsa n’indamutso itari indamutso yategetswe n’Imana mu kuramutswa kuriyo, bagaca bavuga mu mitima yabo bati:- mbega ni kuki Imana itaduhana kuri ibi vyose tuvuga, rero umuriro udahera witiriwe Jahannamu uzoba uhagije kuribo mu kubahana bazowinjira mwo, naho n’ahantu habi cane kubo subizwayo

[9] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mugihe mwongoreranye n’abandi ntimwongorerane kubintu bijanye n’ibicumuro hamwe n’ukwishima n’uguhakana intumwa yayo, ahubwo ni muganire hejuru y’ukugira ineza n’ukutagira amabi, kandi nuku gamburukira Imana kuko kuriyo niho muzo kwegeranywa mwese

[10] Mu vy’ukuri ibiganiro bibi bivanye na Shetani kugira ngo ibatetereze bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri, mugabo ntishobora kuba girira inabi ku kintu icarico cose atari Imana yonyene ibishatse, rero aba Isilamu ni bizere Imana yabo gusa

[11] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mugihe mubwiwe gutanga umwanya w’ukwicaramwo ku bagenzi banyu, ni muwutange uwo mwanya, n’Imana izobagirira ikibanza ngaha kw’Isi no mw’Ijuru, kandi havuzwe hati:- ni muhaguruke nimuce mugenda, Imana izoba rerura bamwe bemeye bimwe vy’ukuri muri mwebwe, hamwe n’abahawe ubumenyi nibo bazohabwa iteka gusumba, n’Imana niyo ifise inkuru zivyo mugira vyose

[12] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mugihe muvugishije intumwa y’Imana ni mutange imperezwa imbere y’ukumuvugisha, ivyo nivyo vyiza kuri mwebwe nukuba sukura cane, rero ni mutaronka ico mutanga, rero ni kuMana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[13] Oh! murabona ingorane z’ugutanguza izo mperezwa imbere y’ukuyivugisha? Ni mwagira gutyo n’Imana izoba girira ikigongwe, rero nimuhagarike amasengesho kandi mutange n’imperezwa nuku gamburukira Imana hamwe n’intumwa yayo, n’Imana irafise inkuru z’ivyo mugira vyose

[14] Ntubabona bamwe bagize ubucuti hamwe n’abantu bashavuriwe n’Imana, abo ntibari kumwe namwe, kandi ntibari kumwe nabo, kandi barahira k’ububeshi mugihe bazi y’uko ari ababeshi

[15] Imana yaraba teguriye ibihano bikaze cane, mu vy’ukuri muvyo bahora bagira n’ibintu bibi cane

[16] Bagize indahiro zabo kuba arizo nkinzo zabo n’ukuzitira inzira yagenywe n’Imana, rero kuribo hazoba ibihano biba mara maza

[17] Amatungo yabo hamwe n’ibibondo vyabo ntaco bizoba marira n’ikintu na kimwe imbere y’Imana, abo nibo bantu bo mu muriro udahera, muriwo bazo wuba mwo mubuzima bwabo bwose

[18] Umusi Imana izozura abantu bose hanyuma barahire nkuko barahira iwanyu, bazo kwikeka yuko baronse ikintu c’ububeshi, mu vy’ukuri abo nibo babeshi nyakuri

[19] Shetani yarabicariye mukubibagiza kwibuka Imana yabo y’ukuri, uwo niwo murwi wa Shetani, kandi ni mutegere neza mu vy’ukuri umurwi wa Shetani niwo ufise uruhombo

[20] Mu vy’ukuri bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo abo ni muri bamwe bazoteterwa

[21] Imana iramaze kwandika, yuko atankeka jewe nzotsinda hamwe n’intumwa zanje zose, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubushobozi n’intsinzi ihagije

[22] Nturonka abantu bemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka yuko baba kunda bamwe bahakana Imana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, naho boba ari abavyeyi babo, canke ibibondo vyabo, canke bene wabo, canke incuti zabo, abo nibo banditswe mu mitima yabo n’ukwemera kwabo n’ukubashiramwo ubushobozi k’umutima uvuye iwe, kandi izobinjiza mu mirima icamwo inzuzi imbere yabo, iyo niyo bazobayo mu buzima bwabo bwose, n’Imana yarabemereye kuribo, nabo barayemereye

Ubwirukanwa

Surah 59

[1] Ibiri mu majuru no kw’Isi nivyo bihayagiza Imana, nayo niyo ifise ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[2] Nayo niyo yakuye aba hakanye mu bantu bahawe igitabu c’Imana gitagatifu mu mazu yabo, mugihe c’ukwimuka kwabo kwa mbere, ntimwiketse yuko abo bantu bazovayo, nabo biketse yuko inzitiro zabo zizoba kingira ku Mana, mugabo Imana yabashikiye ahantu batizeye, n’ugushiraho ubwoba mu mitima yabo, baca baguma basenyura inzu zabo n’amaboko yabo, hamwe n’amaboko yaba Isilamu, rero mwebwe mufise amaso, nimutegere neza

[3] Iyo Imana itabandikira ubuhungiro bw’abo, yari kubahanira ngaha kw’Isi, no k’umusi w’imperuka bazoronka ibihano vy’umuriro udahera

[4] Ibi vyose nuko bahakanye Imana y’ukuri hamwe n’intumwa yayo, rero uwahakanye Imana amenye yuko Imana ikaze cane muguhana

[5] Igiti c’umutende icarico cose mwaciye canke mwasigaje kigihagaze kumatsina yaco, vyose ivyo ni kw’itegeko ry’Imana ry’ukuba tetereza abahonyanga amategeko y’Imana

[6] N’amatungo Imana yashikirije intumwa yayo iyakuye iwabo ntimwa yakoresheje gihuti huti kuri za farasi canke kuri za ngamiya, mugabo Imana iha ubutegetsi bwayo kuntumwa zayo, hejuru yabo yishakiye nayo niyo ifise ubushobozi hejuru y’ibintu vyose

[7] Amatungo Imana yashikirije kuntumwa yiwe iyakuye ku bantu bisagara, n’ukubera Imana hamwe n’intumwa yiwe hamwe n’abagenzi biwe, hamwe n’impfuvyi, n’aboro, hamwe n’uwuri mu rugendo rwiwe rwononekaye kugira ngo ntihabe ihiganwa hagati y’abatunzi banyu gusa, rero muvyo intumwa y’Imana yabahaye ni muvyakire, nico ibatujije kugira ntimu cegere, kandi mutinye Imana yanyu mu vy’ukuri Imana irakaze cane muguhana

[8] Ni bahabwe abo bakene bahunze kandi birukanywe mu mazu yabo hamwe n’amatungo yabo, kubera imigisha y’Imana hamwe n’impuhwe zayo hamwe n’ugukingira idini ry’Imana hamwe n’intumwa yayo, abo rero nibo baIsilamu b’ukuri

[9] Na bamwe bagira icumbiko ryabo ngaha IMadina n’ugusukura ubu Isilamu imbere yabo, n’ukuba kunda abo bantu bimukiye iwabo, kandi ataco baronka, kandi badafise akariganga muhogo mu bikiriza vyabo kuri ivyo bahawe, kandi bakaba babakunda gusumba imitima yabo naho kuribo bafise uburyo bubayabaye, kandi bateshejwe nukuba ingumyi y’imitima yabo, abo nibo bafise intsinzi y’ukuri

[10] N’abaje mu nyuma zabo bavuga bati:- ewe Muremyi wacu, n’utugirire ikigongwe hamwe na bene wacu bashengeye imbere yacu, mw’idini rya Isilamu, kandi ntushire mu mitima yacu inzikira y’ukurira bene wacu baba Isilamu, Muremyi wacu mu vy’ukuri wewe uri intungane cane, n’impuhwe zihagije

[11] Ntubona b’ababeshi babwira bene wabo b’abahakanyi b’Imana y’ukuri bo mu bantu bahawe igitabu aribo Bayahudi bavuze bati:- ni mwakurwa ngaha tuzojana namwe, kandi ntituzo gamburukira uwariwe wese hejuru yanyu, ni mwaterwa tuzoba fasha, n’Imana niyo cabona yuko abo bantu ari ababeshi

[12] Nibirukanwa ntibazo sohoka nabo, niba terwa ntibazo bafasha, niba bafasha mu vy’ukuri bazohindura imigongo yabo, hanyuma nti bazoronka uwubakingira

[13] Mu vy’ukuri mwebwe aba Isilamu muratinywa cane mu mitima yabo gusumba uko batinya Imana y’ukuri, kuko n’abantu badategera icarico cose

[14] Ntibazo rwana namwe bari mumirwi, atari mu bisagara vyabo bikingiwe canke inyuma y’impome, rero indwano yabo iri hagati yabo ni niniya, umengo yuko bari urunani, mugihe imitima yabo itandukanye, ivyo vyose n’ukubera yuko ari abantu badafise ubwenge

[15] Uko bameze ninka bamwe bari imbere yabo ubu vuba, barahonjeje amabi y’ivyo bagize, kandi bazoronka ibihano bibabaza cane

[16] Ni nkaho Shetani mugihe ibwiye umuntu ngo n’ucumure, yaheza gucumura igaca imubwira iti:- jewe sindi kumwe nawe, mu vy’ukuri jewe ndatinya Imana, Umuremyi w’ibiremwa vyose

[17] Rero amaherezo yabo bantu uko ari babiri, kwari ukwinjizwa mu muriro udahera n’ukubayo mu buzima bwabo bwose, iyo rero niyo mpembo y’abahemukiye imitima yabo

[18] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimu gamburukire Imana yanyu, n’umuntu uwariwe wese arabe ivyo atanguza mu kugira kubera akazoza kiwe k’ejo, kandi mu gamburukire Imana yanyu y’ukuri mu vy’ukuri niyo ifise inkuru y’ivyo mugira vyose

[19] Kandi ntimube nkabarya bibagiye Imana yabo y’ukuri, nayo ira bibagiza kumitima yabo, abantu nkabo nibo biyonkozi bakuru

[20] Ntibangana abantu bo mumuriro udahera hamwe n’abantu bo mw’ijuru, abantu bo mw’juru nibo bene intsinzi

[21] Iyo tumanura iyi Qur’ani ntagatifu hejuru y’umusozi, wari kuwubona ugamburuka n’ukumanyuka kubera ugutinya Imana, ubu nabwo n’uburorero twereka abantu kugira ngo biyumvire

[22] Niyo Mana atayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa ifise ubumenyi bw’ivyinyegeje n’ibiboneka, kandi ikaba ariyo nyene imigisha mininiya na nyene imigisha mito mito

[23] Niyo Mana atayindi Mana isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, n’umwami mutagatifu, nyene amahoro, n’umutanzi w’amahoro, agendesha ibintu vyiwe, n’ukw’iganza, ikagira ivyo ishatse, niyo nkuru iri kure n’abo bayigereranya ko n’ibindi bintu

[24] Niwe Mana muremyi n’umuhinguzi, n’umugizi w’amashusho atandukanye y’ibiremwa vyose, nyene amazina meza, aninahazwa mu Majuru no kw’Isi, kandi niyo ifise inguvu n’ubuhizi buhagije

Iy’igenzurwa

Surah 60

[1] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimugire abansi banje hamwe n’abansi banyu kuba aribo bagenzi banyu mushikiriza inkuru zanyu kubera ubugenzi bwanyu gusa, mugihe bahakana ukuri kwama kwabashikiye n’ukwirukana intumwa y’Imana hamwe namwe, kubera yuko mwemera Imana ariyo muremyi wanyu, n’igihe mwitanze mugiye k’urugamba ariyo nzira yanje, n’ukurondera ikigongwe canje, muca mutanga amabanga yanyu y’ingwano kubera urukundo rwanyu mubafitiye, ntimusubire kugira ivyo, nanje ndafise ubumenyi bw’ivyo munyegeza hamwe n’ivyo muserura, rero n’uwugira ivyo vyose muri mwebwe amenye yuko yataye inzira y’ukuri

[2] Bahuye namwe baca baba abansi banyu, n’ukuba gororera ibiganza vyabo, n’indimi zabo z’ububisha bwabo, bakipfuza yuko mwohemuka

[3] Ntaco bazoba marira abo bagenzi banyu, canke ibibondo vyanyu k’umusi w’imperuka, n’Imana izo tandukanya hagati yanyu, nayo niyo ibona ibintu vyose mugira

[4] Mu vy’ukuri mwebwe murafise akarorero keza kuntumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe nabo yari kumwe nabo, mugihe babwira bagenzi babo bati:- mu vy’ukuri twebwe turi kure namwe, hamwe n’ivyo musenga bidatumberanye ni vy’Imana, rero turabanse kuko bimaze kugaragara ubwansi n’urwankano rw’urutavana ko ruri hagati yacu namwe kugeza aho muzo kwemera Imana yonyene rudende, dukuye mwo imvugo y’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) yabwiye umuvyeyi wiwe ati:- mu vy’ukuri jewe nzogusabira ikigongwe mugabo nta bubasha mfise bw’ikintu na kimwe kubera wewe imbere y’Imana, rero ntimwigane iri jambo ryiwe ry’ukuba sabira igisabisho abatemera Imana yabo y’ukuri, ahubwo nimuvuge muti:- Muremyi wacu, twizeye kuri wewe, kandi duhindukiye gutumbera iwawe, n’iwawe gusa niho hari igaruka rya twese

[5] Muremyi wacu, ntutugirire amananiza kuri babantu bahakanye Imana y’ukuri, kandi utugirire ikigongwe, mu vy’ukuri ni wewe ufise ubushobozi bukwiye n’ubuhizi buhagije

[6] Mu vy’ukuri karabaye akarorero keza kuri mwebwe kunyifato yabo, k’uwutinya Imana yiwe y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, rero n’uwutitaho kuri ibi vyose, Imana niyo ifise ubushobozi buhayagizwa hose

[7] Nkumbure Imana izoshiramwo urukundo hagati yanyu hamwe nabo bansi banyu, nayo niyo ifise ubushobozi buhagije kandi niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[8] Imana ntibabuza kugirira ineza n’ubutungane bamwe batarwanye namwe kubera idini, kandi bata birukanye mu bisagara vyanyu, mu vy’ukuri Imana irakunda abagira ubutungane

[9] Imana ibabuza kuri barya barwana namwe mu nzira y’idini ry’Imana n’ukubirukana mubisagara vyanyu, kandi bagafasha mu kwirukanwa kwanyu n’ukubagira abagenzi banyu, rero abagira kuba aribo bagenzi babo abo nibo bahemu bahemukiye imitima yabo

[10] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwashikirwa n’abakenyezi baba Isilamu kazi bimuka, ni mubahe ibibazo, n’Imana niyo ifise ubumenyi kubasumba mu kwemera kw’abo, nimwabona yuko ari aba Isilamu kazi b’ukuri ntimubasubize inyuma kuri barya batemera Imana y’abo y’ukuri, rero abo bakenyezi ntibagifise uburenga nzira kuri abo bagabo batemera imana yabo y’ukuri, nabo bagabo batemera Imana yabo y’ukuri ntibagifise uburenga nzira kuribo, rero ni mubasubize udushimwe twabo abo bagabo batanze, kandi kuri mwebwe ntakosa ririmwo mu kwubakana nabo nimwa baha udushimwe twabo, mugabo ntimubabike abo bakenyezi babatemera Imana yabo y’ukuri muri uwo murwi w’ukwubaka izabo muri mwebwe, kandi mubasabe kubashaka kwubakana nabo babahe udushimwe twabo nkutwo batanze, rero ubu nibwo butungane bw’Imana yategetse, n’Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[11] Niya hunga umwe mubakenyezi banyu, akagenda kubana n’umwe mubahakanyi b’Imana y’ukuri, hagaca haboneka akarusho kuri mwebwe nimubahe babakenyezi bahunga kubingana n’agashimwe batanze, kandi mutinye Imana yanyu mwemera

[12] Ewe ntumwa y’Imana, niwashikirwa n’abakenyezi bemeye Imana yabo y’ukuri bakwemerera yuko batazo gereranya Imana n’ibindi bintu, canke batazo kwiba, canke batazo shurashura, canke batazo kwica ibibondo vyabo, canke batazo kwadukana n’ivyo biyadukanije , biturutse kumaboko yabo n’amaguru yabo, kandi bakaba batazo kwiyonkora kuri wewe kw’ijambo ryiza, rero nimuhane amasezerano nabo, kandi ubasabire ikigongwe ku Mana, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ikigongwe cinshi n’impuhwe zihagije

[13] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntimugiriranire ubucuti buhanitse n’abantu Imana yashavuriye, kandi baramaze kwihebura

Imirongo

Surah 61

[1] Ibiri mu Majuru no kw’Isi bihayagiza Imana, nayo niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[2] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni kuki muvuga ivyo mudashira mungiro

[3] N’ibishavuza imbere y’Imana kuvuga ivyo mudashira mungiro

[4] Mu vy’ukuri Imana ikunda bamwe barwanira munzira yayo bari kumirongo, nkuko ari inyubakwa yateranijwe n’iyindi

[5] Ubibutse wewe ntumwa y’Imana Mussa (iii) igihe wabwira abantu bawe uti:- mwebwe bantu banje, ni kuki munshavuza mugihe mufise ubumenyi yuko jewe nd’intumwa y’Imana kuri mwebwe, rero mugihe babandanije bagira amabi yabo, Imana yaciye irekura imitima yabo izimire, n’Imana ntirongora abantu babi nkabo biyonkoye

[6] Mugihe intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) yavuga ati:- mwebwe bene Israeri, jewe nd’intumwa y’Imana kuri mwebwe nemeza ivyabaye imbere yanje biri mugitabu gitagatifu c’Imana ca Taurati n’ugushikiriza inkuru nziza y’intumwa y’Imana izoza inyuma yanje azoba afise izina ryiwe ryitwa Ahmadi, mugabo igihe yabashikira afise ivyemezo biri k’umugaragaro baciye bavuga bati:- uku n’uguhendwa kuri k’umugaragaro

[7] None ni nde muhemu mukuru w’umutima wiwe gusumba uwubeshera Imana kandi ahamagarirwa mw’idini rya isilamu, n’Imana ntirongora abahemukira imitima yabo

[8] Bagomba kuzimya umuco w’Imana bakoresheje iminwa yabo, n’Imana izoshikana umuco wayo naho abahakanyi b’Imana bazoshavura

[9] Niyo yarungitse intumwa yiwe n’uburongozi hamwe n’idini ry’ukuri kugira ngo idini ry’Imana ritsinde amadini yose naho abagereranya Imana n’ibindi bintu bazoshavura

[10] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mbega ndaba menyesheje ibidandazwa bizoba rokora n’ibihano bibabaza cane

[11] Ni mwemere Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yiwe, kandi murwanire idini ry’Imana kumatungo yanyu n’imitima yanyu, ivyo nivyo vyiza kuri mwebwe, nimwaba mubizi

[12] Imana izoba hanagurira ibicumuro vyanyu n’ukubinjiza mu mirima icamwo inzuzi imbere yabo, hamwe n’ubwicaro bwiza buri muri iyo mirima y’ubuzima bwabo bwose, iyo niyo ntsinzi niniya

[13] N’ikindi mukunda nabwo n’uburokoke buvuye ku Mana n’intsinzi iri hafi cane, rero n’ubamenyeshe inkuru nziza aba Isilamu bose

[14] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimube abafasha b’Imana nkuko intumwa y’Imana Issa mwene Mariyamu (iii) yabwira incoreke ziwe ati:- nibande bafasha banje kubera Imana, za ncoreke ziwe zimwishura ziti:- ni twebwe bafasha b’Imana, rero umurwi wa bene Israeri riremera, n’uwundi murwi nawo urahakana, tubatera intege bamwe bemera hejuru y’abansi babo n’ukuba aribo bene intsinzi nyakuri

Uw’Imana

Surah 62

[1] Ibiri mu majuru no kw’Isi vyose bihayagiza Imana, Umwami, Mutagatifu nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[2] Niyo yazanye intumwa y’Imana mu bantu batazi gusoma, avuye muribo, abasomera amajambo y’Imana matagatifu n’ukuba sukura n’ukubigisha igitabu c’Imana gitagatifu hamwe n’ubuhizi, n’imbere yibi vyose bari mubuzimire buri k’umugaragaro

[3] N’abandi muribo batariyunga nabo, nayo niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

[4] Iyo n’imigisha y’Imana iha uwo yishakiye, nayo niyo nyene imigisha mininiya

[5] Akarorero, ni bamwe bahawe igitabu c’Imana gitagatifu ca Taurati hanyuma ntiba cakira mu kugikoresha, ni nk’indogobwe yikoreye ibitabu bininiya kuriyo ata gahengwe kuriyo, aka n’akarorero kabi cane k’abantu bahakanye amajambo y’Imana matagatifu nayo Imana ntirongora abantu bahemukiye imitima yabo

[6] Vuga uti:- mwebwe Bayahudi nimwaba mwihayagiza yuko mwebwe muri abakunzi b’Imana hatarimwo abandi bantu, rero ni mwipfuze urupfu nimwaba muvugisha ukuri kwama

[7] Mugabo ntibazo kwipfuza urwo rupfu, kubera ivyo batanguje kugira n’amaboko yabo n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’abahemukiye imitima yabo

[8] Vuga uti:- mu vy’ukuri uru rupfu muhunga, ntankeka muzohura narwo, hanyuma muze musubizwe k’uwufise ubumenyi bw’amabanga yose nayari k’umugaragaro aho niho izoba menyesha ivyo mwahora mugira vyose

[9] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, niha hamagarwa kubijanye n’amasengesho y’umusi wa gatanu, ni mugende ningoga na ningoga kuyivuga Imana kandi mureke kudandaza, mugize gutyo nivyo vyiza kuri mwebwe ni mwaba mufise ubumenyi buhagije

[10] Ayo masengesho arangiye nimu kwiragire kw’isi yose murondere imigisha y’Imana, kandi mwibuke Imana kenshi na kenshi, kugira ngo muronke intsinzi nyakuri

[11] Mugihe babonye ibidandazwa canke ibikinisho baca bavyirukirako bakagusiga uhagaze, wewe n’uvuge uti:- ibiri kumana nivyo vyiza gusumba urwo rukino n’ibidandazwa, n’Imana niyo ntore mugutanga imigisha yayo

Indyarya

Surah 63

[1] Niwashikirwa n’ababeshi bavuga bati:- twebwe turi ivyabona yuko mu vy’ukuri wewe uri intumwa y’Imana, n’Imana irafise ubumenyi buhagije yuko wewe uri intumwa y’Imana, n’Imana niyo cabona yuko mu vy’ukuri ababeshi ari ababeshi gusa

[2] Bagize indahiro zabo kuba arizo nkinzo zabo zibakingira, baca bikingira mugucishwa munzira y’Imana, mu vy’ukuri muvyo bahora bagira ni bibi cane

[3] N’ivyo vyose nuko bemeye, munyuma yaho barahakana, kuri ivyo ikidodo caratewe kumitima yabo, kuri ivyo nta nakimwe bazi

[4] Ubabonye imibiri yabo irabereye neza, niyo bariko baravuga urumva mumvugo zabo mugabo kuribo ninka kumwe kw’ibiti vya hagaze aho biri womengo igikakaje kiri hejuru yabo, rero abo nibo bansi mwirinde kuribo, n’Imana n’ibicire kure, none ni kuki batirigana k’ukuri

[5] Mugihe babwiwe bati:- nimuze kugira ngo intumwa y’Imana ibasabire ikigongwe, baca bahindura imitwe yabo ukababona bikingiye n’ukwishima yuko aribo bantu bakuru

[6] Ni vyiza kuribo ubasabiye ikigongwe canke utakibasabiye ico kigongwe Imana ntizo kibagirira, mu vy’ukuri Imana ntirongora abantu biyonkoye kuriyo

[7] Nibo bavuga y’uko:- ntimutange amatungo yanyu kubera abari kumwe n’intumwa y’Imana kugira ngo baveho baje kure, nayo ububiko bw’Amajuru n’Isi n’ubw’Imana, mugabo ababeshi nta nakimwe bazi

[8] Bavuga bati:- nitwagaruka mu gisagara c’IMadinat, nyene ubutagatifu azo kwirukana nyarucari na nyene iteka nyakuri n’Imana hamwe n’intumwa yiwe hamwe naba Isilamu, mugabo abo babeshi nta nakimwe bazi

[9] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ntabibagize amatungo yanyu canke ibibondo vyanyu mu kutibuka Imana, n’abagira ivyo vyose nibo bari m’uruhombo

[10] Nimutange muvyo twabahaye imbere yuko umwe muri mwebwe atara shikirwa n’urupfu, hanyuma agaca avuga ati:- Muremyi wanje, nundindirize n’umwanya mutoyi ngatanga imperezwa hanyuma nkaba mubantu bagira ineza

[11] Mugabo Imana ntizo rindiriza umutima w’umuntu uwariwe wese washikiwe n’urupfu rwawo, n’Imana niyo ifise inkuru yivyo mugira vyose

Ukwitukana

Surah 64

[1] Ibiri mu Majuru no kw’Isi vyose bininahaza Imana, ubwami ni rwayo n’ihayagizwa ryiza ni rwayo, nayo niyo nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[2] Niyo yabaremye mwese, n’abandi muri mwebwe batemera Imana yabo y’ukuri n’abandi muri mwebwe naba Isilamu, n’Imana niyo ibona ivyo mugira vyose

[3] Niyo yaremye Amajuru n’Isi bimwe vy’ukuri, n’ukugira amashusho yanyu, hanyuma ayo mashusho ayagira neza, n’ingaruka ya vyose iriwe

[4] Imana niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mu Majuru no kw’Isi, n’ukumenya ivyo munyegeza nivyo muserura, nayo niyo ifise ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyanyu

[5] Mbega ntimwashikiwe n’inkuru ya bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri baho hambere, bahonjeje amabi y’ibikorwa vyabo, nabo nibo bafise ibihano bibabaza cane

[6] Ivyo vyose n’ukubera intumwa z’Imana zabo zaguma zibashikira zifise ivyemezo biri k’umugaragaro, mugabo bavuga bati:- abantu nkatwe nibo boturongora? Kuri ivyo barahakanye n’uguhindukira kurundi ruhande, n’Imana ntaco ikeneye, ahubwo irihagije kubwayo, kandi niyo ihayagizwa gusumba ibindi vyose

[7] Abahakanye Imana yabo y’ukuri bavuga yuko batazozurwa, wewe n’uvuge uti:- ni kuki kw’ukuri k’Umuremyi wanje, mwebwe muzozurwa vyanka bikunda, kandi ningombwa yuko muzo menyeshwa ivyo mwagize vyose, kandi ivyo bintu n’ivyoroshe ku Mana

[8] Rero ni muyemere Imana yanyu y’ukuri hamwe n’intumwa yayo n’umuco twamanuye, n’Imana niyo ifise inkuru zivyo mugira vyose

[9] Umusi Imana izobakoranya mwese, kubera uwo musi w’ukwegeranywa, uwo niwo musi w’uruhombo rw’abantu babi, n’uwemera Imana yiwe y’ukuri izomu hanagurira amabi yiwe yose nukumwinjiza mu mirima yo mw’Ijuru icamwo inzuzi imbere yiwe, hanyuma baze babeyo mu buzima bwabo bwose, iyo niyo ntsinzi niniya

[10] Nabamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri n’uguhakana amajambo y’acu matagatifu, abo nibo bantu bo mumuriro udahera, bazobayo mu buzima bwabo bwose, naho hari ingaruka mbi cane kuribo

[11] Nta vyago ivyarivyo vyose bishika atari kw’itegeko ry’Imana, n’uwemera Imana yiwe y’ukuri niwe arongora umutima wiwe, n’Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibintu vyose

[12] Ni mugamburukire Imana yanyu y’ukuri n’intumwa yayo, ni mutitaho ni kuntumwa yacu gubashikiriza ubutumwa gusa buri kumugaragaro

[13] Imana, ntayindi isengwa bimwe vy’ukuri atariyo yonyene gusa, naba Isilamu nibizere Imana yonyene gusa

[14] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, mu vy’ukuri bamwe mu bakenyezi banyu hamwe n’ibibondo vyanyu nibo bansi banyu, rero ni mwirinde kuribo nimwaba girira ikigongwe n’ukutitaho kuvyabaye n’uguhanagura ibiri mu mitima yanyu, nuko Imana ifise ikigongwe cinshi hamwe n’impuhwe zihagije

[15] Ntankeka amatungo yanyu hamwe n’ibibondo vyanyu n’ibigeragezo kuri mwebwe bantu no kuMana niho hari impembo niniya cane

[16] Ni mugamburukire Imana yanyu y’ukuri uko mubishoboye kwose, kandi mwumvirize muteko mugamburuke, kandi mutange ivyanyu mu nzira nziza bizoba ari vyiza ku mitima yanyu, n’abazo kingirwa nukutaba ingumyi y’imitima y’abo, abo nibo bene intsinzi nyakuri

[17] Nimwa begurira Imana ikimanyu ciza, izo bongerezako, kandi izoba girira ikigongwe, n’Imana niyo itanga imihezagiro myinshi kandi niyo ntungane

[18] Niyo yene kumenya ibiri mumbari hamwe n’ibiri k’umugaragaro, niyo nyene ubushobozi n’ubuhizi buhagije

Gusenda

Surah 65

[1] Ewe ntumwa y’Imana, nimwahukana n’abakenyezi banyu nimwahukane nabo mubihe c’ivyicaro vyabo vy’imihango yabo, kandi mugire ibiharuro c’ivyicaro vyabo vy’ukwahukana, kandi mugamburukire Imana ariyo Mana yanyu, kandi ntimu basohore mu mazu yabo, kandi ntibasohoke bonyene, mugabo nibagira amabi ayariyo yose k’umugaragaro, aho niho mushobora kubasohora, izo rero nizo mbibe z’Imana, n’uwurenga kuri izo mbibe z’Imana azoba yihemukiye k’umutima wiwe, kuko ntawufise ubumenyi yuko nkumbure Imana yoserura ikindi kintu munyuma yivyo vyose

[2] Rero ikiringo cabo kigeze, nimubane nabo mumahoro, canke mwahukane nabo mumahoro meza ntangere, kandi habe ivyabona bibiri vy’imvuga kuri muri mwebwe, kandi muhagarike ivyabona kubera Imana, uko niko atumwa umwe mubemera Imana yiwe y’ukuri hamwe n’umusi w’imperuka, n’uwutinya Imana yiwe y’ukuri imugirira inzira y’uburokoke

[3] Kandi imuha imigisha k’uburyo atayizera, n’uwizera Imana yiwe y’ukuri niyo imwuzuriza, mu vy’ukuri Imana niyo imwuzuriza kuvyo yipfuza vyose, mu vy’ukuri Imana iramaze kugena ibintu vyose kuburinganire bwavyo bukwiye

[4] Na bamwe mubakenyezi banyu bahagaritse imihango yabo, ni mwaba mufise amakenga imisi y’ivyicaro vy’imihango yabo, n’amezi atatu, n’abatara ronka imihango yabo, hamwe n’abakenyezi bafise imbanyi ikiringo c’ukwicara kwabo n’igihe caho bazo kwibarukira, n’uwutinya Imana yiwe y’ukuri yama imugirira ibintu vyiwe kuba ari ivyoroshe

[5] Iryo n’itegeko ry’Imana yamanuye kuri mwebwe bantu, n’uwutinya Imana yiwe bimwe vy’ukuri imuhanagurira amabi yiwe yose n’ukumuha impembo niniya cane

[6] Ni mubagumize ngaho nyene mungo zanyu muba mwo, nkuko mubayeho, kandi nti mubagirire inabi n’ukubata mukaga, niba bafise imbanyi ni mubihanganire kugeza aho bazo kwibarukira, niba bonkereza ibibondo vyanyu mubahe agashiruka bute kabo, kandi mwumvikane kuneza, ni mwabona yuko hari agahaze hagati yanyu, n’iyonse ico kibondo uwundi muvyeyi

[7] Uwufise uburyo niyitange nkuko abishoboye, n’uwutishoboye k’uburyo bw’imigisha yiwe n’atange kuvyo Imana yamuhaye, kandi nayo ntihatagiza uwariwe wese atari kubingana nivyo yamuhaye, Imana izo muha, munyuma y’ingorane haze haboneke agahengwe

[8] N’ibisagara bingahe vyahonyanze amategeko y’Umuremyi wavyo hamwe n’intumwa zayo, natwe twayiharuriye ibiharuro bikomeye n’ukubihana kubihano bikaze cane

[9] Rero irahonja kumabi w’ivyo wagize, n’impera y’ibintu vyabo vyose rwari uruhombo gusa

[10] Imana yarabateguriye ibihano bikaze cane, rero nimu yigamburukire mwebwe mufise ubwenge, mwemeye bimwe vy’ukuri, mu vy’ukuri Imana rugira vyose yaraba manuriye icibutso

[11] Intumwa y’Imana ibasomera amajambo y’Imana matagatifu agaragaza ibikenewe vyose kugira ngo ibakure bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, n’ukubakura mumwijima n’ukubinjiza mumuco, n’uwemera Imana yiwe y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza izo mwinjiza mumajuru aca imbere yiwe inzuzi, baze babeyo mu buzima bwabo bwose n’Imana iramaze kumuha imigisha myiza

[12] Imana nirya yaremye Amajuru yose uko ari indwi, hamwe n’Isi kuba nk’akarorero k’ivyo nyene, rero amategeko aguma amanuka hagati yabo kugira ngo mumenye yuko Imana ariyo nyene ubushobozi bw’ibintu vyose, kandi ikikuje ibintu vyose, n’ukubimenya

Ukuziririza

Surah 66

[1] Ewe ntumwa y’Imana, ni kuki ubuza ivyarekuriwe kugirwa n’Imana, ukarondera ikigongwe kubakenyezi bawe n’Imana niyo ifise ikigongwe n’impuhwe gihagije

[2] Mu vy’ukuri Imana yarabahaye ubutungane bw’ukwugurura indahiro zanyu, n’Imana niyo Muremyi wanyu, kandi niyo nyene ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[3] Kandi ubibutse igihe intumwa y’Imana yabwira umwe mubakenyezi biwe ijambo ry’ibanga, rero igihe yarisasagaje Imana nayo ica irari muserurira intumwa y’Imana munca make bimwe muvyo yavuze n’ugusigaza ayandi mabanga, rero mugihe yamubwira izo nkuru wamukenyezi wiwe yavuze ati:- ni nde yaguhaye izi nkuru? Nawe amwishura ati:- uwampaye izi nkuru nurya afise ubumenyi bw’ukuri n’inkuru z’ibintu vyose

[4] Nimwasaba ikigongwe ku Mana yanyu y’ukuri, nuko imitima yanyu yahengamye gatoyi, mugabo nimwa fashanya kubera intumwa y’Imana nuko Imana ari umukunzi wayo hamwe n’intumwa y’Imana Jib’riylu, naba Isilamu b’intore bose, no hejuru yivyo vyose n’Abamarayika bazo fasha

[5] Nkumbure nimwahukana Umuremyi wiwe azomuha uwundi mutambukanyi atari muri mwebwe mubakenyezi b’intungane gusumba mwebwe, bakurikiza inkingi zubw’Isilamu n’ukwemera inkingi z’ukwemera kw’idini rya Isilamu, bagamburuka kandi basaba ikigongwe mugihe bakosheje, kandi bagira amasengesho n’ukugira ibikorwa vyinshi vyiza, kubamaze kwubaka izabo canke abatarubaka izabo

[6] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, ni mwirokore kumitima yanyu hamwe n’abantu banyu, hamwe n’umucanwa, inkwi zawo n’abantu hamwe n’amabuye, uwo mucanwa uhagarikiwe n’Abamarayika bakaze cane b’inguvu batadohokera Imana kumategeko yayo, kandi bakagira ivyo bategetswe kugira vyose

[7] Mwebwe mwahakanye Imana yanyu y’ukuri, ntimwitwaze ivyarivyo vyose kuri uno musi, ntankeka muronswa impembo yivyo mwahora mugira

[8] Mwebwe mwemeye Imana yanyu y’ukuri, nimusabe ikigongwe ku Mana yanyu ikigongwe c’ukuri, nkumbure Umuremyi wanyu azoba hanagurira amabi yanyu n’ukubinjiza mu Majuru acamwo inzuzi imbere yayo, umusi waho Imana itazo tetereza intumwa yiwe canke abayemeye bari kumwe nayo, umuco wabo uzohora ugenda imbere yabo no kumpande zabo zose z’iburyo, bavuga bati:- Muremyi wacu dukwirize uwo muco wacu kandi utugirire ikigongwe, mu vy’ukuri ni wewe nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[9] Ewe ntumwa y’Imana, n’uhiganwe nabo bahakanyi batemera Imana yabo y’ukuri hamwe n’ababeshi, kandi ube ufise umukazo kuribo, n’ubwicaro bwabo nubwo mu muriro udahera witiriwe Jahannamu, nayo n’ingaruka mbi cane

[10] Imana yaratanze akarorero kuri babantu babi bahakanye Imana yabo y’ukuri, nawe n’umutambukanyi w’intumwa y’Imana Nuhu (iii) hamwe n’umutambukanyi w’intumwa y’Imana Lutwi (iii), kuko bari mu bantu bacu beranda, mugabo baratiriganye ku mabanga yabo ntiba shobora kubafasha kukintu icarico cose imbere y’Imana, haca havugwa hati:- nimwinjire mu muriro udahera hamwe naba winjira mwo

[11] N’Imana yaratanze akarorero kuri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri, k’umukenyezi wa Fir’auni igihe yavuga ati:- ewe Muremyi wanje, nunyubakire inzu mw’ijuru iri hafi yawe, hanyuma undokore nuyu Fir’auni hamwe n’ibikorwa vyiwe bibi bigaritse, kandi undokore n’abantu bahemukiye imitima yabo

[12] Na Mariyamu mwene Imrani (iii) yifashe runtu no k’umutima wiwe, duca duhuhera muriwe umutima wacu n’ukwemeza amajambo y’Umuremyi wiwe hamwe n’ibitabu vyayo, akaba yari mu bantu bagamburuka

Ubukuru

Surah 67

[1] Araninahajwe uwufise muminwe yiwe ubwami bwose, kandi niwe nyene ubushobozi buri hejuru y’ibintu vyose

[2] Niwe yaremye urupfu hamwe n’ubuzima kugira ngo ibagerageze imenye uwariwe muri mwebwe afise ibikorwa vyiza gusumba, nayo niyo nyene ubushobozi n’ikigongwe

[3] Niwe yaremye Amajuru yose uko ari indwi agerekeranye kuyandi, mbega ntubona itandukaniro iryariryo ryose mukurema kwa nyene imigisha, rero n’uhindukize amaso yawe ugume uvuga uti:- mbega urabona mwo ikosa

[4] Kandi garura amaso yawe kenshi na kenshi, hanyuma iryo jisho ryawe rizo garuka riteterewe nawe warushe

[5] Mu vy’ukuri twarasharije iri Juru riri hafi n’amatara, kandi twagize gutyo kugira ngo dukubite amashetani, kandi twabashiriye ho ibihano biteguye vy’umuriro waka n’inguvu nyinshi cane

[6] N’abahakanye Umuremyi wabo w’ukuri, hariho ibihano vy’umuriro udahera witiriwe Jahannamu n’ingaruka mbi imeze gute

[7] Ni batabwa muriwo bazo kwumva isumo ryawo n’ingene umoka

[8] Uregereje gusaduka kubera ishavu ryawo no hejuru y’abantu babi, uko hatawe mwo umurwi w’abantu babi, aba wucungereye nabo bazoba baza bati :- mbega ntimwashikiwe n’uwutuza

[9] Nabo bazo kwishura bati:- mbega ni kuki twashikiwe n’uwutuza? Mugabo twebwe twarahakanye n’ukuvuga duti:- Imana nta nakimwe yamanuye, namwe ntaho muri atari mubuzimire buniniya cane

[10] Bazovuga bati :- iyo tuba twumva canke iyo tuba dufise ubwenge ntitwari kuba abantu bo mumuriro udahera

[11] Baremeza ibicumuro vyabo, rero uguhonywa kwabo kuraba kwiye abo bantu bo mu muriro udahera

[12] Mu vy’ukuri bamwe batinya Umuremyi wabo nabo batamubona bazoronka imbabazi n’impembo niniya cane

[13] Nimugire amabanga y’imvugo zanyu canke muziserure, mu vy’ukuri Imana niyo nyene ubumenyi bw’ibiri mubikiriza vyanyu

[14] Ntamenye uwaremye nayo ariyo ifise ubumenyi bw’ibitazwi hamwe n’ibizwi

[15] Niyo yagize Isi ngo ishobore gukora kubera mwebwe, rero ni mugenzure kumpande zayo zose, kandi mufungure kumigisha yayo, no kuriyo niho twese tuzo subirayo

[16] Mbega mwiyumvira yuko muri mumahoro ku Mana iyo mw’ijuru itazoba cinyiriza kw’Isi, mukaza mubona Isi iranyiganze

[17] Canke mwiyumvira yuko muri mumahoro ku Mana iri mw’ijuru ubwami bwiwe ni buniniya yuko itazoba zanira igihuhusi kivanzwe mwo umusenyi n’amabuye, niho muzomenya ituza ryanje

[18] Ntankeka barahakanye abariho imbere yabo, mbega kwabaye gute ugushavura kwanje

[19] Mbega ntibabona inyoni ziri hejuru yabo ingene zigorora amababa yazo n’ukuyazinga, nta n’umwe azi zitirira atari Imana nyene imigisha myinshi, mu vy’ukuri niyo ibona ibintu vyose

[20] Canke n’izihe ngabo zanyu zishobora kuba kingira atari nyene imigisha myinshi? Ntaba hakanyi b’Imana yabo y’ukuri atari uguhendwa gusa

[21] Canke ni nde azobaha imigisha mugihe ibazitiriye iyo migisha yayo ahubwo babandanya mu bwiyonkore bwabo n’urwankano gusa

[22] Mbega uwugenda ajunjamitse umutwe wiwe atamerewe neza, mbega niwe mweranda, canke uwugenda atumbereye inzira igororotse

[23] Vuga uti:- niyo yabaremye n’ukubaha amatwi n’amaso hamwe n’imitima, rero nibakeyi cane bashima iyo ngabirano yanyu

[24] Vuga uti:- niyo yabatandukanije kw’Isi, niwe niho muzo kwegeranywa

[25] Nabo bavuga bati:- niryari iryo sango nimwaba mu vugisha ukuri

[26] Vuga uti :- ubumenyi bwavyo buri ku Mana, kandi mu vy’ukuri jewe ndi umutuza gusa n’uwuba sobanurira

[27] Mugabo mugihe bazo kibonera kiri hafi, amaso y’abahakanye Imana yabo y’ukuri azo mara mara hanyuma havurwe hati:- ibi nivyo mwahora musaba

[28] Vuga uti:- ni mumbwire yuko Imana niya mponya jewe, hamwe nabo turi kumwe, canke itugiriye impuhwe zayo, none ni nde azoba kingira abo bahakana Imana yabo y’ukuri n’ibihano vy’Imana bibabaza

[29] Vuga uti:- Imana niyo nyene impuhwe nyinshi twebwe tuyemera n’ukuyizera, nubu vuba muzo menya uwuri m’ubuzimire buri k’umugaragaro

[30] Vuga uti:- mwebwe mubona gute nkiyo amazi yanyu yoba yibijwe mu kuzimu, none ni nde yobazanira amazi meza y’isoko

Ikaramu

Surah 68

[1] Nuun, (Insiguro y’iyi ndome hamwe n’uwufise ubumenyi bwayo bwose n’Imana yonyene gusa). Kandi ndarahiye kw’ikaramu hamwe nivyo bandikisha ko

[2] No kumigisha y’Umuremyi wawe, wewe nturi umusazi

[3] Mu vy’ukuri wewe urafise impembo idahera

[4] Kandi ntankeka wewe urafise ingeso nziza cane

[5] Rero ubu vuba uzo bona, nabo nyene bazobona

[6] Ni nde afise ibisazi muri mwebwe

[7] Mu vy’ukuri umuremyi wawe niwe afise ubumenyi bw’uwazimiye munzira yiwe, kandi irabazi cane abarongotse

[8] Rero ntuba gamburukire abahakanyi b’Imana y’ukuri

[9] Bagomba yuko wo borohereza nabo bakorohererwa

[10] Kandi ntugamburukire uwurahira cane nawe ari mu bantu batishoboye

[11] Umuvuzi w’insaku agenda asasagaza urwanko mu bantu

[12] Akingira imigisha nugu hemukira ibiremwa nkawe, n’uguhakana Imana yiwe

[13] Nyene umutima ukomeye, kuri ivyo vyose ni nk’ikintu cashinguwe ahantu mugabo ntigishingurwe neza

[14] Kubera yuko afise amatungo n’ibibondo

[15] Mugihe asomewe amajambo yacu matagtifu avuga ati:- aya niya majambo y’ububeshi bw’abantu ba kera

[16] Tuzo mushira ko inkovu kw’izuru ryiwe

[17] Mu vy’ukuri abo bantu tuzobaha ibibazo nkuko twashize ko ibibazo kubari bafise imirima, mugihe barahira yuko bazo kwimbura kuri iyo mirima nihashika mu gitondo

[18] Kandi ntibabwiye n’umukene numwe

[19] Rero warashikiwe n’ivyago bivuye ku Muremyi wabo nabo basinziriye

[20] Uwo murima uba nk’uwahiye

[21] Bukeye bara hamagarana

[22] Yuko bogenda hakiri kare ku murima wanyu nimwaba mushaka kwimbura

[23] Baragiye bongorerana

[24] Yuko uno musi ata mukene yinjira

[25] Baragenda mugitondo biyumvira yuko bafise ububasha bw’ukuba buza ba bakene

[26] Mugihe babona wa murima baciye bavuga bati:- ntankeka twebwe twazimiye

[27] Canke batwankiye

[28] Umwe mubagira neza yavuze ati:- mbega sinaba bwiye yuko mu garuka ku Muremyi wanyu mu musabe ikigongwe

[29] Nabo ba mwishura bati:- iteka ni ry’Umuremyi wacu, mu vy’ukuri twara hemukiye imitima yacu

[30] Baca bahangana n’abandi baterana imyikomo

[31] Bavuga bati:- uru n’uruhombo rwacu, mu vy’ukuri twari twararenze imbibe z’Imana

[32] Nkumbure Umuremyi wacu azo duhindurira uwundi murima mwiza gusumba uwu, mu vy’ukuri twebwe turiyegereje ku Muremyi wacu

[33] Uku niko biba ibihano vy’Umuremyi wawe, n’ibihano vy’umusi w’imperuka ni bininiya cane gusumba nkiyo bobi menya

[34] Mu vy’ukuri abagamburukira Imana yabo y’ukuri, bazoba bafise ijuru rifise imigisha y’Umuremyi wabo

[35] Mbega tubagire abagamburutsi nk’abononyi

[36] Mbega mubaye gute, muca intahe gute

[37] Canke murafise igitabu musomamwo

[38] Yuko muzoronka ivyo mwipfuza

[39] Canke murafise amasezerano kuri twebwe azoguma ho kugeza k’umusi w’imperuka yuko muzoronka ivyo mwiganzira

[40] N’ubabaze muti :- ni nde muribo yofata ingwati kuri ibi vyose

[41] Canke barafise abo bacuditse hamwe, rero nibabazane abo bacuditse hamwe niba bavugisha ukuri kwama

[42] Kuri uwo musi hazoba ibihano bikaze cane, bazo hamagarwa gupfukama bashira imitwe yabo hasi, mugabo ntibazo shobora

[43] Amaso yabo azoba araba hasi, agahinda nako kabapfuke, mu vy’ukuri bahora bahamagarwa gupfukama bashire imitwe yabo hasi mugihe bari mubantu beranda

[44] Nundeke hamwe n’abahakana ibi biganiro, tuzoba kwega buhoro buhoro mubihano vyacu ku hantu batazi

[45] Ndabahaye umwanya, mu vy’ukuri ububasha bwanje bura komeye cane

[46] Canke urabasaba impembo nabo bakarengerwa nayo magarama

[47] Canke kuribo hariho ubumenyi bw’amabanga bahawe bw’intumwa z’Imana bandika

[48] Rero n’utenyenye kw’itegeko ry’Umuremyi wawe, kandi ntube nk’uwamizwe n’ifi, mugihe yatabaza Imana yiwe nawe ageramiwe nabi cane

[49] Iyo adashikirwa n’imigisha ivuye ku Muremyi wiwe, ntankeka yari gutabwa ku nkengera y’ikiyaga nawe atabwa ko umwikomo

[50] Mugabo Umuremyi wiwe niwe yamugenye nukumugira mu bantu b’intungane

[51] Nayo ba bahakanyi b’Imana y’ukuri, baregereza kuguhuvya n’amaso yabo, mugihe bumvise ubutumwa bwawe nuguca bavuga bati:- mu vy’ukuri uyu muntu n’umusazi

[52] Ntivyari kuba ibi vyose atari uko iyi Qur’ani ntagatifu ari icibutso kubantu bose

Ukuri

Surah 69

[1] Icabaye c’ukuri

[2] Nico cabaye c’ukuri n’igiki

[3] N’igiki kizo kumenyesha ico kintu cabaye c’ukuri

[4] Bene Thamudu na bene Aadi barahakanye umusi w’umuhero w’isi

[5] Rero abo bene Thamudu barahonejwe kuvyago bininiya cane

[6] Nayo bene Aadi barahonejwe n’igihuhusi gikaze cane kida kingirwa

[7] Wabatwaye amajoro indwi n’imitaga umunani, ubwo nyene uda hengeshanije, ugasanga abantu baguye igihumure nkakumwe kw’ibishitsi vy’imitende vyaguye hasi bimeze nk’imiroha

[8] Mbega wabonye umwe muribo yasigaye

[9] Na Fir’auni hamwe n’abamyeho imbere yiwe nabo mubisagara vyahinduwe, nabone baragize amakosa

[10] Bariyonkora kuntumwa z’Umuremyi wabo ari naho yabafata kunguvu zitabaho

[11] Mugihe umwuzurire w’amazi washika, twebwe twarabadugije tuburiza muri ico kigenda aribwo bwato

[12] Kugira ngo kibe icibutso kuri mwebwe, n’ugutwi kwumva kwumvire ho

[13] N’igihe hazovuzwa inzamba izovuzwa rimwe gusa

[14] N’Isi hamwe n’Imisozi bizo kurwaho n’ugusenyurwa rimwe gusa

[15] Kuri uwo musi ibizoba bizoba vyamaze kuba

[16] N’amajuru azo manyagurika, rero kuri uwo musi Amajuru azoba ahoyahoya cane

[17] N’Abamarayika bazoba bari hambavu yayo majuru n’Abamarayika b’ubwoko umunani nibo bazorerura inyegamo y’iteka y’Umuremyi wawe

[18] Kuri uwo musi mwese muzo kwerekwa naho hatazo nyegezwa amabanga yanyu yose

[19] Rero uwuzo habwa igitabu c’ibikorwa vyiwe mu kuboko kwiwe kw’iburyo azovuga n’akamwemwe kenshi ati:- ni musome igitabu canje

[20] Mu vy’ukuri ndazi yuko nzohabwa ibiharuro vyanje

[21] Nawe azoba ari mu buzima bw’akanyamuneza ntangere

[22] Mw’ijuru ritagatifu

[23] Ivyamwa bigerekeranye kubindi bizoba hafi kuribo

[24] Nimufungure muteko munywe n’umunezero ntangere, kubera ibikorwa mwagize muri iyo misi yahera

[25] Mugabo uwuzohabwa igitabu ciwe mukuboko kwiwe kw’ibubamfu azovuga ati :- Yo! Iyo ntohawe iki gitabu canje

[26] Kandi sinari kumenya ikihe giharuro canje

[27] Iyo urupfu rumarira ivyanje vyose

[28] Amatungo yanje ntaco yamariye

[29] Ubutegetsi bwanje bwara ntakaranye

[30] Ni mumufate mumushire ko iminyororo

[31] Hanyuma mumujugunyire mumuriro udahera

[32] Kandi abe yaboshwe n’umunyororo ufise uburebure bw’imetero mirongo indwi muce mu mwinjiza yo

[33] Mu vy’ukuri ntiyigeze yemera Imana yiwe ntagatifu

[34] Kandi ntiya himiriza abandi kugira ngo arishe abakene

[35] Rero uno musi ngaha ntamukunzi muhire n’umwe afise

[36] Nta n’ibifungurwa afise atari amazi y’amashira gusa

[37] Ntiba gufungura ivyo bifungurwa atari abanya vyaha

[38] Rero ndarahiye kubintu mubona

[39] N’ivyo mutabona

[40] Mu vy’ukuri aka n’akamo kazanywe n’intumwa y’Imana ifise iteka rininiya cane

[41] Kandi s’imvugo y’umwanditsi w’amajambo y’ubuhizi nkuko mu bivuga, nani bakeyi cane muyemera

[42] Kandi s’amajambo y’umurozi nkuko mubivuga, ni gakeyi cane kuri mwebwe kugira ngo mushobore kwemera ubu butumwa

[43] N’imanurwa rivuye ku Muremyi w’ibiremwa vyose

[44] Iyo yiyadukiza kuri twebwe bimwe mu majambo asanzwe gusa

[45] Ntankeka twebwe twari kumu cakira n’ukuboko kw’iburyo

[46] Kandi mu vy’ukuri twari kumuca umutsi mukuru w’umutima wiwe

[47] Kandi nta n’umwe muri mwebwe yari kutubuza mukuta mufata

[48] Mu vy’ukuri iyi Qur’ani ntagatifu n’ubutumwa ku bantu bagamburukira Imana yabo y’ukuri

[49] Mu vy’ukuri twebwe turazi neza yuko muri mwebwe harimwo abahakanyi

[50] Uzoba ari umubabaro ku bantu batemera Imana yabo y’ukuri

[51] Mu vy’ukuri uku n’ukuri nyakuri

[52] Rero n’uninahaze izina ry’Umuremyi wawe ariwe mukuru. Igisomwa c’Ukuduga. Ikigabane ca (29). Camanukiye IMakkat. Gifise imirongo

Inzira z’ukuduga

Surah 70

[1] Uwabajije abaza kubijanye n’ibihano bizoba

[2] Kubera abahakanyi b’Imana y’ukuri bada shobora kuwu hagarika uwo musi

[3] Bivuye ku Mana nyene iteka rikuru cane

[4] Abamarayika hamwe n’imitima y’abantu bose yama iduga iwe k’umusi waho ikiringo cayo ari imyaka ibihumbi mirongo itanu

[5] Rero ni wigumye kuwigumya neza

[6] Mu vy’ukuri uwo musi w’umuhero w’isi bo bawubona yuko uri kure cane

[7] Natwe tuwubona yuko uri hafi cane

[8] Umusi amajuru azoba nk’ubutare bw’umujumpu bwashaye cane

[9] N’Imisozi ikazoba nk’isufi zaguruwe ziri mukirere

[10] N’umugenzi ntazo baza mugenzi wiwe

[11] Naho bogirwa ngo babonane nuwuri mumakosa azokwipfuza yuko yo kwikombora n’ibihano vy’uwo musi w’umuhero w’Isi mu gutanga ibibondo vyiwe

[12] N’umukenyezi wiwe hamwe na bene wabo

[13] N’abagenzi biwe bamukikuje kumpande zose

[14] N’ibiri kw’isi vyose hanyuma arokoke

[15] Mugabo sivyo, mu vy’ukuri uwo n’umuriro waka neza cane

[16] Ubabura urukoba rw’umubiri rimwe na rimwe

[17] Uzo hamagara kuwahindukije umugongo wiwe nuguhindukira mu kutitaho inyigisho z’amajambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani

[18] N’uwegeranije amatungo yiwe hanyuma akayaziganya

[19] Mu vy’ukuri umuntu yaremwe n’igihababu cinshi

[20] Mugihe ashikiwe n’ishari niho aca asimbwa n’umutima

[21] Ashikiwe n’amahirwe aca yigungira ko

[22] Dukuye mwo abasenga Imana yabo y’ukuri

[23] N’abatsimbataza amasengesho yabo

[24] N’abafise mu matungo yabo harimwo igice cabo kizwi neza

[25] Kubera uwasavye n’uwigumya mu kudasega

[26] N’abemera umusi w’impembo

[27] N’abatinya ibihano vy’Umuremyi wabo

[28] Mu vy’ukuri ibihano vy’Umuremyi wabo si ivyu kurokoka kw’umuntu w’umunyavyaha

[29] N’abapfuka ibitsina vyabo

[30] Dukuye mwo abakenyezi babo canke bamwe batunzwe bari mu minwe yabo y’iburyo, abo nibo badatabwako umwikomo

[31] Mugabo abipfuza kuronka ibitari ibi, abo nibo barenga imbibe zagenywe n’Imana

[32] Naba ziganya ivyabo hamwe n’amasezerano yabo

[33] Naba hagaze neza mukuba ivyabona vyabo

[34] Naba bunga bunga amasengesho yabo

[35] Abo nibo bazoba bari mu mirima bafise urupfasoni ntangere

[36] Bafise iki bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri mugihe bagukanuriye amaso yabo gusa

[37] Imirwi y’abantu n’iyindi izoba iri k’uruhande rw’iburyo n’ibubamfu

[38] Mbega umwe wese muribo yizeye yuko azo kwinjizwa muri iryo juru ry’imigisha

[39] Oya! Sivyo, mu vy’ukuri twebwe twabaremye muvyo bazi

[40] Rero ndarahiye ku Muremyi wo m’ubuseruko bwose no mu burengero bwose yuko twebwe tubishoboye

[41] Kubahindura abari intungane gusumba abahahora, natwe ntitunaniwe

[42] Rero nimubareke biyagire ayamuhe bateko bafyinate, kugeza naho bazobona umusi wabo bemerewe

[43] Umusi bazova mu ntatemwa zabo ningoga na ningoga nkuko birukira aho basiganirwa ho

[44] Amaso yabo azoba yunamye apfutswe n’ibimaramare, uwo niwo musi bahora bemererwa

Nūhu

Surah 71

[1] Mu vy’ukuri twebwe twararungitse intumwa y’Imana Nuhu (iii) ku bantu biwe, yuko yobatuza imbere yuko bashikirwa n’ibihano bibabaza cane

[2] Nawe avuga ati:- emwe bantu banje, mu vy’ukuri jewe ndi uwutuza mboneka neza kuri mwebwe

[3] Yuko mwosenga Imana yanyu y’ukuri, muyigamburukire kandi munyubahe

[4] Izoba girira ikigongwe kubicumuro vyanyu, kandi izoba tebereza kugeza k’umwanya wagenewe, mu vy’ukuri naho impanuka yoturuka ku Mana ntikingirwa nk’iyo mwobimenya

[5] Intumwa y’Imana Nuhu (iii) yavuze iti:- ewe Muremyi wanje, mu vy’ukuri abantu banje jewe nabashikirije ubutumwa ijoro n’umutaga

[6] Mugabo ubutumwa bwanje nta nakimwe bwongereje atari uku mpunga gusa

[7] Nuko naba hamagara kugira ngo ubagirire ikigongwe, baca baziba amatwi yabo bakoresheje intoke zabo, n’ukwipfuka impuzu zabo hose, baca bongereza babandanya guhakana n’ukwishima kwinshi cane

[8] Kandi jewe naraba hamagaye k’umugaragaro

[9] Hanyuma ndabatera akamo k’ijwi rirerire, kandi ndavugana nabo mu mwiherero

[10] Ndababwira nti:- ni musabe ikigongwe ku Muremyi wanyu, mu vy’ukuri niyo ifise ikigongwe cinshi gusumba

[11] Izoba zanira ibicu bisesa gurika imvura nyinshi cane

[12] Kandi izobaha amatungo hamwe n’ibibondo, kandi izobaha n’imirima, kandi ibagirire n’inzuzi

[13] Mubaye gute, nta rupfasoni mugirira Imana

[14] Mugihe ariyo yabaremye muri ubu buryo n’ubundi

[15] Mbega nti mubona ingene Imana yaremye Amajuru uko ari indwi agerekeranye kuyandi

[16] N’ukugira Ukwezi muri kwo kube ari umuco, n’ukugira Izuba kuba ari itara

[17] N’Imana yaraba nagishije kw’isi ibiterwa

[18] Hanyuma izoba subiza muri yo kandi izo bakuramwo

[19] N’Imana yarabagiriye Isi kuba ikintu ciza mwasasiwe

[20] Kugira ngo mugire kuriyo mu nzira z’agutse

[21] Intumwa y’Imana Nuhu (iii) yavuze iti:- Muremyi wanje, mu vy’ukuri abo bantu banje biyonkoye kuri jewe, kandi bakurikiye abafise amatungo yabo n’ibibondo vyabo ata kindi babongereje atari uruhombo gusa

[22] Baca bagira ingeso niniya z’uguta idini

[23] N’abababwiye aba bakurikiye bati:- ntimusige Imana zanyu canke ntimusige uwitwa Waddan hamwe na Suwa’a, na Yaghutha na Yauqa na Nas’raa

[24] Nabo bakaba baratakaje abantu benshi, rero ntubongereze aba hemukiye imitima y’abo atari ukuzimirira kure

[25] Rero kubera amakosa yabo baciye bibizwa mumazi n’ukwinjizwa mu muriro udahera, kandi ntiba ronse ababa tabara imbere y’Imana

[26] N’intumwa y’Imana Nuhu (iii) yagumye abandanya avuga ati:- Muremyi wanje, ntusige uwariwe wese kuri iy’Isi muri abo bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[27] Mu vy’ukuri niwaba siga abo bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri bazo zimiza abantu bawe barongotse, kandi ntibazo kwibaruka atari ibibondo bibi cane vy’abahakanyi b’Imana y’ukuri nkuko kwabo

[28] Muremyi wanje, jewe n’ungirire ikigongwe hamwe n’abavyeyi banje, hamwe n’uwinjiye munzu yanje nawe ari umu Isilamu, hamwe naba Isilamu b’abagabo hamwe naba Isilamu kazi, kandi ntu bongereze abahemukiye imitima yabo atari ukuba honya gusa

Amajinni

Surah 72

[1] Vuga uti:- naramenyeshejwe kuri jewe yuko umurwi umwe w’ibisigo wumvise amajambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani uca uvuga uti:- mu vy’ukuri twumvise amajambo ya Qur’ani y’igitangaza

[2] Irongora k’uburongozi, kuri ivyo natwe turayemeye kandi ntituzo kwigera tugereranya Imana n’ikindi kintu hamwe n’Umuremyi wacu

[3] Kandi mu vy’ukuri iteka ry’Umuremyi wacu riratewe iteka rihagije cane kuko itigeze yigirira umukenyezi canke ikibondo

[4] Mu vy’ukuri abadafise ubwenge muri twebwe bamye bavuga amajambo yarengeje urugero hejuru y’Imana

[5] Natwe twamye twiyumvira yuko abantu hamwe n’ibisigo batazo besha hejuru y’Imana

[6] Mu vy’ukuri hari abagabo mubiremwa vy’Imana bikingira kubagabo b’ibisigo, kuri ivyo babongereza ingorane zidasanzwe

[7] Mu vy’ukuri biketse nkuko mwiketse mwebwe yuko Imana itazo zana iyindi ntumwa y’Imana iyariyo yose

[8] Natwe twarakoze kumajuru tuyabona acungerewe n’abafise inguvu hamwe n’inyenyeri zisa yangana

[9] Mu vy’ukuri twahora twicara mu nyubakwa kugira ngo twumvirize mugabo uwashaka kwumviriza ubwo nyene yahasanga ibishirira vy’umucanwa bimu rorereye

[10] Natwe ntavyo twari tuzi yuko bashakirwa ishari bamwe baba ngaha kw’isi, canke Umuremyi wabo abashakira uburokoke

[11] Mu vy’ukuri muri twebwe harimwo abantu beza n’abandi muri twebwe bateye ukundi, rero turi mu nzira zitandukanye

[12] Natwe twari tuzi yuko tudashobora gutsinda Imana kuri iy’Isi kandi tudashobora kumwiyaka ngo twiruke

[13] Natwe mugihe twumva ubwo burokoke twaciye tubwemera rero uwemeye Umuremyi wiwe ntazotinya kuzimbwa canke kwegekwako ibicumuro vy’uwundi muntu

[14] Natwe harimwo bamwe muri twebwe bemeye kuba aba Isilamu hakaba n’abandi muri twebwe baguma bajuragirika bamaze kuba aba Isilamu abo nibo barondeye uburokoke

[15] N’abajuragirika abo bazoba ari inkwi zo mu muriro udahera witiriwe Jahannamu

[16] Iyo bafata nka nkama inzira igororotse twari kuba nywesha amazi menshi

[17] Kugira ngo tubagerageze kuri ivyo vyose n’uwutitaho mu kwibuka Umuremyi wiwe, izomu sunika mubihano bigoye cane

[18] Mu vy’ukuri amasengero yose nay’Imana, rero ntimusenge uwariwe wese hamwe n’Imana y’ukuri

[19] Mu vy’ukuri umushumvyi w’Imana Muhammadi (aui) igihe yahagarara asaba Umuremyi wiwe bari hafi yukumurwako

[20] Vuga uti:- Jewe nsenga Umuremyi wanje gusa, kandi sinda mugereranya n’ibindi bintu

[21] Vuga uti:- jewe sindabaganza kugira ngo ndabagirire inabi, canke kubarongora

[22] Vuga uti:- ntankeka ntan’umwe ashobora kunkingira n’Imana, kandi sinzoronka ibwicaro bw’amahoro atari kuriyo yonyene gusa

[23] Mugabo mugushikiriza ubutumwa buvuye ku Mana hamwe n’amategeko yayo, hamwe n’abazokwiyonjorora ku Mana yabo y’ukuri hamwe n’intumwa yayo ntankeka bazoronswa umuriro udahera witiriwe Jahannamu bazowubamwo mu buzima bwabo bwose

[24] Kugeza aho bazobonera ivyo bemerewe, niho bazotahura uwariwe afise umufasha uhoya hoya n’uwufise igitigiri gitoyi

[25] Vuga uti:- sindabizi yuko ivyo mwemerewe biri hafi canke Umuremyi wanje azo biha ikiringo kirekire

[26] Niyo nyene ubumenyi bw’amabanga yose, kandi ntiyereka uwariwe wese amabanga yayo

[27] Dukuye mwo intumwa yayo yemereye, uyo niyo yashiriye ho abamu kingira bari imbere yiwe n’inyuma yiwe

[28] Kugira ngo atahure yuko bashikanye ubutumwa bw’umuremyi wabo, n’Imana niyo ifise ubumenyi bw’ivyo bafise vyose, kandi niyo yafashe nka nkama igitigiri c’ibintu vyose

Uwiyorosa

Surah 73

[1] Wewe wipfutse amahuzu

[2] Nuhagarare mw’ijoro mugabo mu mwanya mutoyi gusa

[3] Igice c’iryo joro canke ugabanye gatoyi

[4] Canke wongerezeko gatoyi, hanyuma usome iyi Qur’ani ntagatifu nkuko bitegetswe

[5] Mu vy’ukuri twebwe tuzo kumanurira imvugo iremereye cane

[6] Mu vy’ukuri ukwikangura mw’ijoro n’ukugira ibisabisho bihurana neza n’umushaha hamwe n’amajambo yayo ahumuriza cane

[7] Mu vy’ukuri k’umurango urafise ibikorwa vyinshi cane

[8] Nurivuge izina ry’Umuremyi wawe kandi witeho kuriyo bimwe vy’ukuri

[9] Umuremyi w’ubuseruko nuburengera zuba, ntayindi isengwa atariyo yonyene gusa, rero n’uyigire kuba ariyo igukingiye

[10] Ni wigumye kuri ivyo vyose bavuga abo bahakanyi b’Imana, kandi ubikure ko ube kure yabo n’amahoro

[11] N’undeke jewe hamwe nabo bahakanyi baronse amahirwe, hanyuma ubahe ikiringo kigufiya gusa

[12] Mu vy’ukuri twebwe turafise ibihano hamwe n’umuriro udahera waka cane

[13] N’ibifungurwa biniga mu muhogo hamwe n’ibihano bibabaza cane

[14] K’umusi waho Isi hamwe n’Imisozi izo nyiganzwa, n’Imisozi ikazoba nk’iyegeranijwe nk’umusenyi udafadika

[15] Mu vy’ukuri twebwe twaraba zaniye intumwa y’Imana y’icabona kuri mwebwe, nkuko twamutwariye intumwa y’Imana kwa Fir’auni

[16] Mugabo Fir’auni yariyonkoye kuntumwa y’Imana natwe tura muhana ibihano bininiya cane

[17] Mwebwe nimwa hakana, mushobora gute kwikingira n’ivyago vy’umusi uzogira ibibondo kuba banaze imvi nk’abatama

[18] Amajuru azo satagurika kuri uwo musi, amasezerano yayo azo kurikizwa atagisivya

[19] Mu vy’ukuri iyi Qur’ani ntagatifu n’ubutumwa bw’Imana, rero uwushaka azo kwigirira inzira yiwe nziza ku Muremyi wiwe

[20] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe niwe afise ubumenyi buhagije yuko wewe uhagarara hafi y’ibice bibiri vy’ica gatatu c’ijoro, canke igice cayo n’uwundi mwanya ugahagarara kugice cica gatatu, na bamwe mu bantu muri kumwe nabo bagira nk’ibi hamwe na wewe, n’Imana niyo itegura neza ukugene uburebure bw’ijoro n’umutaga bungana, kandi niyo ifise ubumenyi buhagije yuko udashobora kugira ivyo, ikaba yarabagiriye ikigongwe kuri ivyo, rero ni musome ibiba yabaye kiborohereye kuri mwebwe mu majambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani, kuko irafise ubumenyi yuko bamwe muri mwebwe bazoba bakitswe n’amagara, abandi nabo bazoba bari mu rugendo ngaha kw’Isi barondera imigisha y’Imana, n’abandi nabo barwana mu nzira y’Imana, rero ni musome kubi boroheye muri ico gitabu gitagatifu, c’Imana hanyuma muhagarike amasengesho yanyu n’ugutanga imperezwa zanyu, hanyuma mubegurire Imana ikimanyu ciza, n’ineza iyariyo yose muzo yitanguza kubera imitima yanyu muzoyisanga ku Mana ari nziza cane, kandi ifise imigisha mininiya cane, kandi musabe ikigongwe ku Mana yanyu, mu vy’ukuri Imana niyo ifise imbabazi nyinshi cane n’impuhwe zihagije

Uwiyorobeka

Surah 74

[1] Wewe wipfutse amahuzu

[2] Haguruka utuze abantu

[3] Uninahaze Umuremyi wawe

[4] Usukure n’impuzu zawe

[5] N’amabi yose ntuyiteho

[6] Kandi ntugire ineza kubiremwa kugira ngo uronke umusesekara w’amaronko ngaha kw’isi

[7] Kubera Umuremyi wawe, wewe niwigumye gusa

[8] Niha vuzwa inzamba y’umuhero w’isi

[9] Kuri uwo musi uzoba ari umusi uhambaye cane

[10] Kubahakanyi b’Imana y’ukuri, uwo musi ntuzoba woroshe kuribo namba

[11] Jewe n’undeke hamwe nuwo niremeye jewe nyene

[12] Ndamuhezagire aronke amatungo menshi

[13] N’ibibondo biboneka ahariho hose

[14] Ndamugirira ibintu vyiwe neza cane

[15] Hanyuma yizera yuko nzomwongereza

[16] Oya! Mu vy’ukuri yahora ahakana amajambo yacu meranda

[17] Rero nzo muhana n’ibihano bininiya cane

[18] Mu vy’ukuri yariyumviriye n’ugupima

[19] Arahonywa, none ni gute yateguye mugutyoza iyi Qur’ani

[20] Kandi yarahonejwe, none ni gute yateguye mugutyoza iyi Qur’ani

[21] Hanyuma yaritegereje

[22] Hanyuma arazinga mumaso yiwe kugeza naho haboneka iminkanyari

[23] Hanyuma ukuri aguha umugongo wiwe n’ukwishima cane

[24] N’ukuvuga ati:- ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari uburozi bwabuwe

[25] Ntivyari kuba ibi vyose atari uko ari amajambo y’umuntu asanzwe

[26] Ubu vuba nzomuta mu muriro udahera

[27] None n’igiki kizo kumenyesha uwo muriro udahera

[28] Udasigaza nico usigaza

[29] Uwo muriro nuwu babura urukoba rimwe na rimwe

[30] Hejuru yuwo muriro udahera hariho abawucungera bashika kw’icumi n’icenda

[31] Ntitwashizeho abacungera uwo muriro udahera atari abamarayika, kandi ntitwagize igitigiri cabo cumi n’icenda atari uko ari ikibazo kuri barya bahakanye Imana yabo y’ukuri kugira ngo bashirwe n’abahawe ibitabu imbere yanyu, n’abemeye Imana yabo y’ukuri bagumane ukwemera kwabo, kandi ntibagire amakenga bamwe bahawe igitabu imbere yanyu canke aba Isilamu n’abazoba bafise indwara mu mitima yabo hamwe n’abahakanye Imana yabo y’ukuri baze bavuge bati:- Imana yashatse kugira iki kuri kano karorero? Uku rero niko Imana ireka umuntu akazimira kuwo yishakiye n’ukurongora uwo yishakiye, kandi nta numwe afise ubumenyi bw’ukumenya ingabo z’Umuremyi wawe atariyo yonyene gusa, kandi ntivyari kuba atari ikimenyetso kubiremwa vyose

[32] Sivyo none ? Ndarahiye k’ukwezi

[33] N’Ijoro rikeye

[34] No mugitondo hakeye

[35] Mu vy’ukuri uwo muriro udahera n’umwe mungorane niniya zihambaye cane

[36] N’igabisho ku bantu

[37] K’uwushaka muri mwebwe n’atanguze kuja imbere canke aje inyuma

[38] Umutima w’umwumwe wese uzo kwugaranirwa mu muriro udahera kubera ibikorwa bibi wakoze

[39] Dukuye mwo abantu b’iburyo

[40] Abo bantu bazoba mu mirima babazanya

[41] Kubera abantu babi

[42] N’ikintu nyabaki cabatwaye mu muriro udahera

[43] Bazo vuga bati:- ntitwari mu bantu bahora basenga

[44] Kandi ntitwahora duha abakene ibifungugwa

[45] Kandi twahora twibira mu bicumuro hamwe n’abahora bibira

[46] Kandi twahora duhakana yuko ata musi w’uguciribwa imanza

[47] Kugeza n’aho dushikirwa n’urupfu

[48] Ntaco bizofasha uko gusaba kw’abasabira abaribo bose

[49] Mbega bafise iki ? Ntibitaho kuri rino tuza

[50] Nkuko umengo n’indogobwe zigenda ningoga na ningoga

[51] Ziruka nk’intare

[52] Umwe wese muribo agomba yuko ahabwa impapuro zizoba zanditswe ko

[53] Oya! kuri bo ntibatinya umuhero w’Isi

[54] Oya ! Si uko, mu vy’ukuri ubwo n’ubwibutso

[55] Rero uwushaka azokwibuka

[56] Ntibazo kwibuka atari uko Imana yabishatse, kuko niyo ikwiwe gutinywa n’ukugira imbabazi

Izuka

Surah 75

[1] Ndarahiye k’umusi w’umuhero w’isi

[2] Kandi ndarahiye k’umutima widoga

[3] Yibaza umuntu yuko twebwe tutazo kwegeranya amagufa yiwe

[4] Kubera iki, twebwe turashoboye kuringaniza amasonga y’intoke ziwe

[5] Mugabo umuntu ashaka gusa guhakana ibiri imbere yiwe gusa

[6] Akabaza nk’agahemo uwo musi w’umuhero w’Isi uzobera

[7] N’umusi ijisho ry’umuntu rizobona nk’umuravyo

[8] N’ukwezi mugihe kuzo fatwa

[9] N’Izuba hamwe n’Ukwezi bizo huzwa ariko gufatwa

[10] Umuntu azo vuga kuri uwo musi ati:- ni uruhe ruhande rw’ukwirukira

[11] Oya! Nta hantu hukwirukira

[12] Kuri uwo musi ingaruka ya vyose ni ku Muremyi wawe gusa

[13] Kuri uwo musi umuntu azobwirwa kuvyo yagize aho hambere, hamwe nivyo yagize mu nyuma yaho

[14] Ahubwo umuntu niwe cabona c’umutima wiwe

[15] Naho atanga ivyitwazo vyiwe vy’ububeshi

[16] Ntunyiganze ururimi rwawe mu kuru girira ivyihutirwa bimanuka

[17] Mu vy’ukuri ni kuri twebwe kuwegeranya n’ukuwigisha

[18] Mugihe twebwe tugusomera, wewe n’ukurikize uko gusomwa kwavyo

[19] Hanyuma ni hejuru yacu kubikwereka

[20] Sivyo none, ahubwo mwebwe nimwe mukunda ubuzima bwaha kw’isi

[21] N’ukureka ubuzima bwo mw’ijuru

[22] Amaso y’abandi kuri uwo musi azoba asayangana

[23] Araba Umuremyi wabo

[24] N’ayandi maso kuri uwo musi azo kwizinga

[25] Azomenya yuko azoshikirwa n’ivyago bivuna agatiri gongo

[26] Sivyo none! Uku mugira mugihe umutima uzoshika kumagufa y’ibitugu vyabo

[27] Hazovurwa hati :- ni nde ashobora kuvura uyu murwayi

[28] Nawe akamenya yuko ari umwanya w’urupfu

[29] Mugihe hazokurikizwa umurundi k’uwundi

[30] Kuri uwo musi n’ugucungerwa gusa, n’ukujanwa k’Umuremyi wawe

[31] Ntiyemeye canke ntiyasenze

[32] Ahubwo yarahakanye n’ugusubira inyuma

[33] Hanyuma yaragiye ku bantu biwe nawe yijanda jandira

[34] Uramaze gushikirwa n’ibihano vy’Imana, mbega biramaze kugushikira

[35] Hanyuma uramaze gushikirwa n’ibihano vy’Imana, mbega biramaze kugushikira

[36] Mbega wiyumvira yuko umuntu azorekwa gutya nyene agende akagirire

[37] Mbega ntiyari ima ry’intanga ryatewe

[38] Hanyuma riba ikimanyu c’amaraso, hanyuma Imana ira murema nuku muringaniza ari umuntu akwiye

[39] Hanyuma imugira impande zibiri, z’ukuba umugabo n’umugore

[40] Mbega ntiyari kuba uyo ariwe nyene ubushobozi bw’ukuzura abashengeye bose

Igihe

Surah 76

[1] Mu vy’ukuri ikiremwa muntu carahitiwe n’umwanya muremure w’imyaka myinshi kita raba ikintu na kimwe kivurwa kuri we

[2] Mu vy’ukuri twaremye umuntu biturutse kumbuto y’ubuzima ivanzwe ni y’umugabo hamwe ni y’umugore, kugira ngo tumugirire ibibazo, kuri ivyo tumugira uwumva n’ukubona

[3] Mu vy’ukuri twebwe twara murongoye mu nzira zose azoba arimwo aba uwushima canke uwuhakana

[4] Mu vy’ukuri twebwe twaraba teguriye abahakanyi b’Imana y’ukuri, iminyororo hamwe n’imigozi y’umuriro ukaze cane

[5] Mu vy’ukuri abantu beranda bazonywa ibinyobwa bivanzwe mwo n’akamoto kitiriwe Kafuri

[6] Iyo Kafuri n’umwonga uzonywa mwo abantu beranda b’Imana ukazo shunguruka mwo amazi afise ishunguruka ryiza nkuko bipfuza

[7] Abo bantu ni bamwe bakwijije ibikenewe vyabo n’ugutinya umusi w’ishari ryawo uzo kwiragira hose

[8] Naba gaburira ibi fungurwa aboro hamwe n’impfuvyi hamwe n’imbohe, mugihe nabo ku bwabo bakunda ivyo bifungurwa

[9] Mu mitima yabo bavuga bati:- tuba risha ibi bifungurwa kugushaka impuhwe z’Imana gusa, kuko ntidushaka kuri mwebwe impembo iyariyo yose canke yuko mwodushimira

[10] Mu vy’ukuri twebwe dutinya ku Muremyi wacu uwo musi w’ingorane n’uburuhe

[11] Mu vy’ukuri Imana izoba kingira n’ishari ryuwo musi n’ukuba huza n’imigisha yayo hamwe n’akanya muneza ntangere

[12] Imana izo baha akaganuke k’imirima yo mw’ijuru hamwe n’impuzu zihwahutse kubera ukwigumya kwabo

[13] Iyo mw’ijuru bazo kwegamira kunyegamo z’iteka, nti bazobona yo izuba rikaze cane , canke imbeho ikaze cane kuribo

[14] N’ibitutu vyayo bizoba biri hafi cane kuri bo, hamwe n’ivyamwa vyegeranye kubindi bishunguruka bigerekeranye kubindi kugera hasi

[15] Bazo cishirizwa ibikoresho vy’umwakaka hamwe n’ibikombe bibonerana

[16] N’ibirahuri vy’umwakaka vyujujwe kurugero rumwe rukwiye

[17] Iyo mw’ijuru bazonyweshwa ibinyobwa bivanzwe mwo n’ikirungo citiriwe Tangawizi

[18] Urwo n’uruzi ruri mw’ijuru rwitiriwe Sal’sabila

[19] Bazo kikuzwa n’imisore isharije, ubabonye womengo n’ubutare bwitiriwe Ilulu za sanzajwe

[20] Ubonye ibirimwo, uzoca ubona imigisha hamwe n’ubwami bw’Imana bunini cane

[21] Hejuru yabo barafise impuzu zihwahutse z’ibara ry’urwatsi rubisi, hamwe n’izindi zihwahutse ziremereye gatoyi, kandi bazokwambikwa ingori z’umwakaka, n’Umuremyi wabo azoba nywesha ibinyobwa vyiza cane

[22] Mu vy’ukuri iyi niyo mpembo yanyu yibijanye n’ibikorwa vyanyu vyemewe

[23] Mu vy’ukuri twebwe twakumanuriye iyi Qur’ani ntagatifu ibice bice

[24] Rero n’urindire intahe y’Umuremyi wawe, kandi ntugamburukire umwe muribo mubagira ibicumuro canke uwuhakana Imana yiwe y’ukuri

[25] Ni wibuke izina ry’Umuremyi wawe mu gitondo no ku mugoroba

[26] Mw’ijoro naho uyunamire ushize umutwe wawe hasi, kandi uyi ninahaze mw’ijoro mumwanya muremure

[27] Mu vy’ukuri aba bantu bikundira ubuzima bwo ngaha kw’Isi gusa, n’ugusiga inyuma yabo umusi ugoye cane kuribo

[28] Twebwe twabaremye n’ugushira mwo ubushobozi mubihimba vy’imibiri yabo, dushatse twoshobora kuzana abandi bantu atari bo bameze nkabo

[29] Mu vy’ukuri iki n’icibutso, rero kuwushaka azofata inzira imushikana ku Muremyi wiwe

[30] Kandi ntimushobora gushaka icarico cose Imana itabishatse, mu vy’ukuri Imana niyo ifise ubumenyi n’ubuhizi buhagije

[31] Yinjiza uwo yishakiye mu migisha yayo, naba hemukiye imitima yabo yarabateguriye ibihano bibabaza cane

Intumwa

Surah 77

[1] Ndarahiye kumiyaga izanwa buhoro buhoro

[2] No kumiyaga ihinda kunguvu nyinshi cane

[3] No kumiyaga igurura ibicu, ikabigurura nkuko Imana ibishaka

[4] Iga tandukanisha kure na kure ivyo bicu

[5] Ndarahiye kuba Marayika bashikiriza ubutumwa bw’Imana ku ntumwa z’Imana

[6] Mugukura impamvu kanaka canke gutuza

[7] Mu vy’ukuri ibi mwemerewe ntankeka bizoshika

[8] Mugihe inyenyeri zizo hanagurwa imico yazo

[9] N’amajuru igihe azo manyagurika

[10] N’imisozi igihe izo vungagurika

[11] N’intumwa z’Imana igihe zizo kwegeranywa

[12] Ni k’umusi uwuhe bagenewe ico gihe

[13] N’umusi w’intahe y’ukuri

[14] None n’igiki kizo kumenyesha uwo musi w’intahe y’ukuri

[15] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[16] Mbega ntitwahoneje abantu ba kera burundu

[17] Hanyuma dukurikiza ko abandi bantu

[18] Uko niko tuzobagira abandi bazoba bari mumakosa

[19] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[20] Mbega ntitwabaremye mumazi ahoya hoya

[21] Hanyuma tuyashira ahantu haturuye

[22] Kugeza kukiringo kizwi

[23] Natwe tugereranya umwanya w’ukuboneka kw’ikibondo, natwe ni beza mukugereranya

[24] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[25] Mbega twebwe ntitwagize iy’Isi kugira ngo twegeranye abantu bose

[26] Mubiri bizima hamwe n’ivyapfuye

[27] No muriyo duhashira mwo imisozi mire mire itsimbataye neza hasi n’ukubanywesha amazi meza y’umusarara

[28] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[29] Ni mugende kuri vya bihano mwahora muhakana

[30] Ni mugende muri ca gitutu c’umuriro gifise impande zitatu

[31] Ntikibapfuka ico gitutu canke ntikibahengeshanya n’ukwaka kuwo muriro udahera witiriwe Jahannamu

[32] Mu vy’ukuri uwo muriro udahera utanga imishwarara yawo ingana nk’amazu

[33] Nkuko womengo n’ingamiya ifise ibara ry’umuhondo

[34] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[35] Uno musi n’umusi waho ata nakimwe bavuga

[36] Kandi ntibazo habwa uruhusha kugira ngo bisigure

[37] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[38] Uwu n’umusi w’intahe y’ukuri, twabegeranije mwese hamwe n’ababayeho imbere yanyu

[39] Ni mwaba mufise izindi ngeso ni muzigire hejuru yanje

[40] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[41] Ntankeka aba ninahaza Imana yabo y’ukuri bazoba bari mu bitutu n’imyonga

[42] N’ivyamwa bakunda

[43] Ni mufungure kandi munywe n’akanya muneza ntangere, kubera ivyo mwahora mugira

[44] Uku rero niko duhemba abagira ineza

[45] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[46] Ni mufungure kandi mwinezereze gatoyi gusa, mu vy’ukuri mwebwe muri abononyi

[47] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[48] Babwiwe bati :- ni mupfukame, ntibigera bapfukama namba

[49] N’uruhombo kuri uwo musi ku bantu bahakanye Imana yabo y’ukuri

[50] Mbega n’ibiganiro nyabaki inyuma yibi biganiro vy’amajambo y’Imana matagatifu ya Qur’ani bazo kwemera

Inkuru

Surah 78

[1] Babazanya inkuru nyabaki

[2] Ya nkuru niniya

[3] Ariyo batumvikana ko

[4] Ni bageze ngaho, ubu vuba bazo menya ukuri kwayo

[5] Kandi ni bageze ngaho, kuko ubu vuba bazo menya ukuri kwama

[6] Mbega ntitwagize iy’Isi kuba nk’ubusaswa

[7] N’Imisozi kuba nk’inkingi

[8] Turema abagabo n’abagore

[9] Tugira itiro ryanyu nk’Urupfu

[10] Tugira Ijoro nk’impuzu mwipfuka

[11] Tugira Umutaga nk’ukuzuka

[12] Twubaka hejuru yanyu Amajuru indwi akoma komeye

[13] Tugira itara ryaka rifise ubushuhe bukaze cane

[14] Dushungurura amazi ashunguruka avuye mubicu

[15] Kuriyo tunagishe bimwe mu bijanye n’ibiterwa

[16] N’imirima irimwo ibiti vyegeranye n’ibindi

[17] Mu vy’ukuri k’umusi w’intahe wagenewe isango ryayo ntabanduka

[18] Umusi hazovuzwa inzamba namwe muzorenguka muri mumirwi n’iyindi

[19] N’amajuru azo kwugururwa abe imiryango n’iyindi

[20] N’imisozi izo kurwaho ibe nk’amazi ubonera kure

[21] Mu vy’ukuri umuriro witiriwe Jahannamu urindiriye abantu b’inkozi z’ibibi

[22] N’ubwicaro bw’abononyi

[23] Bazo kwicaramwo imyaka myinshi ibinjana n’ibinjana

[24] Ntibazo honjeramwo akabeho canke ibinyobwa

[25] Atari amazi abira cane hamwe n’amashira

[26] N’impembo ikwiranye neza n’ibikorwa vyabo

[27] Mu vy’ukuri ntibatinya uguharurwa n’Imana

[28] N’uguhakana amajambo yacu matagatifu y’Imana bimwe bihanitse

[29] Mugihe ibintu vyose twabifashe nka nkama mukuvyandika

[30] Uno musi nimuhonje ibihano, natwe ntaco tuzobongereza atari ibihano kubindi

[31] Ntankeka abagamburukira Imana yabo y’ukuri, bashiriweho intsinzi y’ukuri

[32] Imirima hamwe n’imizabibu

[33] N’amasugi afise abagabo babo

[34] N’ibirahuri vyuzuyemwo ibinyobwa vyiza vyiza

[35] Ntibazo kwumva muri ayo majuru amajambo y’insaku canke amajambo y’ubuhakanyi

[36] Bazohembwa n’Umuremyi wawe impembo ihagije

[37] Umuremyi w’Amajuru n’Isi hamwe n’ibiri hagati yavyo, nyene impuhwe nyinshi, batazoshobora kuvugana nayo

[38] Umusi imitima y’abantu bose izohagarara, hamwe n’Abamarayika bose bari kumirongo, hakaba hatazovuga kuri uwo musi atari nyene impuhwe azoba yahaye uruhusha rw’ukuvuga nawe akazo vuga amajambo y’ukuri

[39] Uwo niwo musi w’ukuri, rero uwushaka nafate inzira agende ku Muremyi wiwe

[40] Mu vy’ukuri twebwe turabakebuye n’ibihano biri hafi y’ugushika, umusi waho umuntu azobona ivyagizwe n’amaboko yiwe uko ari abiri, hanyuma umuhakanyi w’Imana azovuga ati:- iyo nibera ivu

Abavoma

Surah 79

[1] Ndarahiye kuri ba bamarayika bakwega n’inguvu imitima y’abantu babi

[2] No kuri barya bakura imitima y’abantu beranda n’ubwitonzi ntangere

[3] No kuri barya bogana niyo mitima bayitwara ningoga na ningoga

[4] N’ukuyi shikana n’ingoga na n’ingoga iyo bayishikana

[5] N’ukuzigirira ibikenewe kuriyo

[6] Umusi izovuzwa inzamba yambere ikazojugumiza ibintu vyose

[7] Hanyuma hakurikire inzamba igira kabiri

[8] Kuri uwo musi imitima y’abantu izo diha diha kubera ubwoba

[9] Amaso yayo azoba yunamye hasi

[10] Abahakanyi b’Imana y’ukuri bazo vuga bati:- mbega ni vy’ukuri twebwe tuzosubizwa nk’uko twari tumeze aho hambere

[11] Naho twoba turi amagufa masa yamaze kuribwa hagati yayo

[12] Bazo vuga nkaba tyoza aya majambo bati:- ingaruka y’ibi vyose n’uruhombo kuri twebwe

[13] Mu vy’ukuri uwo musi w’imperuka uzobaho hakubiswe akaruru kamwe gusa

[14] Mu mwanya abantu bose bazoba bari kw’Isi nshasha

[15] Mbega uramaze gushikirwa n’inkuru y’intumwa y’Imana Mussa (iii)

[16] Mugihe Umuremyi wiwe yamuhamagarira mu mwaba mutagatifu witiriwe Twuwa

[17] Imubwira iti:- n’ugende kwa Fir’auni, mu vy’ukuri niwe yimonogoje n’ubwishime bwiwe

[18] Umubwire uti:- mbega wewe ugomba kwisukura

[19] Nanje nzokurongora ku Muremyi wawe kugira ngo uyi gamburukire

[20] Rero yaramweretse ibimenyetso bikuru bikuru

[21] Mugabo kuri ivyo vyose yarabi hakanye ariyonkora

[22] Mu nyuma yarasubiye inyuma atangura kwihangana kugira ngo azitire abantu ntibakurikire intumwa y’Imana Mussa (iii)

[23] Yarakoranije abantu abahamagara

[24] Avuga ati :- ni jewe Muremyi wanyu mukuru

[25] Aho niho Imana yamufata mukuboko kwiwe mukuriha kumvugo yiwe ya nyuma hamwe n’imvugo yiwe yambere

[26] Mu vy’ukuri muri ibi vyose harimwo utuzwa kuri bamwe batinya Imana yabo y’ukuri

[27] Mbega ni mwebwe mufise iremwa rikomeye gusumba, canke Amajuru ? Niyo yayubatse

[28] Irerura ayo Majuru kubungane bwayo n’ukuzigira neza

[29] N’ugushiramwo umwijima w’Ijoro ryawo, n’uguserura Umutaga wayo

[30] Munyuma yaho Isi arayisasa

[31] Ayikuramwo amazi yayo, hamwe n’amarisho yayo

[32] N’Imisozi yose arayi hagarika

[33] Kugira ngo ibanezereze mwebwe bantu hamwe n’ibikoko vyanyu vyose

[34] Mugihe hazoshika uwo musi uhambaye

[35] Umusi umuntu azokwibuka ivyo yagize vyose

[36] N’umuriro ukaze cane uzo kwerekanwa k’umuntu uwariwe wese awubona

[37] Nayo wamwononyi

[38] Yakunda cane ubuzima bwo ngaha kw’Isi

[39] Mu vy’ukuri umuriro udahera witiriwe Jahannamu niho hazoba hari ubwicaro bwiwe

[40] Nayo umwe yatinya guhagarikwa imbere y’Umuremyi wiwe n’ukubuza umutima wiwe n’amatamariro y’ibintu bibi

[41] Rero mw’Ijuru niho hazoba ubwicaro bwiwe

[42] Barakubaza umusi w’umuhero w’Isi n’ukuboneka kwawo kuzoba ryari

[43] Kuri hehe kugira ngo dushobore kuwuvuga

[44] Inyuma y’ubumenyi bwayo bwose buri ku Muremyi wawe

[45] Wewe uri mubatuza abantu gusa k’uwutinya uwo musi w’imperuka

[46] Umusi bazowubona bazoba nk’abaticaye ng’aha kw’Isi atari umugoroba umwe wonyene gusa canke umutaga wawo gusa

Yarashariye

Surah 80

[1] Yarazinze mumaso yiwe n’uguhindukiza amaso yiwe

[2] Kubera yuko yashikiwe n’impumyi

[3] None n’igiki cakumenyesheje nkumbure azo kwisukura

[4] Canke azo kwibuka ico cibutso gishobore kumufasha

[5] Nayo uwuzo bona yuko ataco akeneye mw’idini arimwo

[6] Ari wewe umwitaho gusumba

[7] Kandi sikuri wewe natasukuka

[8] Mugabo uwukwituye

[9] Nawe atinya

[10] Na wewe nt’umwiteho

[11] Oya sivyo, mu vy’ukuri iyi Qur’ani n’impanuro

[12] Kuwukunda uwariwe wese azonyurwa

[13] Kumpapuro z’iteka

[14] Zatewe iteka kandi zisukuwe

[15] Ziri muminwe y’abanditsi b’Imana

[16] Bafise iteka kandi baninahaza Imana yabo y’ukuri

[17] Umuntu yaratakaye mukubandanya n’ubuhakanyi bwiwe

[18] Niku kintu nyabaki yamuremye mwo

[19] Kw’ima ry’intanga niryo yamuremye mwo n’ukumuha ububasha bukwiye

[20] Hanyuma imworohereza inzira yoroshe

[21] Hanyuma iramwica nukumushira mu ntatemwa yiwe

[22] Hanyuma mugihe izoshakira izo muzura

[23] Oya! ntaraheza ivyo yamutegetse Umuremyi wiwe

[24] Umuntu niyitegereze ibifungurwa vyiwe

[25] Mu vy’ukuri twebwe twasukiye amazi kunguvu tuyakuye mubicu

[26] N’ukumanyagura Isi ibimanyu manyu

[27] Muriyo tunagisha ibifungurwa bitandukanye vy’intete

[28] N’imizabibu hamwe n’ivyakatsi biribwa

[29] N’imizayituni hamwe n’imitende

[30] N’imirima irimwo ibiti vyegeranyeko n’ibindi

[31] N’ivyamwa hamwe n’ivyatsi vy’ibitungwa

[32] Mukuba nezereza mwebwe bantu hamwe n’ibikoko vyanyu

[33] Mugihe hazoshika ijwi rikaze cane ribabaza amatwi

[34] N’umusi waho umuntu azohunga mwene wabo

[35] Na nyina wiwe hamwe na Se wiwe

[36] N’umutambukanyi wiwe hamwe n’ibibondo vyiwe

[37] Umuntu wese muribo kuri uwo musi azoba afise ibimuhagije wenyene

[38] Kuri uwo musi ayandi maso y’abantu azoba asayangana

[39] Azo twenga asusurutse neza

[40] N’ayandi maso kuri uwo musi, azoba afise inkungugu kuriyo

[41] Umwijima ukaze cane uzoba ubapfutse

[42] Abo nibo bahakanyi b’Imana y’ukuri b’inkozi z’ibibi

Uguhinduka

Surah 81

[1] Igihe izuba rizo zingwa zingwa

[2] N’Inyenyeri nazo mugihe zizo hunguruka

[3] N’Imisozi nayo mugihe izo gendeshwa

[4] N’Ingamiya ziri mumezi yazo mugihe zizo tabwa

[5] N’Ibikoko vyo mw’ishamba mugihe bizo kwegeranywa

[6] N’ibiyaga navyo mugihe bizoturirwa

[7] N’Imitima y’abantu nayo mugihe izoteranywa n’imibiri yavyo

[8] N’umwana w’umwigeme yahambwe akiri muzima mugihe azo bazwa

[9] Kucaha nyabaki yatumwe agandagurwa

[10] N’ibitabu vy’ibikorwa vy’abantu mugihe bizokwizwa ku bantu bose

[11] N’ifukisho ry’Ijuru mugihe rizo fukurwa

[12] N’Umuriro udahera witiriwe Jahannamu mugihe uzo huherwa

[13] N’Ijuru igihe rizo kwegerezwa

[14] Umutima w’umumwe wese uzo menya ico washikirije

[15] Rero ndarahiye kunyenyeri zisubira inyuma

[16] Zigenda hanyuma zika zimangana

[17] No kw’Ijoro mugihe ryinjiye

[18] No mugitondo mugihe hakeye

[19] Mu vy’ukuri iyi Qur’ani ntagatifu n’amajambo yazananye n’intumwa y’Imana ntagatifu Jibrilu (iii)

[20] Afise inguvu n’icubahiro c’iteka imbere y’Imana

[21] Agamburukirwa iyo mw’Ijuru hanyuma akaba yizigirwa

[22] Yuko mugenzi wanyu atari umusazi

[23] Mu vy’ukuri yaramubonye Umumarayika Jibrilu (iii) kurugero rw’amaso ruboneka neza

[24] Kandi s’ingumyi w’ibintu bitazwi

[25] Kandi aya s’amajambo ya Shetani yirukanywe mumigisha y’Imana

[26] None muja hehe

[27] Ntiyari kuba iyi Qur’ani ntagatifu atari uko ari icibutso ku bantu bose

[28] Uwushaka muri mwebwe gufata inzira igororotse

[29] Namwe ntimuzo kwemera atari uko Imana Umuremyi w’ibiremwa vyose yabishatse

Ugucika

Surah 82

[1] Igihe amajuru azo satagurika

[2] N’inyenyeri igihe zizo hunguruka

[3] N’ibiyaga igihe bizo saturwa

[4] N’intatemwa z’abantu igihe zizo zurwa

[5] Umutima w’umuntu uzomenya ico watanguje kugira hamwe n’ico wasigaje inyuma

[6] Wewe muntu! ni igiki kiguhenda n’Umuremyi wawe mutagatifu

[7] Uwakuremye nuku kugira neza, hanyuma nuku kuringaniza neza

[8] Mw’ishusho iryariryo ryose yishakiye niko yakuringanije

[9] None si uko, ahubwo mwebwe nimwe muhakana uwo musi w’impembo

[10] Mu vy’ukuri hejuru yanyu hari abantu babashigikiye

[11] Bafise iteka kandi bandika

[12] Bafise ubumenyi bwivyo mugira vyose

[13] Mu vy’ukuri abagira ineza bose bazoba bari mumahirwe

[14] N’abagizi b’inabi bose bazoba bari mu muriro udahera

[15] Bazo kwinjira muriwo k’umusi w’impembo

[16] Kandi ntibazowuva mwo

[17] N’igiki kizo kumenyesha uwo musi w’impembo yuko uzoba ari umusi wa ryari

[18] Kandi n’igiki kizo kumenyesha uwo musi w’impembo y’uko uzoba ari umusi wa ryari

[19] N’umusi waho umutima w’umuntu utazo shigikira umutima w’uwundi muntu kukintu icarico cose, n’itegeko ryuwo musi rizoba ari iry’Imana gusa

Abanyonzi

Surah 83

[1] Uguhonywa kw’abantu kuzoba shikira kuba zimba abandi

[2] Mugihe bipimiye ku bantu bakira ibipimo bikwiye

[3] Mugabo bapimiye abantu kumagemeri canke kuminzani baca bagabanya ko

[4] Mbega ntibiyumvira yuko bazo zurwa

[5] K’umusi uzoba ari umusi mukuru

[6] K’umusi abantu bose bazohagarara imbere y’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[7] None sivyo, mu vy’ukuri inyandiko z’abantu babi ziri mu gitabu citiriwe Sijjini

[8] None n’ijambo nyabaki rizo kumenyesha ico gitabu citiriwe Sijjini y’uko ari ikintu nyabaki

[9] N’igitabu canditswe mwo ibikorwa vy’abantu babi

[10] Kuri uwo musi ibihano bikaze cane bizoshikira ku bantu bahakana

[11] Abahakana umusi w’impembo

[12] Kandi ntawuhakana atari uwarenze imbibe zagenywe n’Imana, kandi bafise ibicumuro

[13] Asomewe amajambo yacu matagatifu aca avuga ati:- izo n’ingeso z’abantu baho hambere

[14] None sivyo ! Ahubwo bashize ku mitima yabo ingutu kumabi bahora bagira

[15] None si uko ! mu vy’ukuri bazo hagarikwa kuri uwo musi w’imperuka n’Umuremyi wabo

[16] Hanyuma bazokwinjira mu muriro udahera

[17] Hanyuma babwirwe bati :- ibi nivyo mwahora muhakana

[18] None sivyo ! mu vy’ukuri inzandiko z’abantu beranda ziri mugitabu citiriwe Iliyyiin

[19] None n’ijambo nyabaki rizo kumenyesha kugira ngo umenye iyo Iliyyin yuko ari ikintu nyabaki

[20] N’igitabu canditswe mwo ibikorwa vy’abantu beranda

[21] Ababibona ni barya batumire batumiwe n’Imana

[22] Mu vy’ukuri abagira ineza bazoba bari mu migisha myiza ntangere

[23] Bicare kunyegamo z’iteka barabana

[24] Uzobona ibimenyetso vy’imigisha ku maso yabo

[25] Bazo nyweshwa ibinyobwa vyugawe n’imipfundikizo myiza

[26] Mu nyuma yivyo ivyo binyobwa nivyo bizana akamoto kitiriwe Miski, mugabo mu kuronka ibi vyose nibahiganwe abahiganwa bose

[27] N’ivangwa ryiyo Miski rivanzwe n’amazi yitiriwe Tasniim

[28] Naryo n’isoko bazonywera mwo abantu begeranywe n’Imana

[29] Mu vy’ukuri bamwe bahora bagira ibicumuro bahora batwenga abemeye Imana yabo y’ukuri

[30] Baciye hambavu yabo, baca bakubitana ingohe babacokora

[31] Bagarutse ku bantu babo, bagaruka bafise akamwemwe ntangere

[32] Baba bonye baca bavuga bati:- mu vy’ukuri abo bantu nibo bazimiye aribo ba Isilamu

[33] Nayo abahakanyi b’Imana y’ukuri ntibarungitswe kuba Isilamu kugira ngo baba cungere

[34] Uno musi abemeye Imana yabo y’ukuri, bazo batwenga aba hakanye Imana yabo y’ukuri

[35] Bazoba bari hejuru y’inyegamo z’iteka barabana kumigisha yabo

[36] Mbega abahakanyi b’Imana y’ukuri, barahawe impembo yivyo bahora bagira

Ugutandukana

Surah 84

[1] Igihe Amajuru azo satagurika

[2] Nigihe azo tega amatwi arekuriwe n’Umuremyi wayo

[3] N’Isi nayo mugihe izo sanzazwa

[4] N’ugukura ivyari muriyo igasigara igaragara

[5] Igatega amatwi ku Muremyi wayo n’ukwemererwa

[6] Wa muntu we ! mu vy’ukuri wewe urita kurutare kugeza aho muzohura n’Umuremyi wawe, rero ivyo bikorwa vyawe uzobisanga iwe

[7] Nayo uwuzo habwa igitabu ciwe m’ukuboko kwiwe kw’iburyo

[8] Rero uyo muntu azo harurwa n’ibiharuro vyoroshe cane

[9] Kandi azosubira ku bantu biwe mugihe azoba afise akanya kuneza ntangere

[10] Mugabo uwuzo habwa igitabu ciwe imugongo

[11] Uyo muntu azo saba urupfu

[12] Kandi azo kwinjira mu muriro udahera

[13] Kuko yari afise akanya muneza hamwe n’abiwe

[14] Yiketse yuko atazo garuka ku Mana yiwe

[15] N’ukubera iki atagarukira Umuremyi wiwe yamye amubona

[16] Rero ndarahiye k’ugutukura kw’izuba bugorovye

[17] No kw’Ijoro hamwe nivyo ryegeranye

[18] No k’Ukwezi mugihe gukwijije imisi yakwo

[19] Muzo hura n’ivyabaye hamwe n’ibindi

[20] None bafise iki ko batemera

[21] Mugihe basomewe iyi Qur’ani ntagatifu ntibayi gamburukira

[22] Mugabo bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri baguma bahakana gusa

[23] N’Imana niyo ifise ubumenyi bwivyo begeranya

[24] Rero n’ubabwire ibihano bibabaza cane

[25] Dukuyemwo abemeye Imana bimwe bivuye k’umitima yabo n’ukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bazoba bafise impembo idahera

Inyenyeri

Surah 85

[1] Ndarahiye ku Majuru afise Inyenyeri

[2] No k’umusi w’isango bemerewe

[3] N’uwuzoba icabona kuki boneshwa

[4] Barahonejwe abantu batoteje aba Isilamu bari kubirindiro vyabo vyo mubinogo

[5] Bifise umuriro w’inkwi nyinshi cane

[6] Mugihe bari bicaye ngaho

[7] Nabo bitegereza ivyo bagirirwa abo ba Isilamu

[8] Nabo batara bona inabi iyariyo yose kuri bo, atari ukwemera Imana yabo ariyo nyene intsinzi n’uguhayagizwa bimwe bikwiye

[9] Ikaba ariyo nyene ubwami bw’Amajuru n’Isi, n’Imana niyo ibona ibintu vyose

[10] Mu vy’ukuri bamwe batoteza aba Isilamu b’abagabo hamwe naba Isilamu kazi, hanyuma ntibasabe imbabazi, abo bantu bazoronka ibihano vyo mu muriro udahera witiriwe Jahannamu, kandi bazoronka ibihano biba turira neza cane

[11] Mu vy’ukuri bamwe bemera Imana yabo y’ukuri, nukugira ibikorwa vyiza ntankeka bazoronka imirima irimwo inzuzi zica imbere yabo, iyi niyo ntsinzi niniya

[12] Mu vy’ukuri uguhana kw’Umuremyi wawe kurakaze cane

[13] Niyo yatanguje kurema ibiremwa vyose naniyo izobagarura

[14] Nayo niyo ifise ikigongwe cinshi, n’ugukunda ibiremwa vyayo vyose

[15] Nyene inyegamo y’iteka ntagatifu

[16] Umugizi w’ukugira ico yishakiye cose

[17] Mbega warashikiwe n’inkuru z’ingabo z’abatemera Imana yabo y’ukuri

[18] Ariwe Fir’auni hamwe na Thamudu

[19] Mugabo abahakanye Imana yabo y’ukuri bagumye badadaza gusa

[20] N’Imana iraba kikuje kumpande zose

[21] Ahubwo iyi ni Qur’ani ntagatifu

[22] Kuri urwo rubaho rushinguwe neza

Inyenyeri yo mu gitondo

Surah 86

[1] Ndarahiye ku Majuru hamwe n’icoza mw’Ijoro

[2] None n’igiki kizo kumenyesha ico kintu kizoza mw’Ijoro

[3] N’Inyenyeri yaka cane

[4] Nta mutima w’Umuntu uwariwe wese atari uko ufise uwuwu cungereye hejuru yiwe

[5] Ahubwo umuntu niyirabe neza, yaremwe mu kintu nyabaki

[6] Yaremwe mumazi asunitswe

[7] Avuye hagati y’amagufa y’umugongo n’igikiriza

[8] Mu vy’ukuri Imana irafise ubushobozi bw’ukumugarura

[9] Umusi hazoserurwa amabanga y’abantu bose

[10] Rero nta bushobozi azoba afise canke umufasha

[11] Ndarahiye kubicu bizana imvura

[12] No kw’Isi isaduka ikazana ibiterwa

[13] Yuko iyi Qur’ani ntagatifu, n’imvugo itandukanya ukuri kwama

[14] Kandi si ibijajuro

[15] Mu vy’ukuri n’abagira ingeso kuzindi

[16] Nanje izo ngeso zabo ndazitereye kure

[17] Nubahe abo bahakanyi b’Imana y’ukuri, umwanya mutoyi gusa

Nyen’icubahiro

Surah 87

[1] Ninahaza izina ry’Umuremyi wawe mutagatifu

[2] Uwaremye ibintu vyose nukubi ringaniza

[3] Nukugerageza kimwe kukindi, nukukirongora

[4] Niya nagishije ivyakatsi vyose

[5] Hanyuma nukuyigira ivyumye n’ibara ryirabura

[6] Tuzo kwigisha kandi ntuzo kwibagira

[7] Mugabo Imana ibishatse niyo ifise ubumenyi bw’ibiboneka hamwe nibita boneka

[8] Natwe tuzo kworohereza idini ryoroshe

[9] Rero nubashikirize ubwo butumwa nibwaba bushoboka

[10] Ntankeka azokwibuka uwutinya Imana yiwe y’ukuri

[11] Uwufise ibihano vyinshi azoba kure y’ubwo butumwa

[12] Uwuzo kwinjira mu muriro udahera muniniya cane

[13] Hanyuma muri uwo muriro udahera ntazopfa canke ntazoba muzima

[14] Mu vy’ukuri aramaze kuronka intsinzi uwisukuye n’amabi

[15] Akibuka izina ry’Umuremyi wiwe n’ugusenga

[16] Mugabo mwebwe mukunda cane ubuzima bwo ngaha kw’Isi

[17] Mugihe ubuzima bwo mw’ijuru aribwo bwiza gusumba kandi buramba

[18] Mu vy’ukuri ibi vyose, biri mu bitabu vy’akahise. hamwe n’intumwa y’Imana

[19] Ibitabu vy’intumwa y’Imana Ibrahimu (iii) hamwe n’intumwa y’Imana Mussa (iii)

Ugukabira

Surah 88

[1] Mbega warashikiwe n’inkuru y’ivyago bizopfuka ibiremwa vyose

[2] Uwo musi amaso y’abantu azoba afise ibimaramare vyinshi cane

[3] N’ukugira imirimo ikoma komeye cane iruhisha

[4] Binjire mu muriro udahera waka cane

[5] Bazonyweshwa muri ayo mariba abira ukuri kwama

[6] Ntabifungurwa bazoba bafise atari ibifungurwa vy’amahwa gusa

[7] Ntibivyibuhisha canke ngo bikure ikigoyi

[8] Amaso y’abandi bantu kuri uwo musi w’imperuka azoba asayangana neza

[9] Azoba yashimiwe kubera ibikorwa vyabo bagize

[10] Zizoba ziri mw’ijuru ry’iteka ntangere

[11] Ntizizo kwumva muri ayo majuru ibidafise akamaro

[12] Harimwo amariba y’amazi ashunguruka neza

[13] Harimwo n’inyegamo z’iteka zitaramuwe hejuru

[14] N’ibirahuri bishinguwe neza

[15] N’imisego itondeshejwe kumirongo n’iyindi

[16] N’ibirago bishashwe neza biteye igomwe

[17] Mbega ntibitegereza igene Ingamiya yaremwe

[18] N’Amajuru ingene yareruwe

[19] N’Imisozi igene yatsimbatajwe

[20] N’Isi igene twayaguye

[21] Rero niwibutse mu vy’ukuri wewe n’uwibutsa abantu gusa

[22] Wewe suwo kubaca imvutu

[23] Mugabo uwusubiye inyuma n’uguhakana Umuremyi wiwe w’ukuri

[24] Imana izo muhana ibihano bininiya cane

[25] Mu vy’ukuri ingaruka yabo niyizoba iwacu

[26] Hanyuma ntankeka iharurwa ryabo riri hejuru yacu

Umutwenzi

Surah 89

[1] Ndarahiye k’Umutwenzi

[2] No kumisi icumi

[3] No ku bintu bibiri bibiri, canke kuri kimwe kimwe

[4] No kw’Ijiro rirenganye

[5] Hari muri ibi, indahiro k’uwufise ubwenge agatinya

[6] Mbega ntiwabonye ingene Umuremyi wawe yagiriye bene Aadi

[7] Abo bene Irama bari bafise amazu mare mare

[8] Abo bantu bataremwe nk’abandi bantu mubindi bisagara

[9] Na Thamuda aribo babaje imisozi kumbuga zabo

[10] Na Fir’auni nyene amazu nk’inkingi zikiriho n’ubu

[11] Abagize amabi mubisagara

[12] Hanyuma bararengeje urugero muri ivyo bisagara kumabi atako avurwa

[13] Kuri ivyo Umuremyi wawe yarabakubise inkoni imwe gusa y’ibihano

[14] Mu vy’ukuri Umuremyi wawe ari mw’iperereza

[15] Mugabo umuntu Umuremyi wiwe yamuhaye ibibazo n’ukumuha iteka n’ukumuha imigisha nawe agaca avuga ati:- Muremyi wanje wampaye iteka ntangere

[16] Nigihe imuhaye ibibazo nukumu gabaniriza imigisha yiwe, aca avuga ati:- Muremyi wanje uramaramaje

[17] Suko, ahubwo mwebwe ntimuraba impfuvyi n’ijsho ry’ikigongwe

[18] Kandi mwebwe ntimwihimiriza kurisha abakene

[19] Kandi murarya ibisigi vy’abantu n’igihababu cinshi cane

[20] Kandi murakunda amatungo k’urugero rurengeje ibintu vyose

[21] Suko bimeze, mugihe Isi izo manyagurwa ibimanyu manyu

[22] N’Umuremyi wanyu azoshika ari kumwe n’Abamarayika bari kumirongo n’iyindi

[23] Rero kuri uwo musi hazo shikirizwa wa muriro udahera witiriwe Jahannamu, kuri uwo musi umuntu azokwibuka, mugabo uko kwibuka kwiwe kuzo mumarira iki

[24] Azovuga ati:- iyo ntanguza ineza kubera ubuzima bwanje

[25] Rero uwo musi Imana ntizohana umuntu uwariwe wese nkuko Imana ihora ihana

[26] Kandi ntizo boha uwariwe wese nkuko ihora ibaboha

[27] Ewe mutima uhumuye

[28] N’ugaruke ku Muremyi wawe wizeye yuko utekaniwe, n’Imana nayo itekanirwe na wewe

[29] Rero niwinjire mumirwi y’abantu beranda

[30] Winjire mw’Ijuru ryanje

Igisagara

Surah 90

[1] Ndarahiye kuri iki gisagara c’Imakkat

[2] Na wewe uzomanuka muri iki gisagara nyene

[3] Ndarahiye kukintu cavyaye, hamwe nicavutse

[4] Yuko twaremye ikiremwa muntu mungorane nyinshi cane

[5] Mbega yiyumvira yuko ata n’umwe yoshobora kumufata

[6] Avuga ati:- narononye amatungo menshi cane

[7] Mbega yiyumvira yuko ata n’umwe amubona

[8] Mbega ntitwamuhaye amaso abiri

[9] N’ururimi hamwe n’iminwa ibiri

[10] Tumwereka inzira zose uko ari zibiri

[11] Mbega yarawusatuye uwo musozi

[12] None n’igiki kizo kumenyesha uwo musozi

[13] N’uguha umushumvyi uburenganzira bwiwe n’iteka rimukwiye

[14] Canke ukamurisha k’umusi w’ikigoyi

[15] Impfuvyi y’umugenzi n’iyitari iyumugenzi

[16] Canke umukene ataco yifashije

[17] Hanyuma abe mubemeye Imana yiwe y’ukuri, nukuburirana ukwihangana nukuburirana mukugiriranira ikigongwe

[18] Abo nibo bantu bo kuruhande rw’amahoro

[19] Mugabo abahakanye amajambo yacu matagatifu, abo nibo bantu bo kuruhande rw’ishari

[20] Umuriro wugarijwe kumpande zose uzoba uri hejuru yabo

Izuba

Surah 91

[1] Ndarahiye kw’Izuba no kumishwarara yaryo

[2] No k’Ukwezi kugu kurikira

[3] No k’Umutaga uku boneshereza

[4] No kw’Ijoro mugihe kuripfuse

[5] No ku Majuru hamwe n’uwayubatse

[6] No kw’Isi hamwe n’uwayishashe

[7] No k’umutima hamwe n’uwawuringanije

[8] Hanyuma arawubwira amabi y’awo n’ivyiza vyawo

[9] Ntankeka arafise intsinzi uwasukuye umutima wiwe

[10] Kandi ntankeka yarahomvye uwa cinyije umutima wiwe

[11] Ba Thamuda barahakanye Umuremyi wabo kubera ukuzimira kwabo

[12] Mugihe yahagarara umwe mubabisha babo mukuru

[13] Aho niho intumwa y’Imana yababwira iti:- iyi n’Ingamiya y’Imana ni muyireke hamwe n’ibinyobwa vyayo

[14] Mugabo barayihakanye iyo ntumwa y’Imana barayica, kuri ivyo rero Umuremyi wabo aca arabahonya kubera ibicumuro vyabo nukuba hanagura burundu

[15] Kandi ntibatinya ingaruka yavyo

Ijoro

Surah 92

[1] Ndarahiye kw’Ijoro ripfuka ibintu vyose

[2] No k’Umutaga utanga umuco wayo

[3] No kuwaremye ikigabo n’ikigore

[4] Yuko ibikorwa vyanyu bitandukanye

[5] Umwe atanga nugutinya Imana yiwe

[6] N’ukwemera ijambo ryiza

[7] Tuzo mworohereza inzira yukuja mw’ijuru

[8] N’uwigira ingumyi ntiyiteho kubindi biremwa nkawe

[9] N’uguhakana ibintu vyiza

[10] Tuzo mworohereza inzira y’ukuja muriro udahera

[11] N’amatungo yiwe ntaco azomumarira mugihe azoba ariko aranyikira mu muriro udahera

[12] Mu vy’ukuri nikuri twebwe kuba menyesha ibiremwa vyose inzira nziza hamwe n’inzira y’ishari

[13] Mu vy’ukuri twebwe turafise Ijuru n’Isi

[14] Rero nimugabe n’umuriro udahera waka n’inguvu nyinshi cane

[15] Ntawuzo winjira mwo atari umuntu mubi

[16] Ariwe ahakana n’ukuyiha umugongo iyi dini y’ukuri

[17] Nuwu gamburukira Imana yiwe y’ukuri azokingirwa nuwo muriro udahera

[18] Uwutanga amatungo yiwe kugira ngo yisukure

[19] Mugihe ata n’umwe yamugiriye ineza kugira ngo abe aramuriha iyo neza

[20] Atari ukurondera impuhwe z’Umuremyi wiwe mutagatifu

[21] Rero azoronka ikizo muhumuriza

Igihe co mu gitondo

Surah 93

[1] Ndarahiye k’Umutaga

[2] No kw’Ijoro riba rikwiragiye hose

[3] Ntiyagusize Umuremyi wawe, canke ntiyashavuye

[4] Ntankeka mugihe kiza kizoba ari ciza kuri wewe gusumba icabaye

[5] N’Umuremyi wawe azoguha vyinshi kugeza aho uzoshima

[6] Mbega nti yagusanze uri impfuvyi ica iguha uburaro n’uburamuko bwiza

[7] Igusanga utazi kurongora inzira nayo irakurongora

[8] Igusanga uri umukene iguha n’ubutunzi

[9] Rero ntubonere impfuvyi

[10] Kandi ntukankamire uwukubajije

[11] N’imigisha y’Umuremyi wawe uyivuge

Ukworoherwa

Surah 94

[1] Mbega ntitwakwaguriye igikiriza cawe

[2] Nukugukurira uburemere bwawe wari ufise

[3] Bwavunye umugongo wawe

[4] Nukuguhayagiza kukuvurwa kwawe

[5] Rero mu vy’ukuri hamwe n’ingorane, haraboneka agahengwe

[6] Mu vy’ukuri hamwe n’ingorane, haraboneka agahengwe

[7] Niwaheza gushikiriza ubutumwa bwawe, n’ubandaye n’amasengesho yawe

[8] Kandi wiyegereze cane ku Muremyi wawe

Umutini

Surah 95

[1] Ndarahiye kuri iki camwa citiriweTtiyn na Zaytuni

[2] No k’umusozi wa Sinayi

[3] No kuri iki gisagara c’amahoro c’IMakkat

[4] Ntankeka twaremye umuntu mw’ishusho ryiza cane

[5] Hanyuma tumugarura kuba hasi gusumba abari hasi cane

[6] Dukuyemwo abemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bazoronka impembo itazo hera

[7] N’igiki kigushikira n’uguhakana impembo munyuma y’ukubona ivyo vyose

[8] Ntabwo Allah arenganura abacamanza

Ivu

Surah 96

[1] N’usome kw’izina ry’Umuremyi wawe yaremye

[2] Yaremye umuntu kukimanyu c’amaraso

[3] N’usome, n’Umuremyi wawe n’umugira neza cane

[4] Niyo yigishije umuntu ikoresheje ikaramu

[5] Yigishije umuntu ibintu atari abifitiye ubumenyi

[6] None s’ibi, mu vy’ukuri umuntu yama yishima

[7] Akishima yuko yaronse ubutunzi

[8] Ntankeka ingaruka ya bose iri ku Muremyi wawe gusa

[9] Mbega wabonye umwe amubuza

[10] Umuntu mweranda ariko arasenga

[11] Mbega wabonye yuko ari hejuru y’uburongozi

[12] Canke ategeka kugira ibikorwa vyiza

[13] Mbega ubona gute ko yoba ari umuhakanyi w’Imana y’ukuri nugusubira inyuma

[14] Mbega ntabumenyi afise yuko Imana imubona

[15] None s’ibi, nata reka kugira ivyo agira, twebwe tuzomukwega kumishatsi yiwe yo kuga hori hori k’umutwe wiwe

[16] Aga hori hori k’umubeshi gafise ibicumuro

[17] N’ahamagare basoma mbike biwe bamufashe

[18] Natwe tuzohamagara aba Marayika bo mu muriro udahera bamuhane

[19] None s’ibi, ntumugamburukire, ahubwo n’upfukame ushire umutwe wawe hasi ube hafi cane y’Umuremyi wawe

Ubukuru

Surah 97

[1] Mu vy’ukuri twamanuye iyi Qur’aani ntagatifu mw’Ijoro ry’iteka ryitiriwe Laylatul’Qadri

[2] None n’igiki kizo kumenyesha yuko ariryo joro ritagatifu ry’iteka ryitiriwe Laylatul’Qadri

[3] Iryo joro ry’iteka ntangere niryo ryiza gusumba amezi igihumbi

[4] Hamanuka Abamarayika bafise imitima y’ibiremwa vyeranda, muri iryo joro kw’itegeko ry’Umuremyi wabo kubintu vyose

[5] N’amahoro yiryo joro kugeza kw’iseruko ry’umutwenzi

Ikimenyetso ciza

Surah 98

[1] Bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri mu bantu bahawe igitabu gitagatifu, hamwe nabagereranya Imana n’ibindi bintu, ntibazoreka kugira ivyo basanganywe bagira, kugeza aho bazoshikirwa n’ivyemezo biri k’umugaragaro

[2] Intumwa yavuye ku Mana ibasomera impapuro zisukuye

[3] Muri izo harimwo amategeko akoma komeye

[4] Kandi abo bantu ntibacanyemwo mubahawe igitabu c’Imana gitagatifu atari uko munyuma bashikiwe n’ivyemezo bashaka

[5] Kandi ntibategetswe kugira icarico cose atari ugusenga Imana yonyene gusa, mugusukura idini ryiwe, n’ukureka gusenga amadini y’ubuzimire, hanyuma bace bahagarika amasengesho n’ugutanga imperezwa, iyo rero niyo dini ihagaze neza y’ukuri

[6] Ntankeka bamwe bahakanye Imana yabo y’ukuri mu bantu bahawe igitabu c’Imana c’ukuri, hamwe n’abagereranya Imana n’ibindi bintu, bazo kwinjira mu muriro udahera witiriwe Jahannamu bawicare mwo mu buzima bwabo bwose, kuko abo nibo biremwa bibi cane

[7] Mu vy’ukuri bamwe bemeye Imana yabo y’ukuri n’ukugira ibikorwa vyiza, abo nibo bantu beranda mubiremwa vy’Imana

[8] Impembo yabo iri ku Muremyi wabo, n’imirima y’ubuzima bwabo bwose budahera, kuko muriyo haca imbere yabo imyonga, baze babeyo mu buzima bwabo bwose, kuko Imana yarabemereye nabo barashima, iyo mpembo ni kuri urya muntu atinya Umuremyi wiwe

Umutetemeko

Surah 99

[1] Mugihe Isi izo nyiganzwa inyigangizo rininiya cane

[2] N’igihe izosohora ibiyiremereye kuriyo vyose

[3] N’umuntu yaravuze ati:- mbega uno musi kuri iy’Isi hari iki

[4] Kuri uwo musi Isi izo sesangura inkuru zayo zose

[5] Kuko Umuremyi wayo yayitegetse kugira gutyo

[6] Kuri uwo musi abantu bazova muntatemwa zabo bari imigwi n’iyindi, kugira ngo berekwe ibikorwa vyabo bagize

[7] Rero uwagize ivyiza naho vyoba bingana n’uburemere bw’akanyegeri azobona impembo yavyo

[8] N’uwagize amabi naho yoba angana n’uburemere bw’akanyegeri azobona impembo yavyo

Abagendera ku mafarasi

Surah 100

[1] Ndarahiye kw’Ifarasi zigenda cane kandi zihema hema

[2] Zigasohora umucanwa kumaguru yazo mugukubita amaguru yazo hasi

[3] Zigatera mugihe co mu gitondo

[4] Zigatumura inkungugu nyinshi muri ico gihe nyene

[5] Zikinjira mumirwi y’abansi kurwana

[6] Ntankeka umuntu arahakana Umuremyi wiwe

[7] Nawe azi ibi vyose

[8] Akaba afise urukundo runiniya cane rw’ugukunda amatungo

[9] Mbega ntazi yuko igihe bazozurwa abari muntatemwa zabo

[10] Mugihe hazoserurwa ibiri mubikiriza vyabo

[11] Yuko Umuremyi wabo azobamenya neza cane kuri uwo musi ibiremwa vyiwe vyose

Ivyago

Surah 101

[1] Ivyago bikubita kumitima y’abantu ariwo muhero w’Isi

[2] Ivyo vyago bikubita kumutima y’abantu n’ibihe

[3] N’ijambo nyabaki rizo kumenyesha yuko ivyo vyago bikubita kumitima y’abantu nivyahe

[4] N’umusi waho abantu bazoba nk’abana b’inzige bashwabagiye hose

[5] N’imisozi izoba nk’isufi zasanzajwe zitumukira hejuru

[6] Rero uwo k’umunzani wiwe uzoba uremereye

[7] Uyo muntu azoba ari mubuzima bumubereye

[8] Uwuzoba afise k’umunzani wiwe uhoya hoya

[9] Uyo muntu ubwicaro bwiwe buzoba ari ubwo mumuriro udahera witiriwe Hawiyat

[10] None n’ijambo nyabaki rizo kumenyesha uwo muriro witiriwe Hawiyat

[11] N’umucanwa waka cane

Ukwirundaniriza

Surah 102

[1] Mwasamaye mukurondera ubwinshi bw’amatungo menshi n’ibibondo hamwe n’ukwihayagiza kurivyo

[2] Kugeza aho mugendera intatemwa z’abantu

[3] Suko! Ubu vuba muzo menya yuko atarivyo

[4] Kandi suko! Ubu vuba muzo menya yuko atarivyo

[5] Suko! Iyo mwoba mufise ubumenyi bw’ukuri

[6] Mu vy’ukuri muzobona umuriro udahera

[7] Hanyuma, mu vy’ukuri muzo wubona uwo muriro bimwe vy’ukuri

[8] Hanyuma, mu vy’ukuri muzo bazwa kuri uwo musi kubijanye n’imigisha mwahawe, n’ingene mwayikoresheje

Umutaga

Surah 103

[1] Ndarahiye k’umwanya w’umuhingamo

[2] Yuko umuntu ari m’uruhombo

[3] Dukuyemwo abemeye Imana yabo y’ukuri, n’ukugira ibikorwa vyiza, n’uguhanurana mugukurikiza ukuri, n’uguhanurana mugufatana munda n’ukwihangana

Umubeshi

Surah 104

[1] Ibihano bikaze cane bizoshikira uwurigata igikanu ciwe n’ugukwiza insaku

[2] N’uwegeranya amatungo yiwe nukuya harura gusa

[3] Mbega yiyumvira yuko amatungo yiwe azoyagumana mu buzima bwiwe bwose

[4] Oya! ntankeka uyo muntu azo jugunywa mu muriro udahera witiriwe Huttwamat

[5] None n’irihe jambo rizo kumenyesha uwo muriro witiriwe Huttwamat

[6] N’umuriro w’Imana wakijwe bimwe bikomeye cane

[7] Udugira mu mitima y’abantu

[8] Mu vy’ukuri uwo muriro udahera abantu babi bazokwugarirwa mwo babe muriwo

[9] Kubishitsi v y’ibiti birebire

Inzovu

Surah 105

[1] Mbega ntubona ingene Umuremyi wawe yagize abantu bari bafise inzovu

[2] Mbega ntiyagize ingeso zabo zononekara

[3] Abarungikira inyoni imirwi n’iyindi

[4] Zibatera iminana y’ivyondo vyokeje

[5] Zibagira nk’ivyatsi vyariwe

Abakurayishi

Surah 106

[1] Kugira ngo aba Quraishi babandanye

[2] Babandanya n’ingendo zabo z’igihe c’imbeho n’igihe c’ubushuhe

[3] Rero nibasenge nyene icubahiro ciyi nzu yitiriwe Al’kaabat

[4] Ariwe abarisha mugihe c’inzara, n’ukubaha amahoro mugihe c’ubwoba

Ibyiza bike

Surah 107

[1] Mbega wamubonye umwe ahakana idini ry’Imana

[2] Uyo n’umwe asunika impfuvyi

[3] Kandi ntiyitaho kugaburira aboro

[4] Rero ibihano bikaze cane bizoba shikira abantu basenga

[5] Batitaho kumategeko y’amasengesho yabo

[6] Abagira ivyo bikorwa vyabo kugira ngo biyereka kubantu gusa

[7] Nabo n’abima imfashanyo zabo kubazikeneye

Ubutunzi

Surah 108

[1] Mu vy’ukuri twaguhaye imigisha myinshi cane

[2] Rero n’usenge kubera Umuremyi wawe, kandi ubage kubera Umuremyi wawe

[3] Mu vy’ukuri umwansi wawe niwe azoba imfuvyi

Abahakanyi

Surah 109

[1] Vuga uti:- mwebwe bahakanyi b’Imana y’ukuri

[2] Jewe si nsenga ivyo musenga

[3] Na mwebwe ntimusenga uwo nsenga

[4] Kandi sinzo senga ico musenga

[5] Namwe ntimuzo senga uwo nsenga

[6] Mwebwe mufise idini ryanyu, nanje mfise idini ryanje

Ubufasha

Surah 110

[1] Nihashika intsinzi y’Imana n’ugutsinda

[2] Niwabona abantu binjira mw’idini ry’Imana imirwi n’iyindi

[3] Aho rero nusukure n’Umuremyi wawe hamwe nukuyihayagiza, umusabe ikigongwe, mu vy’ukuri niyo yakira ikigongwe

Umuriro

Surah 111

[1] Hari uguhona kw’amaboko abiri ya Abuu lahhabi, nawe akaba yarahonejwe

[2] Amatungo yiwe ntaco azo mumarira, canke ivyo yaronkeye ngaha kw’Isi

[3] Azo kwinjira mu muriro udahera waka urubeya runiniya cane

[4] N’umukenyezi wiwe yatwara inkwi z’urwanko

[5] Mw’izosi ry’iwe hariho umugozi uzinshwe

Ukwera

Surah 112

[1] Vuga uti:- niyo Mana imwe rudende gusa

[2] Imana yonyene gusa niyo ikwiriwe kwizigirwa

[3] Ntiyavyaye canke ntiyavutse

[4] Kandi ntifise uwo bisa nayo n’umwe

Umutwenzi

Surah 113

[1] Vuga uti:- ndikinze k’Umuremyi w’ibiremwa vyose

[2] N’ishari yivyo yaremye vyose

[3] N’ishari ry’umwijima w’ijoro mugihe ryinjiye

[4] N’ishari ry’abahuhera mumafundo

[5] N’ishari ry’umufise inzigo mugihe agize iyo nzigo

Abantu

Surah 114

[1] Vuga uti:- ndikinze ku Muremyi w’abantu bose

[2] Umwami w’abantu bose

[3] Asengwa n’abantu bose

[4] N’ishari ry’uwushira impungenge n’ugusubira inyuma

[5] N’uwushiraho izo mpungenge mu mitima y’abantu

[6] Nayo ni mubisigo hamwe n’abantu